{"id":10495,"date":"2011-04-01T21:26:27","date_gmt":"2011-04-01T18:26:27","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=10495"},"modified":"2017-05-26T21:29:53","modified_gmt":"2017-05-26T18:29:53","slug":"yasamin-tarihinden-bir-kesit-dinozorlardan-memelilere","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2011\/04\/01\/yasamin-tarihinden-bir-kesit-dinozorlardan-memelilere","title":{"rendered":"Ya\u015fam\u0131n tarihinden bir kesit Dinozorlardan memelilere\u2026"},"content":{"rendered":"

Ya\u015fam\u0131n tarihinin her zaman ilgi \u00e7ekmi\u015f bir kesiti dinozorlar\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc d\u00f6nemdir. Dinozorlar nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131? Ya\u015fad\u0131klar\u0131 d\u00f6nemin \u00f6zellikleri nelerdi? Dinozorlar\u0131n boyutlar\u0131 ve \u00a0s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131… Dinozorlar nas\u0131l yok oldular? Meteor \u00e7arpmas\u0131 teorisi ne kadar do\u011fru? \u0130lk basit memeliler, <\/em>dinozorlar\u0131n sonu ve memelilerin y\u00fckseli\u015fi\u2026 <\/em><\/p>\n

Sunu\u015f<\/strong><\/p>\n

Okuyaca\u011f\u0131n\u0131z makale, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131 b\u00fcnyesindeki \u201c50 Soruda\u201d dizisinin son \u00e7\u0131kan kitab\u0131 50 Soruda Ya\u015fam\u0131n Tarihi<\/em>\u2019nden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Sundu\u011fumuz \u201cDinozorlar Devri\u201d ve \u201cMemelilerin Geli\u015fimi\u201d b\u00f6l\u00fcmleri, Deniz \u015eahin\u2019in herkesin anlayabilece\u011fi pop\u00fcler bir dille kaleme ald\u0131\u011f\u0131 kitab\u0131n i\u00e7eri\u011fi ve dili konusunda okurlar\u0131m\u0131za bir fikir de verecektir.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

D\u0130NOZORLAR DEVR\u0130<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Bilimsel konularla \u00e7ok ilgili olmayan ki\u015filer i\u00e7in bile, dinozorlar heyecan ve \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131kla takip edilen bir konudur. \u00c7evrenizdeki herkesin dinozorlar hakk\u0131nda bir fikri oldu\u011funu g\u00f6rebilirsiniz. Genel kabul g\u00f6ren fikirlere g\u00f6re, dinozorlar devasa boyutlarda, so\u011fukkanl\u0131, yava\u015f hareket eden, aptal, ac\u0131mas\u0131z s\u00fcr\u00fcngenlerdir ve bir g\u00f6kta\u015f\u0131n\u0131n D\u00fcnya\u2019ya \u00e7arpmas\u0131yla ortadan kalkm\u0131\u015flard\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n ilgisini en \u00e7ok hangi y\u00f6nleri \u00e7ekiyor, kesin olarak s\u00f6ylemek zor. Son d\u00f6nemlerde yap\u0131lan sinema filmlerinin de etkisiyle olsa gerek, ula\u015fabildikleri devasa boyutlar\u0131 ve avlar\u0131n\u0131 ac\u0131mas\u0131zca par\u00e7alamalar\u0131n\u0131 \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131kla izledi\u011fimiz kesin. Ancak sahip oldu\u011fumuz genel fikirler aras\u0131nda, tart\u0131\u015fmas\u0131z do\u011fru olarak kabul g\u00f6ren dinozorlar\u0131n bir felaketle t\u00fcm\u00fcyle yok oldu\u011fu fikri bile yanl\u0131\u015f olabilir. Elde edilen yeni bulgular, dinozorlar hakk\u0131nda daha \u00f6nceden bildiklerimizi de\u011fi\u015ftirmeye devam ediyor.<\/p>\n

Burada bir konuyu da vurgulamak gerekli. \u0130nsanlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n son 5-6 milyon y\u0131ll\u0131k bir s\u00fcrece dayand\u0131\u011f\u0131 ve bu, canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n tarihine g\u00f6re olduk\u00e7a k\u0131sa say\u0131labilecek s\u00fcrede D\u00fcnya\u2019y\u0131 ne kadar ya\u015fan\u0131lmaz bir hale getirdi\u011fimiz g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa, dinozorlar\u0131n 160 milyon y\u0131l boyunca soylar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmede ne kadar ba\u015far\u0131l\u0131 olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rebiliriz.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Dinozorlar\u0131n boyutlar\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n

Dinozorlar\u0131n boyutlar\u0131 bir tavuk boyutundan balina boyutuna kadar \u00e7e\u015fit \u00e7e\u015fittir. Dinozor kelimesi s\u00f6ylendi\u011finde, \u00e7ok ki\u015finin akl\u0131na devasa yap\u0131s\u0131yla tarih\u00f6ncesi a\u011fa\u00e7lar\u0131n tepelerinden beslenen Apatosaurus<\/em>, korkutucu yap\u0131s\u0131yla Tyrannosaurus<\/em> ya da tank gibi yap\u0131s\u0131yla Triceratops<\/em> gelecektir. Bununla birlikte bir\u00e7ok dinozor \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr. \u00d6rne\u011fin, Compsognathus<\/em> burnundan kuyruk ucuna kadar yakla\u015f\u0131k 70 cm boyunda olan bir et\u00e7ildir. Nas\u0131l memelilerde boyut \u00e7e\u015fitlili\u011fi \u00e7ok fazla ise, dinozorlarda da \u00e7ok farkl\u0131 boyutlar g\u00f6zlemlenir.<\/p>\n

Dinozorlar\u0131n nas\u0131l bu derece b\u00fcy\u00fck boyutlara ula\u015fabildikleri merak edilen bir konudur. B\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla bulunduklar\u0131 devrin \u00f6zellikleri ve ortamdaki di\u011fer t\u00fcrlerin rekabet eksikli\u011fi sayesinde a\u015f\u0131r\u0131 boyutlara ula\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Tabi b\u00fcy\u00fck boyutlar t\u00fcrlere farkl\u0131 avantajlar da sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, sauropod devasa boyutlardaki v\u00fccut yap\u0131s\u0131 sayesinde, avc\u0131lara kar\u015f\u0131 pasif bir koruma sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Nas\u0131l y\u00fcksek h\u0131z, sivri di\u015f ya da dayan\u0131kl\u0131 z\u0131rh t\u00fcr i\u00e7in avantajl\u0131 olabiliyorsa, dev boyutlar da avantaj yaratabilir.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Dinozorlar so\u011fukkanl\u0131 m\u0131yd\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

Genel d\u00fc\u015f\u00fcncenin tersine, bir\u00e7ok dinozorun, memeliler ya da ku\u015flar gibi s\u0131cakkanl\u0131 olmas\u0131 y\u00fcksek ihtimaldir. Bizi bu sonuca g\u00f6t\u00fcren farkl\u0131 bulgular bulunuyor. \u00d6rne\u011fin, kemiklerin b\u00fcy\u00fcme h\u0131z\u0131n\u0131n y\u00fcksek olu\u015fu s\u0131cakkanl\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00f6steren bir kan\u0131t olabilir. \u00c7ok so\u011fuk b\u00f6lgelerde bulunan dinozor fosilleri de s\u0131cakkanl\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00f6steren bir kan\u0131t olabilir. Y\u0131lan ya da s\u00fcr\u00fcngenler gibi so\u011fukkanl\u0131 hayvanlar, havan\u0131n \u00e7ok so\u011fuk oldu\u011fu b\u00f6lgelerde ya\u015famlar\u0131n\u0131 kolayl\u0131kla s\u00fcrd\u00fcremezler. Bu y\u00fczden so\u011fuk b\u00f6lgelerde ya\u015fam\u0131\u015f dinozorlar, s\u0131cakkanl\u0131l\u0131\u011fa bir i\u015farettir. Dinozorlar\u0131n h\u0131zl\u0131 hareket ediyor olmalar\u0131 da, s\u0131cakkanl\u0131 olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir i\u015farettir.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Dinozorlar\u0131n h\u0131zlar\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n

Baz\u0131 dinozorlar modern memeliler kadar h\u0131zl\u0131 hareket ediyordu. Bu \u015fekilde oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz i\u00e7in bir\u00e7ok neden var. Fosil yataklar\u0131nda bulunan geni\u015f aral\u0131kl\u0131 izler, buna bir \u00f6rnektir. \u0130zleri b\u0131rakan dinozorun boyutu ve yap\u0131s\u0131 bilindi\u011finde, dinozorun sa\u011f ve sol ayaklar\u0131 aras\u0131ndaki mesafeden yola \u00e7\u0131k\u0131larak h\u0131z\u0131 hesaplanabilir. \u00d6rne\u011fin, bir insan y\u00fcr\u00fcrken 0,6-1,0 m mesafe yol al\u0131rken, ko\u015fu an\u0131nda 1,2-1,5 m yol alacakt\u0131r.<\/p>\n

Texas\u2019ta bulunan ve Acrocanthosaurus<\/em> oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen avc\u0131 dinozorun b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 ayak izlerinden 40 km\/saat h\u0131zla ko\u015ftu\u011fu hesaplanm\u0131\u015ft\u0131r. Benzer \u015fekilde Allosaurus<\/em> ve Tyrannosaurus<\/em>\u2019un insandan daha h\u0131zl\u0131 ko\u015fabildikleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Z\u0131rhl\u0131 dinozorlarla devasa sauropodlar b\u00fcy\u00fck ihtimalle daha yava\u015f hareket ediyordu. Genel olarak ise, daha k\u00fc\u00e7\u00fcklerin daha aktif ve h\u0131zl\u0131 olduklar\u0131 s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n

Dinozorlar aptal m\u0131yd\u0131? Baz\u0131 dinozorlar\u0131n beyin-v\u00fccut oran\u0131n\u0131n modern t\u00fcrlere yak\u0131n oldu\u011funu biliyoruz. Son bulgular baz\u0131 dinozorlar\u0131n s\u00fcr\u00fcler halinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Bir\u00e7o\u011fu yavrular\u0131yla ilgilenmi\u015ftir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde benzer davran\u0131\u015flar ku\u015f s\u00fcr\u00fclerinde, bizon s\u00fcr\u00fclerinde, kurtlarda, aslan s\u00fcr\u00fclerinde ve bal\u0131klarda da g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Dinozorlar\u0131n ke\u015ffi<\/em><\/strong><\/p>\n

Bilinen en eski belgelenmi\u015f dinozor ke\u015fiflerinden birisi 1677\u2019de \u0130ngiltere-Oxford\u2019da yap\u0131lan fosil ke\u015fifleridir. Bulunan fosil bir Megalosaurus<\/em> uylukkemi\u011fidir. Do\u011fa bilimci Robert Plot fosili, bir insan\u0131n ya da di\u011fer bir hayvan\u0131n uylukkemi\u011fi olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Yine \u0130ngiltere- Oxfordshire\u2019da, 1818\u2019de, \u00fczerinde di\u015flerle birlikte bir \u00e7ene kemi\u011fi ke\u015ffedilmi\u015ftir. Fosilin geldi\u011fi canl\u0131 Megalosaurus<\/em> olarak isimlendirilmi\u015ftir. Iguanodon<\/em> ise ilk olarak 1825 y\u0131l\u0131nda tan\u0131mland\u0131. 1842\u2019ye gelinceye kadar devasa ve garip bir\u00e7ok fosil kal\u0131nt\u0131s\u0131 ke\u015ffedilmi\u015fti. Sir Richard Owen ke\u015ffedilen bu kal\u0131nt\u0131lar\u0131n \u015fimdiye kadar bilinmeyen bir hayvana ait oldu\u011funu ileri s\u00fcrd\u00fc ve hayvana Yunanca\u2019da \u201ckorkun\u00e7 s\u00fcr\u00fcngen\u201d anlam\u0131na gelen \u201cdinozor\u201d ismini verdi. Bu d\u00f6nemden kalan \u00e7izimler, dinozorlar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 boyutlardaki s\u00fcr\u00fcngenler olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6steriyor. Asl\u0131nda, y\u00fczeysel benzerlikler olsa da dinozorlar s\u00fcr\u00fcngen de\u011fildir. Archosauria<\/em> ad\u0131 verilen bir gruba dahildirler. Bu grupta dinozorlarla birlikte ku\u015flar ve timsahlar da bulunur.<\/p>\n

 <\/p>\n

Dinozorlar\u0131n s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n

Dinozorlar\u0131n (ku\u015flar dahil), Pterosaurlar\u0131n ve modern timsahlar\u0131n ortak atas\u0131 250 milyon y\u0131l \u00f6nce ya\u015fam\u0131\u015f Arkozorlard\u0131r. Arkozor olup da dinozorlar aras\u0131nda s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmayan Pterosaurlar, dev kanatlar\u0131yla bir\u00e7ok filme de konu olmu\u015f, Mesozoyik D\u00f6nem g\u00f6klerinin h\u00e2kimleridir.<\/p>\n

Dinozorlar\u0131n s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131nda farkl\u0131 sistemler kullan\u0131lsa da, yayg\u0131n olarak kabul g\u00f6ren sisteme g\u00f6re iki dinozor tak\u0131m\u0131 bulunur: Saurischia ve Ornithischia. Bu ayr\u0131m\u0131n temelinde le\u011fen kemiklerindeki \u015fekil farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunur. Saurischia tak\u0131m\u0131nda kas\u0131k kemi\u011fi \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 ileri do\u011fruyken, kal\u00e7a kemi\u011findeki oturga kemi\u011fi ise geri do\u011frudur. Ornithischia alt tak\u0131m\u0131nda ise her iki kemik de geriye do\u011frudur. Bu basit bir s\u0131n\u0131fland\u0131rma yolu olmas\u0131na kar\u015f\u0131n 19. y\u00fczy\u0131ldan beri kullan\u0131lmaya devam etmektedir.<\/p>\n

Tan\u0131nm\u0131\u015f et\u00e7il dinozorlar Saurischia tak\u0131m\u0131ndand\u0131r; bilinen en b\u00fcy\u00fck otobur dinozor da bu tak\u0131mdand\u0131r. Bu tak\u0131m kendi i\u00e7inde Theropoda ve Sauropodomorpha olmak \u00fczere iki alt tak\u0131ma ayr\u0131l\u0131r. Ornithischia tak\u0131m\u0131ndakilerin t\u00fcm\u00fc ise ot\u00e7uldur. Alt tak\u0131mlar ise Ornithopoda, Marginocephalia ve Thyreophora\u2019d\u0131r.<\/p>\n

Paleontologlar dinozorlar\u0131n s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n detaylar\u0131 hakk\u0131nda farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flere sahipler. Bunun temel nedenlerinden biri, bir\u00e7ok fosilin eksik olmas\u0131 ve elde edilen fosil k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n da farkl\u0131 farkl\u0131 yorumlanabilmesidir.<\/p>\n

Dinozorlar\u0131n Saurischia tak\u0131m\u0131n\u0131, ku\u015flar\u0131n son ortak atas\u0131 olarak da tan\u0131mlayabiliriz. Modern ku\u015flar dinozorlar\u0131n bir alt tak\u0131m\u0131n\u0131n devam\u0131 \u015feklinde g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelmi\u015ftir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde devasa boyutlarda vah\u015fi dinozorlar bulunmasa da, ku\u015flar dinozorlar\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki temsilcileridir.<\/p>\n

 <\/p>\n

Dinozorlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemin \u00f6zellikleri nelerdir? <\/em><\/strong><\/p>\n

Permiyen D\u00f6nemi\u2019nin (290-248 my\u00f6) sonunda, D\u00fcnya\u2019da bulunan en geni\u015f \u00e7apl\u0131 kitlesel yok olu\u015f ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti. Deniz t\u00fcrlerinin y\u00fczde 95\u2019e, kara t\u00fcrlerinin de y\u00fczde 70\u2019e yak\u0131n\u0131 ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131. Bu yok olu\u015fun nedeni y\u00fcksek ihtimalle iklimdeki a\u015f\u0131r\u0131 dalgalanmalard\u0131. K\u00fcresel buzlanma ve \u0131s\u0131nma d\u00f6ng\u00fcleri sonucunda, t\u00fcrlerin \u00e7o\u011funlu\u011fu uyum sa\u011flayamayarak ortadan kalkt\u0131. Sonu\u00e7 olarak yeni d\u00f6nemde gelecek olan yeni t\u00fcrler i\u00e7in yer a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n

Bundan sonra gelen d\u00f6nem, dinozorlar\u0131n D\u00fcnya \u00fczerine yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve h\u00e2kim oldu\u011fu Mesozoyik D\u00f6nem\u2019dir (251,4 my\u00f6-65,5 my\u00f6). \u00dc\u00e7 devre ayr\u0131l\u0131r: Triyas (Triyasik) Devri (251-199 my\u00f6), Jura (Jurasik) Devri (199-145 my\u00f6) ve Kretase Devri (145-65 my\u00f6).<\/p>\n

Madagaskar\u2019da bulunan 240 milyon y\u0131ll\u0131k kanguru boyutundaki ot\u00e7ul Prosauropod fosilleri, bilinen en eski dinozor fosillerindendir. Daha iyi bilinen ve dinozorlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 simgeleyen fosiller ise yak\u0131n d\u00f6nemde Arjantin\u2019deki \u0130shigualasto \u00c7ukuru\u2019nda bulunan ve 228 milyon y\u0131l \u00f6nceye tarihlenen fosillerdir. Bu fosiller nedeniyle baz\u0131 bilim insanlar\u0131 G\u00fcney Amerika\u2019y\u0131 dinozorlar\u0131n be\u015fi\u011fi olarak adland\u0131rmaktad\u0131r. Dinozorlar, d\u00fcnya \u00fczerinde ge\u00e7irdikleri 160 milyon y\u0131l sonunda, g\u00fcn\u00fcm\u00fczden 66 my\u00f6 ortadan kalkm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

D\u00fcnya y\u00fczeyi Mesozoyik D\u00f6nem boyunca g\u00fcn\u00fcm\u00fczden \u00e7ok farkl\u0131 bir \u015fekildeydi. Y\u00fczey yava\u015f da olsa s\u00fcrekli bir de\u011fi\u015fim halindeydi. K\u0131talar birbirlerinden ayr\u0131l\u0131yordu. Ayr\u0131lma y\u0131l i\u00e7erisinde \u00e7ok fazla olmasa da (7-8 cm), milyonlarca y\u0131ll\u0131k bir s\u00fcre sonunda k\u0131talar birbirlerinden binlerce km uzakla\u015fabiliyordu.<\/p>\n

Triyas Devri ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda D\u00fcnya \u00fczerinde Pangea ad\u0131 verilen tek bir s\u00fcperk\u0131ta bulunuyordu. Pangea, Jura Devri boyunca ikiye b\u00f6l\u00fcnerek, g\u00fcneyde Gondvana, kuzeyde ise Laurasia k\u0131talar\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. Kretase D\u00f6nemi boyunca da, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn modern k\u0131talar\u0131 olu\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Gondvana b\u00f6l\u00fcnerek Antarktika, G\u00fcney Amerika, Avustralya ve Afrika K\u0131talar\u0131n\u0131 olu\u015ftururken, Laurasia ise Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya K\u0131talar\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. Zaman i\u00e7erisinde de bu k\u0131talar g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki yerlerine do\u011fru kaym\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Genel olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Mesozoyik D\u00f6nem\u2019deki iklim, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdekinden daha s\u0131cakt\u0131 ve k\u0131\u015flar ile yazlar aras\u0131nda fazla bir fark yoktu. Dinozorlar\u0131n tropik b\u00f6lgelerde mi yoksa \u00e7\u00f6l alanlar\u0131nda m\u0131 ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 tam olarak s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn olmasa da, bu d\u00f6nemde farkl\u0131 \u0131l\u0131man b\u00f6lgeler ve ormanlar\u0131n bulundu\u011fu biliniyor. Toprak y\u00fczeyinde \u00e7ay\u0131rlar\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131, bunun yerine k\u00fc\u00e7\u00fck e\u011freltiotlar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n

Triyas Devri ba\u015flar\u0131nda (251-199 my\u00f6) D\u00fcnya \u00fczerindeki ortalama s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n 10-15 \u00b0C oldu\u011fu, ancak d\u00f6nemin sonlar\u0131na do\u011fru iklimin daha kuru ve s\u0131cak olmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ve Pangea\u2019n\u0131n \u00fczerinde yer yer \u00e7\u00f6llerin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Kuzey Yar\u0131k\u00fcre\u2019de gingko ve a\u011fa\u00e7s\u0131 e\u011freltiotu ormanlar\u0131 geli\u015fmeye ba\u015flarken, ekvator yak\u0131nlar\u0131nda kozalakl\u0131 a\u011fa\u00e7lar ve tah\u0131llar geli\u015fti. Su kaynaklar\u0131n\u0131n \u00e7evrelerinde ise atkuyruklar\u0131 yeti\u015fiyordu. Devrin sonunda Pangea b\u00f6l\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131. \u00d6ncelikle Avrupa Afrika\u2019dan ayr\u0131ld\u0131 ve arada Tetis ad\u0131 verilen bir okyanus olu\u015ftu. Devam\u0131nda da G\u00fcney ve Kuzey Amerika merkezden uzakla\u015ft\u0131lar. Aralarda olu\u015fan yeni okyanuslar ise canl\u0131 t\u00fcrlerinin birbirine kar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 engelleyen yeni do\u011fal s\u0131n\u0131rlar\u0131 olu\u015fturdu.<\/p>\n

Jura Devri boyunca (199-145 my\u00f6), ya\u011fmurlar\u0131n artmas\u0131yla okyanuslar y\u00fckseldi. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki tropik ormanlarda g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi g\u00fcr otlaklar ve \u00e7ay\u0131rlar, D\u00fcnya y\u00fczeyinin \u00e7o\u011funu kaplad\u0131. Daha \u00f6nceden \u00e7\u00f6llerle kapl\u0131 b\u00f6lgeler verimli \u00e7ay\u0131rlarla \u00f6rt\u00fcld\u00fc. Bu d\u00f6nemden kalan geni\u015f k\u00f6m\u00fcr madenleri geni\u015f bitkisel ya\u015fam\u0131n kan\u0131tlar\u0131d\u0131r. Tah\u0131llar, e\u011freltiotlar\u0131, a\u011fa\u00e7s\u0131 e\u011freltiotlar\u0131, kozalakl\u0131 a\u011fa\u00e7lar ve dev likenli yosunlar ormanlar\u0131 ve batakl\u0131klar\u0131 kaplad\u0131. Bu devirde bir\u00e7ok yeni dinozor t\u00fcr\u00fc ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bunlar aras\u0131nda Stegosaurlar, Brachiosaurlar ve Allosaurlar bulunur.<\/p>\n

Kretase Devri\u2019nde (145-65 my\u00f6) Jurasik Devri\u2019nde ortaya \u00e7\u0131kan dev ormanlar ortadan kalkmaya ba\u015flad\u0131. D\u00f6nemin ortalar\u0131na do\u011fru k\u00fcresel so\u011fuman\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmeye ba\u015flamas\u0131yla daha farkl\u0131 bitki t\u00fcrleri geli\u015fti. Kay\u0131n, incir, manolya gibi \u00e7i\u00e7ekli bitkiler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve tohumlu e\u011freltiotlar\u0131 ortadan kalkt\u0131. Kretase D\u00f6nem sonlar\u0131na do\u011fru dinozorlar g\u00fcn\u00fcm\u00fczdekine benzer ormanlarda ya\u015famaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

Dinozorlar nas\u0131l yok oldular? (oldular m\u0131?) <\/em><\/strong><\/p>\n

Dinozorlar\u0131n yok olmas\u0131yla ilgili farkl\u0131 teoriler olsa da hepsinin ortak noktas\u0131, dinozorlar\u0131n 160 milyon y\u0131l boyunca D\u00fcnya \u00fczerinde yer ald\u0131ktan sonra, g\u00fcn\u00fcm\u00fczden 66 milyon y\u0131l \u00f6nce birdenbire ortadan yok oldu\u011fudur. Yok olu\u015fun ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi jeolojik d\u00f6neme K-T s\u0131n\u0131r\u0131 (Kretase- Tersiyer s\u0131n\u0131r\u0131) ad\u0131 verilir. Dinozorlar\u0131n bask\u0131n oldu\u011fu Kretase D\u00f6nemi\u2019nden memelilerin bask\u0131n hale ge\u00e7ti\u011fi Tersiyer D\u00f6nemi\u2019ne ge\u00e7i\u015fi i\u015faret eder.<\/p>\n

Dinozorlar\u0131n birdenbire ortadan kaybolduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylesek de, bu s\u00fcre\u00e7 y\u00fcz binlerce y\u0131la yay\u0131lm\u0131\u015f olabilir. Dinozorlar\u0131n D\u00fcnya \u00fczerinde ya\u015fad\u0131klar\u0131 160 milyon y\u0131ll\u0131k bir zamana g\u00f6re y\u00fcz bin y\u0131ll\u0131k bir zaman dilimi, anl\u0131k bir yok olu\u015f olarak de\u011ferlendirilebilir. Nedeni ne olursa olsun, K-T yok olu\u015fu, dinozorlarla birlikte bir\u00e7ok kara ve deniz t\u00fcr\u00fcn\u00fcn de sonunu getirmi\u015ftir. Ancak, ilgin\u00e7 bi\u00e7imde, timsah ya da kaplumba\u011fa gibi s\u00fcr\u00fcngenler bu d\u00f6nemde yok olmadan yollar\u0131na devam etmi\u015ftir.<\/p>\n

Peki dinozorlara ne oldu? Cevab\u0131 kesin olarak bilmiyoruz. \u00c7ok farkl\u0131 teoriler, dinozorlar\u0131n nas\u0131l yok oldu\u011funu a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Her bir teorinin g\u00fc\u00e7l\u00fc yanlar\u0131 oldu\u011fu gibi, zay\u0131f yanlar\u0131 da var. Hatta dinozorlar\u0131n tamamen yok olmad\u0131\u011f\u0131 ve Tyrannosaurus<\/em> gibi avc\u0131 dinozorlar\u0131n modern ku\u015flara evrildi\u011fi, olduk\u00e7a kuvvetli bir teoridir. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn ku\u015flar\u0131 halen ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren dinozorlard\u0131r.<\/p>\n

Teorilerin temelini olu\u015fturan nedenler aras\u0131nda, iklimlerin de\u011fi\u015fmesi, sera etkisi, dinozorlar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 boyutlara ula\u015fmas\u0131, hastal\u0131k ve salg\u0131nlar, a\u00e7l\u0131k, yumurtalar\u0131n avlanmas\u0131, ya\u015fama \u015fans\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck yumurtalar, memelilerle ekolojik olarak yer de\u011fi\u015ftirmeleri, D\u00fcnya\u2019n\u0131n manyetik alan\u0131ndaki de\u011fi\u015fmeler, uzayda yak\u0131n bir b\u00f6lgede meydana gelen bir s\u00fcpernova patlamas\u0131 gibi nedenler bulunuyor.
\nMeteor \u00e7arpmas\u0131 teorisi<\/em><\/strong><\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde geni\u015f olarak kabul g\u00f6ren teori, D\u00fcnya\u2019ya \u00e7arpan bir meteorun dinozorlar\u0131n sonunu getirdi\u011fi y\u00f6n\u00fcndedir. Meteorun d\u00fc\u015fmesi nedeniyle havalanan toz bulutu atmosferi sarm\u0131\u015f ve g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n y\u00fczeye ula\u015fmas\u0131n\u0131 engelleyerek mevsimlerin de\u011fi\u015fmesine neden olmu\u015ftur. Bu \u201cn\u00fckleer k\u0131\u015f\u201d olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. G\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131ndan yoksun kalan baz\u0131 bitkiler ve bitkilerle beslenen ot\u00e7ul hayvanlar ve son olarak da ot\u00e7ul hayvanlarla beslenen et\u00e7il hayvanlar ya\u015famlar\u0131n\u0131 devam ettirememi\u015ftir. Ekolojideki bu de\u011fi\u015fiklik, jeolojik zaman \u00f6l\u00e7eklerine g\u00f6re h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde meydana gelmi\u015f ve canl\u0131lar\u0131n bu h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015fime uyum sa\u011flayabilmesi ve evrilmesi i\u00e7in yeterli zamanlar\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r. Ortama uyum sa\u011flayamayan bir canl\u0131 grubu da dinozorlard\u0131r.<\/p>\n

Meteor b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla 10-19 km \u00e7ap\u0131ndayd\u0131 ve Meksika\u2019da bulunan Yukatan Yar\u0131madas\u0131 k\u0131y\u0131lar\u0131nda 120 km \u00e7ap\u0131nda bir krater (Chicxulub Krateri) olu\u015fturmu\u015ftu. \u00c7arp\u0131\u015fman\u0131n \u015fiddetiyle ilk olarak erimi\u015f kaya ve toz bulutu D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda yay\u0131lm\u0131\u015f, buhar haline gelmi\u015f mineraller atmosferin \u00fcst tabakalar\u0131na sa\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ve y\u0131llar boyunca da g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 engellemi\u015fti. (\u015eekil 126)<\/p>\n

Ancak yap\u0131lan baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar, s\u00f6z edilen meteor \u00e7arpmas\u0131n\u0131n yok olu\u015ftan 300.000 y\u0131l kadar \u00f6nce meydana geldi\u011fini \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. Bu y\u00fczden dinozorlar\u0131n yok olu\u015fu i\u00e7in meteor \u00e7arpmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda bir neden aramak daha mant\u0131kl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

\u00c7ifte felaket:<\/em><\/strong> Meteor \u00e7arpmas\u0131 ve volkanik patlamalar<\/em><\/strong><\/p>\n

Meksika\u2019daki Sandia Ulusal Laboratuvarlar\u0131\u2019ndan bir grubun \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc yeni bir teoriye g\u00f6re, dinozorlar\u0131n yok olu\u015funun iki farkl\u0131 nedeni vard\u0131. D\u00fcnya y\u00fczeyine \u00e7arpan meteor D\u00fcnya\u2019n\u0131n di\u011fer taraf\u0131nda devasa volkanik patlamalara neden olmu\u015f olabilirdi. \u00c7arpma nedeniyle olu\u015fan kaya ve toz bulutu, volkanik patlamayla yay\u0131lan k\u00fcllerle birle\u015ferek D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bir kaosa neden olmu\u015f ve bir\u00e7ok bitki ve hayvan\u0131n sonunu getirmi\u015ftir.<\/p>\n

Sandia\u2019daki bilim insanlar\u0131n\u0131n yapt\u0131klar\u0131 sim\u00fclasyon, 9,7 km \u00e7ap\u0131nda bir asteroidin 72.000 km\/saat h\u0131zla D\u00fcnya\u2019ya \u00e7arpt\u0131\u011f\u0131nda 24,1 km derinli\u011finde bir krater olu\u015fturaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. D\u00fcnya i\u00e7erisinde yay\u0131lan \u015fok dalgalar\u0131 80 dakika i\u00e7erisinde D\u00fcnya\u2019n\u0131n di\u011fer taraf\u0131na ula\u015f\u0131rken, bir yandan di\u011ferine do\u011fru bir boru hatt\u0131 gibi yok ederek ilerleyecektir. Teoriye g\u00f6re \u015fu anda Hindistan\u2019\u0131n bulundu\u011fu yerde meydana gelen dev volkanik patlama \u201cDeccan Traps\u201d ad\u0131 verilen lav ak\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. Deccan Traps ile Chicxulub Krateri tam olarak D\u00fcnya\u2019n\u0131n z\u0131t taraflar\u0131nda olmasalar da, Deccan Traps\u2019in kar\u015f\u0131 taraf\u0131nda Pasifik Okyanusu\u2019nun do\u011fusunda deniz dibinde bulunan izler bir \u00e7arpman\u0131n kan\u0131tlar\u0131 olabilir. Baz\u0131 bilim insanlar\u0131n\u0131n \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc gibi birden fazla meteor \u00e7arpmas\u0131 ayn\u0131 zamanda da meydana gelmi\u015f olabilir.<\/p>\n

Ancak h\u00e2l\u00e2 kurba\u011falar\u0131n, timsahlar\u0131n, kaplumba\u011falar\u0131n, deniz t\u00fcrlerinin ya da memelilerin nas\u0131l ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcklerini bilemiyoruz.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

MEMEL\u0130LER\u0130N GEL\u0130\u015e\u0130M\u0130<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Bizim de i\u00e7inde bulundu\u011fumuz \u201cmemeliler s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n\u201d D\u00fcnya \u00fczerinde ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve yay\u0131lmalar\u0131n\u0131 daha iyi kavrayabilmek i\u00e7in, zamanda biraz daha geriye gitmek gerekiyor. Ya\u015fam\u0131n karalarda olmad\u0131\u011f\u0131, sadece okyanuslarda bulundu\u011fu zamandan ba\u015flayabiliriz.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00d6nce bal\u0131klar ve sudan karaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f<\/em><\/strong><\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczden 510 milyon y\u0131l \u00f6nce \u201cbal\u0131klar\u201d denizlerde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. O d\u00f6nemde ya\u015fam sadece suda bulunuyordu. 350 my\u00f6 de \u00f6ncelikle baz\u0131 b\u00f6cek ve bitkiler karada geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131 ve devam eden 50 milyon y\u0131l boyunca da \u00e7o\u011falarak sonradan gelecek avc\u0131 canl\u0131lar i\u00e7in zengin bir men\u00fc olu\u015fturdular. K\u0131sacas\u0131, sonradan gelecek daha farkl\u0131 ve yeni t\u00fcrler i\u00e7in karalar haz\u0131r hale geliyordu.<\/p>\n

Sonunda baz\u0131 bal\u0131klar\u0131n y\u00fczge\u00e7leri bacaklara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc, zaman i\u00e7erisinde akci\u011fer yap\u0131s\u0131 geli\u015ftirdiler ve sudan karaya ge\u00e7i\u015f ba\u015flam\u0131\u015f oldu.<\/p>\n

Devam eden 10 milyon y\u0131l i\u00e7erisinde amfibilerden (suda ve karada ya\u015fayabilen canl\u0131lar, iki-ya\u015faml\u0131lar) ilk s\u00fcr\u00fcngenler evrilmeye ba\u015flad\u0131. Bu ilk s\u00fcr\u00fcngenlerden evrimle\u015fen gruplar aras\u0131nda timsahlar, dinozorlar, ku\u015flar ve memeli-benzeri s\u00fcr\u00fcngenler vard\u0131.<\/p>\n

\u0130\u015fte memelilerin evrimindeki ilk a\u015fama, ilk defa 285 milyon y\u0131l \u00f6nce ortaya \u00e7\u0131kan \u201cmemeli benzeri s\u00fcr\u00fcngenlerdir\u201d. H\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde evrimle\u015ftiler ve \u00e7ok farkl\u0131 gruplar olu\u015fturdular. S\u00fcr\u00fcngen olduklar\u0131 halde memeli benzeri \u00f6zelliklere sahiptiler. Memelilerin de bu gruplardan baz\u0131lar\u0131n\u0131n devam\u0131 \u015feklinde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.<\/p>\n

Memeli benzeri s\u00fcr\u00fcngenler, Permiyen D\u00f6nemi\u2019nin sonuna, 245 milyon y\u0131l \u00f6ncesine kadar olduk\u00e7a ba\u015far\u0131l\u0131yd\u0131, ancak t\u00fcm D\u00fcnya\u2019y\u0131 etkileyen b\u00fcy\u00fck bir felaket sonucu t\u00fcrlerin tamam\u0131na yak\u0131n\u0131 ortadan kalkt\u0131. Meydana gelen di\u011fer b\u00fcy\u00fck felaketlerde oldu\u011fu gibi yeni ve farkl\u0131 canl\u0131lar h\u0131zl\u0131ca ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve yok olan organizmalar\u0131n b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 bo\u015flu\u011fu doldurdular. Yeni gelenler aras\u0131nda ilk dinozorlar ve sonraki birka\u00e7 milyon y\u0131l sonra da ilk memeliler vard\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130lk basit memeliler<\/em><\/strong><\/p>\n

\u0130lk memelinin hangi canl\u0131 oldu\u011fu bilinmese de, Morganucodon <\/em>cinsi ve \u00f6zellikle Morganucodon watsoni<\/em> t\u00fcr\u00fc ilk memeli t\u00fcrlerinden biridir. 10 cm uzunlu\u011funda, sansara benzer hayvan\u0131n ilk fosilleri Galler ve \u0130ngiltere\u2019de ve sonra da \u00c7in, Hindistan, Kuzey Amerika, G\u00fcney Afrika ve Bat\u0131 Avrupa\u2019da bulundu. G\u00fcn\u00fcm\u00fczden 200-210 my\u00f6 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Bu ilk memeliler k\u00fc\u00e7\u00fck, b\u00f6cekle beslenen, geceleri avlanan, k\u0131ll\u0131 ve s\u0131cakkanl\u0131 canl\u0131lard\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

Dinozorlar\u0131n g\u00f6lgesinde<\/em><\/strong><\/p>\n

Jura (Jurasik) Devri boyunca memeliler k\u00fc\u00e7\u00fck boyutlarda kalmaya devam etti. Geceleri avland\u0131lar. Dinozorlar\u0131n ayaklar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fad\u0131klar\u0131 s\u00f6ylenebilir. B\u00fcy\u00fck ihtimalle \u00e7o\u011falmak i\u00e7in yumurtluyorlard\u0131.<\/p>\n

Jura Devri sonlar\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f sekiz temel memeli kolu biliniyor. Jurasik sonlar\u0131na do\u011fru\u00a0 \u201cmultituberculate\u201d ad\u0131 verilen ufak kemirgen benzeri memeliler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bunlar en ba\u015far\u0131l\u0131 ilkel memeli gruplar\u0131ndan biridir ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczden 30 milyon y\u0131l \u00f6ncesine kadar, yani 130 milyon y\u0131l boyunca ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Bu grubun daha sonra gelen baz\u0131 t\u00fcrlerinde kese benzeri yap\u0131lar bulunuyordu. Yavrular olgunla\u015fmadan do\u011furulup, kese i\u00e7inde b\u00fcy\u00fct\u00fcl\u00fcyor olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Memeliler, Jura Devri boyunca genel olarak dinozorlar\u0131n g\u00f6lgesinde kalsalar da, 13 kg a\u011f\u0131rl\u0131\u011fa kadar \u00e7\u0131kan \u00f6rnekleri olmu\u015ftur. Kretase D\u00f6nemi\u2019nin ilk zamanlar\u0131nda (130 my\u00f6) ya\u015fayan et\u00e7il memeli Repenomamus robustus<\/em>\u2019un k\u00fc\u00e7\u00fck dinozorlar\u0131 avlad\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir.<\/p>\n

 <\/p>\n

Dinozorlar\u0131n sonu ve memelilerin y\u00fckseli\u015fi<\/em><\/strong><\/p>\n

Kretase D\u00f6nemi sonlar\u0131na do\u011fru ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren bildi\u011fimiz 15 memeli grubu bulunuyordu. Ancak bu d\u00f6nemin sonunda ya\u015fanan felaket sonucu t\u00fcrlerin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 ortadan yok oldu. Bu felaket, dinozor ve u\u00e7an s\u00fcr\u00fcngenlerin sonunu getirmi\u015ftir. Felaketle birlikte ortadan kalkan t\u00fcrlerin bo\u015faltt\u0131\u011f\u0131 habitatlara yeni gelen t\u00fcrler yerle\u015fmi\u015ftir. Bu durumdan en iyi yararlanan grup memeliler olmu\u015ftur. Felaket sonras\u0131 soyunu s\u00fcrd\u00fcrebilen 10 memeli grubu, devam eden 15 milyon y\u0131l i\u00e7inde 78 farkl\u0131 memeli ailesine dallanm\u0131\u015ft\u0131r. Paleojen D\u00f6nemi ba\u015flar\u0131nda, farkl\u0131 cins say\u0131s\u0131 40\u2019tan 200\u2019e kadar \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Paleojen D\u00f6nemi ortalar\u0131na do\u011fru ise (45 my\u00f6), bug\u00fcn var olan temel memeli gruplar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fc ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. \u00d6rne\u011fin, primatlar 65 my\u00f6 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

G\u00f6r\u00fclece\u011fi gibi D\u00fcnya \u00fczerinde s\u00fcrekli olarak bask\u0131n olan bir t\u00fcr yok. \u00c7ok ba\u015far\u0131l\u0131 t\u00fcrler bile farkl\u0131 nedenlerle ortadan kalkm\u0131\u015f ve yerlerini yeni t\u00fcrlere b\u0131rakm\u0131\u015flard\u0131r. Jura ve Kretase Devirleri (150 milyon y\u0131l) dinozorlar\u0131n bask\u0131n oldu\u011fu d\u00f6nemdi. Bu d\u00f6nemlerde memeliler de ortaya \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 halde, dinozorlar\u0131n h\u00e2kimiyeti alt\u0131nda kald\u0131lar ve rahat\u00e7a geli\u015fecekleri bir ortam bulamad\u0131lar. Ancak Tersiyer D\u00f6nemi, memelilerin d\u00f6nemi oldu. Dinozorlar ortadan \u00e7ekilmi\u015fti ve memelilere \u00e7ok farkl\u0131 \u015fekillere ve boyutlara varabilecekleri bir \u015fans kap\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. O d\u00f6nemden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ge\u00e7en s\u00fcrede memeliler bask\u0131n s\u0131n\u0131f olarak devam etse de, ge\u00e7ti\u011fimiz 10 milyon y\u0131l i\u00e7erisinde 24 temel memeli grubundan 6\u2019s\u0131n\u0131n soyu t\u00fckenmi\u015ftir. Bunun nedenini tam olarak bilmiyoruz.<\/p>\n

Paleojen D\u00f6nem sonlar\u0131 ve Neojen D\u00f6nemi\u2019nden (30-5 milyon y\u0131l \u00f6ncesi) kalma \u00e7ok miktarda fosil elde edildi. Bunlar aras\u0131nda, omuz y\u00fcksekli\u011fi 5,4 m olan dev kara memelisi Indricotherium<\/em> da bulunuyor. \u00c7ift boynuzlu, bir fil boyutlar\u0131ndaki Brontotherium<\/em>, dev k\u0131l\u0131\u00e7 di\u015fli kedi Smilodon<\/em> t\u00fcrleri sonradan t\u00fckenen memelilerdendir. Bu t\u00fcrler memelilerin ula\u015ft\u0131klar\u0131 farkl\u0131 boyut ve \u015fekiller hakk\u0131nda bize fikir verebilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ya\u015fam\u0131n tarihinin her zaman ilgi \u00e7ekmi\u015f bir kesiti dinozorlar\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc d\u00f6nemdir. Dinozorlar nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131? Ya\u015fad\u0131klar\u0131 d\u00f6nemin \u00f6zellikleri nelerdi? Dinozorlar\u0131n boyutlar\u0131 ve \u00a0s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131… Dinozorlar nas\u0131l yok oldular? Meteor \u00e7arpmas\u0131 teorisi ne kadar do\u011fru? \u0130lk basit memeliler, dinozorlar\u0131n sonu ve memelilerin y\u00fckseli\u015fi\u2026 Sunu\u015f Okuyaca\u011f\u0131n\u0131z makale, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131 b\u00fcnyesindeki \u201c50 Soruda\u201d dizisinin son \u00e7\u0131kan […]<\/p>\n","protected":false},"author":293,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[123],"tags":[687,421],"class_list":["post-10495","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-86-sayi","tag-50soruda","tag-dinozorlar"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t