Ana sayfa Antropoloji Neanderthal elinden çıkma yapıştırıcılar! Akrabalarımız katranı nasıl yapıyor ve kullanıyordu?

Neanderthal elinden çıkma yapıştırıcılar! Akrabalarımız katranı nasıl yapıyor ve kullanıyordu?

491
PAYLAŞ
Neanderthal'lerin nasıl katran ürettiği biliminsanlarının yaptığı son çaışmalar sayesinde keşfedildi. © Nikola Solic/ Reuters

Çeviren: Ahmet Kerim Gültekin

Neanderthaller, aletleri ve silahları için katran kullanmaya yaklaşık 120 bin yıl önce başladılar. Taştan ya da kemikten parçaları bir sapa yapıştırma becerisi, evrimleri ele alındığında, bir tür olarak bilişsel ve teknik yeterliliklere sahip olduklarını gösteren bir kilit taşıydı. Ancak öte yandan, tutkal yapmayı nasıl öğrendikleri hala bir gizem.

Hollanda’daki araştırmacılar şimdi, Neanderthallerin tutkal yapım süreçlerini daha iyi  için, o zamana ait arkeolojik kayıtları kullanarak katran yapımı aşamalarına ait olabilecek bir tekniği yeniden yarattılar.

Bunun nasıl ortaya çıktığını anlamak, Neanderthal’lerin zekâları ve yetenekleriyle ilgili tartışmalar için önemli. Eğer biliminsanları, Neanderthal’lerin tutkalı nasıl ürettiklerini öğrenirlerse, zihinsel yetenekleri ve teknolojilerinin zamanla nasıl evrildiği hakkında daha iyi fikir elde edebilecekler.

Bununla birlikte, katran yapmak için birçok yol bulunmaktadır. Daha sonraki dönemler ele alındğında, örneğin Neolitik Dönem‘de, seramik çömlek su kapları kullanıldı. Seramik olmadan, erken insanlar ve Neanderthal‘ler bir şekilde huş ağacı kabuğunu havasız biçimde yüksek sıcaklıkta ısıtmak zorundaydılar. Katran yapımını taklit eden deneyler yapışkanlık açısından tatmin edici sonuçlar vermedi ve ayrıca üretilen miktar, Neanderthal’lerin ürettiğini bildiğimiz miktardan çok daha azdı.

Leiden Üniversitesinden Paul Kozowyk tarafından yönetilen takım, Scientific Reports’ta yayımlanan çalışmalarında, seramikler olmadan katranın üretimi için yeni bir sistem yarattı. Ki elde edilen miktarlar arkeolojik kayıtlarda görülen miktarlarla tutartlılık göstermekteydi.

Araştırmacılar, Paleolitik zamanda katran üretiminde kullanılmış olabilecek üç yöntemi denedi. Bunlar, basit yaklaşımlardan karmaşık yaklaşımlara, yani yüzeyde oluşan kül yığınlarından yükseltilmiş yapılara kadar, sıralandı. Katran üretmek için ne kadar zaman, yakıt, sıcaklık ve materyale ihtiyaç olduğunu kaydettiler ve Paleolitik Dönem’e ait kayıtlarla kıyasladılar.

Araştırmacılar yayımladıkları çalışmada; “Sonuçlarımız gösteriyor ki, Neanderthaller tarafından kullanılmış materyalleri ve teknolojiyi bir araya getirerek kullanışlı miktarda katran elde edebilmek mümkün” diye belirtiyorlar. Deneyler gösteriyor ki, Neanderthaller büyük olasılıkla ağaç kabuğunu sıcak külde yuvarlayarak katran üretmeye başladılar. Bu işlemin aynı anda tekrarlanması, arkeolojik kayıtlarda rastlanan miktarda katran üretimi için kapı aralayabilir.

Araştırmacılar, Neanderthal’lerin küçük katran parçalarını kısmen yanmış kütüklerde fark etmiş olabileceklerini ve daha sonrasında zaman içerisinde daha fazla mikarda  katran üretmeyi başarabildiklerini öne sürmekte. Yayımlanan çalışmada; “Neanderthal’ler, yapışkanlık ve viskosite gibi, belirli materyal özelliklerini fark etmiş olmalılar. Pleistosen (Buzul) dönemde Avrupa’da huş ağacı kabuğunun ulaşılabilir bir malzeme olduğu düşünülürse, ki Neanderthal’lerin odun kaynaklarını ve ateşi kontrol edebildikleri bilinmektedir, Neanderthal’lerin hali hazırda sahip olduğu bilgileri bir araya getirerek dönüştürücü teknolojiler icat etmiş olabilecekleri açıklık kazanacaktır. Böylesi bir icat, merak ve yeni keşfedilen materyalin yapışkanlığı ile viskositesi gibi özelliklerine ilgiyle tetiklenmiş olmalı. Dahası, katran üretiminin uzun ömürlü bir yenilik olabilmesi için, Neanderthal’lerin yapıştırıcı üretebilmek adına yararlı bir teknik olan kuru damıtma işlemlerini sürdürebilmiş olmaları gerekir.”  diye belirtmekte.