HHÇ site için ilan 2

Astroloji ve yarattığı toplumsal tehditler

risa-astrology

Astroloji, gözlem faaliyetleri, gökcisimlerinin konumlarının ifade ediliş biçimleri, inceleme nesneleri bakımından astronomi bilim dalını model alır; ancak çok daha fazla bilimin yerine kendini koymaya çalışır: Psikoloji, siyaset, ekonomi bunların başlıcalarındandır. Başka bir deyişle, yorum yaptığı tüm alanlarda titiz bir araştırma, zorlu bir eğitim yerine, basitçe gezegen konumlarını hesaplayarak büyük iddialarda bulunur. Şüphesiz bu kolaycılıktır.

 

Tevfik Uyar

Tevfik Uyar skeptik yazar. Uçak mühendisi ve sosyologtur. Yüksek lisans ve doktorasında örgüt psikolojisine yönelmiştir. Üç kitap kaleme almış, iki kitabın çevirisini yapmıştır. Açık Bilim’in kurucularından ve Yalansavar üyelerindendir. Muhabbet Teorisi adında podcast yayını sürdürmektedir.

 

Bilim olmaya özenen, bilimi taklit eden, bir bilim dalı olduğu iddiasında bulunan ancak bilimin yöntemlerini uygulamayan disiplinlere “sözdebilim” diyoruz. Sözdebilimler, bilim ile olan bu ilişkileri dolayısıyla bilim olmayan inanç ve pratiklerden ayırılıyorlar. Esas sorun, kendini bir bilimmiş gibi sunmasında. Esaslı bir sorun ise bunun toplumun bir kısmı tarafından da böyle algılanması.

Sözdebilimler ile bilimlerin toplum tarafından eşit derecede güvenilir algılanması toplum açısından risk yaratır; çünkü sözdebilimler, dünyayı ve olayları açıklamada veyahut bir hastalıkla mücadelede, bilimin zorlu ve sabır gerektiren yöntemlerine karşılık, kolay ve hızlı olan alternatiflerini sunar.(1) Bu alternatif açıklama yöntemler, yeteri kadar sınanmamıştır. Bazısı hiç sınanmamış olabildiği gibi, esasında sınanabilecek bir tarafı bile olmayabilir. Mesela Venüs’ün güzelliğin temsilcisi olup olmadığını nasıl sınayacağız? Evrenin mesajlarımızı ne zaman kabul edip, ne zaman etmeyeceğini nasıl gözlemleyeceğiz? Buna karşılık, binbir emek ve titizlikle, etik sınırlar içerisinde ortaya konmuş bilimsel verilere dayanan açıklamalar sınamalardan geçer ve üstelik sürekli bir eleştiri altındadır. Robert K. Merton’un terimleriyle, bilim dünyası örgütlü bir kuşkuculuğa sahipken, sözdebilim dünyası daha çok örgütlü bir suskunluk içerisinde gibi görünür.(2) Bu da zararlı bilginin ayıklanmasını engeller ve hatta kanıksanmasını sağlar.

 

En popüler sözdebilim: Astroloji

Astroloji, en popüler sözdebilimlerden biridir. Aşk, kariyer, sağlık, ekonomi ve son zamanlarda siyaseti de iyice içine almasıyla, bulaşmadığı hiçbir alan olmadığı rahatlıkla söylenebilir. Astrolojinin dayandığı temel ilke, gökcisimlerinin hareketlerinin bireyleri ve toplumları -ve hatta nesneleri- etkilediği önermesinden ileri gelir. Bu gökcisimlerine bakılarak gelecek hakkında bilgi elde edilebileceği iddia edildiğinden, aynı zamanda bir kehanet sistemidir.

Sözdebilimler kendilerine birer bilim dalını model alır ve onun prestijinden faydalanmaya çalışır.(3) Astroloji için bu model, gözlem faaliyetleri, gökcisimlerinin konumlarının ifade ediliş biçimleri, inceleme nesneleri bakımından astronomidir; ancak diğer sözdebilimlerin aksine, daha pek çok bilimin yerine kendini koymaya çalışır: Psikoloji, siyaset, ekonomi bunların başlıcalarındandır. Adorno’ya göre(4) “Astroloji ırkçılık gibi başka bir usdışı inançtır ve ilgilisine, bilimsel eğitim alma ayrıcalığına ulaşma şansına sahip azınlığın üyesi olmasa bile ‘bilmenin’ hazzını yaşamasını sağlayacak kullanışlı ve kolay bir formül sunar.” Başka bir deyişle, yorum yaptığı tüm alanlarda titiz bir araştırma, zorlu bir eğitim yerine, basitçe gezegen konumlarını hesaplayarak büyük iddialarda bulunma şansı tanır. Şüphesiz bu bir kolaycılıktır.

İşte neredeyse hayatın her alanına dair yapılan bu kolay ve büyük yorumların, toplum için gerçek bir tehdit yarattığını söylemek mümkündür. Bu yazıda birkaçına kısaca değinmek istiyorum: (Bu konudaki tüm görüşlerimi akademik bir makale olarak kaleme alıp yayımlamıştım. İleri okuma için 2 no’lu kaynağa başvurulabilir).

 

Eğitimsizliği teşvik eder

Tüm sözdebilimler gibi, astroloji de eğitimsizliği ve cehaleti teşvik eder. Dünyayı açıklamanın bu kadar kolay yolunu bulmuş bir bireyin, bu yanılgıya sahipken gerçek verilere yönelmesi beklenemez. Çocukların ve gençlerin eleştirel ve bilimsel düşünme kabiliyetlerine sahip olmalarının önüne geçer; ne idüğü belirsiz enerjilerin hayatlarına yön vereceğine inanmalarına neden olur. Bu da hurafelere olan inanma meyillerini canlı tutar.

Devamını okumak için lütfen tıklayın…

E-dergi

E-abonelik

 

 

Neden, Hangi, Nasıl Matematik

Ahmet Doğan

kapak_Matematik

‘Matematik Yaramazdır’ kitabının yazarı matematik öğretmeni Ahmet Doğan, kendi deneyimlerinden yola çıkarak, matematik öğretmenin ve öğrenmenin inceliklerini ve hazzını ele […]

Hz. Muhammed ve Kuran

Hasan Aydın

+Hz. Muhammed Kuran

Bu eserinde Hasan Aydın, Kuran’ın ayrıntılı bir okumasını yaparak Müslümanlığın kutsal kitabının zaman ve mekâna bağlı tarihsel niteliğini kanıtlıyor. Hz. […]

50 Soruda Yaşamın Tarihi

Deniz Şahin

50 soruda yaşamın tarihi

Bilim ve Gelecek Kitaplığı “50 Soruda” dizisinin yedinci kitabı olan 50 Soruda yaşamın tarihi, yaşamın evrimine yoğunlaşıyor. İtü Moleküler Biyoloji […]

Bilimin Öncüleri

Cemal Yıldırım

kapak_bilimin onculeri5

Onlar, insanlığın gerçeği arayışında, düşüncesinin önündeki engelleri yıkıp geçtiler. Onlar, insanlığın evreni ve doğayo algılayışını kökten değiştirdiler. Onlar evrenin sırlarına […]