Beynimizin bilgiyi i\u015fleme ve etkin uyum yetene\u011fi pek \u00e7ok fakt\u00f6re ba\u011fl\u0131 olarak i\u015fler. Bunlar, geneti\u011fi, beslenmeyi ve ya\u015fam deneyimlerini i\u00e7erir. Ya\u015fam deneyimleri de, ya\u015famda az s\u00fcre tutan, ancak y\u00fcksek hassasiyete sahip d\u00f6nemlerde,beynimizin fiziksel, kimyasal ve i\u015flevsel yeniden yap\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak ustal\u0131kla elde edilebilir.<\/p>\n
MIT\u2019de n\u00f6robilimci olarak \u00e7al\u0131\u015fan Tara Swart\u2019a g\u00f6re, \u201c\u00e7ifte deh\u015fet\u201d de denebilecek ya\u015fam\u0131n iki \u00e7alkant\u0131l\u0131 d\u00f6nemi, asl\u0131nda beynimizin de en y\u00fcksek n\u00f6ronal ba\u011flant\u0131lar\u0131 kurup \u015fekillendi\u011fi d\u00f6nemlerdir. Sonu\u00e7 olarak, bu d\u00f6nemlerde meydana gelebilecek \u00e7e\u015fitli travmalar, beyin aktivitesini de\u011fi\u015ftirerek geri d\u00f6n\u00fc\u015fs\u00fcz \u015fekilde olumsuzgen ifadelerine sebep olabilecektir.<\/p>\n
\u201c\u00c7ifte deh\u015fet\u201d<\/strong><\/p>\n Ya\u015fam\u0131n ilk iki y\u0131l\u0131nda beyin \u00e7ok h\u0131zl\u0131 geli\u015fir. Bununla birlikte 2.y\u0131lda \u00f6nemli bir \u015fey olur ve bebekler konu\u015fmaya ba\u015flar.\u00d6nce konu\u015fmalar\u0131 anlamaya, daha sonra da kendimizi ifade edebilmek i\u00e7in a\u00e7\u0131k telaffuza ba\u015flar\u0131z. Ek olarak bu d\u00f6nemlerde y\u00fcr\u00fcmeye de ba\u015flan\u0131r ki, bu da beyin i\u00e7in kocaman bir edinimdir.<\/p>\n Yeni bir dili \u00f6\u011frenmek ve anlamak beyni \u00e7ok farkl\u0131 yollarla zorlar. N\u00f6ronlar aras\u0131 yeni ba\u011flant\u0131lar, yeni yollar olu\u015fturur. Zihinsel olarak zorlay\u0131c\u0131 bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011fundan dil ya da bir m\u00fczik aleti \u00e7almay\u0131 \u00f6\u011frenirken fena halde yoruluruz.<\/p>\n \u00c7ok k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde meydana gelen bugeli\u015fim s\u0131ras\u0131nda olu\u015fabilecek fiziksel ya da duygusal travmalar, bu \u00f6nemli s\u00fcreci keserek n\u00f6rolojik geli\u015fimi sekteye u\u011fratabilir. \u00c7o\u011fu insan\u0131n be\u015f ya\u015f\u0131ndan \u00f6ncesini hat\u0131rlamad\u0131\u011f\u0131 gibi bu kesinti s\u00fcre\u00e7lerini hat\u0131rlayamasak da, herhangi bir travmatik olay (suistimal, ihmal, sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131, sevdi\u011finden ayr\u0131lmalar) ki\u015fide, t\u00fcm ya\u015fam\u0131 boyunca s\u00fcrebilecek davran\u0131\u015fsal ve bili\u015fsel eksikliklere yol a\u00e7abilecektir.<\/p>\n Swart, 1980- 1990 aras\u0131nda Romanya\u2019da kimsesiz \u00e7ocuklar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fc. Kom\u00fcnist rejimin de\u011fi\u015fmesiyle 100.000\u2019in \u00fczerinde \u00e7ocuk, ekonomik geri gidi\u015fin sonucu olarak b\u00f6lgelerinden ayr\u0131l\u0131p, kendilerini a\u011f\u0131r ko\u015fullar alt\u0131nda b\u0131rakacak olan kalabal\u0131k devlet kurumlar\u0131na yerle\u015ftirilmi\u015flerdi.<\/p>\n Swart\u2019a g\u00f6re bu \u00e7ocuklar iyi beslenmi\u015f, iyi giyinmi\u015f ve tertemiz olsalar da, pek \u00e7ok sebeple hi\u00e7 kucaklanmam\u0131\u015f veya hi\u00e7 oyun oynamam\u0131\u015flard\u0131. Sonras\u0131nda bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu ki\u015filerin \u00e7o\u011funda zihinsel sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131 oldu\u011fu, meslek sahibi olmakta zorland\u0131klar\u0131, bir ili\u015fkiyi y\u00fcr\u00fctemedikleri belirlenmi\u015fti.<\/p>\n Beyin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme y\u00f6ntemleri bulunup beyin incelemeleri yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise, bu ki\u015filerin temel duygular\u0131 kontrol eden beyin b\u00f6lgesi olan limbik sistemde baz\u0131 sorunlar oldu\u011fu g\u00f6zlenmi\u015ftir.<\/p>\n K\u0131saca, sosyal ili\u015fkileri s\u00fcrd\u00fcrebilmek ve empati duygusunun geli\u015fmesi, ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131n erken d\u00f6neminde maruz kalmam\u0131z gereken uygun fiziksel temas, g\u00f6z temas\u0131 ve oyun oynayabilme ile do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Yani daha yeni y\u00fcr\u00fcmeye ba\u015flam\u0131\u015f bir \u00e7ocukken g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz y\u00fcz ifadeleri ve bunlar\u0131 anlama \u00e7abam\u0131z bizi \u201ciyi\u201d biri olmaya y\u00f6nelten\u00f6nemli bir ba\u011fd\u0131r.<\/p>\n \u00c7al\u0131\u015fmada ayr\u0131ca beyinleri incelenen Roman kimsesizlerin, beyin aktivitelerinde d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fck izlenmi\u015f ve fiziksel olarak da ortalaman\u0131n alt\u0131nda olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Sonu\u00e7 olarak, e\u011fer \u00e7ocuklar iki ya\u015fa kadar sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve sevgi dolu bir aile taraf\u0131ndan evlat edinilirlerse, \u00f6ncesinde ya\u015fad\u0131klar\u0131 travman\u0131n yarataca\u011f\u0131 sorunlardan uzak kalabilme \u015fanslar\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n Ergenlik y\u0131llar\u0131<\/strong><\/p>\n Ergenlik \u00e7a\u011f\u0131na gelindi\u011finde insan beyni eri\u015fkin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na ula\u015fm\u0131\u015f olur. E\u015fzamanl\u0131 olarak da baz\u0131 \u015feyleri elimine etmeye, k\u0131r\u0131lgan ba\u011flant\u0131lar\u0131 kesmeye ve kullan\u0131\u015fs\u0131z yollardan uzak kalmaya da ba\u015flar. Bu ayn\u0131, bah\u00e7edeki di\u011fer bitkilerin b\u00fcy\u00fcmesine yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in a\u011fa\u00e7lar\u0131 budamaya benzer.<\/p>\n Bu s\u00fcre\u00e7te beynin \u00f6n lobu, \u00f6zellikle de prefrontal lobu i\u015flevini artt\u0131r\u0131r ve ilk kez olarak, pek \u00e7ok karma\u015f\u0131k konular\u0131 birbiriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmaya ve ayn\u0131 andaanaliz etmeye ba\u015flar.Bebeklerde konu\u015fmay\u0131 \u00f6\u011frenmeye ba\u015flama s\u00fcreci gibi, ergen beyni de ileti\u015fim yeteneklerini ve duygusal olgunla\u015fmas\u0131n\u0131 geli\u015ftirme ihtiyac\u0131 duyar.Bu ya\u015fta ki\u015fi, sosyal ve politik ili\u015fkileri daha fazla anlamland\u0131rmaya ba\u015flar. Bu olduk\u00e7a karma\u015f\u0131k bir s\u00fcre\u00e7tir. B\u00fct\u00fcn bu yo\u011fun beyin aktiviteleri, ergenlerin neden daha fazla uykuya ihtiyac\u0131 oldu\u011funu da a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r.<\/p>\n Swart\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 bug\u00fcne kadar yap\u0131lan pek \u00e7ok \u201cBeyin nas\u0131l ve ne zaman geli\u015fir?\u201d ara\u015ft\u0131rmas\u0131yla uyu\u015fmaktad\u0131r. MRI g\u00f6r\u00fcnt\u00fclemelerinin icad\u0131ndan sonra h\u0131z kazanmakla birlikte h\u00e2l\u00e2 beynin farkl\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n ne \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 merak konusudur.<\/p>\n \u015euras\u0131 kesindir ki, insan geli\u015fimi s\u0131ras\u0131ndaki tutarl\u0131l\u0131k ve g\u00fcven duygusu, zihinsel fonksiyonlar\u0131n tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n da sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131 olacakt\u0131r. Herhangi bir zamanda ba\u015f\u0131m\u0131za gelebilecek tek bir kesinti bile beyin \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131 dola\u015f\u0131k hale getirebilir. Bunun hayat\u0131m\u0131z\u0131n kalan\u0131n\u0131 nas\u0131l etkileyece\u011fini ise kestiremeyiz. Beyin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 bu kadar \u00f6nemli k\u0131lan da belki i\u015fte budur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Beynimizin bilgiyi i\u015fleme ve etkin uyum yetene\u011fi pek \u00e7ok fakt\u00f6re ba\u011fl\u0131 olarak i\u015fler. Bunlar, geneti\u011fi, beslenmeyi ve ya\u015fam deneyimlerini i\u00e7erir. Ya\u015fam deneyimleri de, ya\u015famda az s\u00fcre tutan, ancak y\u00fcksek hassasiyete sahip d\u00f6nemlerde,beynimizin fiziksel, kimyasal ve i\u015flevsel yeniden yap\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak ustal\u0131kla elde edilebilir. MIT\u2019de n\u00f6robilimci olarak \u00e7al\u0131\u015fan Tara Swart\u2019a g\u00f6re, \u201c\u00e7ifte deh\u015fet\u201d de denebilecek ya\u015fam\u0131n iki […]<\/p>\n","protected":false},"author":42,"featured_media":12717,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[516,19,21,33],"tags":[254,347,203],"class_list":["post-10108","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-159-sayi","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","category-saglik-bilimleri","tag-beyin","tag-noroloji","tag-tibbi-biyoloji"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t