HHÇ site için ilan 2

‘Bilginin psikanalizi’ ışığında Bachelard’ın ‘tözcü engel’ analizi

3

Bachelard’ın “bilginin psikanalizi” kavrayışı, bir yorum tekniği, hermeneutik bir yöntem olarak psikanalizin, bilim tarihine tatbik edilmesiyle geliştirilmiş başarılı bir düşünsel sentezdir. Bachelard’ın, bilimsel zihniyetin tarih sürecinde biçimlenmesinin, hakikatler kadar hatalı açıklama denemelerinin eleştirisinden de beslendiğini vurgulaması, felsefî ve pedagojik açıdan son derece değerlidir. 

 

Doç. Dr. Atakan Altınörs

Galatasaray Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi

 

Gaston Bachelard (1884-1962): Heisenberg, Einstein, Bohr, Dirac gibi fizikçilerin çalışmalarıyla “yeni fizik” paradigmasının doğuşuna tanıklık ederek yaşamış, telgraf idaresinde görev yaptığı sırada bir süre mühendislik okumuş, lisans eğitimini temel bilimler alanında tamamlamış ve orta öğretim kurumlarında bir süre öğretmenlik yapmıştır. Önce edebiyat, ardından da felsefe doktorasını tamamlamasının ardından Dijon Üniversitesi’nde akademik hayatına başlamıştır. Biyografisindeki bu çizgiler, onun filozof olarak kariyerinde belirleyici olmuştur: Poetikaya hayatı boyunca duyduğu ilgi, bilimlerin öğretilmesinde yeni bir pedagojik yaklaşımın ana hatlarını çizmesi, fizik ve kimya bilimlerine vâkıflığı, teori ile uygulama ya da “teknik” arasındaki ilişkiye yaptığı vurgu, empirizm ile rasyonalizm arasındaki diyalektik üzerine refleksiyonları, Bachelard’ın biyografisinin, felsefesi üzerindeki etkileri arasında anılabilir. Auguste Comte’un “üç hâl yasası”, Ferdinand Gonseth’in “idoneizm”i, Sigmund Freud’un bilinçaltı psikolojisinin Carl Gustav Jung tarafından yeniden yorumlanmış şekli, Bachelard’ın başlıca ilham kaynaklarındandır. Bachelard’ın Türkçede yayımlanmış eserleri şunlardır:

Mekanın Poetikası, çev: Alp Tümertekin, İstanbul: İthaki yay., 2013.

Düşlemenin Poetikası, çev: Alp Tümertekin, İstanbul: İthaki yay., 2012.

Bilimsel Zihnin Oluşumu, çev: Alp Tümertekin, İstanbul: İthaki yay., 2013.

Yeni Bilimsel Tin, çev: Alp Tümertekin, İstanbul: İthaki yay., 2008.

Mumun Alevi, çev: Ali Işık Ergüden, İstanbul: İthaki yay., 2008.

Sürenin Diyalektiği, çev: Nami Başer, İstanbul: İthaki yay., 2010.

Uygulamalı Akılcılık, çev: Emine Sarıkartal, İstanbul: İthaki yay., 2009.

Ateşin Psikanalizi, çev: Aytaç Yiğit, Bağlam yay., İstanbul, 2010.

Su ve Düşler, çev: Olcay Kunal, Yapı-Kredi yay., İstanbul, 2006.

Yok Felsefesi, çev: Alp Tümertekin, Yapı-Kredi yay., İstanbul, 2006.

Bu yazımızda, Bachelard’ın bilimsel bilgiye erişmek üzere aşılması gereken  epistemolojik bir engel olarak değerlendirdiği tözcü engel [obstacle substantialiste] hakkındaki analizini, “bilginin psikanalizi” diye adlandırdığı yöntemi ışığında incelemeye çalışacağız. Bu çerçevede öncelikle, onun bilimsel zihniyetin oluşumuna dair üç dönem anlayışını ele alacağız. Ardından, Bachelard’ın detaylı analizlerine konu olmuş çok sayıdaki epistemolojik engeli kısaca açıklayarak “tözcü engel”i aşmanın bilimsel zihniyete erişmek bakımından önemini inceleyeceğiz. Sonuçta, Bachelard’ın yaklaşımının bilim felsefesi açısından orijinal yanını değerlendirmeye çalışacağız.

 

Devamını okumak için lütfen tıklayın…

E-dergi

E-abonelik

50 Soruda Bilim ve Bilimsel Yöntem

Alâeddin Şenel

50 soruda bilim_3bKAPAK - Kopya

Bu kitabın, bilim ve bilimsel yöntem temelinde çeşitlenen, bilgibilim, bilim felsefesi, bilim tarihi bağlamında dolaşan soruları, A. Osman Gürel, Alâeddin […]

Allah Peygamber Kitap

Hikmet Kıvılcımlı

kapak_APK

Hikmet Kıvılcımlı, Türkiye sosyalist hareketinin özgün tarih tezleriyle bilinen önderlerinden. Kıvılcımlı bu eşsiz eserinde, tarih tezinin ışığında, günümüz toplumu açısından […]

Gazzali

Hasan Aydın

gazzali_kapak

Bir İslam düşünürü olarak, klasik İslam düşüncesinin evriminin zirvesini ve en yalın ifadesini temsil eden Gazzâlî’yi inceleyen Hasan Aydın’ın bu […]

1968 Devrimci Eğitim Şurası 1969 Öğretmen Boykotu

Ahmet Doğan

1968

Türkiye Öğretmenler Sendikası (TÖS) tarafından düzenlenen 1968 Devrimci Eğitim Şûrası ve 1969 Büyük Öğretmen Boykotu, öğretmen mücadelesi tarihimizin olduğu kadar, […]