HHÇ site için ilan 2

‘Bilginin psikanalizi’ ışığında Bachelard’ın ‘tözcü engel’ analizi

3

Bachelard’ın “bilginin psikanalizi” kavrayışı, bir yorum tekniği, hermeneutik bir yöntem olarak psikanalizin, bilim tarihine tatbik edilmesiyle geliştirilmiş başarılı bir düşünsel sentezdir. Bachelard’ın, bilimsel zihniyetin tarih sürecinde biçimlenmesinin, hakikatler kadar hatalı açıklama denemelerinin eleştirisinden de beslendiğini vurgulaması, felsefî ve pedagojik açıdan son derece değerlidir. 

 

Doç. Dr. Atakan Altınörs

Galatasaray Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi

 

Gaston Bachelard (1884-1962): Heisenberg, Einstein, Bohr, Dirac gibi fizikçilerin çalışmalarıyla “yeni fizik” paradigmasının doğuşuna tanıklık ederek yaşamış, telgraf idaresinde görev yaptığı sırada bir süre mühendislik okumuş, lisans eğitimini temel bilimler alanında tamamlamış ve orta öğretim kurumlarında bir süre öğretmenlik yapmıştır. Önce edebiyat, ardından da felsefe doktorasını tamamlamasının ardından Dijon Üniversitesi’nde akademik hayatına başlamıştır. Biyografisindeki bu çizgiler, onun filozof olarak kariyerinde belirleyici olmuştur: Poetikaya hayatı boyunca duyduğu ilgi, bilimlerin öğretilmesinde yeni bir pedagojik yaklaşımın ana hatlarını çizmesi, fizik ve kimya bilimlerine vâkıflığı, teori ile uygulama ya da “teknik” arasındaki ilişkiye yaptığı vurgu, empirizm ile rasyonalizm arasındaki diyalektik üzerine refleksiyonları, Bachelard’ın biyografisinin, felsefesi üzerindeki etkileri arasında anılabilir. Auguste Comte’un “üç hâl yasası”, Ferdinand Gonseth’in “idoneizm”i, Sigmund Freud’un bilinçaltı psikolojisinin Carl Gustav Jung tarafından yeniden yorumlanmış şekli, Bachelard’ın başlıca ilham kaynaklarındandır. Bachelard’ın Türkçede yayımlanmış eserleri şunlardır:

Mekanın Poetikası, çev: Alp Tümertekin, İstanbul: İthaki yay., 2013.

Düşlemenin Poetikası, çev: Alp Tümertekin, İstanbul: İthaki yay., 2012.

Bilimsel Zihnin Oluşumu, çev: Alp Tümertekin, İstanbul: İthaki yay., 2013.

Yeni Bilimsel Tin, çev: Alp Tümertekin, İstanbul: İthaki yay., 2008.

Mumun Alevi, çev: Ali Işık Ergüden, İstanbul: İthaki yay., 2008.

Sürenin Diyalektiği, çev: Nami Başer, İstanbul: İthaki yay., 2010.

Uygulamalı Akılcılık, çev: Emine Sarıkartal, İstanbul: İthaki yay., 2009.

Ateşin Psikanalizi, çev: Aytaç Yiğit, Bağlam yay., İstanbul, 2010.

Su ve Düşler, çev: Olcay Kunal, Yapı-Kredi yay., İstanbul, 2006.

Yok Felsefesi, çev: Alp Tümertekin, Yapı-Kredi yay., İstanbul, 2006.

Bu yazımızda, Bachelard’ın bilimsel bilgiye erişmek üzere aşılması gereken  epistemolojik bir engel olarak değerlendirdiği tözcü engel [obstacle substantialiste] hakkındaki analizini, “bilginin psikanalizi” diye adlandırdığı yöntemi ışığında incelemeye çalışacağız. Bu çerçevede öncelikle, onun bilimsel zihniyetin oluşumuna dair üç dönem anlayışını ele alacağız. Ardından, Bachelard’ın detaylı analizlerine konu olmuş çok sayıdaki epistemolojik engeli kısaca açıklayarak “tözcü engel”i aşmanın bilimsel zihniyete erişmek bakımından önemini inceleyeceğiz. Sonuçta, Bachelard’ın yaklaşımının bilim felsefesi açısından orijinal yanını değerlendirmeye çalışacağız.

 

Devamını okumak için lütfen tıklayın…

E-dergi

E-abonelik

50 Soruda Yer'in Evrimi

Mehmet Sakınç

yerin evrimi

yerin evrimi jeolojik ve biyolojik evrim iç içe Mehmet Sakine Bilim ve Gelecek Kitaplığı “50 Soruda” dizisinin altıncı kitabı olan […]

Bilimin Öncüleri

Cemal Yıldırım

kapak_bilimin onculeri5

Onlar, insanlığın gerçeği arayışında, düşüncesinin önündeki engelleri yıkıp geçtiler. Onlar, insanlığın evreni ve doğayo algılayışını kökten değiştirdiler. Onlar evrenin sırlarına […]

50 Soruda Psikiyatri

Ali Nahit Babaoğlu

psikiyatri

“50 Soruda” dizisinin 11. kitabında, Doç. Dr. Ali Nahit Babaoğlu, görevi normal ile anormali birbirinden ayıran sınırları saptamak olan psikiyatriyi, […]

Matematiğin Mizahı

Ali Törün

kapak_matematigin mizahı

Matematik, bilinenle bilinmeyen, görünenle görünmeyen arasında ilişki kurmayı öğretir bize. Elinizdeki kitapta, matematikçi Ali Törün’ün Edebiyattaki Matematik, Meşhur Problemler ve […]