{"id":10416,"date":"2011-04-01T19:44:38","date_gmt":"2011-04-01T16:44:38","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=10416"},"modified":"2017-05-26T19:55:33","modified_gmt":"2017-05-26T16:55:33","slug":"bir-karbon-atomuyla-soylesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2011\/04\/01\/bir-karbon-atomuyla-soylesi","title":{"rendered":"Bir karbon atomuyla s\u00f6yle\u015fi"},"content":{"rendered":"

Richard T. Hammond<\/strong><\/p>\n

\u00c7eviri: S. Cansu \u00d6zkan<\/strong><\/p>\n

Okuyaca\u011f\u0131n\u0131z makale, Richard T. Hammond\u2019un \u201cFrom Quarks to Black Hole: Interviewing the Universe\u201d adl\u0131 kitab\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r (World Scientific Puslishing, 2001). Hammond, evrendeki \u00e7e\u015fitli olgular\u0131, onlarla s\u00f6yle\u015fi yapma y\u00f6ntemiyle a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Bu ilgin\u00e7 kitab\u0131n di\u011fer b\u00f6l\u00fcmlerini de gelecek say\u0131lar\u0131m\u0131zda okurlar\u0131m\u0131za sunaca\u011f\u0131z. \u0130lk olarak karbon atomu ile yap\u0131lan s\u00f6yle\u015fiyi sunuyoruz.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00d6ncelikle size bu s\u00f6yle\u015fi i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ederim. Bu benim i\u00e7in bir ilk oldu\u011fundan t\u00fcm do\u011fru sorular\u0131 sorabilece\u011fimden emin de\u011filim, bu nedenle l\u00fctfen do\u011fa\u00e7lama yapmaktan \u00e7ekinmeyin. Nerelisiniz diye sorarak ba\u015flamak istiyorum.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00c7ok uzun zaman \u00f6nce ve \u00e7ok uzaklarda oldu\u011fu i\u00e7in \u015fa\u015f\u0131rabilirsiniz belki ama ben do\u011fumumu \u00e7ok iyi hat\u0131rl\u0131yorum. Sonsuza dek s\u00fcrecekmi\u015f gibi gelen o bekleme s\u00fcrecinden sonra sonunda s\u0131ram geldi. Say\u0131s\u0131 ikiden fazla olan ebeveynlerim sonunda birle\u015fmek i\u00e7in uygun s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 hissettiler ve do\u011fan\u0131n reenkarnasyonu yoluyla \u00fc\u00e7 helyum atomundan olu\u015fan bir karbon atomu olarak d\u00fcnyaya geldim.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bir f\u00fczyonunun \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011funuzu mu s\u00f6yl\u00fcyorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

Evet, kesinlikle \u00f6yle. Fakat yeni hayat\u0131mla gelen bu heyecan, y\u0131ld\u0131z\u0131m\u0131n so\u011fumas\u0131 kadar \u00e7abuk azalmaya ba\u015flad\u0131 ve sonsuza dek kocaman, bir s\u00fcr\u00fc karbon kopyamdan olu\u015fan etkisiz bir y\u0131ld\u0131z\u0131n i\u00e7ine hapsolaca\u011f\u0131m\u0131 fark ettim. Ancak y\u0131ld\u0131z\u0131m o muazzam \u00e7ekim etkisiyle arkada\u015f\u0131m\u0131z olan ba\u015fka bir y\u0131ld\u0131zdan \u00e7ok\u00e7a say\u0131da karde\u015f atomu bize \u00e7ekiyordu ve huzurlu toplulu\u011fumuzun da\u011f\u0131laca\u011f\u0131na dair iddialar ortal\u0131kta dola\u015f\u0131yordu.<\/p>\n

 <\/p>\n

Yani karbon olu\u015fturacak daha fazla helyum kalmay\u0131nca f\u00fczyon durdu ve siz de y\u00f6r\u00fcngenizdeki bir y\u0131ld\u0131zdan atomlar\u0131 kendinize \u00e7ektiniz \u00f6yle mi?<\/em><\/strong><\/p>\n

\"\"Evet, san\u0131r\u0131m ben \u015fansl\u0131yd\u0131m. S\u00f6ylentilerin do\u011fru oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve sizin hen\u00fcz zaman\u0131 \u00f6l\u00e7meye ba\u015flaman\u0131zdan \u00e7ok uzun zaman \u00f6nce ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir anda \u00e7ekim alan\u0131 o kadar kuvvetli bir hale geldi ki hi\u00e7birimiz buna dayanamad\u0131k. \u00d6yle bir y\u0131k\u0131mla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131k ki, bug\u00fcn bile d\u00fc\u015f\u00fcnmesi t\u00fcylerimi diken diken ediyor, Evren\u2019deki en b\u00fcy\u00fck ve en g\u00f6rkemli patlaman\u0131n i\u00e7erisinde hi\u00e7birimiz ne olup bitti\u011fini bilmeden \u00e7ok uzaklara da\u011f\u0131ld\u0131k. Bu olay beni resmen b\u00fcy\u00fclemi\u015fti, \u00e7\u00fcnk\u00fc ilk kez \u00f6zg\u00fcr oluyordum ve o zamana kadar benim i\u00e7in t\u00fcm Evren hidrojen atomlar\u0131, helyum ve karbondan olu\u015fuyordu; ama art\u0131k f\u0131rlay\u0131p neredeyse \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131nda gezebildi\u011fim i\u00e7in a\u011f\u0131r ve garip baz\u0131 elementleri g\u00f6rebilmi\u015ftim. K\u0131sa s\u00fcrede bu deh\u015fet verici yeni elementlerin beni bir an bile duraksamaks\u0131z\u0131n tamamen yutabilece\u011fini \u00f6\u011frendim ve kendimi onlardan sak\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bir s\u00fcpernovay\u0131 ve sonras\u0131n\u0131 m\u0131 tan\u0131ml\u0131yorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

Evet. Sonralar\u0131 binlerce, milyonlarca ve milyarlarca y\u0131l bir g\u00fcn gibi ge\u00e7ti ve ben bir kez daha bu s\u0131k\u0131c\u0131 monotonlu\u011fun i\u00e7erisinde kald\u0131m. Kendimi evimden, en yak\u0131n kom\u015fular\u0131m hidrojen atomlar\u0131yla ileti\u015fim kuramayacak kadar \u00e7ok uzakta, \u00f6nceki s\u0131cak \u00e7evremin tamamen z\u0131tt\u0131 olan so\u011fuk, kasvetli bir bo\u015flukta buldum.<\/p>\n

 <\/p>\n

Hakikaten kula\u011fa kasvetli geliyor. Peki, bu ruh halinden nas\u0131l kurtuldunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

Birka\u00e7 milyon y\u0131l\u0131n daha ge\u00e7mesiyle yak\u0131n\u0131mdaki ilk bir iki tane daha, sonra da ba\u015fka birka\u00e7 tane daha kom\u015fumu fark edince umutsuzlu\u011fum ge\u00e7ti. \u00c7ok k\u0131sa bir s\u00fcre sonra onlarla eski dostlar gibi geziniyorduk. T\u0131pk\u0131 o g\u00f6rkemli olay\u0131n, yani patlaman\u0131n haberini yayan dedikodu kazan\u0131 kaynamaya ba\u015flamadan \u00f6nceki halimiz gibi.<\/p>\n

 <\/p>\n

Fakat bu sizin daha \u00f6nce s\u00f6z etti\u011finizden farkl\u0131 bir y\u0131k\u0131m. \u015eimdi bir y\u0131ld\u0131z olu\u015fumuna dair iddialar\u0131n oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorsunuz.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u0130ddialar\u0131n do\u011fru oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve sonraki birka\u00e7 milyon y\u0131l boyunca ilerde bir y\u0131ld\u0131z olaca\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011fimiz \u015feye do\u011fru etraf\u0131nda d\u00f6nerek yava\u015f yava\u015f yakla\u015f\u0131yorduk. <\/em><\/strong>Bir\u00e7ok hidrojen arkada\u015f\u0131m y\u0131ld\u0131z\u0131n i\u00e7ine girebildiler, fakat ben y\u00f6r\u00fcngede s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kald\u0131m ve uzaktan y\u0131ld\u0131z\u0131n do\u011fu\u015funa tan\u0131kl\u0131k etmi\u015f olmama ra\u011fmen kendimi d\u0131\u015flanm\u0131\u015f, \u00e7ok ya\u015fl\u0131 ve a\u015f\u0131r\u0131 a\u011f\u0131r hissediyordum.<\/p>\n

 <\/p>\n

A\u015f\u0131r\u0131 a\u011f\u0131r derken neyi kastediyorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u015e\u00f6yle; yeni bir y\u0131ld\u0131zda hidrojen, helyum yapmak i\u00e7in f\u00fczyona u\u011frar ve \u00e7ok sonra da helyum karbonu olu\u015fturur. Ben ise bir hidrojenin k\u00fctlesinin on iki kat\u0131 kadar\u0131m ve g\u00f6kcisimleri i\u00e7in ger\u00e7ek bir yak\u0131ttan ziyade bir nihai \u00fcr\u00fcn\u00fcm diyebilirim.<\/p>\n

 <\/p>\n

Peki, sonra ne yapt\u0131n\u0131z?<\/em><\/strong><\/p>\n

Korku duygusu bu kendime ac\u0131ma halime bir son verdi. Y\u00f6r\u00fcngede olmama ra\u011fmen yaln\u0131z de\u011fildim. Bir\u00e7ok a\u011f\u0131r element ve hatta \u015fu berbat molek\u00fcller, bir yandan yeni g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 yutarken bir yandan da elektronlar\u0131m\u0131 \u00e7almaya \u00e7al\u0131\u015farak etraf\u0131mda toplan\u0131yordu. Ka\u015fla g\u00f6z aras\u0131nda demir ve minerallerden olu\u015fan kat\u0131 bir topun i\u00e7erisine g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcm. Sonsuzluktan ba\u015fka gidecek hi\u00e7bir yer olmayan, etraf\u0131m\u0131 saran bu korkun\u00e7 siyahl\u0131k i\u00e7erisinde zaman\u0131 alg\u0131layam\u0131yordum.\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Yani D\u00fcnya\u2019n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 haline mi geldiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

Evet. Milyonlarca y\u0131l birbirini koval\u0131yordu, sonunda hi\u00e7 yoktan b\u00fcy\u00fck bir sismik \u015fok geldi. Bu sismik \u015fok o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fcyd\u00fc ki, i\u00e7inde oldu\u011fum bu sert topu yararak a\u00e7t\u0131 ve kendimi bir kez daha uzayda, iki cismin y\u00f6r\u00fcngesinde buldum. K\u0131sa s\u00fcre sonra y\u00f6r\u00fcngem de\u011fi\u015fti ve kendimi bu kez de daha b\u00fcy\u00fck olan cismin y\u00f6r\u00fcngesinde buldum. Ve bizi etkileyen o di\u011fer cisim de bu y\u00f6r\u00fcngeye girdi. Yine uzaydan fazlaca ziyaret\u00e7isi olan garip bir toplulu\u011fun i\u00e7indeydim. Bu ziyaret\u00e7iler endi\u015fe verici bir h\u0131zla gezegenimi par\u00e7alayacaklard\u0131 ve genel olarak sudan olu\u015ftuklar\u0131 i\u00e7in bunlar\u0131n kal\u0131nt\u0131lar\u0131 zamanla devasa okyanuslar\u0131 olu\u015fturdular, bense elbet bir milenyumda bo\u011fulaca\u011f\u0131mdan korkuyordum.<\/p>\n

 <\/p>\n

San\u0131r\u0131m Ay\u2019\u0131m\u0131z\u0131n olu\u015fumunu ve gezegenimizi bombard\u0131mana tutan kuyruklu y\u0131ld\u0131zlar\u0131 betimliyorsunuz, fakat ben bo\u011fulabilece\u011finizi hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmezdim.<\/em><\/strong><\/p>\n

Sadece \u015fairane bir laft\u0131\u2026 Sonralar\u0131 hepsinden daha ilgin\u00e7 bir \u015fey oldu. Evrende bug\u00fcne kadar meydana gelmi\u015f belki de en heyecan verici projenin i\u00e7inde yer ald\u0131m. F\u00fczyon, s\u00fcpernova, g\u00fcne\u015f sistemi olu\u015fumu, Ay\u2019\u0131n\u0131z\u0131n do\u011fu\u015fu ve kuyruklu y\u0131ld\u0131zlar\u0131n bombard\u0131man\u0131, hepsi bu deneyimin yan\u0131nda hi\u00e7 kal\u0131r! \u00d6ncelikle bir molek\u00fcl\u00fcn par\u00e7as\u0131 haline geldim, ba\u015fta bu beni biraz korkutmu\u015ftu, fakat sonra biz ve daha bir\u00e7ok molek\u00fcl, yer \u00e7ekimine inat yukar\u0131 do\u011fru t\u00fcnellerle su ta\u015f\u0131yan en karma\u015f\u0131k, en tuhaf \u015fekle sahip olan, r\u00fczg\u00e2r\u0131n esintisiyle \u00e7\u0131rp\u0131nan ve atalar\u0131m\u0131z\u0131n olu\u015fturdu\u011fu \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n ayn\u0131s\u0131 olan g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 emen ye\u015fil ruhani yapraklar\u0131 olu\u015fturduk. Bu ironi ho\u015fuma gitmi\u015fti ve olu\u015fturdu\u011fumuz yap\u0131n\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 alg\u0131lay\u0131p ona tepki verece\u011fi ger\u00e7e\u011fi beni b\u00fcy\u00fclemi\u015fti.<\/p>\n

 <\/p>\n

Sanki bir \u00e7e\u015fit bitkinin par\u00e7as\u0131 olmu\u015fsunuz gibi geliyor, do\u011fru mu?<\/em><\/strong><\/p>\n

Evet, bir a\u011fa\u00e7. Fakat bu mucizev\u00ee d\u00f6nem \u00e7ok s\u00fcrmedi. K\u0131sa bir zaman sonra art\u0131k topraktan hi\u00e7 su al\u0131nam\u0131yordu ve g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 art\u0131k tepkisiz bir yap\u0131n\u0131n \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcyordu. Daha \u00f6nce hi\u00e7 hissetmedi\u011fim fel\u00e7 edici b\u00fcy\u00fck bir h\u00fcz\u00fcn, en az etraf\u0131mdaki D\u00fcnya kadar kaplam\u0131\u015ft\u0131 beni. Gittik\u00e7e daha derine do\u011fru indim ve Evren\u2019deki herhangi bir kuvvet kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc olan zaman, beni kom\u015fular\u0131mdan ay\u0131rd\u0131 ve genellikle birlikte gezindi\u011fimiz d\u00f6rt hidrojen atomu dahil birka\u00e7 tanesini alacak olmama ra\u011fmen kendimi, hat\u0131rlayabildi\u011fimden daha fazla y\u0131l boyunca kal\u0131n siyah bir \u00e7amurun i\u00e7erisinde zar zor hareket edebilir halde buldum.<\/p>\n

\"\"Bu kasvet, bas\u0131n\u00e7taki ani bir de\u011fi\u015fiklikle bozuldu. Bas\u0131nc\u0131 hepimiz ayn\u0131 anda hissettik ve k\u00f6rlemesine yukar\u0131 do\u011fru \u00e7\u0131kt\u0131k ve tekrar kendimi y\u00fczeyde, bu kez do\u011fan\u0131n yetene\u011fini a\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm garip geometrik bir \u015feklin i\u00e7inde buldum. Fakat bu daha g\u00f6receklerimin ve ya\u015fayacaklar\u0131m\u0131n yan\u0131nda bir hi\u00e7ti. Her yerde her boyuttan deh\u015fet verici, a\u00e7\u0131klamas\u0131 ve telaffuzu m\u00fcmk\u00fcn olmayan yap\u0131lar vard\u0131; bense rafine edilmi\u015f, tekrar kullan\u0131lm\u0131\u015f, terkedilmi\u015f, kurtar\u0131lm\u0131\u015f ve genel olarak a\u00e7\u0131klamas\u0131 neredeyse m\u00fcmk\u00fcn olmayan muazzam \u00e7okluktaki nesnelerin i\u00e7ine girmi\u015ftim. Her \u015fey \u00e7ok h\u0131zl\u0131 geli\u015fiyordu ve ke\u015fke bir g\u00fcnl\u00fck tutabilseydim diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm ama malum bir karbon atomu olarak bunu yapmam zor.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bir saniye durun. \u00d6ld\u00fcn\u00fcz, yani a\u011fac\u0131n\u0131z \u00f6ld\u00fc demek istedim, ayr\u0131\u015f\u0131p petrole d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcn\u00fcz, peki ya sonra? Tekrar bir petrol kuyusundan y\u00fczeye mi \u00e7\u0131kt\u0131n\u0131z?<\/em><\/strong><\/p>\n

H\u0131 h\u0131\u0131. Kendimi tamamen insanlar\u0131 anlamaya vermi\u015ftim, nesiniz, nerden geliyorsunuz vs ve hatta k\u0131sa bir s\u00fcreli\u011fine kendimi garip bir \u015fekilde bir kad\u0131n\u0131n ayaklar\u0131ndan beline kadar baca\u011f\u0131na sar\u0131lm\u0131\u015f olarak buldum. Bu s\u00fcre i\u00e7inde tuhaf \u015feyler g\u00f6rd\u00fcm, fakat bunlar\u0131 size aktarmam gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum\u2026 Asl\u0131na bakarsan\u0131z i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131m b\u00fct\u00fcn bu \u015feyler benim idrakimin \u00f6tesinde. Mesela f\u00fczyonun prensibi benim i\u00e7in gayet a\u00e7\u0131k olmas\u0131na ra\u011fmen yak\u0131n tarihimde ya\u015fad\u0131klar\u0131m b\u00f6yle de\u011fil.\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

\u015eik\u00e2yet etmiyorum, b\u00f6yle dinamik, h\u0131zl\u0131 akan bir ya\u015fam\u0131n par\u00e7as\u0131 olmay\u0131 seviyorum, fakat ertesi g\u00fcn kendimi bir kez daha siyah bir s\u0131v\u0131n\u0131n i\u00e7ine bat\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bulunca do\u011fal olarak endi\u015felendim. Bu kez h\u0131zl\u0131ca bir bas\u0131m tesisine g\u00f6nderildik ve daha bir i <\/em>bile yazamadan s\u00fcrecin ortas\u0131nda, c\u00fcmlenin sonunda i\u015fte buraday\u0131m. Tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131za memnun oldum.<\/p>\n

 <\/p>\n

Ne kadar ilgin\u00e7 bir hayat, emeklili\u011finizde ne yapmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u015eimdilik hayat\u0131n \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki on milyar y\u0131l i\u00e7erisinde bana ne getirece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flayam\u0131yorum ama e\u011fer kalbimi a\u00e7acak olsam size i\u00e7tenlikle \u015funu s\u00f6ylerdim; sizin gibi k\u0131sa s\u00fcre ya\u015fayan bir insan\u0131n par\u00e7as\u0131 olmak i\u00e7in i\u00e7imde en derindeki elektronumu verirdim. \u0130mk\u00e2ns\u0131z bir \u015fey istiyorum belki\u2026<\/p>\n

 <\/p>\n

Belki de imk\u00e2ns\u0131z de\u011fildir\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Richard T. Hammond \u00c7eviri: S. Cansu \u00d6zkan Okuyaca\u011f\u0131n\u0131z makale, Richard T. Hammond\u2019un \u201cFrom Quarks to Black Hole: Interviewing the Universe\u201d adl\u0131 kitab\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r (World Scientific Puslishing, 2001). Hammond, evrendeki \u00e7e\u015fitli olgular\u0131, onlarla s\u00f6yle\u015fi yapma y\u00f6ntemiyle a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Bu ilgin\u00e7 kitab\u0131n di\u011fer b\u00f6l\u00fcmlerini de gelecek say\u0131lar\u0131m\u0131zda okurlar\u0131m\u0131za sunaca\u011f\u0131z. \u0130lk olarak karbon atomu ile yap\u0131lan s\u00f6yle\u015fiyi sunuyoruz.   […]<\/p>\n","protected":false},"author":412,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[123],"tags":[247,657],"class_list":["post-10416","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-86-sayi","tag-astrofizik","tag-evren"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t