{"id":10336,"date":"2010-02-01T14:58:44","date_gmt":"2010-02-01T12:58:44","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=10336"},"modified":"2017-05-31T16:30:32","modified_gmt":"2017-05-31T13:30:32","slug":"kimyasallarin-karanlik-yuzu-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2010\/02\/01\/kimyasallarin-karanlik-yuzu-1","title":{"rendered":"Kimyasallar\u0131n karanl\u0131k y\u00fcz\u00fc – 1"},"content":{"rendered":"

\u0130nsan yap\u0131m\u0131 zararl\u0131 kimyasallar\u0131n yayg\u0131n kullan\u0131m\u0131 iyice belgelenmi\u015f olsa da, \u00e7ok az insan, her g\u00fcn evde kulland\u0131\u011f\u0131 t\u00fcketim maddelerine bunlar\u0131n katk\u0131 olarak konuldu\u011fu konusunda bilin\u00e7lenmi\u015f durumdad\u0131r. Hal\u0131lardan perdelere, oyuncaklardan televizyona, bilgisayardan yaz\u0131c\u0131ya, kozmetiklerden parf\u00fcmlere kimyasal katk\u0131lar modern ya\u015fam\u0131n gizli ger\u00e7ekleridir. Nadiren i\u00e7erikte belirtilirler, hi\u00e7 g\u00f6r\u00fcnmezler, ama neredeyse hep oradad\u0131rlar. Tabii ki orada bulunmalar\u0131n\u0131n her zaman bir nedeni vard\u0131r. Plastikleri yumu\u015fatmak, k\u0131r\u0131lmamalar\u0131n\u0131 sa\u011flamak, parf\u00fcmleri kal\u0131c\u0131la\u015ft\u0131rmak, tutu\u015fuculuklar\u0131n\u0131 azaltmak, akarlar\u0131 ya da k\u00fcfleri yok etmek gibi\u2026 Ama olmasalar da olur!<\/em><\/p>\n

Bahar I\u015f\u0131k<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130nsan yap\u0131m\u0131 kimyasallar\u0131n global \u00fcretimi 1930\u2019da 1 milyon ton iken, 2000\u2019de 400 milyon tona ula\u015ft\u0131. Sentetik kimyasallar hava, toprak ve su \u00e7\u00f6keltilerinde (sedimentlerde) yayg\u0131n olarak tespit edilmekte. Avrupa\u2019da 100 binden fazla \u00e7e\u015fit kimyasal pazarlanmakta. Bu kimyasallar\u0131n izlenmesi ve bilgilendirimleriyle ilgili ciddi bir bo\u015fluk bulunuyor. \u00dcretim ve kullan\u0131mlar\u0131na ait d\u00fczenlemeler zay\u0131f ve etkisiz. End\u00fcstride kullan\u0131lan kimyasallar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu hakk\u0131nda son derece az veri var. B\u00fct\u00fcn bu nedenlerle, kimyasallar\u0131n \u00e7evre ve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na olas\u0131 etkilerini tam olarak bilemiyoruz. Oysa kimyasallara d\u00fc\u015f\u00fck dozlu yayg\u0131n sunuk (maruz) kal\u0131nmas\u0131 bile, \u00f6zellikle gebe ve \u00e7ocuklar gibi duyarl\u0131 gruplarda, ciddi, geri d\u00f6n\u00fc\u015fs\u00fcz zedelenmeye yol a\u00e7abiliyor.<\/p>\n

Kirleticilerin \u00e7o\u011fu egzozlar, end\u00fcstri bacalar\u0131 veya pestisitlerden gelmiyor. Evimize, g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131m\u0131za, g\u00f6r\u00fcnmeyen, i\u00e7eriklerde belirtilmemi\u015f kimyasal katk\u0131lar olarak, g\u00fcnl\u00fck t\u00fcketim \u00fcr\u00fcnleriyle sinsice giriyorlar. \u00dcreticiler, bu molek\u00fcllerin \u00fcr\u00fcnlere ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu ve sal\u0131nmayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. \u0130lgin\u00e7 olan, ev tozlar\u0131nda bu kimyasallar\u0131n tespit edilmesi. \u0130nsanda kontroll\u00fc \u00e7al\u0131\u015fma yapma olana\u011f\u0131m\u0131z bulunamayaca\u011f\u0131ndan, kimyasallar\u0131n k\u00f6t\u00fc etkilerinden kesin olarak s\u00f6z edemiyoruz. \u00dclkeler, kontroll\u00fc \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lamad\u0131\u011f\u0131ndan \u201cbilmiyoruz\u201d, \u201cbilmedi\u011fimiz i\u00e7in de dikkat etmeliyiz\u201d demekteler. Oysa kimyasallar\u0131n \u00fcretim ve kullan\u0131mlar\u0131yla ilgili ciddi d\u00fczenlemeler getirilmeli, etkilerinden emin olununcaya kadar g\u00fcvenli alternatiflere y\u00f6nelinmeli, g\u00fcvenilir alternatifi yoksa ve sosyal olarak kullan\u0131m\u0131 zorunluysa, ye\u011fleneni bulunana kadar kullan\u0131m\u0131 s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu \u00fc\u00e7 ad\u0131m uygulanabilirse, kimyasallardan korunmakta b\u00fcy\u00fck bir yol al\u0131nm\u0131\u015f olur. B\u00f6ylece kimyasallar\u0131n genetik hasar, kanser ve di\u011fer olumsuz etkilerinden bir nebze olsun uzakla\u015fabilece\u011fiz. Hen\u00fcz d\u00fcnyaya gelmemi\u015f bir canl\u0131n\u0131n dahi kimyasallardan etkilenebildi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, onlar\u0131 kimyasallara sunuk b\u0131rakmaya kimsenin hakk\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, h\u00fck\u00fcmetlerin de vatanda\u015flar\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 ya\u015fam haklar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in etkin hareket i\u00e7inde olmas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Ancak bu hi\u00e7 yap\u0131lmamaktad\u0131r.<\/p>\n

\u0130nsan yap\u0131m\u0131 zararl\u0131 kimyasallar\u0131n yayg\u0131n kullan\u0131m\u0131 iyice belgelenmi\u015f olsa da, \u00e7ok az insan her g\u00fcn evde kulland\u0131\u011f\u0131 t\u00fcketim maddelerine bunlar\u0131n katk\u0131 olarak konuldu\u011fu konusunda bilin\u00e7lenmi\u015f durumdad\u0131r. Hal\u0131lardan perdelere, oyuncaklardan televizyona, bilgisayarlardan yaz\u0131c\u0131lara, kozmetiklerden parf\u00fcmlere kimyasal katk\u0131lar modern ya\u015fam\u0131n gizli ger\u00e7ekleridir. Nadiren i\u00e7erikte belirtilirler, hi\u00e7 g\u00f6r\u00fcnmezler, ama neredeyse hep oradad\u0131rlar. Tabii ki orada bulunmalar\u0131n\u0131n her zaman bir nedeni vard\u0131r. Plastikleri yumu\u015fatmak, k\u0131r\u0131lmamalar\u0131n\u0131 sa\u011flamak, parf\u00fcmleri kal\u0131c\u0131la\u015ft\u0131rmak, tutu\u015fuculuklar\u0131n\u0131 azaltmak, akarlar\u0131 ya da k\u00fcfleri yok etmek gibi\u2026 Ama olmasalar da olur! \u0130lgin\u00e7tir ki, kimyasallar\u0131n evimizde kullan\u0131m\u0131 bu kadar yayg\u0131n olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, \u00fczerlerine yap\u0131lm\u0131\u015f ara\u015ft\u0131rmalar son derece azd\u0131r.<\/p>\n

Hormonal bozukluk yapan alkil fenoller, kozmetik ve di\u011fer ki\u015fisel bak\u0131m \u00fcr\u00fcnlerinde kullan\u0131l\u0131r. \u00dcremeye zararl\u0131 fitalat esterleri, PVC\u2019yi yumu\u015fatmada kullan\u0131l\u0131r. \u0130mm\u00fcnotoksik organotinler, PVC\u2019yi sabitlemek veya tozdaki akarlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Tiroid hormonunu taklit eden bromlu kimyasallar, mobilya veya elektronik e\u015fyalarda alev engelleyici olarak kullan\u0131l\u0131r. Ve karsinojenik olan klorlu parafinler, plastik, boya ve kau\u00e7ukta kullan\u0131l\u0131rlar.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

DNA hasar\u0131 ve di\u015file\u015fmeye yol a\u00e7abilir: Alkil fenoller ve t\u00fcrevleri<\/em><\/strong><\/p>\n

Alkil fenol ve t\u00fcrevleri noniyonik surfaktanlard\u0131r. Do\u011faya sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda s\u00fcre\u011fen, birikici ve sulardaki ya\u015fama toksiktir.<\/p>\n

Nonilfenoletoksilatlar, surfaktan, em\u00fclsifiye edici, yay\u0131c\u0131 ve veya \u0131slat\u0131c\u0131 olarak end\u00fcstri ve t\u00fcketim uygulamalar\u0131nda kullan\u0131l\u0131rlar. Bat\u0131 Avrupa\u2019da 1997\u2019de 77 bin ton kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Y\u00fczde 30 end\u00fcstriyel ve kurumsal temizlik \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak (deterjan), y\u00fczde 11 em\u00fclsifiye edici, y\u00fczde 10 tekstilde, y\u00fczde 7 deri, y\u00fczde 6 pestisit ve mimari \u00fcr\u00fcnlerde, y\u00fczde 5 su bazl\u0131 boyalarda, y\u00fczde 16 (112 bin ton) kozmetik, \u015fampuan, di\u011fer ki\u015fisel bak\u0131m \u00fcr\u00fcnlerinde, tutkal, denizcilik \u00fcr\u00fcnlerinde (bilgiler son derece s\u0131n\u0131rl\u0131) kullan\u0131lmaktad\u0131r. Baz\u0131 t\u00fcrevlerinin de antioksidan olarak, baz\u0131 plastiklerde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bildirilmi\u015ftir.<\/p>\n

Alkil fenol ve t\u00fcrevleri, tatl\u0131 su ve deniz sular\u0131nda yayg\u0131n olarak, kal\u0131c\u0131 bile\u015fikler halinde birikmi\u015ftir. At\u0131k sular\u0131na verildi\u011finden, la\u011f\u0131m su ve \u00e7\u00f6keltilerinde \u00f6zellikle belirgindir. Dip ak\u0131nt\u0131lar\u0131yla yaban\u0131l ya\u015fam\u0131n \u00fccra k\u00f6\u015felerine kadar ula\u015f\u0131r, bal\u0131k ve di\u011fer canl\u0131larda birikir. Bu yolla besin zincirine kat\u0131l\u0131r. Besin zinciriyle birikimlerine ba\u011fl\u0131 olarak su canl\u0131lar\u0131na, toprak ve ikincil zehirlenmeyle daha y\u00fcksek organizmalara zararl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u00c7e\u015fitli \u00e7al\u0131\u015fmalarda, Almanya\u2019da nonilfenollerin \u00e7e\u015fitli yiyeceklerde yayg\u0131n olarak bulundu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir. En iyi tan\u0131mlanm\u0131\u015f etkileri, \u015f\u00fcphesiz do\u011fal \u00f6strojen hormonunu taklit eden aktiviteleridir. Bal\u0131klarda gecikmi\u015f seks\u00fcel geli\u015fme ve di\u015file\u015fmeye neden oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir. Yabankaz\u0131 larvalar\u0131nda, nonilfenollerin do\u011frudan DNA hasar\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 ve t\u00fcm organizmada hormon kesintisine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Memeli sperm fonksiyonlar\u0131na olumsuz etkilerine ve insan lenfositlerinde DNA hasar\u0131na ili\u015fkin yeni \u00e7al\u0131\u015fmalar bilgilerimizi art\u0131rm\u0131\u015f olsa da, insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131yla ilgili zararlar\u0131 a\u00e7\u0131k de\u011fildir.<\/p>\n

Kuzeydo\u011fu Atlantik \u00c7evre Koruma Konseyi (OSPAR), 2020\u2019de t\u00fcm zararl\u0131 kimyasallar\u0131n sulara verilmesini tamamen engellemeyi hedefleyen 1998 tarihli bildirisinde, \u00f6ncelikli listesine alkilfenolleri de alm\u0131\u015ft\u0131r. Avrupa\u2019da da benzer bir karar al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r: Paris Komisyonu 1995\u2019de ev temizlik \u00fcr\u00fcnlerinden, 2000\u2019de end\u00fcstriyel temizlik maddelerinden \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini kabul etmi\u015ftir.<\/p>\n

 <\/p>\n

B\u00fcy\u00fcme ve geli\u015fme gerili\u011fi yapabilir: Bromlu alev \u00f6nleyiciler<\/em><\/strong><\/p>\n

Plastik, tekstil ve di\u011fer materyallerde alev parlamas\u0131n\u0131 engellemek amac\u0131yla kullan\u0131lan organik bromlu bile\u015fiklerdir. Petrol polimerlerinin i\u00e7ine girip oksijeni parlamayan gaza d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcrler. Elektrikli ve elektronik arac\u0131larda, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131larda, \u0131\u015f\u0131kland\u0131rma ve tellerde, hal\u0131 ve mobilyalar\u0131 da kapsayan tekstilde, paketleme ve yal\u0131t\u0131m materyallerinde (\u00f6zellikle polistren) kullan\u0131l\u0131rlar. Sadece Avrupa\u2019da 1999\u2019da 9.200 ton hexabromosiklodekan, polistren panellerde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Polibromine bifeniller, art\u0131k \u0130ngiltere\u2019de \u00fcretilmemektedir. Ancak \u00e7\u00f6plere at\u0131lan ve d\u0131\u015fal\u0131mla (ithal) \u00fclkeye girenler, h\u00e2l\u00e2 \u00f6nemli miktarlardad\u0131r.<\/p>\n

Kal\u0131c\u0131 kimyasallard\u0131r. Biyoyararlan\u0131mlar\u0131 o kadar y\u00fcksektir ki, yaban\u0131l ya\u015fam ve insan dokular\u0131nda \u00f6l\u00e7\u00fclebilir seviyede bulunurlar. Yaban\u0131l ya\u015famda, ilk olarak 1980\u2019de tespit edildiler. 1999\u2019da Arktika\u2019ya kadar d\u00fcnyan\u0131n t\u00fcm k\u0131talar\u0131na yay\u0131ld\u0131klar\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131. 2002\u2019de yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada, son 20 y\u0131lda insan s\u00fct\u00fc ve kan\u0131ndaki konsantrasyonlar\u0131n\u0131n artma e\u011filiminde oldu\u011fu tespit edildi. Bromine difenil eterlerin, molek\u00fclleri b\u00fcy\u00fck oldu\u011fu halde, biyoyararlan\u0131m\u0131n\u0131n y\u00fcksek olmas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131d\u0131r. Dokulara nereden, nas\u0131l girmekte? \u0130nsana temel giri\u015f yolu yiyeceklerdir. Bunun yan\u0131nda do\u011frudan \u00fcr\u00fcnlere de\u011ferek de al\u0131m\u0131 s\u00f6z konusudur. Evde havada, ev tozlar\u0131nda, ofiste bilgisayarla \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n kanlar\u0131nda, hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r d\u00fczeylerde saptanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Ani zehirlenmelerinin nas\u0131l olu\u015ftu\u011fu ayd\u0131nlat\u0131lm\u0131\u015fsa da, uzun s\u00fcreli d\u00fc\u015f\u00fck dozlu zehirlenme (toksisite) az tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ani zehirlenmesi hafifse de, s\u00fcrekli etkilenimle farelerde ana rahminde iskelet ve beyin geli\u015fimini geriletmekte, kal\u0131c\u0131 n\u00f6rolojik etkiler b\u0131rakmaktad\u0131r. Tiroid hormonlar\u0131na ba\u011fland\u0131\u011f\u0131, b\u00fcy\u00fcme ve geli\u015fme gerili\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131, memeli h\u00fccrelerine genotoksik etki etti\u011fi g\u00f6sterilmi\u015ftir. OSPAR 1998\u2019de, bromlu alev \u00f6nleyicilerini 20 y\u0131l i\u00e7inde kullan\u0131m\u0131 s\u0131f\u0131rlanacak zararl\u0131lar listesine alm\u0131\u015ft\u0131r. 2003\u2019de bromlular\u0131n iki bile\u015feninin Avrupa\u2019da tamamen yasaklanmas\u0131 gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde karar al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bu kimyasallar\u0131n elektrikli aletlere konmama karar\u0131 \u015fu anda uygulansa bile, mevcut \u00fcr\u00fcnlerin \u00e7\u00f6p olarak do\u011faya at\u0131laca\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fi, problemi uzun y\u0131llar devam ettirecektir. \u00d6nce \u0130sve\u00e7 ard\u0131ndan da Norve\u00e7 1999\u2019dan beri tam yasaklamayla ilgili karar alm\u0131\u015f olsalar da, bunun yerel kalmas\u0131 kurtulu\u015fa ula\u015fmay\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015ftirmektedir.<\/p>\n

 <\/p>\n

Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini bozabilir: Organotin bile\u015fikleri<\/em><\/strong><\/p>\n

Organiton bile\u015fikleri, karbon ve kalay aras\u0131nda en az bir ba\u011fla olu\u015fturulmu\u015f organik bile\u015fiklerdir. En bilineni trib\u00fctiltin, gemi ve botlar i\u00e7in kabarmayan boyalarda kullan\u0131l\u0131r. Borular, paneller, duvar kaplamalar\u0131, mobilyalar ve yer d\u00f6\u015femelerinde, oyuncaklarda, PVC\u2019li \u00fcr\u00fcnlerde, cam kaplamalar\u0131nda genellikle \u0131s\u0131 yal\u0131t\u0131m\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

Gemi boyalar\u0131nda uzun y\u0131llard\u0131r kullan\u0131lmaktayd\u0131. 10 y\u0131ldan fazla zamand\u0131r, 25 m\u2019den k\u00fc\u00e7\u00fck gemiciklerde kullan\u0131m\u0131, istiridye ve di\u011fer yumu\u015fak\u00e7alar\u0131n pop\u00fclasyonuna y\u0131k\u0131c\u0131 etkilerinden dolay\u0131 pek \u00e7ok \u00fclkede yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Daha b\u00fcy\u00fck gemilerde kullan\u0131m\u0131, \u00fczerinde tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor olsa da, h\u00e2l\u00e2 serbesttir. Hal\u0131, tekstil ve PVC yer d\u00f6\u015femelerinde antifungal (mantara kar\u015f\u0131) olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

PVC\u2019ler organotinlerin 2\/3\u2019sini i\u00e7erir. Bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 da yiyeceklere de\u011fen kaplarda kullan\u0131l\u0131r. 1995\u2019de Avrupa\u2019da 15 bin ton organotin PVC i\u00e7inde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kabarmayan boyalardaki k\u00fcresel kullan\u0131m\u0131 bula\u015fmas\u0131n\u0131n da k\u00fcresel olmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Bal\u0131k, midye, balina, yunus gibi pek \u00e7ok deniz sakininde biyolojik dokulara ilgisinden dolay\u0131 birikmi\u015ftir. Olduk\u00e7a da kal\u0131c\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Japonlar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fmada maymun ve insan karaci\u011ferinde, t\u00fcketim \u00fcr\u00fcnlerinin, \u00f6zellikle de PVC\u2019lerin kullan\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131 birikim bildirilmi\u015ftir. Bir \u00e7al\u0131\u015fmada b\u00fctiltin sabitleyicilerin normal kullan\u0131m s\u0131ras\u0131nda g\u00f6\u00e7 edebildi\u011fi g\u00f6sterilmi\u015ftir. Sadece denizdeki de\u011fil, karadaki memeli omurgal\u0131lara da zararl\u0131d\u0131r. Deniz sakinlerinin imm\u00fcn sistemleri ve enzim sistemlerine zararlar\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. Bir \u00e7al\u0131\u015fmada memelilerde imm\u00fcnotoksik (savunubozar) ve teratojenik (ucube eden) etkisi bulunmu\u015ftur. Ba\u015fka bir \u00e7al\u0131\u015fmada memeli beyin h\u00fccrelerine n\u00f6rotoksik oldu\u011fu, embriyoda geli\u015fme bozuklu\u011fu yapt\u0131\u011f\u0131 ortaya konmu\u015ftur. Farelerde testis geli\u015fimine toksik etkileri g\u00f6sterilmi\u015ftir.<\/p>\n

Ev tozlar\u0131 ve evdeki organotinli bile\u015fiklerden zararlar\u0131n\u0131 g\u00f6rmemiz yan\u0131 s\u0131ra, deniz \u00fcr\u00fcnleri t\u00fcketimiyle de k\u00fc\u00e7\u00fcmsenmeyecek miktarda organotin almaktay\u0131z.<\/p>\n

Kabarmayan boyalardaki yasaklamay\u0131 ilk olarak Fransa ve \u0130ngiltere yapt\u0131. Sonra 1991\u2019de, 25 m\u2019nin alt\u0131ndaki gemilerde Avrupa genelinde yasakland\u0131. IMO (International Maritime Organization) t\u00fcm gemilerde kullan\u0131m\u0131n\u0131n yasaklanmas\u0131n\u0131 \u00f6nermi\u015ftir. OSPAR\u2019\u0131n toksikler s\u0131ralamas\u0131n\u0131n ilk listesinde yer almaktad\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130\u00e7 organ hasar\u0131 yapabilir: K\u0131sa zincirli klorlu parafinler<\/em><\/strong><\/p>\n

Organoklorinli kimyasallard\u0131r. Parafinlerle klor gaz\u0131n\u0131n reaksiyonundan olu\u015furlar. Metal\u00fcrjide end\u00fcstriyel kesme ya\u011flar\u0131nda, alev \u00f6nleyicilerde, kau\u00e7uk, boya, denizcilik \u00fcr\u00fcnlerinde, deri i\u015flemecili\u011fi, tekstilde katk\u0131 maddesi olarak, end\u00fcstride ve t\u00fcketim \u00fcr\u00fcnlerinde yayg\u0131n kullan\u0131m\u0131 vard\u0131r. 1994\u2019de sadece Avrupa\u2019da 13.200 ton k\u0131sa zincirli klorinli parafin kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Y\u00fczde 70 metal uygulamalar\u0131nda, en fazla da Almanya ve \u0130ngiltere\u2019de kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kullan\u0131m miktar\u0131 boya, kaplama ve denizcilikte 726 ton, alev \u00f6nleyici ve kau\u00e7uklarda 638 tondur; kalan uygulamalarda ise 1994\u2019ten 1998\u2019e 100 tondan 648 tona \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. En b\u00fcy\u00fck depolar\u0131 at\u0131k sulard\u0131r ve buradaki miktarlar hakk\u0131nda net bilgi mevcut de\u011fildir. Almanya\u2019da ofis binalar\u0131nda kap\u0131 ve pencere contalar\u0131nda kullan\u0131m\u0131yla ilgili yeni \u00e7al\u0131\u015fmalar bulunmaktad\u0131r. Dokularda y\u00fcksek birikicili\u011fe sahip, s\u00fcre\u011fen, organik kirleticilerdir. Klor oran\u0131 ve zincir uzunlu\u011fuyla yap\u0131s\u0131 olduk\u00e7a farkl\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan, tespiti ve \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7 olmaktad\u0131r. Bu y\u00fczden da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 ve etkileriyle ilgili veriler son derece s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Buna ra\u011fmen kutuplara kadar tatl\u0131 su (midye, bal\u0131k) ve denizlerde (bal\u0131k, balina), kemirgenler (tav\u015fan, fare), bal\u0131kkartal\u0131 gibi organizmalarda ve insanda bulunmu\u015ftur. 2000\u2019de yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada \u0130ngiltere\u2019de \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck miktarda da olsa havada bile tespit edilmi\u015ftir. EWG\u2019ninki d\u0131\u015f\u0131nda, ev tozlar\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f ve yay\u0131mlanm\u0131\u015f bir \u00e7al\u0131\u015fma yoktur.<\/p>\n

Bal\u0131k ve sudaki di\u011fer canl\u0131lara son derece zararl\u0131d\u0131r. S\u0131\u00e7anlarda laboratuvarda uzun s\u00fcreli sunuk kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, karaci\u011fer, b\u00f6brek ve tiroitte hasarlanma g\u00f6sterilmi\u015ftir. Uzun s\u00fcreli d\u00fc\u015f\u00fck doz etkileriyle ilgili bilgiler yetersizdir. Geri d\u00f6n\u00fc\u015fs\u00fcz etkilerinin olas\u0131 zedeleriyle, 3. kategoride kanserojen olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsanda temel sunuk kal\u0131m yolu g\u0131dalarlad\u0131r. Ancak dokunma, solunum, ev i\u00e7i \u00fcr\u00fcnler ve ev tozlar\u0131na de\u011fmeyle etkilenim \u00fczerine uygun \u00e7al\u0131\u015fma bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n

Zararlar\u0131 bilindi\u011finden, klorinli parafinlere y\u00f6nelik d\u00fczenlemeler \u00f6ncelikli olarak zaten vard\u0131. OSPAR (Protecting and Concerving the Northeast Atlantic Comission)1998\u2019de, 2020\u2019ye kadar sulardan ar\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131 hedeflenen \u00fcr\u00fcnlerin listesinde klorinli parafinler bulunmaktad\u0131r. Europe 2001, Paris Comission 1995\u2019de de benzer kararlar al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Ne yaz\u0131k ki mevcut uygulamalar, al\u0131nan kararlar\u0131n \u00e7ok uza\u011f\u0131ndad\u0131r ve uzun s\u00fcreli zehirlenmeyle ilgili daha kesin delilleri bekler g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n

\"\"
\u00dcr\u00fcnlerin i\u00e7eri\u011findeki zararl\u0131 kimyasallar nadiren etiketlerde belirtilir…<\/figcaption><\/figure>\n

\u00dcreme yetene\u011fine toksik etki yapabilir: Fitalatlar<\/em><\/strong><\/p>\n

Fitalik asitlerin halojenli olmayan ester t\u00fcrevleridir. End\u00fcstriyel ve t\u00fcketim ara\u00e7lar\u0131nda yayg\u0131n olarak kullan\u0131l\u0131r. \u00c7ok fazla kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan d\u00fcnyan\u0131n her yerinde bulunan en yayg\u0131n insan yap\u0131m\u0131 kimyasald\u0131r.<\/p>\n

\u00d6zellikle PVC gibi esnek plastikleri yumu\u015fatmak i\u00e7in katk\u0131 maddesi olarak kullan\u0131l\u0131r. Avrupa\u2019da y\u0131lda 1 milyon ton sadece i\u00e7 pazarda t\u00fcketilmek \u00fczere \u00fcretilmektedir. Y\u00fczde 90\u2019\u0131 oyuncaklar, yer d\u00f6\u015femeleri, yap\u0131-mobilya materyalleri, araba i\u00e7leri, kablolar ve t\u0131bbi aletler gibi PVC \u00fcr\u00fcnlerde kullan\u0131lmaktad\u0131r. Daha az da m\u00fcrekkep, tutkal, boyalar, denizcilik \u00fcr\u00fcnleri ve y\u00fczey giydirmede kullan\u0131l\u0131r. Baz\u0131 bile\u015fenleri parf\u00fcmlerde \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fc ve fiksatif (kal\u0131c\u0131la\u015ft\u0131r\u0131c\u0131) olarak ve di\u011fer kozmetiklerin i\u00e7eriklerinde kullan\u0131l\u0131r. Di\u011ferleri yan\u0131nda, oyuncaklar, yiyecek paketleri, ya\u011fmurluklar, du\u015f perdeleri, vinil d\u00f6\u015femeler, duvar kaplamalar\u0131, ya\u011flay\u0131c\u0131lar, yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131lar, deterjanlar, t\u0131rnak cilas\u0131, sa\u00e7 spreyi ve \u015fampuanlarda bulunmaktad\u0131r. Birlikteli\u011fimiz yayg\u0131n ve s\u00fcre\u011fendir. \u00d6zellikle toprak ve \u00e7\u00f6keltilerde daha kal\u0131c\u0131d\u0131r. Aktar\u0131lan bir y\u0131\u011f\u0131l\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n

Son zamanlarda yap\u0131lm\u0131\u015f birka\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fmada fitalat ve primer metabolitlerinin (ilk d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm \u00fcr\u00fcnlerinin) insan bedeninde varl\u0131\u011f\u0131 bildirilmi\u015ftir. Yap\u0131 malzemeleri ve ev e\u015fyalar\u0131ndaki a\u015f\u0131r\u0131 kullan\u0131m\u0131ndan dolay\u0131 i\u00e7 ortam havas\u0131nda bile tespit edilmi\u015ftir. Ev tozunun \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Avrupa risk \u00f6l\u00e7\u00fcm merkezine g\u00f6re, su veya kara organizmalar\u0131 i\u00e7in belirgin bir risk olu\u015fturmamaktad\u0131r. Oysa CSTEE 2001\u2019e g\u00f6re (Scientific Committee on Toxicity, Ecotoxicity and the Environment), kara organizmalar\u0131 i\u00e7in bu do\u011fru de\u011fildir ve dahas\u0131 besin zinciriyle ikincil zehirlenmeye dair bulgular da vard\u0131r.<\/p>\n

\u00dcreme yetene\u011fine toksik etkisinin oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir. Memelilerde testis geli\u015fimini engeller. Avrupa\u2019da \u00fcreme toksi\u011fi olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Erkek \u00fcreme sistemine toksik oldu\u011fu 50 y\u0131l \u00f6nce g\u00f6sterilmi\u015ftir. V\u00fccuda al\u0131nd\u0131ktan sonra olu\u015fan bir metabolitinin, karaci\u011fer fonksiyonu, hormon metabolizmas\u0131 ve imm\u00fcn fonksiyona etkileri ortaya konmu\u015ftur. S\u0131\u00e7anlarda anormal seks\u00fcel geli\u015fim g\u00f6zlenmi\u015ftir. Zay\u0131f \u00f6strojenik etkili oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir. Kozmetik ve parf\u00fcmlerdeki fitalatlar\u0131n, erkek spermlerine toksik etki yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlenmi\u015ftir. \u00c7ocuklarda bron\u015fiyal ast\u0131m ile fitalatl\u0131 materyallerin evde kullan\u0131m\u0131 aras\u0131nda paralellik g\u00f6sterilmi\u015ftir. Dib\u00fctil fitalat, end\u00fcstriyel kirleticiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan test edilen her bir bireyin bedeninde tespit edilmi\u015ftir.<\/p>\n

Zehirlili\u011fine kar\u015f\u0131n, fitalatlar\u0131n kullan\u0131m ve pazarlanmas\u0131nda kontrol son derece azd\u0131r. En belirgin yasak, 6 fitalat t\u00fcrevinin \u00f6zellikle \u00e7ocuklar\u0131n \u00e7i\u011fnedi\u011fi e\u015fya ve oyuncaklarda kullan\u0131m\u0131n\u0131n Avrupa\u2019da engellenmesidir. Bundan sonraki beklenti medikal \u00fcr\u00fcnlerde yasaklamalar\u0131n d\u00fczenlenmesidir, ancak bu konuda hen\u00fcz bir \u00f6neri bulunmamaktad\u0131r. OSPAR\u2019\u0131n 20 y\u0131lda tam olarak giderilmesi gereken \u00fcr\u00fcnler listesine girmi\u015f, \u00f6ncelikli zararl\u0131 madde ilan edilmi\u015ftir. 2007\u2019de EWG (\u00c7evre \u00c7al\u0131\u015fma Grubu), fitalat ve di\u011fer potansiyel tehlikeli bile\u015fenleri i\u00e7ermeyen ki\u015fisel bak\u0131m \u00fcr\u00fcnlerini bulman\u0131z\u0131 sa\u011flayan bir g\u00fcvenlik k\u0131lavuzu olan \u201cebeveynin al\u0131\u015fveri\u015f k\u0131lavuzu\u201dnu basm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n

Olas\u0131 kanserojen: Dioksinler <\/em><\/strong><\/p>\n

Dioksinler, k\u00e2\u011f\u0131t sanayinde, klorla a\u011fartma i\u015flemi s\u0131ras\u0131nda olu\u015fur. Bir dioksin, Vietnam Sava\u015f\u0131\u2019nda ABD taraf\u0131ndan silah olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z tuvalet k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131, k\u00e2\u011f\u0131t mendiller, s\u00fct veya meyve suyu kartonlar\u0131, tamponlar, kahve filtreleri, tek kullan\u0131ml\u0131k \u00e7ocuk bezleri, pe\u00e7eteler, k\u00e2\u011f\u0131t tabaklar vs., e\u011fer klorlu a\u011fartma i\u015fleminden ge\u00e7iyorsa, d\u00fc\u015f\u00fck dozlarda dioksin i\u00e7erir. Dioksinler bu \u00fcr\u00fcnlerin herhangi birinden yiyeceklere ve bedenimizin duyarl\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131na ge\u00e7ebilir. Bu bile\u015fiklerin en ufak miktar\u0131n\u0131n bile laboratuvar hayvanlar\u0131nda kansere sebep oldu\u011fu belirtiliyor. ABD \u00c7evre Koruma B\u00fcrosu dioksinleri \u201colas\u0131 insan kanserojeni\u201d s\u0131n\u0131f\u0131na al\u0131yor. Dioksinlerin y\u00fczde 42\u2019si g\u00fcnl\u00fck olarak t\u00fcketti\u011fimiz s\u00fct ve s\u00fct \u00fcr\u00fcnleriyle bedenimize girmekte.<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar zehirli kimyasallar s\u0131ralamas\u0131nda ba\u015f\u0131 \u00e7eken dioksinlerin, \u00f6strojen gibi \u201cdo\u011fal steroid\u201d hormonlar\u0131n\u0131 taklit ederek bir\u00e7ok biyokimyasal reaksiyonu ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z ediyor. En ufak miktarlar\u0131 bile, akne ve eklem a\u011fr\u0131lar\u0131ndan uykusuzlu\u011fa, kansere, do\u011fum bozukluklar\u0131 ve ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131na kadar \u00e7e\u015fitli rahats\u0131zl\u0131klara sebep olabiliyor. Dahas\u0131 dioksinler ve kuzeni \u201cfurans\u201d, ya\u011fda \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcr oldu\u011fundan bedenimizdeki ya\u011f h\u00fccrelerinde birikme e\u011filimi g\u00f6steriyor. Dioksinlere anne s\u00fct\u00fcnde dahi s\u0131kl\u0131kla rastlan\u0131yor. Bebekler yeti\u015fkinlere g\u00f6re 200 kat fazla dioksine maruz kalabiliyor. Kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu \u00fcr\u00fcnler \u00e7\u00f6pl\u00fcklerde yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda dioksinler hava yoluyla bize ula\u015f\u0131yor. Sanayinin su kaynaklar\u0131n\u0131 kirletmesiyle de, bu su kaynaklar\u0131yla sulanan tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri ve su \u00fcr\u00fcnleri yoluyla yine dioksinlere sunuk kal\u0131yoruz.<\/p>\n

K\u00e2\u011f\u0131t hamuru ve k\u00e2\u011f\u0131t fabrikalar\u0131n\u0131n at\u0131k sular\u0131n\u0131n i\u00e7erdi\u011fi tek zehirli madde dioksin de\u011fil. 1986 y\u0131l\u0131nda Amerika\u2019n\u0131n Ontario Eyaleti\u2019nde yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmada al\u00fcminyum ve \u00e7inko dahil dikkat edilmesi gereken 41 madde (benzen, kadmiyum, kur\u015fun, c\u0131va, PCB\u2019ler, t\u00f6l\u00fcen vs.) tespit edilmi\u015ftir.<\/p>\n

Dioksinlerden, a\u011fart\u0131lmam\u0131\u015f veya klor i\u00e7ermeyen k\u00e2\u011f\u0131t \u00fcr\u00fcnleri kullanarak kurtulabilirsek de, d\u00fc\u015f\u00fck istem nedeniyle bunlar\u0131n piyasada bulunmalar\u0131 zordur. Di\u011fer bir \u00e7\u00f6z\u00fcmse geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcml\u00fc k\u00e2\u011f\u0131t kullanmakt\u0131r. Geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcml\u00fc k\u00e2\u011f\u0131tlarda di\u011fer \u00fcr\u00fcnlere g\u00f6re daha az a\u011fartma yap\u0131l\u0131yor. D\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131klarda \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor olmas\u0131 da geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcml\u00fc k\u00e2\u011f\u0131tta dioksin olu\u015fumunu azalt\u0131yor. Avrupa\u2019da bir\u00e7ok ka\u011f\u0131t fabrikas\u0131nda, a\u011fartma i\u015flemlerinde klor yerine \u201coksijen\u201d, \u201cperoksit\u201d ve \u201csodyumhidroksit\u201d kullan\u0131l\u0131yor. Fakat teknoloji de\u011fi\u015fiminin maliyeti k\u00e2\u011f\u0131t sanayisini bu alternatiflerden uzak tutuyor.<\/p>\n

Hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki, bu problemin cevab\u0131 \u00e7evreci t\u00fcketicilerin yapacaklar\u0131 al\u0131\u015fveri\u015f tercihlerinde ve \u00f6rg\u00fctl\u00fc t\u00fcketici bask\u0131s\u0131nda, hatta k\u00e2\u011f\u0131t havlu gibi \u00fcr\u00fcnleri hi\u00e7 almamakta. Bizler bu \u00fcr\u00fcnleri t\u00fcketmeyi s\u00fcrd\u00fcrd\u00fck\u00e7e, firmalar ekonomik a\u00e7\u0131dan ba\u015far\u0131l\u0131 k\u00e2\u011f\u0131t \u00fcretimlerini de\u011fi\u015ftirmeye giri\u015fmeyecektir.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00c7ok y\u00f6nl\u00fc hasara yol a\u00e7an bir kimyasal grubu: Pestisitler<\/em><\/strong><\/p>\n

Besin maddelerine \u00fcretimi, depolanmas\u0131 ve t\u00fcketimi s\u0131ras\u0131nda zarar veren canl\u0131lar\u0131 yok etmek veya kontrol alt\u0131na almak i\u00e7in kullan\u0131lan zehirli kimyasallara genel olarak pestisit ad\u0131 verilir.<\/p>\n

Bunlar kendi i\u00e7inde ve kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 canl\u0131 t\u00fcr\u00fcne g\u00f6re, insektisit (b\u00f6ceklere kar\u015f\u0131), herbisit (yabani bitkilere kar\u015f\u0131), rodentisit (kemiricilere kar\u015f\u0131), fungusit (mantarlara kar\u015f\u0131), mollusit (s\u00fcm\u00fckl\u00fcb\u00f6ceklere kar\u015f\u0131) ve akarisit (akarlara kar\u015f\u0131) gibi gruplara ayr\u0131l\u0131r.<\/p>\n

Pestisitlerin \u00fcretimi ve t\u00fcketimi her ge\u00e7en y\u0131l h\u0131zla artmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin 1945-1995 aras\u0131nda ABD\u2019deki pestisit \u00fcretimi, 50 bin tondan 1,5 milyon tona \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. ABD, d\u00fcnyadaki pertisitlerin y\u00fczde 35-45\u2019ini kullanmaktad\u0131r. Her ge\u00e7en g\u00fcn pestisit olarak kullan\u0131lan maddelerin say\u0131s\u0131 da artmaktad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde pestisit olarak sat\u0131lan 1200 kimyasal bile\u015fik ve 30 bin de\u011fi\u015fik form\u00fcl vard\u0131r.<\/p>\n

Pestisitlerin kullan\u0131m\u0131, g\u0131dalara, topra\u011fa ve e\u015fyalara bula\u015fmas\u0131yla, insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na olumsuz etki eder. Toksik tar\u0131msal ajanlar\u0131n insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na etkisinin \u00f6nemli di\u011fer bir yolu da i\u00e7me suyu kaynaklar\u0131 ve besin zincirine bula\u015fmas\u0131 yoluylad\u0131r.<\/p>\n

Pestisitlere sunuk kalman\u0131n di\u011fer yollar\u0131 olarak, kazalar, intihar, pestisit kullan\u0131m\u0131 s\u0131ras\u0131nda izleme, besin, su ve hava kontaminasyonu (bula\u015fmas\u0131) say\u0131labilir. Sindirim ve solunum yoluyla, bazen de deriyle al\u0131nabilirler. Kronik sunuk kalma sonucu deride iritasyon geli\u015febilir. Kanser olu\u015fumu g\u00f6r\u00fclebilir. Teratojenik (ceninde geli\u015fim anormalli\u011fi) etkileri de vard\u0131r<\/p>\n

\u00c7evre Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Dergisi<\/em>\u2019nin (Journal of Environmental Health<\/em>) yapt\u0131\u011f\u0131 yeni bir \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re Avrupa\u2019da kullan\u0131lan kay\u0131tl\u0131 pek \u00e7ok pestisit insan beyninde hasar yapmaktad\u0131r ve s\u0131n\u0131rland\u0131rmalar\u0131 art\u0131rmak i\u00e7in acele edilmelidir. N\u00f6rogeli\u015fimsel toksisiteye neden oldu\u011fundan \u00f6zellikle k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar risk alt\u0131ndad\u0131r. Organofosfatlar, karbamatlar, pretroidler potansiyel hasarlay\u0131c\u0131lar i\u00e7inde say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Meyve, sebze ve tah\u0131llar\u0131n y\u00fczde 25\u2019inden fazlas\u0131, en az iki pestisitin saptanabilir kal\u0131nt\u0131lar\u0131na sahiptir. Y\u00fczde 5\u2019i tehlikeli d\u00fczeylerde pestisitle kapl\u0131d\u0131r. Y\u00fczde 10\u2019unda ise 4 ayr\u0131 pestisit kal\u0131nt\u0131s\u0131 \u00f6rneklenmi\u015ftir. (26)<\/p>\n

PAN (Pesticide Action Network) Europe \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda yap\u0131lan \u00f6rneklemelerde sebze, meyve, tah\u0131llarda pestisit bula\u015f\u0131 oran\u0131 y\u00fczde 50 d\u00fczeyinde tespit edilmi\u015ftir. En \u00e7ok bulunan 5 pestisit, karsinojen, mutajen ve hormon bozucu olarak bilinmektedir. Bu oranlar Avrupa\u2019n\u0131n kendi risk \u00f6l\u00e7\u00fcmlerine g\u00f6re bile kitlesel halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 sorunu olu\u015fturacak d\u00fczeydedir.<\/p>\n

Tespit edilen 354 pestisitin baz\u0131lar\u0131 maneb, prosimidon, iprodion, karbendazim, deltametrin, imidaklopriddir. Yine ayn\u0131 ara\u015ft\u0131rmada Avrupa ar\u0131lar\u0131nda kitlesel \u00f6l\u00fcmler de tespit edilmi\u015ftir. Avrupa Parlementosu\u2019nun oyuna sunulmak \u00fczere pestisit d\u00fczenlemelerinde geni\u015f \u00e7apl\u0131 k\u0131s\u0131tlamalar \u00f6ng\u00f6ren yeni bir tasar\u0131 haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

Ulusal \u00c7evre Sa\u011fl\u0131k Bilimleri Kurumu, Hollanda\u2019da 100 gebenin idrar \u00e7\u00f6z\u00fcmlemelerinde yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmada, gebeler ve bebeklerinde, bisfenol A ve fitalatlar\u0131 da i\u00e7eren \u015f\u00fcpheli hormon bozucu bile\u015fiklerle OP\u2019lu pestisitleri y\u00fcksek d\u00fczeylerde bulmu\u015ftur.<\/p>\n

Bu arada Yunan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lardan olu\u015fan Informa World\u2019\u00fcn bildirdi\u011fine g\u00f6re, Yunan s\u0131zma zeytinya\u011flar\u0131ndan al\u0131nan 167 \u00f6rnekte, OF\u2019lu pestisitler y\u00fczde 30,5 oran\u0131nda \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bunlardan dimetoat kal\u0131nt\u0131lar\u0131 maksimum kal\u0131nt\u0131 s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n \u00fczerinde tespit edildi\u011fi halde, Yiyecek Katk\u0131 ve Bula\u015fanlar\u0131 Raporu<\/em>\u2019nda ayn\u0131 kurum, zeytinya\u011flar\u0131nda Yunan halk\u0131n\u0131 ne akut ne de kronik, tehlikeye atacak bir durum olmad\u0131\u011f\u0131 ifadelerini kullanm\u0131\u015ft\u0131r!<\/p>\n

9 Eyl\u00fcl tarihli \u00c7evre Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na Bak\u0131\u015f<\/em>\u2019taki bir bildiride, pestisit uygulay\u0131c\u0131lar\u0131nda hem akut y\u00fcksek yo\u011funluklu, hem de birikici etkiyle uzun vadede depresyon ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na dair kan\u0131tlar sunulmaktad\u0131r.<\/p>\n

Iowa \u00dcniversitesi 1993-1997 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda 17.051 pestisit uygulay\u0131c\u0131s\u0131nda herhangi bir belirgin \u015fikayet olmaks\u0131z\u0131n, 534 uygulay\u0131c\u0131da da kendi tedavi talebi s\u0131ras\u0131nda depresyonuf te\u015fhis etmi\u015ftir. \u015eehir, ya\u015f, e\u011fitim, evlilik, doktor ziyaretleri, alkol al\u0131m\u0131, sigara kullan\u0131m\u0131, \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fc etkilenimi de g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda, pestisit etkileniminin depresyonla y\u00fcksek birlikteli\u011fine dikkat \u00e7ekilmi\u015ftir.<\/p>\n

Kimyasallar\u0131n korkutan y\u00fcz\u00fc yazmakla bitecek gibi de\u011fildir. Bu derlemenin gelecek say\u0131larda yay\u0131mlanacak b\u00f6l\u00fcmlerinde, kozmetikler, deterjanlar ve sabunlar gibi g\u00fcnl\u00fck hayatta \u00f6nemli yer tutan kimyasal \u00fcr\u00fcnleri ele alaca\u011f\u0131z. \u015eimdilik tak\u0131n\u0131lacak en iyi tav\u0131r, tutumcul davranmak diyebiliriz. Yani g\u00fcvenilir bir ye\u011fleneni (alternatif) bulunana kadar, sentetik olanlardan uzak durmak. Hem yurti\u00e7i, hem de yurtd\u0131\u015f\u0131nda \u00e7evre ve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na zararl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 iddia edilen pek \u00e7ok \u00fcr\u00fcn piyasaya s\u00fcr\u00fclmektedir. Bir k\u0131sm\u0131 dikkate de\u011fer do\u011fal i\u00e7eriktedir. Ancak \u015fikayet olmad\u0131k\u00e7a, \u00fcr\u00fcnlerin i\u00e7eriklerinin beyan edildi\u011fi gibi olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n denetlenmemesinin, g\u00fcvenilirliklerini azaltt\u0131\u011f\u0131n\u0131 da belirtmeden ge\u00e7meyelim.<\/p>\n

 <\/p>\n

KAYNAKLAR<\/strong><\/p>\n

1) David Santillo, Iryna Labunska, Helen Davidson, Paul Johnston, Mark Strutt & Oliver Knowles; \u201cConsuming Chemicals – Hazardous chemicals in house dust as an i ndicator of chemical exposure in the home\u201d, 30.4.2003.<\/p>\n

2) Ruud J. B. Peters, \u201cHazardous Chemicals in Consumer Products – Test Results\u201d, TNO labs, 19.10.2003.<\/p>\n

3) Kevin Brigden, Joe Webster, Iryna Labunska and David Santillo; \u201cToxic Chemicals in Computers Reloaded\u201d, 23 October 2007.<\/p>\n

4) Catherine N. Dorey, PhD, \u201cChemical Legacy Contamination of the Child\u201d<\/p>\n

5) Madeleine Cobbing – Environmental Consultant, \u201cChanging The Market To Supply Toxic-free Products Second Edition: February 2007.\u201d<\/p>\n

6) \u201cMan made chemicals in Maternal and Umbilical cord blood\u201d, TNO 08, September 2005<\/p>\n

7) Prof. Dr. Veli Deniz, \u201cEvimizdeki tehlikeli at\u0131klar\u201d, Kocaeli \u00dcniversitesi, Kimya M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc.<\/p>\n

8) \u201cProducts Targeted to Children Contain Hazardous Chemicals and Ingredients Not Found Safe for Kids\u201d, http: www.cosmeticsdatabase.com\/special\/parentsguide<\/p>\n

9) CDC (Centers for Disease Control), 2005. \u201cNational Report on Human Exposure to Environmental Chemicals: Centers for Disease Control\u201d; http:\/\/www.cdc.gov\/exposurereport\/<\/p>\n

10) Centers for Disease Control (CDC), 1982. \u201cNeonatal deaths associated with use of benzyl alcohol\u201d, United States. Morbidity and Mortality Weekly Report, 31(22): 290-291. http:\/\/www.cdc.gov\/MMWR\/preview\/mmwrhtml\/00001109.htm<\/p>\n

11) CFR (Code of Federal Regulations), 2006. \u201cAir contaminants\u201d, http:\/\/www.osha.gov\/pls\/oshaweb\/owadisp.show_document?p_table= STANDARDS&p_id=99<\/p>\n

12) EWG (Environmental Working Group), HCWH (Health Care without Harm), WVE (Women\u2019s Voices for the Earth), (Houlihan, Brody, Schwan). 2002. \u201cNot Too Pretty: Phthalates, beauty products, and the FDA\u201d, Washington DC, July 10, 2002; http:\/\/www.ewg.org\/reports\/nottoopretty\/<\/p>\n

13) EWG (Environmental Working Group), 2005. \u201cBody Burden: the Pollution in Newborns\u201d, Washington DC, July 14, 2005; http:\/\/www.ewg.org\/reports\/bodyburden2\/<\/p>\n

14) EWG (Environmental Working Group), 2007, \u201cScented Secrets: Fragrances hide toxic chemical ingredients\u201d, Washington DC, Feb. 2, 2007; http:\/\/www.ewg.org\/reports\/scentedsecrets\/<\/p>\n

15) FDA (U.S. Food and Drug Administration), 1995. \u201cCosmetic ingredients: Understanding the puffery. FDA Consumer\u201d, May 1992, JE Foulke, reprint with revisions; http:\/\/www.fda.gov\/fdac\/reprints\/puffery.html<\/p>\n

16) FDA (U.S. Food and Drug Administration), 2000. \u201cClearing Up Cosmetic Confusion\u201d, FDA Consumer, May – June 1998; Revised May 1998 and August 2000; http:\/\/www.cfsan.fda.gov\/~dms\/fdconfus.html<\/p>\n

17) Hayes P, Martin TP, 1990. \u201cIsopropyl alcohol: Poisons Information Monograph 290\u201d,\u00a0 International Programme on Chemical Safety; http:\/\/www.inchem.org\/documents\/pims\/chemical\/pim290.htm<\/p>\n

18) Ries LAG, Melbert D, Krapcho M, Mariotto A, Miller BA, Feuer EJ, Clegg L, Horner MJ, Howlader N, Eisner MP, Reichman M, Edwards BK (eds); 2007. \u201cSEER Cancer Statistics Review, 1975-2004\u201d, National Cancer Institute, Bethesda, MD; http:\/\/seer.cancer.gov\/csr\/1975_2004\/, based on November 2006, SEER data submission, posted to the SEER web site, 2007.<\/p>\n

19) Steingraber S., 2007. \u201cThe Falling Age of Puberty: What we know, what we need to know\u201d, Breast Cancer Fund, August 2007; http:\/\/www.breastcancerfund.org\/site\/pp.asp?c=kwKXLdPaE&b=3266509.<\/p>\n

20) By Rebecca Sutton, Ph.D, Staff Scientist, September 2008; \u201cTeen Girls\u2019Body Burden of Hormone-Altering Cosmetics Chemicals\u201d, Adolescent exposures to cosmetic chemicals of concern.<\/p>\n

21) Jane Houlihan,Timothy Kropp, Richard Wilis, Sean Oray, Chris Campbell; Environmental Working Group, July 14 2005. \u201cBody Burden\/The Pollution in Newborns\/ Abenchmark investigation of industrial chemicals, pollutuants, and pesticides in human umblical cord blood\/\u201d.<\/p>\n

22) www.rshm.saglik.gov.tr\/<\/p>\n

23) www.bugday.org<\/p>\n

24) www.kimyaturk.net<\/p>\n

25) Prof. Dr. Recep Akdur, \u201c\u0130\u015fyerinde Toksinler\u201d<\/p>\n

 <\/p>\n

GELECEK SAYIDA:<\/strong><\/p>\n

Kimyasallar\u0131n karanl\u0131k y\u00fcz\u00fc-2<\/p>\n

Kozmetiklerdeki tehlike<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Evimizdeki tehlikeli at\u0131klar<\/strong><\/h3>\n

D\u00fcnyam\u0131z bir bak\u0131ma kimyasal madde deposu gibidir. Halen bilinen kimyasal madde say\u0131s\u0131 12 milyonun \u00fczerindedir. Her hafta yakla\u015f\u0131k 6 bin yeni kimyasal ke\u015ffedilmekte ve bu listeye kat\u0131lmaktad\u0131r. G\u00fcnl\u00fck kullan\u0131mda olan madde say\u0131s\u0131 70 bin dolay\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n

ABD\u2019de yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re, kat\u0131 at\u0131klar\u0131n i\u00e7inde her bir evden y\u0131lda yakla\u015f\u0131k 18-20 litre kadar tehlikeli at\u0131k at\u0131lmaktad\u0131r. Bu miktar, 50 bin n\u00fcfuslu bir kasaba i\u00e7in kabaca 40 ton tehlikeli at\u0131k demektir. Bu nedenle evsel at\u0131klara kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan boya at\u0131klar\u0131, temizleyiciler, piller vb. evsel tehlikeli at\u0131klar, yurtta\u015flar\u0131n kendi sa\u011fl\u0131k ve g\u00fcvenlikleri i\u00e7in \u00f6nemli olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Evlerimizden \u00e7\u0131kan tehlikeli at\u0131klar\u0131n ba\u015fl\u0131calar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/p>\n

– Pil ve ak\u00fcler,<\/p>\n

– Temizlik maddeleri,<\/p>\n

– Boya, \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fc (solvent) ve tinerler,<\/p>\n

– Yal\u0131t\u0131m (izolasyon) maddeleri (asbest),<\/p>\n

– Aerosol kutular\u0131,<\/p>\n

– Floresan ampuller,<\/p>\n

– Araba kimyasallar\u0131, antifriz,<\/p>\n

– Termostatlar,<\/p>\n

– Bilgisayar ve monit\u00f6rler,<\/p>\n

– Yaz\u0131c\u0131 kartu\u015flar\u0131,<\/p>\n

– Bah\u00e7e ila\u00e7lar\u0131 (ot ve b\u00f6cek \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc),<\/p>\n

– \u0130la\u00e7 at\u0131klar\u0131,<\/p>\n

– Kullan\u0131lm\u0131\u015f lastikler.<\/p>\n

G\u00fcnl\u00fck ya\u015famda kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fcr\u00fcnler 55 binden fazla kimyasal \u00e7e\u015fidi i\u00e7eriyor ve her y\u0131l bunlara binin \u00fczerinde yenisi ekleniyor. Bir\u00e7o\u011fu ise yeterince test edilmeden ve belirli bir mevzuata tabi olmadan piyasaya s\u00fcr\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n

Evsel temizlik malzemeleri sadece topra\u011f\u0131 ve su kaynaklar\u0131n\u0131 de\u011fil, soludu\u011fumuz havay\u0131 da tehdit ediyor. Sprey boyalar, f\u0131r\u0131n temizleyiciler, dezenfektanlar, mobilya parlat\u0131c\u0131lar\u0131 ve di\u011fer t\u00fcm sprey \u00fcr\u00fcnler, birka\u00e7 g\u00fcn sonra soluyaca\u011f\u0131m\u0131z havan\u0131n bir par\u00e7as\u0131 oluyor. Fosseptik sistemler at\u0131k su sorununu \u00e7\u00f6zm\u00fcyor; boyalar, \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fc, inceltici, a\u011fart\u0131c\u0131 kimyasallar, aseton, tuvalet temizleyiciler ve lavabo a\u00e7\u0131c\u0131lar ile di\u011ferlerinde bulunan belirli kimyasal maddeler organik maddeleri par\u00e7alayan organizmalar\u0131 zehirleyebiliyor. Oysa organik maddelerin par\u00e7alanmas\u0131, do\u011fal d\u00f6ng\u00fcn\u00fcn i\u015flemesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan zincirin olmazsa olmaz halkalar\u0131ndan birini olu\u015fturuyor. Bu nedenle, kal\u0131c\u0131 de\u011fil, do\u011faya zarar vermeden yok olan \u00fcr\u00fcn bulu\u015flar\u0131 yap\u0131lmal\u0131. Sadece kentlerde ya\u015fayanlar\u0131n de\u011fil, k\u0131rsal kesimde ya\u015fayanlar\u0131n da at\u0131k su sistemlerine neler g\u00f6nderdiklerine dikkat etmeleri gerekiyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130nsan yap\u0131m\u0131 zararl\u0131 kimyasallar\u0131n yayg\u0131n kullan\u0131m\u0131 iyice belgelenmi\u015f olsa da, \u00e7ok az insan, her g\u00fcn evde kulland\u0131\u011f\u0131 t\u00fcketim maddelerine bunlar\u0131n katk\u0131 olarak konuldu\u011fu konusunda bilin\u00e7lenmi\u015f durumdad\u0131r. Hal\u0131lardan perdelere, oyuncaklardan televizyona, bilgisayardan yaz\u0131c\u0131ya, kozmetiklerden parf\u00fcmlere kimyasal katk\u0131lar modern ya\u015fam\u0131n gizli ger\u00e7ekleridir. Nadiren i\u00e7erikte belirtilirler, hi\u00e7 g\u00f6r\u00fcnmezler, ama neredeyse hep oradad\u0131rlar. Tabii ki orada bulunmalar\u0131n\u0131n her zaman […]<\/p>\n","protected":false},"author":359,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[109,22,29],"tags":[725],"class_list":["post-10336","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-72-sayi","category-kimya","category-toplum","tag-halk-sagligi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10336","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/359"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10336"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10336\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10336"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10336"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10336"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}