Ana sayfa Bilim Gündemi Akıl hastalarından değil silah sahiplerinden korkmalıyız

Akıl hastalarından değil silah sahiplerinden korkmalıyız

2279
PAYLAŞ
Kaynak: St. Louis Circuit Attorney's Office

Nıvart Taşçı

Çoğumuz Yeni Zelanda’da yaşanan ve 49 kişinin hayatına malolan cami saldırısına benzer bir olayı televizyonda gördüğümüzde olayın failine lanetler yağdır, kişiyi ‘akıl hastası’ olmakla itham ederiz. Oysa Preventive Medicine dergisinin Şubat 2019 sayısında yayımlanan bir çalışma akıl hastalığı ile silahlı şiddet arasında anlamlı bir bağlantı olmadığını söylüyor. Çalışma kapsamında silahlı suçlardan sabıkalı 663 genç erişkin gözlem altına alınmış ve silah mülkiyeti/kullanımı ile anksiyete, depresyon, stres, travma sonrası stres bozukluğu ve sınırda kişilik bozukluğu gibi psikiyatrik sorunlar arasındaki ilişki incelenmiş. Sonuçlar arada bir bağlantı olmadığını ancak silaha erişimi olan insanlarda birilerini silahla tehdit etme veya silahı fiziksel şiddet aracı olarak kullanma ihtimalinin, silaha erişimi olmayanlara göre 18 kat arttığını gösteriyor. Temelde terör saldırısı niteliği taşımayan silahlı şiddet olaylarını ele alan bu çalışma şiddetin sosyal düzenle ilişkisine dair fikir veriyor olsa da iş onlarca, bazen yüzlerce insanın bir anda hayatını kaybettiği kitlesel saldırılara geldiğinde sonuçlar aynı kapıya çıkar mı ipucu verilmiyor. Ancak sosyal düzenin akıl hastalığını çağrıştıran bir nefret düzeyini besleyebildiğini ortaya koyan çalışmalar da var. Mesela Georgia Devlet Üniversitesi’nin Şubat’ta Justice Quarterly’de yayımlanan medya analiz raporu. Araştırmacılar terör saldırıları ile ilgili haberlerin basında yer alma düzeyinin failin dini ile birebir ilişkili olduğunu ortaya koyuyor. Öyle ki 2006-2015 yılları arasında ABD’de gerçekleştirilen 136 terör saldırısından yaklaşık %12.5’i Müslüman bireyler tarafından işlenmişken basında yer alan kitlesel katliam haberlerinin yarıdan fazlasını bu %12.5’lik kesimin karıştığı eylemler oluşturuyor. Basının ilgisini çekmenin başka yolları da var. Örneğin şüphelinin tutuklandığı eylemler %287, devlete karşı işlenmiş suçlar %211 daha fazla basın malzemesi oluyor. Kurbanların sayısı haberleştirme oranını yükselten bir diğer etken. Ancak hiçbiri Müslüman olmanın rekorunu kıramıyor: Failin din hanesi İslam olduğunda medyada yer bulma oranı %357 artıyor.

Elbette bu eşitsiz durumun belirli gruplara karşı nefret algısını artırmak gibi toplumsal düzeyde kendini gösteren sonuçları olduğu düşünülebilir. Fakat biz yine de kitlesel katliamlar, basın ve nefret duygusu arasındaki bağlantıyı bir başka çalışmaya bırakıp silahlı kitlesel katliam olaylarının bir anlamda ‘bulaşıcı’ olduğunu ortaya koyan 2015 yılından kalma bir çalışmayı hatırlayalım. Arizona Devlet Üniversitesi ile Northeastern Illinois Üniversitesi’nin ortak yürüttüğü analize göre kitlesel katliam olaylarının rastgele aralıklarla gerçekleşiyor olmaktan uzak olduğu, faillerin başka olayların faillerinden etkilenerek (bir anlamda ilham ve cesaret alarak) hareket ettikleri söylenmişti. Nitekim Yeni Zelanda’daki cami baskınının failinin de kullandığı silahın üstüne Şubat 2017’de Kanada’nın Quebec bölgesinde benzer bir eylem gerçekleştiren Alexandre Bissonnette’in adını yazdığını hatırlayalım. Sonuçta bu bulaşıcı şiddetten kimlerin nasibini alacağı bilinmez ama akıl hastalığı-toplu katliam arasındaki ilişkiyi çürüten daha eski bir veri analizi çalışmasını yürütücüsü, Duke Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde psikiyatri ve davranış bilimleri profesörü Jeffrey W. Swanson’ın dediği gibi “Ciddi psikiyatrik rahatsızlığı olan bir bireyin herhangi bir şiddet eyleminin kurbanı olması ihtimali faili olması ihtimalinden katbekat fazla.” Fazla söze gerek yok; silaha erişimi olanlarla psikiyatrik sorunları olanların şiddet eylemlerinin hangi tarafına durduğunu ve arada hangi inanç gruplarının kurbanlaştırıldığını istatistikler zaten açıkça söylüyor.

Kaynak
1) “Mental illness not to blame for gun violence study finds”, The University of Texas Medical Branch NewsRoom, 6 Şubat 2019.
2) “Terror Attacks By Muslims Get 357 Percent More Media Coverage Than Other Terror Attacks, Study Shows”, Georgia State University NewsHub, 19 Şubat 2019.
3) “Is gun violence contagious?”, PennToday, 2 Kasım 2017.
4) “Gun violence and mental illness: Study addresses perception vs. reality”, UCLA News, 12 Haziran 2014.