Kad\u0131nlar ve erkekler aras\u0131ndaki, \u00fcreme organlar\u0131, v\u00fccut k\u0131llar\u0131 gibi anatomik farkl\u0131l\u0131klar beyne dek uzanabilir mi? Bu soru yan\u0131tlanmas\u0131 \u00e7ok zor oldu\u011fu kadar,tart\u0131\u015fmal\u0131 bir konuya da a\u00e7\u0131l\u0131r.Bug\u00fcne dek yap\u0131lan en b\u00fcy\u00fck beyin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, kad\u0131n beyinlerinin daha kal\u0131n kortekslere sahip olmalar\u0131, erkek beyinlerinin ise daha b\u00fcy\u00fck beyin hacmine sahip olmalar\u0131 gibi cinsiyete \u00f6zg\u00fc kal\u0131plara rastlamas\u0131na ra\u011fmen, genel olarak farkl\u0131l\u0131ktan daha \u00e7ok benzerlik bulmu\u015ftur.<\/p>\n
Beyin \u00fczerine on y\u0131llard\u0131r \u00e7al\u0131\u015fan biliminsanlar\u0131, erkeklerin kad\u0131nlara oranla, toplam beyin hacimlerinin k\u0131smen b\u00fcy\u00fck oldu\u011funu fark etmi\u015ftir. Bu sonu\u00e7lar, erkeklerin daha b\u00fcy\u00fck beden boyutlar\u0131na g\u00f6re d\u00fczeltildi\u011finde bile g\u00f6zlenmi\u015ftir. Fakat beynin hangi altyap\u0131s\u0131n\u0131n daha b\u00fcy\u00fck ya da daha k\u00fc\u00e7\u00fck oldu\u011fu sonucuna kesin olarak varman\u0131n aldat\u0131c\u0131 oldu\u011fu da kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7o\u011fu \u00e7al\u0131\u015fma, g\u00f6rece k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6rneklemlerde, genel olarak 100 beyinden az \u00f6rnek \u00fczerinde inceleme yapar ve bu da geni\u015f \u00e7apl\u0131 sonu\u00e7lar \u00e7\u0131karmay\u0131 imk\u00e2ns\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n
Yeni \u00e7al\u0131\u015fmada, Edinburgh \u00dcniversitesi\u2019nde doktora sonras\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fcten psikolog Stuart Ritchie liderli\u011findeki ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019ta ya\u015fayan ve 500.000 kay\u0131tl\u0131 ki\u015fiyle devam eden, uzun s\u00fcreli bir biyomedikal \u00e7al\u0131\u015fma olan \u0130ngiltere Biyobank verilerine y\u00f6neldi. \u00c7al\u0131\u015fmaya kat\u0131lanlardan olu\u015fturulan bir altgrubun MRI kullan\u0131larak beyin taramalar\u0131 yap\u0131ld\u0131. \u00d6rneklem ya\u015f aras\u0131 44-77 olan 2750 kad\u0131n ve 2466 erkekten olu\u015fturulmu\u015ftu. Ritchie ve \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131 beynin i\u00e7erisindeki 68 altb\u00f6lgenin hacmini ve beyin korteksinin (bilin\u00e7, dil, haf\u0131za, alg\u0131 ve di\u011fer fonksiyonlar i\u00e7in \u00f6nemli oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen beynin k\u0131vr\u0131kl\u0131 d\u0131\u015f tabakas\u0131) kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 incelediler.<\/p>\n
Ya\u015fa g\u00f6re d\u00fczeltildi\u011finde, kad\u0131nlar\u0131n erkeklerden anlaml\u0131 olarak daha kal\u0131n kortekslere sahip olmaya e\u011filimli olduklar\u0131 bulundu. Daha kal\u0131n korteksler \u00e7e\u015fitli bili\u015fsel ve genel zek\u00e2 testlerinde y\u00fcksek puanlarla ili\u015fkilendirilmi\u015ftir. Bu s\u0131rada, incelenen her korteksalt\u0131 yap\u0131da ise erkeklerin kad\u0131nlardan daha b\u00fcy\u00fck beyin hacmine sahip olduklar\u0131 g\u00f6zlemlendi. Bu korteksalt\u0131 yap\u0131lara hipokamp\u00fcs (haf\u0131za ve uzaysal fark\u0131ndal\u0131k), amigdala (duygular, haf\u0131za ve karar verme), striyatum (\u00f6\u011frenme, ketleme ve \u00f6d\u00fcl i\u015fleme) ve talamus (duyu bilgilerinin di\u011fer beyin b\u00f6lgelerine i\u015flenmesi ve ta\u015f\u0131nmas\u0131) gibi beyin yap\u0131lar\u0131 da dahildir.Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, erkeklerin 14 beyin b\u00f6lgesinin, kad\u0131nlar\u0131n ise 10 beyin b\u00f6lgesinin daha b\u00fcy\u00fck oldu\u011fu buldular.Korteksalt\u0131 yap\u0131lar\u0131n hacimlerinin ve korteks kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kad\u0131nlara oranla erkekler aras\u0131nda daha de\u011fi\u015fken oldu\u011fu ise, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n bu ay bioRxiv<\/em>sitesine yollad\u0131klar\u0131 makale ile raporland\u0131.<\/p>\n Bu ilgi \u00e7ekici bir sonu\u00e7, \u00e7\u00fcnk\u00fc cinsiyet ve IQ testleri \u00fczerine yap\u0131lm\u0131\u015f eski \u00e7al\u0131\u015fmalarla uyumlu. Ritchie, \u201cEski \u00e7al\u0131\u015fmalar, zek\u00e2yla ilgili bir farkl\u0131l\u0131k saptamam\u0131\u015ft\u0131; fakat erkeklerin kad\u0131nlara oranla daha de\u011fi\u015fken olduklar\u0131 bulunmu\u015ftu. \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131 ilgin\u00e7 k\u0131lan nokta, kad\u0131n kat\u0131l\u0131mc\u0131lara oranla erkek kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcmde daha b\u00fcy\u00fck bir beyin yap\u0131s\u0131na sahip olmalar\u0131. Bu sonu\u00e7lar, erkeklerin fiziksel ve mental a\u00e7\u0131dan daha farkl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steren eski sonu\u00e7lar ile uyumlu\u201d dedi.<\/p>\n \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n cinsiyetle ili\u015fkili tutarl\u0131 sonu\u00e7lar\u0131na ra\u011fmen, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, t\u0131pk\u0131 boy konusunda oldu\u011fu gibi beyin hacmi ve korteks kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda erkek ve kad\u0131nlar aras\u0131nda \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6rt\u00fc\u015fmeler de buldu. Ba\u015fka bir ifadeyle; sadece beyin taramas\u0131na bak\u0131larak, boy konusunda oldu\u011fu gibi, \u00e7al\u0131\u015fmadan rasgele se\u00e7ilen bir kat\u0131l\u0131mc\u0131n\u0131n kad\u0131n m\u0131 yoksa erkek mi oldu\u011funu tespit etmek \u00e7ok g\u00fc\u00e7. Bu \u015fu anlama geliyor; kad\u0131n ve erkek beyinleri farkl\u0131 olmalar\u0131ndan daha \u00e7ok ortakl\u0131klar sergilerler.<\/p>\n Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019taki Cambridge \u00dcniversitesi\u2019nden bir sinirbilimci olan ve cinsiyet farklar\u0131 ile beyin yap\u0131s\u0131n\u0131n ili\u015fkisi \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan Amber Ruigrok, Science<\/em> dergisine yollad\u0131\u011f\u0131 bir mailde, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n geni\u015f boyutunun sonu\u00e7lar\u0131 ikna edici k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve erkeklerde g\u00f6zlenen b\u00fcy\u00fck beyin hacminin ve kad\u0131nlar\u0131n daha kal\u0131n kortekslere sahip olmas\u0131n\u0131n eski sonu\u00e7larla uyu\u015ftu\u011funu ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6rneklemlerle yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fclerini do\u011frulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. Ruigrok ayr\u0131ca, gelecekte yap\u0131lacak \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmas\u0131 gereken bir fakt\u00f6re i\u015faret etti; menopoz. \u00c7al\u0131\u015fmadaki bir\u00e7ok kad\u0131n menopoz evresinin g\u00f6zlemlendi\u011fi ya\u015f aral\u0131\u011f\u0131ndayd\u0131. Hormonal dalgalanmalar\u0131n beyin yap\u0131lar\u0131n\u0131 etkiledi\u011fi daha \u00f6nce yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda g\u00f6sterilmi\u015fti. Bu bulgunun \u00e7al\u0131\u015fmada bulunan cinsiyet farklar\u0131nda rol oynayabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n H\u00e2l\u00e2 tart\u0131\u015fmal\u0131 ve muallak olan soru ise; bu farkl\u0131l\u0131klar\u0131n zek\u00e2 veya davran\u0131\u015fla ba\u011flant\u0131l\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcr, erkek ve kad\u0131n aras\u0131nda zek\u00e2 ve davran\u0131\u015f olarak bir\u00e7ok farkl\u0131l\u0131kl\u0131k oldu\u011funu iddia etsede, erkeklerin fiziksel sald\u0131rganl\u0131klar\u0131n\u0131n daha fazla olmas\u0131 gibi \u00e7ok az konuda bilimsel olarak cinsiyetler aras\u0131nda farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6zlemlenmi\u015ftir.<\/p>\n Ritchie, \u015fu an i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n bu denli zor sorulara cevap verecek donan\u0131ma sahip olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, sadece kad\u0131n ve erkeklerin beyin yap\u0131lar\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klara odakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu sonu\u00e7lar\u0131n ne anlam ifade etti\u011fine dair spek\u00fclasyonlarla ilgilenmedi\u011fini belirtiyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Kad\u0131nlar ve erkekler aras\u0131ndaki, \u00fcreme organlar\u0131, v\u00fccut k\u0131llar\u0131 gibi anatomik farkl\u0131l\u0131klar beyne dek uzanabilir mi? Bu soru yan\u0131tlanmas\u0131 \u00e7ok zor oldu\u011fu kadar,tart\u0131\u015fmal\u0131 bir konuya da a\u00e7\u0131l\u0131r.Bug\u00fcne dek yap\u0131lan en b\u00fcy\u00fck beyin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, kad\u0131n beyinlerinin daha kal\u0131n kortekslere sahip olmalar\u0131, erkek beyinlerinin ise daha b\u00fcy\u00fck beyin hacmine sahip olmalar\u0131 gibi cinsiyete \u00f6zg\u00fc kal\u0131plara rastlamas\u0131na ra\u011fmen, […]<\/p>\n","protected":false},"author":427,"featured_media":12721,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[516,19,21],"tags":[254,197,203],"class_list":["post-10104","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-159-sayi","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","tag-beyin","tag-biyoloji","tag-tibbi-biyoloji"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t