Ana Sayfa Antropoloji Vikingler, Grönland’ı yükselen su seviyesi yüzünden terk etmiş olabilir

Vikingler, Grönland’ı yükselen su seviyesi yüzünden terk etmiş olabilir

109
1408 yılında Grönland'da yaşanan son düğün töreninin gerçekleştiği kilise, Wikimedia Commons

1721 yılında Norveç’li bir misyoner, Viking atalarını Protestanlığın hakikat yoluna davet etmek için Grönland’a yelken açar. Vardığındaysa, rastladığı şey 300 yıl öncesine ait kalıntılardır. Vikinglerin Grönland’ı niçin terk ettiklerine dair hiçbir belgemiz yok fakat Grönland’ın kıyı kesimindeki su seviyesini inceleyen yeni bir simülasyon bu soruya yanıt sunabilir. 16 Aralıkta Amerikan Jeoloji Topluluğunun New Orleans’taki konferansında sunulan çalışma sonuçları, tam da Vikinglerin Grönland’ı terk ettiği sırada kıyı şeridinde radikal bir su artışı yaşandığını gösteriyor. Bu büyük değişiklik, verimli tarım alanlarını dayok etmiş olmalı ve bu da bölgedeki Nordik kültürün yok olmasına zemin hazırlamış olabilir.

Grönland, Vikingler tarafından ilk kez 985 yılında, Kırmızı Erik’in 14 gemisiyle birlikte adayı keşfetmesiyle kolonize edilmeye başladı. Erik, takipçileriyle birlikte İzlanda’dan sürgüne yollandı ve akıntıların getirdiği bir yolculuk sırasında Grönland’ı keşfetti. Erik ve kavmi, uzunca yıllar boyunca Güney Grönland’daki başkentlerinden yola çıkarak Avrupa’nın kıyı yerleşimlerine yağmalar yaptılar. Yağmalara ek olarak bölgedeki Nordik nüfusun küçükbaş hayvancılık, ilkel tarım ve avcılıkla uğraştığı da biliniyor. Özellikle derileri ve dişleri için deniz aslanlarını avlayıp, bunları merkez Avrupa’daki kiliselerle altın karşılığı takas ettiği biliniyor.

Grönland’a göçmenler, “Medieval Warm Period” olarak adlandırılan Avrupa ve Grönland’ı da kapsayang geniş bir bölgede 1350 yılına kadar süren küresel bir iklim olayıdır. Bu yüzyıllar boyunca bu bölgelerde hava görece sıcak seyretmiş ve pek az dondurucu soğuk görülmüştür. Hemen akabinde gerçekleşen ve yine Avrupa ile Grönland’ı etkisi altına alan Küçük Buz Çağı, 19. yüzyıla kadar bu bölgelerde normalde görülenin çok altında sıcaklıklar yaşanmasına sebep olmuştur. Araştırmacılar uzunca süre bu küçük buz çağının Grönland’daki kolonizasyonu sona erdirdiğini düşünmüşlerdir.
Düşük sıcaklıkların, tarımı ve hayvancılığı zorlaştırmasını yanında Grönland’daki buz tabakasını da arttırdığı düşünülüyor ve bunun da suyun seviyesini arttırdığı biliniyor. Bu durumun iki sebebi var: Birincisi, buz ağırdır. Buzun kendi ağırlığı karayı oluşturan yapıı suya doğru iter ve su seviyelerini arttırır. Dolayısıyla buz kütlesi büyüdükçe kara parçalarını suyun içine iter. İkinci sebepse yerçekimidir. Buz tabakası, suya yakın oldukça yere doğru bir çekim kuvveti hissederler. Üstelik buz kütlesi ağırlaştıkça daha da ağır bir çekimle karşı karşıya kalır.
İşte tam bu süreci bu iki parametreyle birlikte simüle ederek yeniden canlandıran ekip, Vikinglerin adayı terk ettiği sırada adanın dört bir yanında dev sel baskınları ve kıtlık olduğunu gösteriyor. Öyle ki, eskiden dağlık tepelik olan bölgeler bir süre sonra adacıklar haline geldi.

Günümüzde, Vikinglerin geçmişte yaşadığına benzer bir iklim değişikliği etkisi yaşıyoruz. Buzulların erimesiyle ortaya çıkacak deniz seviyesi artışlarının da gezegenimizin dört bir yanında sel baskınlarına neden olacağı düşünülüyor. Bu tür bir deniz seviyesi artışının Grönland’da 14. ve 15. yüzyıllarda görüldüğü düşünülmekte. Bu deniz seviyesi artışının da yaşamayı olanaksızlaştırdığı görülüyor.
Daha önce yapılan çalışmalar, Vikinglerin değişen koşullara -daha soğuk iklime- uyum sağlayamamış olabileceği fikri üzerinde dururken, çalışmayı yapan ekibe göre Nordik yaşam tarzını benimseyen insanlar için bu çok kabul edilebilecek bir bahane değil. Ayrıca pek çok arkeolojik delil, Nordik toplulukların, hiç tarım ve hayvancılık olmadan sadece deniz ürünleriyle beslenerek hayatta kaldıklarını da gösteriyor. Vikingler, yaşamanın imkansızlaşacağı bir alt koşul yaşanmış olmalı ki kavimler topyekün bir halde adayı terk etsin. Yavaş değişen iklim koşullarına toplumlar kolayca uyum sağlayabiliyor fakat çok hızlı yaşanan değişimlere ne yazık ki uyum sağlamak çok zor.
Grönland’daki Viking yerleşimlerine ait son yazılı kayıt, İzlanda’ya Grönland’dan göç edip, İzlanda’da yeni bir tarım arazisi satın alan çifte ait. 1408 yılında, İzlanda otoritelerine evliliklerini onaylatan çift, resmen İzlanda’ya göç edip Grönland’dan getirdikleri parayla orada tarım arazisi almışlar. Elde ettiğimiz, bir Grönland’lıya ait son yazılı delil bu.

Önceki İçerikAstronominin dönüm noktası James Webb Uzay Teleskobu, artık resmen bir “teleskop”
Sonraki İçerikUykunun REM evresi yırtıcı saldırılara karşı uyanıklık yaratıyor