Ana sayfa 71. Sayı En çekici tür

En çekici tür

Bilim Gündemi

130
PAYLAŞ

Derleyen: Volkan Demir

Algıladığımız kadarıyla, moleküler biyoloji ve genetiğin meşhur çalışma organizmalarından biri olan Drosophila melanogaster’in (sirke sineği) tek istediği leziz bir yemek ve yumurtalarını döllemek için biraz sperm olsa da, alımlı bir kızın başına gelebileceği gibi, çekici bir dişi sinek de, yeni yapılan bir çalışmaya göre erkeklerin ilgisine ve tacizine uğruyor. Yine aynı araştırmanın sonuçlarına göre tacize uğrayan dişi sinekler daha az yumurtluyorlar. Araştırmacılar da sonuçları sineklerin evrimini olumsuz yönde etkileyeceği şeklinde yorumluyor…

Bu kadar sevgi de fazla: Erkek bir sirke sineği, dişisiyle çiftleşmekte. Fotograf: Tristan Long

Algıladığımız kadarıyla, moleküler biyoloji ve genetiğin meşhur çalışma organizmalarından biri olan Drosophila melanogaster’in (sirke sineği) tek istediği leziz bir yemek ve yumurtalarını döllemek için biraz sperm olsa da, alımlı bir kızın başına gelebileceği gibi, çekici bir dişi sinek de, yeni yapılan bir çalışmaya göre erkeklerin ilgisine ve tacizine uğruyor. Yine aynı araştırmanın sonuçlarına göre tacize uğrayan dişi sinekler daha az yumurtluyorlar. Araştırmacılar da sonuçları sineklerin evrimini olumsuz yönde etkileyeceği şeklinde yorumluyor…

Ak kuyruklu geyik: Kuzey Amerika’ya özgü bir geyik. Soldaki erkek, sağdaki ise dişi. Bir tür hariç, dişi geyiklerde boynuza rastlanmaz (en.wikipedia.org/wiki/Deer, 21/12/2209, 01:58). Fotograf: Scott Bauer ve Moxfyre

Biyolojide konu çiftleşme olduğunda, özellikle dişiler son derece seçici davranıyor. Örneğin dişi tavus kuşları en renkli kuyruğa sahip, dişi geyikler de en uzun boynuza sahip erkekleri tercih ediyorlar. Fakat işin rengi, sirke sinekleri dünyasına geldiğinde değişiyor, bu kez erkekler seçici davranıyor ve büyük ihtimalle çok yumurta taşıdıkları için şişman dişileri tercih ediyorlar. Bunu sürekli etraflarında dolaşıp onlarla çiftleşmeye çalışmalarından anlayabiliyoruz.

Mavi Hindistan Tavus kuşu: Kuyruğunu açarak dişiye kur yapmakta. Fotograf: Superborsuk

Kaliforniya Üniversitesi’nden evrim biyoloğu Tristan Long ve meslektaşları, bu kadar ilginin dişileri olumsuz etkilediğini düşünüyorlar. Araştırma ekibi, sinekleri karbondioksit ile bayıltıp yakaladıktan sonra, gözenekleri giderek daralan bir seri elekten geçirerek sinekleri iriliklerine göre gruplamışlar. Birinci deney setinde erkek sineklerin; büyüklüklerine göre ayrılmamış dişi sinek grubu ile karıştırılmış iri dişiler ya da yine karışık grup ile karıştırılmış küçük dişilerden oluşan grup arasında seçim yapmaları sağlanmış. İkinci deney setinde ise bu kez erkeklerin sadece küçük ya da büyük dişilerden oluşan grubu seçmeleri sağlanmış.

Görülmüş ki; erkekler, büyük dişilerin bulunduğu şişeye doluşmuşlar. Long “Dişiler yemlerini yemeğe çalışırken, erkekler, onları takip ederek, kur yapıyor, kanatlarını açarak dans ediyor ve dişilerin yemlenmesine engel oluyor.” diye durumu özetlemekte. Sonunda dişilerin pes ettiği ve kızışmış, saldırgan erkeklerle gerektiğinden çok daha fazla kez çiftleşmek zorunda kaldığı gözlemlenmiş. Bu arada sadece bir kere çiftleşmek bile dişiye yeterince sperm sağlamaktadır. Long dişilerin defalarca çiftleşmesini “Bu kadar çok sperme ihtiyacı olduğundan değil, sadece bu hengâmeden yıprandığı için çiftleşiyor.” şeklinde açıklamakta.

Sonuç olarak ekip iri dişilerin, erkekler tarafından taciz edildiğinde, gerekenden daha az yumurtladığını saptamış. Buna dayanarak ekip, iri sineklerin olması gerekenden daha az yavrusu olacağını, dolayısıyla yavruları anaya çeken, yani şişman olan, yani çok yumurtlama postansiyeline sahip sineklerin olması gerekenden daha az dünyaya geleceğini savunmakta. Araştırma ekibi 8 Aralık 2009 PLoS Biology’deki yayınında, erkek sirke sineklerinin, türün yararına olan bir karaktere karşı çalışmayı seçtiklerini de belirtmekteler. Erkeklerin tacizine rağmen, iri dişilerin, küçük dişilerden ortalama 4 yumurta daha fazla bıraktıklarını söyleyen Long, dolayısıyla kızışmış erkeklerin, genlerini daha fazla yayabildiklerini, sonucunda da kendi türü için olmasa da, bireysel olarak kendi çıkarları adına iyi bir iş çıkardığını da vurgulamakta.

Fedakar bir tür: Toza bulanmış bir cırcır böceği. Fotograf; fastily (talk)

Finlandiya, Helsinki Üniversitesi’nden, evrimci ekolog Hanna Kokko ise bu deneyi, evrimin körlemesine, her zaman türün faydası için ilerlemediğine kanıt sağlayan deneylere yeni bir tanesinin daha eklenmesi olarak yorumluyor ve “Eğer bir kere bireylerin kendi çıkarları doğrultusunda farklılık göstereceğini kabul edersek, sonuçlar evrim açısından türün tamamına pekâlâ zararlı olabilir” diyor. Fakat Avustralya, Sydney’deki New South Wales Üniversitesi’nden evrim biyoloğu Russel Bounduriansky, tüm seçici davranan erkek bireylerin kendi türlerinin zararı doğrultusunda çalışmadıklarını da vurgulamakta. Örneğin cırcırböceği erkekleri kendi spermlerini kabul eden dişilere, çok hoşlarına giden bir nikâh yemeği bile sunmaktalar ki bu yemek aynı zamanda dişiye talip olan diğer erkekleri de kendisine çekecektir, yani erkek sirke sineklerinin aksine rakiplerine avantaj sağlayacaktır.

(Kaynak: Helen Fields, ScienceNOW Günlük Haberler,  http://sciencenow.sciencemag.org/cgi/content/full/2009/1208/1

20/12/2009)