Ana sayfa Bilim Gündemi 3 Aralık 2020 Kurtalan (Siirt) depremi (Mw5.0) Türkiye’nin doğusunda tektonik sıkışmanın canlı...

3 Aralık 2020 Kurtalan (Siirt) depremi (Mw5.0) Türkiye’nin doğusunda tektonik sıkışmanın canlı olduğunu gösteriyor

418

Bitlis-Zağros Bindirme ve Kıvrımlı Kuşağı (BZBKK) Türkiye ile İran sınırları içerisinde yer alır ve bölgenin en büyük tektonik kenet kuşaklarından biridir. Bu kenet kuşağının güneyinde 3 Aralık 2020’de saat 08:45’de Mw5.0 büyüklüğünde kuvvetli bir deprem oldu (Şekil 1). Deprem, Siirt il ve çevresindeki yerleşimlerde kuvvetle hissedildi. Mw5.0 büyüklüğündeki bu son depremin çevresinde son 107 yıldır bazı kuvvetli depremler rapor edilse de uzun süren depremsiz sakinlik bitti (Şekil 2).

Şekil 1. 3 Aralık 2020 Mw5.0 Kurtalan (Siirt) depreminin konumu, fay mekanizması çözümleri ve ilişkili olduğunu önerdiğimiz sağ yönlü doğrultu atımlı fayla ilişkisi.

Afrika Levhası’nın bir çıkıntısı (promontory) olan Arabistan Levhası’nın Avrasya Levhası’na Orta Miyosen’de (12 milyon önce) çarpışması sonucunda BZBKK oluşmuştur. Bu çarpışma öncesi levhalar arasında Neo-Tetis Okyanusu bulunmaktaydı. BZBKK, Türkiye ve İran’ın güney sınırları boyunca uzanır ve 2.000 km’ye yakın bir uzunluktadır. Maraş ve Adıyaman illerinden başlayan bu kenet kuşağı doğu-batı doğrultusunda Çüngüş, Ergani, Lice, Kulp, Sason, Kozluk ve Pervari’den geçerek İran’a girer. İran’da KB-GD doğrultusuna dönerek tüm Basra körfezi boyunca Makran’a kadar uzanır.  Kıtaların K-G yönünde birbirine yaklaşması süreci devam ettiğinden dolayı bu devasa kenet kuşağı boyunca büyük ve sığ depremler olmaktadır. Böylesine bir sıkışma rejimi altında olan BZBKK’nin kuzeyinde ve güneyinde oluşan karmaşık gerilim rejimleri nedeniyle ters faylar, çeşitli yönlerde doğrultu atımlı faylar ve hatta normal faylar oluşmaktadır.

Şekil 2. 3 Aralık 2020 Mw5.0 Kurtalan (Siirt) depreminin yakın çevresinde aletsel dönemde (1900 yılı sonrası) rapor edilmiş M≥5.0 depremler. Deprem verileri KRDAE’den alınmıştır. Deprem odak derinlikleri ‘d’ harfi ile gösterilmiştir.

3 Aralık 2020 Mw5.0 depremi için deprem veri merkezlerinin rapor ettiği fay mekanizması çözümleri ile deprem bölgesindeki fayların yönünü karşılaştırdığımızda, sağ yönlü doğrultu atımlı bir fayın hareket ettiğini önermekteyiz. Bu tespitimizden hareketle, resmi raporlarda gösterilen Aktaş-Bölüktepe-Ankaya köyleri arasında uzanan (Şekil 1) bir fayla ilişkisi olabileceği kanaatimiz oluşmuştur.

KAYNAKLAR
-Emre Ö., Duman T.Y., Özalp S., Şaroğlu F., Olgun Ş., Elmacı, H., Çan T., 2016. Active fault database of Turkey. Bulletin of Earthquake Engineering, V.16, 3229–3275.
-Eyidoğan, H., 1983. Bitlis-Zağros Bindirme ve Kıvrımlı Kuşağının Sismotektonik Özellikleri, Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Maden Fakültesi Ofset Baskı Atölyesi, 111 pp.
-KRDAE, 2020. http://www.koeri.boun.edu.tr/sismo/2/tr/
-Perinçek, D. & Kozlu, H., 1987. New observation on strike-slip faults in East and Southeast Anatolia, 7th Biannual Petroleum Congress of Turkey, 89-103. https://www.researchgate.net/publication/339816452