{"id":10497,"date":"2011-04-01T21:31:03","date_gmt":"2011-04-01T18:31:03","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=10497"},"modified":"2017-05-26T21:34:03","modified_gmt":"2017-05-26T18:34:03","slug":"deprem-tsunami-ve-nukleer-sizinti-japonya-felaketi-yasiyor-ya-turkiye","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2011\/04\/01\/deprem-tsunami-ve-nukleer-sizinti-japonya-felaketi-yasiyor-ya-turkiye","title":{"rendered":"Deprem, tsunami ve n\u00fckleer s\u0131z\u0131nt\u0131\u2026 Japonya felaketi ya\u015f\u0131yor. Ya T\u00fcrkiye?.."},"content":{"rendered":"

Japonya depreminin sars\u0131nt\u0131s\u0131 binalar\u0131 y\u0131kamad\u0131, ama tsunami b\u00fcy\u00fck zarar verdi. Japonlar, b\u00fct\u00fcn yat\u0131r\u0131mlar\u0131 i\u00e7in, \u00f6zellikle n\u00fckleer santraller, fabrikalar, tesisler, yerle\u015fimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7evre denizlerde ya\u015fanacak olas\u0131 depremlerle ilgili senaryolar yazarlar. Fakat bu kadar b\u00fcy\u00fck bir deprem, b\u00f6ylesi bir faylanma ve bu t\u00fcr bir fay mekanizmas\u0131n\u0131 i\u00e7eren bir senaryo yap\u0131lamam\u0131\u015f. Dolay\u0131s\u0131yla bu \u00e7apta bir tsunami de \u00f6ng\u00f6r\u00fclememi\u015f. K\u0131y\u0131 \u015feridinin yap\u0131s\u0131ndan dolay\u0131 baz\u0131 yerlerde dalga y\u00fcksekli\u011fi 20 metreye \u00e7\u0131km\u0131\u015f. \u0130nsan d\u00fc\u015f\u00fcnmek bile istemiyor: Ya T\u00fcrkiye? <\/em><\/p>\n

11 Mart 2011\u2019de, merkez \u00fcss\u00fc Japonya\u2019n\u0131n kuzeydo\u011fusundaki Hon\u015fu adas\u0131 Sendai b\u00f6lgesinin 130 km do\u011fusu olan, b\u00fcykl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6nce 8,9 daha sonra 9 olarak a\u00e7\u0131klanan depremin yaratt\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmalar h\u00e2l\u00e2 devam ediyor. D\u00fcnya tarihinin 5. b\u00fcy\u00fck depremi oldu\u011fu s\u00f6ylenen Japonya depremi, y\u00fcksek tsunami dalgalar\u0131na neden oldu. Bu dalgalar nedeniyle, k\u0131y\u0131 \u015feridindeki baz\u0131 yerle\u015fim b\u00f6lgeleri yok oldu. \u00d6l\u00fc, yaral\u0131 ve kay\u0131p rakamlar\u0131 tespit edilemiyor. 24 Mart itibar\u0131yla a\u00e7\u0131klanan rakamlar \u015f\u00f6yle: \u00d6l\u00fc say\u0131s\u0131, 9 bin 700; kay\u0131p say\u0131s\u0131 16 bin 501. Bu rakamlar\u0131n \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnlerde h\u0131zla artmas\u0131 bekleniyor. Deprem ve tsunamide en az 18 bin ev y\u0131k\u0131ld\u0131, 130 bin ev hasar g\u00f6rd\u00fc. 200 bini a\u015fk\u0131n ki\u015fi bar\u0131naklarda kal\u0131yor.<\/p>\n

Japonya bir taraftan deprem ve tsunaminin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 kay\u0131p ve y\u0131k\u0131mla bo\u011fu\u015furken di\u011fer yanda da Fuku\u015fima n\u00fckleer santralindeki radyasyon s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131. 11 Mart\u2019ta santralde herhangi bir sorun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayan yetkililer, takip eden g\u00fcnlerde santralin radyasyon s\u0131zd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul ettiler. 20 Mart 2011\u2019de yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamaya g\u00f6re ise Fuku\u015fima n\u00fckleer santrali, so\u011futma sisteminde ya\u015fanan hasar ve radyasyon s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131 nedeniyle kapat\u0131lacak. Japon h\u00fck\u00fcmeti n\u00fckleer tehdit seviyesini 24 Mart Per\u015fembe g\u00fcn\u00fc, 4\u2019ten 5\u2019e \u00e7\u0131kard\u0131. 5. seviye, \u00f6nlemlerin al\u0131nmas\u0131, tahliyelerin yap\u0131lmas\u0131, s\u0131\u011f\u0131nma ve iyot tabletlerinin da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, hatta \u00f6l\u00fcmlerin ya\u015fanabildi\u011fi seviye olarak kabul ediliyor.
\nSu ar\u0131tma tesislerinde ve evlere verilen i\u00e7me sular\u0131nda yap\u0131lan testlerde, tehlikeli oranda radyoaktif iyodine rastland\u0131. Bir\u00e7ok g\u0131da maddesi radyasyon testinden ge\u00e7iriliyor. Arama kurtarma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, radyasyon s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131 nedeniyle a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir bi\u00e7imde devam ediyor. B\u00f6lge halk\u0131, yiyecek, su ve \u0131s\u0131nma problemi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya.<\/p>\n

Japonya\u2019da ya\u015fanan deprem ve tsunami felaketi, bizlere de \u00fclkemizde olmas\u0131 beklenen depremleri, al\u0131nmas\u0131 gereken \u00f6nlemleri tekrar hat\u0131rlatt\u0131. Ayr\u0131ca, n\u00fckleer santrallerden enerji elde etmenin riskleri de tekrar g\u00fcndeme geldi. T\u00fcm d\u00fcnya deprem sonras\u0131nda, Japonya\u2019y\u0131 neler bekledi\u011fini, tsunamiye kar\u015f\u0131 nas\u0131l \u00f6nlem al\u0131nabilece\u011fini ve n\u00fckleer santrallerin \u00e7evreye, insanlara yayd\u0131\u011f\u0131 tehdidi tart\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n

Biz de g\u00fcndemdeki bu sorular\u0131, \u00fclkemizin \u00f6nde gelen deprem bilimcilerinden \u0130T\u00dc Jeofizik M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisi, eski Ulusal Deprem Konseyi Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. Haluk Eyido\u011fan\u2019a y\u00f6nelttik.<\/p>\n

 <\/p>\n

Japonya depreminin \u00f6zellikleri<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00d6ncelikle Japonya\u2019da ya\u015fanan depremin nas\u0131l bir deprem oldu\u011funu, nas\u0131l bir faylanma ile ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayabilir misiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

11 Mart 2011\u2019de, Japonya\u2019n\u0131n do\u011fusunda 9 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki depremi yaratan deprem ku\u015fa\u011f\u0131 asl\u0131nda Pasifik \u00e7evresindekilerin en \u00f6nemlilerinden biri. T\u00fcm Japon adalar\u0131n\u0131n do\u011fusunda, kuzey g\u00fcney istikametinde uzanan ve \u00fczerinde \u00e7o\u011fu zaman 8\u2019den b\u00fcy\u00fck depremler ya\u015fanan bir deprem kaynak zonu var. Bu deprem zonuna biz dalma-batma zonu diyoruz. Yani Pasifik k\u0131tas\u0131n\u0131n yer kabu\u011fu, Japonya\u2019n\u0131n \u00fczerinde bulundu\u011fu Avrasya k\u0131tas\u0131n\u0131n alt\u0131na dal\u0131yor. Bu dalma batma olay\u0131, Japonya\u2019n\u0131n do\u011fu sahillerinden 200 km daha do\u011fuda ba\u015fl\u0131yor ve Japonya\u2019n\u0131n alt\u0131ndan 600 km\u2019ye do\u011fru kayan bir yer kabu\u011fu par\u00e7as\u0131 var. Pasifik levhas\u0131, bat\u0131ya yani Japonya\u2019ya do\u011fru, y\u0131lda 6 ila 8 cm\u2019ye varan bir h\u0131zla Japonya\u2019n\u0131n alt\u0131na, bu dalma-batma zonu dedi\u011fimiz zon \u00fczerinden dal\u0131yor. Bu h\u0131zl\u0131 dalma s\u0131ras\u0131nda, Pasifik\u2019in dalan kabu\u011fu, Japonya\u2019n\u0131n \u00fczerinde bulundu\u011fu Avrasya kabu\u011funu zorluyor, baz\u0131 yerlerini y\u00fckseltiyor. Ve bu zorlama sonucu zaman zaman 7\u2019den ve hatta 8\u2019den b\u00fcy\u00fck depremler olu\u015fuyor.<\/p>\n

Japonya\u2019n\u0131n deprem tarihine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, b\u00fcy\u00fck depremlerin genellikle, az \u00f6nce bahsetti\u011fim Japonya\u2019n\u0131n do\u011fusunda, kuzey-g\u00fcney istikametinde uzanan deprem ku\u015fa\u011f\u0131 \u00fczerinde oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu \u00f6nemli bir tehlike zonu. Japonlar bunu biliyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc Japonya tarihine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda b\u00fcy\u00fck depremlerin zaman zaman burada oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Ancak buradaki b\u00fcy\u00fck depremlerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc derin depremler. Yani Japonya\u2019n\u0131n alt\u0131na dalan Pasifik k\u0131tas\u0131n\u0131n dalan par\u00e7as\u0131 \u00fczerindeki b\u00fcy\u00fck depremlerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, derin dedi\u011fimiz 60-70 km\u2019den daha derin depremler. E\u011fer 8 veya daha b\u00fcy\u00fck deprem, diyelim ki yerin alt\u0131nda 300 km a\u015fa\u011f\u0131daysa, bu depremin etkileri s\u0131\u011f depremlere g\u00f6re \u00e7ok daha az oluyor. Dolay\u0131s\u0131yla onlar \u015fiddetli hissedilseler bile, daha az hasara neden oluyor ya da hi\u00e7 hasara neden olmuyorlar ve tsunami yaratm\u0131yorlar.<\/p>\n

 <\/p>\n

Tsunaminin nedenleri ve boyutu<\/em><\/strong><\/p>\n

11 Mart\u2019ta olu\u015fan, \u00f6nce 8,9 olarak a\u00e7\u0131klanan sonra 9 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde oldu\u011fu kabul edilen depremin olu\u015ftu\u011fu yer, bu dalma-batman\u0131n oldu\u011fu, yani iki k\u0131tan\u0131n \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 yerde ve s\u0131\u011fda. Okyanus taban\u0131nda, Japonya\u2019n\u0131n do\u011fusunda, k\u0131y\u0131daki yerle\u015fimlerin 130 km uza\u011f\u0131nda ve 25 km derinde olu\u015fmu\u015f. \u015eimdi, bu kadar b\u00fcy\u00fck bir deprem s\u0131\u011f olunca, okyanus alt\u0131ndaki yer kabu\u011fu par\u00e7as\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck bir alanda h\u0131zla k\u0131r\u0131yor. H\u00e2l\u00e2 baz\u0131 modellemeler yap\u0131l\u0131yor ancak son yap\u0131lan de\u011ferlendirmelere g\u00f6re, 500 km boyunda 150 km geni\u015fli\u011finde bir alan 100 saniye i\u00e7inde birdenbire k\u0131r\u0131l\u0131yor, yani bir fay olu\u015fuyor. 500×150 km yani 100.000 km2\u2019ye yak\u0131n bir alan, 100 saniye i\u00e7inde en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc 20 metreye varan, bloklar aras\u0131 bir kayma ile olu\u015fuyor. Bu kayma nedeniyle, Pasifik k\u0131tas\u0131 Avrasya k\u0131tas\u0131n\u0131n alt\u0131na 100 saniyede 20 metre birden dal\u0131yor. Okyanusun taban\u0131ndaki kabuk 500 km uzunlu\u011funda bir fay k\u0131r\u0131\u011f\u0131 olu\u015fturuyor. \u015eimdi yer kabu\u011funu b\u00f6yle birdenbire k\u0131r\u0131p, 20 metre hareket ettirirseniz, buradaki su k\u00fctlesi birdenbire yukar\u0131 kalkar ve b\u00fcy\u00fck bir dalga halinde b\u00fct\u00fcn okyanusa yay\u0131l\u0131r. Bu ortaya \u00e7\u0131kan dalgaya tsunami diyoruz. Bu tsunami neredeyse bir u\u00e7ak h\u0131z\u0131yla, 700-800 km h\u0131zla, her tarafa yay\u0131l\u0131yor. \u00d6nce k\u0131y\u0131ya gidiyor. Japonya\u2019n\u0131n do\u011fu sahillerindeki k\u0131y\u0131lara vuruyor. Bu k\u0131r\u0131lman\u0131n k\u0131y\u0131ya uzakl\u0131\u011f\u0131 130 km, bu dalga 800 km h\u0131zla hareket ediyor ve hemen hemen 10 dakika i\u00e7inde k\u0131y\u0131lara ula\u015f\u0131yor.<\/p>\n

Dalgalar k\u0131y\u0131lara ula\u015fmadan, Japonya\u2019daki erken uyar\u0131 sistemleri, ki bunlar uzun y\u0131llard\u0131r kullan\u0131lan ve \u00e7ok iyi \u00e7al\u0131\u015fan sistemler, deprem olur olmaz, depremin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve tsunami yaratabilece\u011fini otomatik olarak h\u0131zla hesapl\u0131yor ve sahillerdeki yerle\u015fimlere TV, cep telefonu ve sirenler kanal\u0131yla, depremin arkas\u0131ndan bir tsunami gelebilece\u011fi uyar\u0131s\u0131n\u0131 yap\u0131yor. \u0130nsanlar m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca sahilden uzakla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Zaten bu deprem b\u00fct\u00fcn Japonya\u2019da \u00f6zellikle sahillerde hissediliyor, her ne kadar sahilden 130 km \u00f6tede olsa da, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir deprem oldu\u011fu i\u00e7in, insanlar tsunami gelmeden \u00f6nce \u015fiddetle sars\u0131l\u0131yorlar. Japonlar bu konuda e\u011fitimli ve deneyimli olduklar\u0131 i\u00e7in, b\u00f6yle bir sars\u0131nt\u0131y\u0131 alg\u0131lar alg\u0131lamaz, tahminimce bir\u00e7ok insan, uyar\u0131 da gelince k\u0131y\u0131lar\u0131 terk edip y\u00fcksek yerlere \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n

G\u00f6r\u00fcnt\u00fclerden de g\u00f6rece\u011finiz gibi, insanlar y\u00fcksek yerlere \u00e7\u0131km\u0131\u015f gelen tsunamiyi bekliyorlar, onun foto\u011fraf\u0131n\u0131 \u00e7ekiyorlar. Dalga geliyor, daha \u00f6nce k\u0131y\u0131lara yap\u0131lan 5-6 metrelik setlerin \u00fczerine \u00e7\u0131kacak b\u00fcy\u00fckl\u00fckte bu dalgalar. Yap\u0131lan \u00f6l\u00e7\u00fcmlere ve g\u00f6zlemlere g\u00f6re, k\u0131y\u0131lar\u0131n baz\u0131 yerlerinde dalga y\u00fckseklikleri 20 metreye kadar \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00d6rne\u011fin Kama\u015fi diye bir b\u00f6lgede, 20 metreye yak\u0131n bir dalgalanma var. Keza do\u011fuda Soma adl\u0131 bir yerle\u015fim b\u00f6lgesi var, orada da 20 metreye yakla\u015fan bir dalgalanma oluyor. Depremin merkezinde ortaya \u00e7\u0131kan tsunaminin y\u00fcksekli\u011fi bu kadar b\u00fcy\u00fck de\u011fil. Fakat tsunami, k\u0131y\u0131ya yakla\u015f\u0131rken, fizik prensiplerine, k\u0131y\u0131n\u0131n yap\u0131s\u0131na, denizin derinlik \u00f6zelliklerine ve deniz alt\u0131 yap\u0131s\u0131 gibi bir\u00e7ok farkl\u0131 \u00f6zelli\u011fe ba\u011fl\u0131 olarak, baz\u0131 yerlerde 4-5 metrede kal\u0131rken, baz\u0131 yerlerde 20 metre y\u00fcksekli\u011fine ula\u015f\u0131yor. Bug\u00fcn yap\u0131lan hesaplara ve elde edilen g\u00f6zlemlere g\u00f6re, ayn\u0131 k\u0131y\u0131 \u015feridi \u00fczerinde tsunaminin 2 metre oldu\u011fu k\u0131y\u0131 da var, 20 metre oldu\u011fu k\u0131y\u0131 da. K\u0131y\u0131n\u0131n yap\u0131s\u0131, denizin derinlik \u00f6zelli\u011fi, k\u00f6rfez a\u011f\u0131zlar\u0131 gibi yerler ya da koylar, b\u00fct\u00fcn bu sahilin co\u011frafi yap\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak, dalgalar\u0131n y\u00fcksekli\u011fi art\u0131yor ya da artm\u0131yor. Bir de sahilin co\u011frafi yap\u0131s\u0131na yani y\u00fcksekli\u011fine ve al\u00e7akl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak, baz\u0131 yerlerde bu su \u00e7ok rahat i\u00e7eri girebiliyor. \u00d6zellikle vadilerde, deniz seviyesine yak\u0131n yerlerde, nehir a\u011f\u0131zlar\u0131nda, deltalarda, al\u00e7ak koylarda, su \u00e7ok rahatl\u0131kla kilometrelerce i\u00e7eri girebiliyor.<\/p>\n

 <\/p>\n

Depremin fay mekanizmas\u0131 ve yaratabilece\u011fi tsunami \u00f6ng\u00f6r\u00fclememi\u015f<\/em><\/strong><\/p>\n

Peki, tsunami dalgalar\u0131n\u0131n yerle\u015fim b\u00f6lgelerine verece\u011fi zarar \u00f6nceden tahmin edilip, buna g\u00f6re \u00f6nlem al\u0131namaz m\u0131yd\u0131? Baz\u0131 b\u00f6lgelerde, tsunami dalgalar\u0131na kar\u015f\u0131 5 metrelik setler yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak bu setlerin dalgalar taraf\u0131ndan y\u0131k\u0131l\u0131p ge\u00e7ildi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

Acaba Japonlar bu setleri yaparken, neye g\u00f6re yapt\u0131lar? Ger\u00e7ekten \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir depremle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Bu \u00e7ok s\u0131k rastlanmayan, 150-200 y\u0131lda bir olabilecek b\u00fcy\u00fckl\u00fckte bir deprem. Bu depremin, \u00e7ok s\u0131\u011f dalan bir ters faylanma mekanizmas\u0131 var. Buna bindirme \u015feklinde faylanma diyoruz. Yap\u0131s\u0131n\u0131 yukarda anlatt\u0131\u011f\u0131m bir bindirme olunca, tahmin edilenin \u00f6tesinde bir tsunami tetiklendi. Burada Japonlar san\u0131yorum, bu d\u00fczeyde bir faylanma ile bir deprem olabilece\u011fini ve onun yaratabilece\u011fi tsunamiyi yapt\u0131klar\u0131 senaryolarda eksik b\u0131rakm\u0131\u015flar.<\/p>\n

Japonlar, b\u00fct\u00fcn yat\u0131r\u0131mlar\u0131 i\u00e7in, \u00f6zellikle n\u00fckleer santraller, fabrikalar, tesisler, yerle\u015fimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7evre denizlerde ya\u015fanacak olas\u0131 depremlerle ilgili senaryolar yaz\u0131yorlar. Bu senaryolarda san\u0131yorum bu kadar b\u00fcy\u00fck bir deprem, b\u00f6ylesi bir faylanma ve bu t\u00fcr bir fay mekanizmas\u0131n\u0131 i\u00e7eren bir senaryo yap\u0131lamad\u0131. Bu \u00f6ng\u00f6r\u00fclemedi\u011fi i\u00e7in, bu kadar \u015fiddetli bir tsunami de \u00f6ng\u00f6r\u00fclemedi. Bu tsunami belki, k\u0131y\u0131ya gelemeden, baz\u0131 yerlerde 2 ya da 4 metrede kald\u0131 ama k\u0131y\u0131n\u0131n co\u011frafik yap\u0131s\u0131 dalgay\u0131 \u00e7ok y\u00fckseltti. O kadar b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f ki dalgalar, baz\u0131 yerlerde cihazlar y\u00fcksekli\u011fi bile \u00f6l\u00e7ememi\u015f. Bu dalgalar, bizim sahillerimizde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z lodos ya da poyraz dalgas\u0131 de\u011fil, bazen \u00e7ok b\u00fcy\u00fck f\u0131rt\u0131nalarda, 10 metre dalgan\u0131n k\u0131y\u0131ya \u00e7arpt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Ama bunlar, k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f sadece \u00e7arp\u0131p geri giden dalgalard\u0131r, yani en fazla k\u0131y\u0131daki baz\u0131 yerleri \u0131slat\u0131r. Tsunami b\u00f6yle bir \u015fey de\u011fil. Tsunami b\u00fct\u00fcn su k\u00fctlesinin yukar\u0131 kalkarak gelmesi demek, yani deniz oldu\u011fu gibi geliyor. Japonlar\u0131n \u00f6zellikle buradaki n\u00fckleer santraller ve yerle\u015fimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan, yapt\u0131klar\u0131 deprem senaryolar\u0131nda b\u00f6yle bir fay modeli ve belki de bu b\u00fcy\u00fckl\u00fck g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nmam\u0131\u015f.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bu fay modelini nas\u0131l \u00f6ng\u00f6remediler peki, depremle ilgili \u00e7ok ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131klar\u0131 i\u00e7in bir\u00e7ok deprem senaryosu yaz\u0131yorlar sonu\u00e7ta. <\/em><\/strong><\/p>\n

Evet, ben de bunu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Sonu\u00e7ta \u0130stanbul i\u00e7in de deprem senaryolar\u0131 yap\u0131ld\u0131. Bu deprem ve tsunami senaryolar\u0131, \u0130stanbul B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi ve Japonlar ile i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde yap\u0131ld\u0131. 1999 depreminden sonra, 2000\u2019de ba\u015flanan ve 2002\u2019de yay\u0131mlanan \u201c\u0130stanbul Sismik Mikro B\u00f6lgeleme – Deprem Tehlikesinin ve Riskin Belirlenmesi\u201d \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, Japonlar ile \u0130BB\u2019nin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Orada da bu t\u00fcr senaryolar yap\u0131ld\u0131, en b\u00fcy\u00fck deprem 7,7 al\u0131nd\u0131. Denizin i\u00e7indeki mevcut fay zonlar\u0131, ya\u015fanm\u0131\u015f depremler ve Marmara\u2019n\u0131n deprem tarihi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak, en k\u00fc\u00e7\u00fck deprem 6,9 ve en b\u00fcy\u00fck deprem 7,7 olmak \u00fczere, Marmara i\u00e7in 4 deprem senaryosu yap\u0131ld\u0131.<\/p>\n

Japonlar kendi \u00fclkelerinde bu senaryolar\u0131 yaparken, 9 b\u00fcy\u00fckl\u00fck, s\u0131\u011f bindirme ve bu kadar b\u00fcy\u00fck fay alan\u0131 yaratacak bir depremi modellememi\u015fler. E\u011fer 500 km uzunlu\u011funda, 150 km geni\u015fli\u011finde bir fay\u0131n, \u00fczerinde maksimum 20 metre at\u0131mla bir faylanma yarataca\u011f\u0131 modelini bundan 20 sene \u00f6nce kursalard\u0131, o zaman bunun baz\u0131 k\u0131y\u0131larda 20 metreye yakla\u015fan tsunami yarataca\u011f\u0131n\u0131 hesaplarlard\u0131. Bu t\u00fcr deprem senaryolar\u0131, eldeki b\u00fct\u00fcn verilere g\u00f6re hesaplan\u0131r. Bundan sonra art\u0131k Japonlar b\u00f6yle bir tesis yaparken, bu olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 hesaplayacaklar.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bu \u00e7apta bir deprem olmadan b\u00f6yle bir deprem senaryosu yaz\u0131lamaz m\u0131yd\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

Elinizde ne kadar \u00e7ok g\u00f6zlem varsa, yapaca\u011f\u0131n\u0131z modeller o kadar sa\u011flam olur. Japonlar bu b\u00f6lgede 8,5 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki depremleri biliyorlar. Tokyo a\u00e7\u0131klar\u0131nda, 1920\u2019de bu b\u00f6lgeyi y\u0131kan depremler var. Ama bu b\u00f6lgede, san\u0131yorum, ya\u015fanacak tsunamiyi modellemede bir eksiklik olu\u015fmu\u015f. Ger\u00e7ek\u00e7i bir fay modelinden, \u00e7ok hassas bir tsunami hesaplamak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7ok kolay, \u00e7\u00fcnk\u00fc hesaplama teknikleri geli\u015fti, bu 10 y\u0131l \u00f6nce daha zordu, 20 y\u0131l \u00f6nce ise \u00e7ok zordu.<\/p>\n

Bir k\u0131y\u0131 \u015feridinin co\u011frafyas\u0131 \u00e7ok karma\u015f\u0131kt\u0131r. Denizin derinli\u011fi her yerde ayn\u0131 olan d\u00fcz bir co\u011frafya olsa orada hesap yapmak kolay olur. \u00c7ok parametreli bir fizik ve matematik problemle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z k\u0131y\u0131 \u015feritlerinde. O zamanki \u015fartlarda bunu hesaplayamam\u0131\u015f olabilirler. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde h\u0131zl\u0131 ve ayr\u0131nt\u0131l\u0131 modeller yapabiliyoruz. Ama san\u0131yorum b\u00f6yle bir model yap\u0131lmam\u0131\u015f. Onlar\u0131n 4-5 metre olarak hesaplad\u0131klar\u0131 tsunami, b\u00fct\u00fcn engelleri a\u015f\u0131p her \u015feyi yerle bir etti. Dikkat ederseniz esas hasar, sars\u0131nt\u0131n\u0131n \u015fiddetinden dolay\u0131 y\u0131k\u0131lmadan de\u011fil, arkadan gelen tsunamiden. \u00c7\u00fcnk\u00fc g\u00f6r\u00fcyoruz ki, insanlar y\u00fcksek binalar\u0131n \u00fczerinde duruyorlar. Beklenilmeyen bir dalga y\u00fcksekli\u011fi ya\u015fanm\u0131\u015f, her yerde de\u011fil ancak baz\u0131 b\u00f6lgelerde 5 metrenin \u00fczerine \u00e7\u0131km\u0131\u015f dalgalar. Tabi sahilin y\u00fcksek oldu\u011fu yerlerde, bir sorun yok. Sorun deniz seviyesine yak\u0131n yerlerde. N\u00fckleer santraller de su so\u011futmal\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, tsunaminin \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen y\u00fcksekli\u011fi, santralin sistemini \u00e7al\u0131\u015famaz hale getirmi\u015f.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bu depremde bile Japonya\u2019da bina y\u0131k\u0131lmad\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n

9 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki depremin yaratt\u0131\u011f\u0131 ivme 0,3 g ( g: ivme de\u011feri) gibi bir de\u011fer. 0,3 g, bizim 2. derecede deprem b\u00f6lgelerinde \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz yer ivme \u015fiddetidir. 1. derecede deprem b\u00f6lgesi 0,3 g ve daha \u00fcst\u00fcd\u00fcr. Asl\u0131nda k\u0131y\u0131larda maruz kal\u0131nan ivmeler, 0,3 g civar\u0131nda. Yani Japonya\u2019daki deprem y\u00f6netmeli\u011fi ve depreme dayan\u0131kl\u0131 yap\u0131 standard\u0131na g\u00f6re bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, 0,3 g\u2019de Japonya\u2019da bina y\u0131k\u0131lmaz. Japon yap\u0131 standartlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu deprem, b\u00fcy\u00fck olmakla beraber uzakl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle, yap\u0131lar \u00fczerinde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ivme yaratmad\u0131. Esas kay\u0131p tsunaminin sahillerdeki tahribat\u0131 nedeniyle ya\u015fand\u0131.<\/p>\n

Tsunami baz\u0131 yerle\u015fimleri s\u00fcp\u00fcrd\u00fc. Bir de, tsunami \u00f6nce gelir sonra geri \u00e7ekilir. \u00d6nce itip, sonra ittiklerini denize \u00e7eker. Baz\u0131 yerlerde su birka\u00e7 kez gelip gitmi\u015f. Baz\u0131 yerlerde 120-180 saniye dalga gidip geliyor. Hen\u00fcz kesin say\u0131lar belli de\u011fil ama tespit edilen son rakamlara g\u00f6re 8 binin \u00fczerinde \u00f6l\u00fc var, binlerce insan kay\u0131p. Kay\u0131plar\u0131n iki nedeni olabilir: Baz\u0131 yap\u0131larda enkaz\u0131n alt\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lam\u0131yor insanlar, dalgalar denizin alt\u0131ndaki \u00e7amuru toplayarak geliyor, sonra y\u00fczeydeki \u00e7amurla birle\u015fiyor, insanlar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc bu \u00e7amur tabakas\u0131 alt\u0131nda kalm\u0131\u015f olabilir. Onlar\u0131 \u00e7\u0131karmak uzun bir zaman alacak. Baz\u0131 kay\u0131plar da, dalgalar\u0131n geri \u00e7ekilmesi s\u0131ras\u0131nda denize gidenler. O insanlar\u0131 bulmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Dedi\u011fim gibi, beklenilmeyen y\u00fckseklikte tsunamiye maruz kal\u0131nmas\u0131 nedeniyle bu kay\u0131plar ya\u015fand\u0131. Yoksa Japonya\u2019daki yap\u0131lar \u00fczerinde depremin bariz bir y\u0131k\u0131c\u0131 etkisi oldu\u011funu ve bu nedenle insanlar\u0131n \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6steren bir veri yok. Y\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu, h\u0131zl\u0131 hareket eden tsunami dalgas\u0131n\u0131n s\u00fcp\u00fcrmesi nedeniyle ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bir hafta i\u00e7inde 5\u2019den b\u00fcy\u00fck 540 art\u00e7\u0131 \u015fok ya\u015fand\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n

Bu depremin sismolojik olarak ba\u015fka bir \u00f6zelli\u011fi daha var, bu da akademik a\u00e7\u0131dan \u00f6nemli. Bu deprem 11 Mart\u2019ta oldu, depremden iki g\u00fcn \u00f6nce, 9 Mart tarihinde, 9 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki depremin ana \u015fokunun 40-50 km do\u011fusunda, 7,2 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde bir deprem oldu. Bu deprem pek \u00e7ok art\u00e7\u0131 \u015fok yaratt\u0131. 19 tane 5\u2019den b\u00fcy\u00fck art\u00e7\u0131 \u015foku var 9 Mart\u2019taki depremin. 11 Mart\u2019ta 9 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki deprem ayn\u0131 noktada ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. O zaman anla\u015f\u0131ld\u0131 ki asl\u0131nda bu 7,2 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki deprem, as\u0131l depremin \u00f6nc\u00fc \u015fokuymu\u015f.<\/p>\n

\u00d6nce 9 Mart\u2019ta 7,2 ile ba\u015flayan bir seri deprem oluyor, 10 Mart\u2019ta bu say\u0131 azal\u0131yor, bir sessizlik d\u00f6nemi ba\u015fl\u0131yor, 11 Mart\u2019ta ise 9 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki deprem ve onun yaratt\u0131\u011f\u0131 art\u00e7\u0131 \u015foklar ya\u015fan\u0131yor. Bu art\u00e7\u0131 \u015foklar, b\u00fcy\u00fck bir alana yay\u0131larak, yani 500×150 kmlik fay d\u00fczlemi \u00fczerinde ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor ve h\u00e2l\u00e2 devam ediyor. B\u00f6yle bir depremin 7,5 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne kadar art\u00e7\u0131 \u015fok yaratabilece\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftik. 11 Mart\u2019tan 17 Mart\u2019a kadar 1 hafta i\u00e7inde, 5\u2019den b\u00fcy\u00fck deprem say\u0131s\u0131 540. San\u0131yorum \u015fu anda 600\u2019\u00fc ge\u00e7mi\u015f durumdad\u0131r. 5\u2019ten ufaklar\u0131 saym\u0131yoruz, onlar\u0131 da saysak binlerce deprem saymam\u0131z gerekir. Bunlar, depremin ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 fay alan\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ortaya koyuyor. Art\u00e7\u0131 \u015foklar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 sahile daha yak\u0131n ya\u015fanmaya ba\u015flad\u0131. Tokyo\u2019dan Hon\u015fu adas\u0131na kadar olan b\u00f6lgede, 500 km uzunlu\u011fundaki alanda art\u00e7\u0131 \u015foklar ya\u015fanmaya devam ediyor.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bundan sonraki s\u00fcre\u00e7te, Japonya\u2019da b\u00fcy\u00fck bir deprem bekleniyor mu?<\/em><\/strong><\/p>\n

100-150 y\u0131l boyunca, bu fay zonu \u00fczerinde Pasifik Okyanus k\u0131tas\u0131n\u0131n ittirmesiyle birikmi\u015f sismik enerji, bu deprem ve art\u00e7\u0131larla a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131. B\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 100 saniye ya\u015fanan b\u00fcy\u00fck depremle ve bir k\u0131sm\u0131 da art\u00e7\u0131 \u015foklarla a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015f oldu. A\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmaya devam ediyor, bu bir m\u00fcddet sonra sakinleyecek. Ortamda 100 y\u0131ldan fazla bir zamand\u0131r birikmi\u015f bir sismik enerji sal\u0131nd\u0131, b\u00f6lge sismik a\u00e7\u0131dan rahatlayacak ve belki bu b\u00fcy\u00fckl\u00fckte bir deprem bu b\u00f6lgede \u00e7ok uzun zaman boyunca olmayacak. Ancak 6 \u2013 6,5 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki depremler ya\u015fanabilir.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bu deprem, Tokai depremini tetikleyebilir<\/em><\/strong><\/p>\n

Baz\u0131 sismologlara g\u00f6re, bu deprem ayn\u0131 fay ku\u015fa\u011f\u0131 \u00fczerinde daha kuzey ve g\u00fcney b\u00f6lgelerde, daha \u00f6nce orda birikmi\u015f sismik enerji varsa bu enerjiyi tetikleyebilir. Tokyo a\u00e7\u0131klar\u0131nda, ayn\u0131 fay ku\u015fa\u011f\u0131 \u00fczerinde, baz\u0131 b\u00fcy\u00fck depremleri tetikleyebilir. \u00d6zellikle bu t\u00fcr depremlerde, depremin fay\u0131n\u0131n u\u00e7lar\u0131nda gerilme birikimi olu\u015fuyor. Nitekim biz bu gerilme birikimini hesaba katarak, Marmara\u2019da 1999 depremini yaratan fay\u0131n bat\u0131s\u0131nda, yani \u0130stanbul\u2019un a\u00e7\u0131\u011f\u0131nda Kuzey Marmara\u2019da bir b\u00fcy\u00fck deprem olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmi\u015ftik. Ayn\u0131 mekanizma burada da, daha do\u011fusu ve kuzeyi i\u00e7in tart\u0131\u015f\u0131labilir. San\u0131yorum, bunun sismolojik ve fiziksel modelleri yap\u0131l\u0131yordur. B\u00f6yle bir endi\u015fe de var Japonlar i\u00e7in. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar kaynak deprem zonunun g\u00fcneyinde, uzun y\u0131llard\u0131r b\u00fcy\u00fck bir deprem bekliyorlard\u0131.<\/p>\n

Depremi \u00f6nceden tahmin etme ve erken uyar\u0131 sistemi ile ilgili, 1974\u2019ten beri \u00e7ok ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar yapt\u0131lar ve yapmaya devam ediyorlar. Tokyo a\u00e7\u0131klar\u0131nda beklenen bu depremin ad\u0131 da Tokai depremiydi. Dolay\u0131s\u0131yla 11 Mart\u2019taki deprem nedeniyle, Tokai b\u00f6lgesinde bir sismik y\u00fcklenme olmu\u015fsa, orada beklenen depremin olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 da fiziksel olarak artm\u0131\u015f olabilir. Ben b\u00f6yle bir endi\u015fe ta\u015f\u0131yorum. Ama bu spek\u00fclatif bir \u015fey de olabilir. \u00d6ncelikle Coulomb teorisine g\u00f6re fiziksel modeller ve gerilme modelleri yapmak laz\u0131m. Bu teoriye g\u00f6re, mevcut gerilmenin ne kadar artt\u0131\u011f\u0131 konusunda, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki aylarda baz\u0131 modeller ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Japonlar\u0131n y\u0131llard\u0131r haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fckleri Tokai depremi i\u00e7in beklentileri daha da artm\u0131\u015f olabilir. Ancak \u015fu an en \u00f6nemli sorun n\u00fckleer santraldeki radyasyon s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131. Bunu halletmeden ba\u015fka bir \u015feyle ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak ilgilenemeyeceklerdir.<\/p>\n

Son gelen haberler de \u00fcz\u00fcc\u00fc, Tokyo\u2019daki i\u00e7me sular\u0131nda ve ar\u0131tma tesislerinde radyasyona rastlanm\u0131\u015f, miktar\u0131n\u0131 bilmiyoruz ama ya\u015fananlardan sonra Japonya\u2019n\u0131n do\u011fusundan bat\u0131s\u0131na g\u00f6\u00e7 ba\u015flayabilir. Bu tabi hem Japon ekonomisini hem d\u00fcnya ekonomisini etkileyecektir. E\u011fer Japon ekonomisi GSMH\u2019n\u0131n y\u00fczde 5\u2019inden daha b\u00fcy\u00fck bir kay\u0131pla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rsa, Japon ekonomisi ve d\u00fcnya ekonomisi ciddi bir sorunla kar\u015f\u0131la\u015fabilir.<\/p>\n

 <\/p>\n

Marmara depreminde tehlike her y\u0131l y\u00fczde 2 art\u0131yor<\/em><\/strong><\/p>\n

Hocam, Japonya\u2019da ya\u015fanan deprem ve tsunami felaketinden sonra Marmara depremi yeniden g\u00fcndeme geldi. Marmara\u2019da bu kadar b\u00fcy\u00fck bir deprem ya\u015fan\u0131r m\u0131 ve depremden sonra bir tsunami tehlikesi m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/em><\/strong><\/p>\n

Marmara b\u00f6lgesi, tamam\u0131 deprem ku\u015fa\u011f\u0131 \u00fczerinde olan \u00fclkemizin, deprem bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131. Marmara b\u00f6lgesinin deprem tehlikesi, 1999 depremindeki baz\u0131 fiziksel de\u011fi\u015fmeler ve fazladan bir sismik enerji y\u00fcklenmesi nedeniyle y\u00fczde 15 artm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. 1999\u2019dan itibaren her y\u0131l bu tehlike y\u00fczde 2 art\u0131yor. Bilimsel a\u00e7\u0131dan bu tehlike konusunda genel bir kanaat olu\u015ftu. Y\u00fczlerce bilimsel makale yaz\u0131ld\u0131 bu konuda, senaryolar olu\u015fturuldu. Kuzey Marmara\u2019da beklenen 7 ve daha \u00fczeri deprem ger\u00e7ekle\u015firse, bu deprem hem tsunami yaratacak hem de sars\u0131nt\u0131 nedeniyle y\u0131k\u0131m yaratacak. Bu sadece \u0130stanbul depremi de\u011fil, bir Marmara depremi olacak.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bu deprem senaryolar\u0131n\u0131 k\u0131saca a\u00e7\u0131klayabilir misiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

Marmara depremi i\u00e7in iki \u00e7e\u015fit senaryo yap\u0131ld\u0131. Bu senaryolar\u0131n, birincisi deterministik (tan\u0131msal) modele, di\u011feri de olas\u0131l\u0131ksal hesaplara g\u00f6re yap\u0131ld\u0131. Yani \u00f6nce gerek tan\u0131msal gerek olas\u0131l\u0131ksal y\u00f6ntemlere g\u00f6re tehlikeyi hesapl\u0131yorsunuz. Bu tehlike hesaplar\u0131 ve haritalar\u0131 yay\u0131mland\u0131. \u00d6zellikle \u0130stanbul il s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde, n\u00fcfus, ekonomi, altyap\u0131 ve \u00fcstyap\u0131 verileri, belli bir detayda, \u00e7ok ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olmamakla beraber, g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak kay\u0131p senaryolar\u0131 yap\u0131ld\u0131.<\/p>\n

Marmara b\u00f6lgesinde, tan\u0131msal senaryolara g\u00f6re en k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc 6,9, en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc 7,7 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde bir deprem ger\u00e7ekle\u015fecek. Bunlar 2002\u2019de 500 sayfadan fazla bir rapor halinde yay\u0131mland\u0131. Takip eden y\u0131llarda da \u201c\u0130stanbul Deprem Master Plan\u0131\u201d \u00e7er\u00e7evesinde yeni senaryolar ve kay\u0131p analizleri yap\u0131ld\u0131. Bu analizler de herkesin bilgisi dahilinde. Kay\u0131p analizlerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, ciddi bir sorunla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bizim temel sorunumuz y\u0131k\u0131m etkisiyle kay\u0131plar olacak. Marmara\u2019da depreme dayan\u0131ks\u0131z, m\u00fchendislik hizmeti al\u0131nmadan yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7ok say\u0131da yap\u0131 sto\u011fu var. 2002\u2019de Japonlar ile \u0130BB\u2019nin beraber yapt\u0131\u011f\u0131 senaryolara g\u00f6re, 7,7 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki depremin ya\u015fanmas\u0131 durumunda, \u0130stanbul ve yak\u0131n \u00e7evresindeki mevcut yap\u0131lar\u0131n y\u00fczde 1\u2019inin toptan g\u00f6\u00e7me \u015feklinde y\u0131k\u0131laca\u011f\u0131n\u0131, y\u00fczde 4-6\u2019s\u0131n\u0131n a\u011f\u0131r hasar alaca\u011f\u0131n\u0131, y\u00fczde 15\u2019inin de a\u011f\u0131r-orta hasar ya\u015fayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n

\u0130stanbul\u2019da resmi rakamlara g\u00f6re 1 milyon 300 bin bina var. (Bu rakam\u0131n 1 milyon 600 bin oldu\u011fu da s\u00f6yleniyor, rakam\u0131n tam olarak bilinmemesi de olduk\u00e7a garip) Bu binalar\u0131n kimi tek katl\u0131 kimi otuz katl\u0131. Buna g\u00f6re, 8 bin bina toptan g\u00f6\u00e7ecek, 45 bin bina a\u011f\u0131r hasar alacak, 110 bine yak\u0131n bina a\u011f\u0131r ve orta hasar alacak. Bu rakamlar kesin de\u011fil, bunlar\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 verilebilmesi i\u00e7in binalar\u0131n analizinin yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Yani bu rakamlar baz\u0131 bilim insanlar\u0131na g\u00f6re iyimser rakamlar. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 rakamlar verebilmek i\u00e7in binalar\u0131n tek tek incelenmesi gerekir ancak bu \u015fu anda m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. \u0130stanbul\u2019da Bak\u0131rk\u00f6y, Fatih, Zeytinburnu, K\u00fc\u00e7\u00fck\u00e7ekmece gibi il\u00e7elerde bina analizleri yap\u0131ld\u0131, bu analizler daha bilimsel veriler sunuyor. Bu analizlere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda kay\u0131plar az \u00f6nce s\u00f6z etti\u011fim y\u00fczdelerin \u00fczerine \u00e7\u0131k\u0131yor. Japonlar\u0131n mevcut senaryolar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, \u0130stanbul\u2019da 160 bin yaral\u0131, 90 bin \u00f6l\u00fc vakas\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabiliriz. 1 milyon 300 bin konut ya\u015fanamayacak hale gelebilir.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130stanbul, risk havuzu<\/em><\/strong><\/p>\n

\u0130stanbul\u2019un n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 y\u0131lda y\u00fczde 3,5. Bunun azald\u0131\u011f\u0131na dair bir veri yok. \u0130stanbul\u2019daki bu y\u0131\u011f\u0131lma, bir h\u00fccum \u015feklinde olu\u015fuyor. Mevcut yerel y\u00f6netim anlay\u0131\u015flar\u0131, yasa ve y\u00f6netmelikler, politik anlay\u0131\u015flar, yap\u0131 denetimindeki eksiklikler gibi bir\u00e7ok fakt\u00f6r nedeniyle, depremde b\u00fcy\u00fck kay\u0131plara neden olacak bir yap\u0131 sto\u011fu olu\u015fuyor. Planc\u0131lar bunlara risk havuzu diyorlar. \u0130stanbul \u015fu anda bir risk havuzu, yani bir kay\u0131p havuzu. \u0130stanbul ve Marmara, T\u00fcrkiye\u2019deki sanayinin y\u00fczde 40\u2019\u0131n\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. T\u00fcrkiye\u2019de sanayide \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u00e7ilerin ve emek\u00e7ilerin y\u00fczde 30\u2019u Marmara\u2019da ya\u015f\u0131yor. Bu depremin ekonomik boyutu \u00e7ok \u00f6nemli. Japonya\u2019da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi depremin hem ekonomik hem de sosyal boyutlar\u0131 var. Bug\u00fcn Japonya\u2019da ya\u015fanan deprem, sosyal bir faciaya do\u011fru gidiyor. \u015eu anda herkes radyasyona odakland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, arama kurtarma yap\u0131lam\u0131yor ve kay\u0131plara ula\u015f\u0131lam\u0131yor. Bir sosyal faciaya d\u00f6n\u00fc\u015fen olay ekonomik bir kayba da d\u00f6n\u00fc\u015fecektir. Depremin bu etkileri unutulmamal\u0131.<\/p>\n

Bazen hayretle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Biz e\u011fer depremden korkuyorsak, neden T\u00fcrkiye\u2019nin sanayisinin, ticaretinin ve ekonominin y\u00fczde 50\u2019sini 1. dereceden deprem b\u00f6lgesi olan bir yere y\u0131\u011fd\u0131k? Bu nas\u0131l bir planlama, y\u00f6netim ve afet y\u00f6netimi anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r? Bunu anlayam\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc anayasam\u0131za g\u00f6re devlet, vatanda\u015f\u0131n her t\u00fcrl\u00fc g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak zorunda, buna afet g\u00fcvenli\u011fi de dahil. Ama siz ekonominizi, ticaretinizi ve n\u00fcfusunuzun b\u00fcy\u00fck bir kesimini, b\u00fcy\u00fck bir deprem beklentisi olan b\u00f6lgeye y\u0131\u011f\u0131yorsunuz; bunun fark\u0131ndas\u0131n\u0131z ama elinizden hi\u00e7bir \u015fey gelmiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u00f6t\u00fc y\u00f6netiyorsunuz.<\/p>\n

 <\/p>\n

Yara sarmaya dayal\u0131 afet politikas\u0131 olmaz<\/em><\/strong><\/p>\n

Bir \u00fclkede planlama yap\u0131l\u0131rken, afet planlamas\u0131 da yap\u0131l\u0131r. Risk y\u00f6netimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan, nerelere yerle\u015filece\u011fi ve yerle\u015fimlerin nerelerde yo\u011funla\u015fabilece\u011finin \u00f6nceden planlamas\u0131 gerek. Siz Marmara\u2019y\u0131 bir cazibe merkezi haline getirirseniz, tabi ki herkes i\u015f bulmak i\u00e7in buraya gelecektir. Benim babam da gelmi\u015f 16 ya\u015f\u0131nda Elaz\u0131\u011f\u2019dan. Neden gelmi\u015f? \u0130\u015f bulmak i\u00e7in, \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in, kendini geli\u015ftirmek i\u00e7in. E\u011fer bu ko\u015fullar Elaz\u0131\u011f\u2019da olsayd\u0131 neden ba\u015fka bir yere g\u00f6\u00e7 etme ihtiyac\u0131 duysun? H\u00e2l\u00e2 devam eden bu k\u0131rdan kente g\u00f6\u00e7 durumu bizi zora sokuyor. 1. derecede deprem b\u00f6lgelerinde bu g\u00f6\u00e7 baz\u0131 riskler getiriyor. Bence T\u00fcrkiye\u2019de \u00fclke, b\u00f6lge ve kent planlanmas\u0131nda afet konusu \u0131skalan\u0131yor. \u00d6nemsenseydi bu noktaya gelinmezdi.<\/p>\n

Bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de kent n\u00fcfusunun y\u00fczde 75\u2019e \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yleniyor. Evet, T\u00fcrkiye tar\u0131mdan sanayiye s\u0131\u00e7rama yapmas\u0131 gereken, sanayi toplumundan da bilgi toplumuna ge\u00e7mesi gereken bir \u00fclke. Ama bunu sa\u011fl\u0131kl\u0131 yapmak zorunday\u0131z, herkesi bir araya y\u0131\u011farak sorunu \u00e7\u00f6zemeyiz. Bu a\u00e7\u0131dan T\u00fcrkiye\u2019nin iyi y\u00f6netilmedi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Mutlaka T\u00fcrkiye\u2019de ulusal bir afet y\u00f6netim stratejisinin ekonomik, sosyolojik ve teknik ba\u011flamda ele al\u0131nmas\u0131 laz\u0131m. Yara sarmaya dayal\u0131 afet politikas\u0131 olmaz.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00d6nce mevcut santrallerimizi d\u00fczg\u00fcn \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rsak\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

Peki, b\u00f6yle bir y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bir \u00fclkede n\u00fckleer santrallerin do\u011fru d\u00fczg\u00fcn yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/em><\/strong><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019deki temel sorun nereye n\u00fckleer santral yapal\u0131m ya da n\u00fckleer santral yapal\u0131m m\u0131 de\u011fil bence. As\u0131l soru T\u00fcrkiye teknolojide nerede? T\u00fcrkiye teknoloji \u00fcreten bir \u00fclke mi? \u00d6nce bunlar\u0131 tart\u0131\u015fmak gerekir. Yata\u011fan\u2019\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn\u2026 Yata\u011fan\u2019da k\u00f6m\u00fcr yakan bir elektrik santrali var. Ancak tam rand\u0131manla \u00e7al\u0131\u015fam\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00fcretti\u011fi duman, hemen yan\u0131 ba\u015f\u0131ndaki yerle\u015fimlerde bir s\u00fcr\u00fc hastal\u0131k yay\u0131yor. N\u00fckleer santrale gelmeden \u00f6nce bunlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnelim. 8 milyar ton k\u00f6m\u00fcr rezerviniz var, bu k\u00f6m\u00fcrleri yakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman, ulusal kaynaklardan elektrik \u00fcreteceksiniz. Bu katma de\u011fer yaratacak, istihdam yaratacak, insan\u0131n\u0131z \u00e7al\u0131\u015facak, d\u0131\u015far\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131 bir teknoloji olmayacak, kendini geli\u015ftirecek, ama siz bunu bile beceremiyorsunuz. Fabrikay\u0131 kuruyorsunuz, bu fabrika k\u00f6m\u00fcr yakacak ve duman\u0131 \u00e7\u0131kacak bu biliniyor. Ama yan\u0131 ba\u015f\u0131na \u015fehir kuruluyor, fabrikan\u0131n dibine. Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u015fler ne kadar bilimden uzak, planlama anlay\u0131\u015f\u0131ndan uzak. Bu fabrika duman \u00e7\u0131karacak, ben bu fabrikay\u0131 buraya kurmayay\u0131m, 15-20 km uza\u011f\u0131na kuray\u0131m, insanlar\u0131 servislerle buraya ta\u015f\u0131yay\u0131m demiyoruz. \u0130kincisi, bu santrali yap\u0131yorsunuz, bu fabrikay\u0131 kurarken harcad\u0131\u011f\u0131n\u0131z paraya y\u00fczde 20 daha ilave edin, geli\u015fmi\u015f teknolojiyle filtreler yap\u0131n, k\u00fck\u00fcrd\u00fc minimuma indirsin, daha az zarar versin \u00e7evreye. \u015eimdi siz bunlar\u0131 yapm\u0131yorsunuz, sonra k\u00f6m\u00fcr santrallerimiz \u00e7evreyi kirletiyor diyorsunuz.<\/p>\n

K\u00f6m\u00fcr santralleri d\u00fcnyan\u0131n her yerinde var. Bilimin \u00f6nderli\u011finde teknoloji geli\u015ftirip baz\u0131 i\u015fler yapmazsan\u0131z, bir k\u00f6m\u00fcr santrali bile sizi radyasyondan ve ci\u011ferlerinizi kanser yapmaktan \u00f6ld\u00fcrebilir. K\u00fcl\u00fcyle ba\u015f edemezsiniz, \u00e7evreyi kirletirsiniz. \u015eimdi biz ba\u015fkas\u0131ndan \u00f6\u011frenemedi\u011fimiz, 40 y\u0131ld\u0131r geli\u015ftiremedi\u011fimiz n\u00fckleer teknolojiyi ithal edip bir n\u00fckleer santral kurmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Bu a\u00e7\u0131dan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman bence daha ciddi bir sorunla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Biz \u00f6nce, T\u00fcrkiye n\u00fckleer teknolojide nerede, \u00fcniversitelerimizdeki fizik ve matematik b\u00f6l\u00fcmlerimiz n\u00fckleer teknolojide nerede tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 yapmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n

Ben Akkuyu n\u00fckleer santralinin kurulmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen yerin analizini yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Maruz kal\u0131nacak yer ivmesi, 2500 y\u0131ll\u0131k bir d\u00f6nem i\u00e7inde, 50 y\u0131lda y\u00fczde 2 a\u015f\u0131nma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6re, 0,2 ile 0,3 g. Yani 2. ve 3. derece aras\u0131nda de\u011fi\u015fen bir deprem b\u00f6lgesi, deprem tehlikesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan en az tehlikeli b\u00f6lgelerden bir tanesi. Ancak tsunami tehlikesi bu b\u00f6lgede her zaman var. Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 et\u00fcd\u00fc yap\u0131lmad\u0131, zaten \u015fu anda Akdeniz\u2019de bir tsunami uyar\u0131 sistemi de yok. Y\u0131llard\u0131r bu sistemle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar s\u00fcr\u00fcn\u00fcyor. Akdeniz sahillerinde tarihsel olarak tsunami olaylar\u0131yla ilgili bir ara\u015ft\u0131rma da yok. K\u0131br\u0131s\u2019ta, \u0130skenderun K\u00f6rfezi\u2019nde, Antakya\u2019da ne kadar b\u00fcy\u00fck depremler olabilir, bunlar ara\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131yor.<\/p>\n

Bizim s\u0131k\u0131nt\u0131m\u0131z bilim ve teknoloji \u00fcretiminden kaynaklan\u0131yor. Siyaset\u00e7iler herhangi bir konuda karar verecekleri zaman, konuyu bilim ve teknoloji a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirmeli. Ayr\u0131ca bir n\u00fckleer santral a\u00e7t\u0131\u011f\u0131m\u0131zda T\u00fcrkiye bunu kendi y\u00f6netebilecek mi, bununla ba\u015fa \u00e7\u0131kabilecek mi, b\u00f6yle bir teknolojiye sahip miyiz, yeti\u015fmi\u015f de\u011ferli fizik\u00e7ilerimiz var ama biz b\u00f6yle bir teknolojiyle ba\u015f edebilecek miyiz, bunun analizini yapt\u0131k m\u0131? Bunun analizini yapmam\u0131z laz\u0131m. Ayr\u0131ca, \u00fclkemizin enerji projeksiyonuna g\u00f6re, geli\u015fmemizi ve kalk\u0131nmam\u0131z\u0131 ne kadar bir elektrik ihtiyac\u0131na g\u00f6re planl\u0131yoruz. Bu a\u00e7\u0131dan ger\u00e7ekten bir n\u00fckleer santrale ihtiyac\u0131m\u0131z var m\u0131, yoksa alternatif teknolojileri kullanmak yeterli mi? Bizim k\u00f6m\u00fcr\u00fcm\u00fcz var, k\u00f6m\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fc yakarak, \u00e7\u0131kan duman\u0131 bertaraf ederek, elektrik \u00fcretmeyi tart\u0131\u015fm\u0131yoruz; d\u0131\u015far\u0131dan gelecek bir n\u00fckleer santrali, nas\u0131l idare edece\u011fimizi bilmedi\u011fimiz bir n\u00fckleer santrali, deprem ve tsunami a\u00e7\u0131s\u0131ndan tart\u0131\u015f\u0131yoruz. Bu a\u00e7\u0131dan yanl\u0131\u015f yerden tart\u0131\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n

 <\/p>\n

N\u00fckleer santrale ger\u00e7ekten ihtiyac\u0131m\u0131z var m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

Bence \u00f6nce, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki 20-30 senede T\u00fcrkiye ne yapacak, T\u00fcrkiye kalk\u0131nacaksa elektri\u011fini nerden alacak, hangi kaynaklar\u0131 kullanacak, ulusal kaynaklar\u0131n\u0131 nas\u0131l kullanacak, teknolojisini nas\u0131l geli\u015ftirecek, burada \u00fcniversitelerin rol\u00fc ne olacak bunlar\u0131 tart\u0131\u015fal\u0131m. H\u00e2l\u00e2 k\u00f6pr\u00fc yaparken d\u0131\u015far\u0131dan yapt\u0131r\u0131yoruz, T\u00fcrkiye teknolojiyi ithal eden bir \u00fclke. Bu \u015fekilde kendi teknolojisini \u00fcretebilir mi, bunu bilmiyorum. Teknoloji politikas\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmak gerekir \u00f6nce. N\u00fckleer teknolojiye merak sald\u0131ysak, bu tart\u0131\u015fmalar\u0131 30-40 sene \u00f6nce yapmal\u0131yd\u0131k. T\u00fcrkiye bir bilgi toplumu olacaksa, bu bilim ve teknolojideki s\u0131\u00e7ramaya ba\u011fl\u0131. Bu s\u0131\u00e7ramadan sonra, isterseniz n\u00fckleer santral yapars\u0131n\u0131z, isterseniz ba\u015fka kaynaklar bulursunuz. \u015eu anda T\u00fcrkiye\u2019nin elektrik enerjisi d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131, kendi k\u00f6m\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fc yakmakta zay\u0131f kal\u0131yoruz. Barajlar konusu ayr\u0131 bir \u00e7evre tart\u0131\u015fmas\u0131 yarat\u0131yor. Termik santraller ayr\u0131 tart\u0131\u015fma. Do\u011falgaz\u0131n y\u00fczde 50\u2019sini d\u0131\u015far\u0131dan al\u0131yoruz. Teknoloji \u00fcretece\u011fim, sanayide ilerleyece\u011fim diyorsak, elektrik \u00fcretme sorunumuzu \u00e7\u00f6zmek durumunday\u0131z. Bence bunu \u00f6nce, kendi ulusal kaynaklar\u0131m\u0131zla \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z gerekir. K\u00f6m\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fc daha az zarar verecek \u015fekilde yakmam\u0131z laz\u0131m, barajlar\u0131m\u0131z\u0131 daha az zarar verecek \u015fekilde kurmam\u0131z laz\u0131m, kendi yeralt\u0131 kaynaklar\u0131m\u0131z\u0131 daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ara\u015ft\u0131rmam\u0131z laz\u0131m.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Japonya depreminin sars\u0131nt\u0131s\u0131 binalar\u0131 y\u0131kamad\u0131, ama tsunami b\u00fcy\u00fck zarar verdi. Japonlar, b\u00fct\u00fcn yat\u0131r\u0131mlar\u0131 i\u00e7in, \u00f6zellikle n\u00fckleer santraller, fabrikalar, tesisler, yerle\u015fimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7evre denizlerde ya\u015fanacak olas\u0131 depremlerle ilgili senaryolar yazarlar. Fakat bu kadar b\u00fcy\u00fck bir deprem, b\u00f6ylesi bir faylanma ve bu t\u00fcr bir fay mekanizmas\u0131n\u0131 i\u00e7eren bir senaryo yap\u0131lamam\u0131\u015f. Dolay\u0131s\u0131yla bu \u00e7apta bir tsunami de \u00f6ng\u00f6r\u00fclememi\u015f. […]<\/p>\n","protected":false},"author":233,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[123],"tags":[691,693,348,692],"class_list":["post-10497","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-86-sayi","tag-deprem","tag-japonya","tag-nukleer-enerji","tag-tsunami"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t