{"id":10499,"date":"2011-04-01T21:34:36","date_gmt":"2011-04-01T18:34:36","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=10499"},"modified":"2017-05-26T21:45:45","modified_gmt":"2017-05-26T18:45:45","slug":"dilde-ve-sanatin-dilinde-anlamin-acinlanmasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2011\/04\/01\/dilde-ve-sanatin-dilinde-anlamin-acinlanmasi","title":{"rendered":"Dilde ve sanat\u0131n dilinde anlam\u0131n a\u00e7\u0131nlanmas\u0131"},"content":{"rendered":"

\"\"Bilimde ve felsefede dili kullanmak sanat de\u011fil zanaatt\u0131r. Ancak zanaat\u0131n iyisinin de sanat tad\u0131 verdi\u011fini unutmamak gerekir. Sanat\u0131n alan\u0131na geldi\u011fimizde i\u015f de\u011fi\u015fir. Onda s\u00f6zc\u00fckler as\u0131l anlamlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131l\u0131rlar. Sanatta anlat\u0131m birimleri s\u00f6zc\u00fckler de\u011fil s\u00f6zc\u00fck demetleridir. Sanat ger\u00e7ekli\u011fi yapay bi\u00e7imlerle d\u0131\u015fla\u015ft\u0131r\u0131r. Do\u011fal\u0131 yapayla anlatmakt\u0131r bu. Bu i\u015f bilimde ve felsefede oldu\u011fu gibi basit anlam\u0131nda bir g\u00f6sterme de\u011fil d\u00fcped\u00fcz yaratmad\u0131r. Yaratma yapay bile\u015fimlerde ger\u00e7ekle\u015fir. Her yapay bile\u015fim bir simge de\u011feri ta\u015f\u0131r. <\/em><\/p>\n

Anlaml\u0131 bir ya\u015fam\u0131m\u0131z var. Bir anlamlar d\u00fcnyas\u0131nda ya\u015f\u0131yoruz. Bazen biz bir nesneye anlam y\u00fckl\u00fcyoruz, bazen bir nesnede bir anlam\u0131 ya da bir anlamlar b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc alg\u0131l\u0131yoruz. Bize anlaml\u0131 gelen nesne, anlam y\u00fckledi\u011fimiz de\u011fil de anlam buldu\u011fumuz nesne \u00f6zellikle estetik nesnedir. Bu nesne elbette \u00f6ncelikle insan elinden \u00e7\u0131kma bir \u00fcr\u00fcn olacakt\u0131r, bir sanat yap\u0131t\u0131 olacakt\u0131r. Ya da bir insan y\u00fcz\u00fc, bir insan davran\u0131\u015f\u0131 olacakt\u0131r. Maddesel nesnelerin anlamlar\u0131 kendilerinden de\u011fildir. Bir \u0131rmak benim i\u00e7in a\u011fl\u0131yorsa bu benim bilincimin bir oyunudur. Do\u011fada buldu\u011fumuz anlamlar bizim do\u011fal nesnelere y\u00fckledi\u011fimiz anlamlard\u0131r. Genel \u00e7er\u00e7eveden bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bizim i\u00e7in her \u015fey anlam y\u00fckl\u00fc ya da anlam y\u00fcklenmeye haz\u0131r g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Anlams\u0131zl\u0131k bilin\u00e7 i\u00e7in bir yokluk durumudur ve bir bo\u011funtu nedenidir: anlams\u0131z bir d\u00fcnya ayk\u0131r\u0131 bir d\u00fcnyad\u0131r. Anlams\u0131z \u015feyler yok mu? Anlams\u0131z dedi\u011fimiz \u015feylerin bile en az\u0131ndan bir uyumsuzluk ya da kar\u015f\u0131tl\u0131k \u00e7er\u00e7evesinde bir anlam y\u00fcklendi\u011fini ya da ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Anlams\u0131z olan mant\u0131kd\u0131\u015f\u0131 oland\u0131r.<\/p>\n

Anlams\u0131zda uzun s\u00fcre kalamayaca\u011f\u0131m\u0131z kesindir. Anlaml\u0131 de\u011filse ona biz nas\u0131l olsa \u015f\u00f6yle ya da b\u00f6yle bir anlam veririz<\/strong> gibilerden bir yatk\u0131nl\u0131\u011f\u0131m\u0131z da var elbet. Siz anlams\u0131z bir s\u00f6z s\u00f6yleyin, ben hemen ona bir anlam giydirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131m. Anlams\u0131z\u0131n anlam\u0131 diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen \u015fey de elbet bundan kaynaklan\u0131yor. Her zaman bo\u015fluklar\u0131 kapamaya haz\u0131r olan insan zihni anlams\u0131zda tedirgin olur da onu anlaml\u0131 k\u0131lmak isterse bu bir t\u00fcr yalanc\u0131l\u0131k olmaz m\u0131? Olabilir. Yalanc\u0131l\u0131k mant\u0131ks\u0131zl\u0131k kadar ters gelmez insana: ger\u00e7ekte hepimiz de\u011fi\u015fik bi\u00e7imlerde yalanc\u0131y\u0131z. Her ne olursa olsun zorlama yollardan giderek de olsa sa\u00e7ma olanda bile bir sa\u00e7ma olmayan bulabiliyoruz. En iyimser ki\u015fi \u015f\u00f6yle bir g\u00f6r\u00fc\u015f ortaya koyabilir: sa\u00e7ma dedi\u011fimiz \u015fey en ayk\u0131r\u0131 ko\u015fullarda anlaml\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, bir kar\u015f\u0131-anlaml\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in sa\u00e7mad\u0131r, anlamdan yoksun olsayd\u0131 onu sa\u00e7ma diye belirlemeyecektik. Anlamdan yoksun olsayd\u0131 sa\u00e7ma olmayacakt\u0131, bir hi\u00e7 olacakt\u0131. Sa\u00e7ma bir hi\u00e7 de\u011fildir. Nas\u0131l olsa bo\u015funa s\u00f6ylenmemi\u015ftir<\/strong> gibilerden bir rahatl\u0131\u011f\u0131m\u0131z da var. Anlams\u0131zda kalmak ask\u0131da olmakt\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u2018Simge ormanlar\u0131\u2019<\/em><\/strong><\/p>\n

Bu arada her \u015feye anlam y\u00fckleyemeye haz\u0131r\u0131z. Birinin herhangi bir bak\u0131\u015f\u0131ndan anlamlar \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7ok olmu\u015ftur. Her yorum on ikiden vurur diye bir kolayl\u0131\u011f\u0131m\u0131z yok. Nesnenin d\u0131\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen yorumlar vard\u0131r. Duygular\u0131m\u0131z\u0131 yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131m\u0131z nesnelerde anlamlar yakalamak ger\u00e7ekte d\u00f6n\u00fcp dola\u015f\u0131p kendimize varmakt\u0131r. Bu i\u015fi o kadar ileriye g\u00f6t\u00fcr\u00fcr\u00fcz ki \u201cBu \u0131rmaklar benim i\u00e7in a\u011fl\u0131yor\u201d duygusall\u0131\u011f\u0131na kadar ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z olur. Duyguculu\u011fun dayana\u011f\u0131 bu yans\u0131tmada belirginle\u015fir. Bile bile \u0131rmaklar\u0131n benim i\u00e7in a\u011flamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u00f6ylesi bir yarg\u0131y\u0131 ortaya koymam bir t\u00fcr kendimle hesapla\u015fmad\u0131r. O zaman ne demek istiyorum? Durumumun ne kadar ac\u0131nas\u0131 oldu\u011funu belirtmek istiyorum. Bilin\u00e7li varl\u0131k i\u00e7in yani insan i\u00e7in her \u015fey anlam edinmeye ya da anlam giyinmeye yatk\u0131nd\u0131r, bir k\u00fc\u00e7\u00fck ta\u015f par\u00e7as\u0131 bile, bir kuru yaprak bile. Hele temele Tanr\u0131\u2019y\u0131 koyduysak her \u015fey t\u0131kl\u0131m t\u0131kl\u0131m anlamla dolu olur. Bu \u00e7er\u00e7evede do\u011fan\u0131n anlam y\u00fckl\u00fc simgeleri vard\u0131r. Baudelaire\u2019in s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi \u201csimge ormanlar\u0131\u201d bizim i\u00e7in do\u011fada ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz gibi duran\u0131 duyurur. Ancak Baudelaire\u2019de bu simgelerin do\u011frudan do\u011fruya tanr\u0131sal kaynakl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steren belirtiler yoktur. Do\u011fal nesnelerde anlam bulan ya da yarat\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fcn yans\u0131lar\u0131n\u0131 bulan inan\u00e7l\u0131 ki\u015fi bu anlamlar\u0131n kendi bilin\u00e7 ko\u015fullar\u0131yla ilgili oldu\u011funu benimsemeyecektir.<\/p>\n

Bilin\u00e7 dind\u0131\u015f\u0131 e\u011filimleri i\u00e7inde de zaman zaman nesnelere anlamlar y\u00fckleme e\u011filiminde olabilir. Do\u011fa bizim ya\u015fam alan\u0131m\u0131zd\u0131r, onu anlamlarla donatmam\u0131z k\u00f6t\u00fc bir \u015fey de\u011fildir. Kaba ger\u00e7ek\u00e7ilik ya da kat\u0131 do\u011fruculuk insan i\u00e7in bir y\u00fccelik anlam\u0131 ortaya koymaz. \u00d6zne sanki varolu\u015funu ger\u00e7ekle\u015ftirmek ad\u0131na nesnelere ba\u011flan\u0131r, onlara de\u011fi\u015fik anlamlar y\u00fckler. Bu bir t\u00fcr diyalektik ili\u015fkidir: \u00f6znenin kendini nesnede bulmas\u0131 ve nesnenin \u00f6znede a\u00e7\u0131kl\u0131k kazanmas\u0131 diyebiliriz buna. Bu biraz da d\u00fcnyay\u0131 kendimizin k\u0131lmak demektir. Uzaktan da uzak deniz ufkunda olu\u015fan ak\u015fam\u0131n pembesi benim bir par\u00e7am gibi oldu\u011fu zaman bana hi\u00e7 de uzak de\u011fildir, iki ad\u0131m \u00f6temde gibidir. Arkas\u0131nda melekleri ya da perileri varsaymam da gerekmez. Ya da ben en uzaktaki nesnelerle bile \u00f6zde\u015fle\u015febilirim, bir ressam\u0131n tablosuyla nas\u0131l \u00f6zde\u015fle\u015fiyorsam.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130nan\u00e7l\u0131 i\u00e7in anlam<\/em><\/strong><\/p>\n

\"\"
Picasso\u2019nun \u201cGuernica\u201d adl\u0131 tablosu.<\/figcaption><\/figure>\n

Einf\u00fchlung<\/strong> estetik\u00e7ilerinin diyalektikd\u0131\u015f\u0131 sayd\u0131\u011f\u0131 \u00f6zde\u015fle\u015fmelerde bile diyalektik bir ba\u011flant\u0131 bulabiliriz, her ne kadar \u00f6zde\u015fle\u015fme kavray\u0131\u015f\u0131yla diyalektik dedi\u011fimiz \u015fey birbiriyle uyu\u015fmasa da. Hi\u00e7bir bilin\u00e7 kendini duygusall\u0131kta y\u00fczde y\u00fcz eritemez. Nesne b\u00f6ylece her a\u00e7\u0131dan, bu arada estetik a\u00e7\u0131dan \u00f6znenin varolu\u015f ko\u015fulu<\/strong> olur. \u00d6znenin ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 yerde nesnelerin yaln\u0131z anlamlar\u0131 de\u011fil kendileri de ortadan kalkacakt\u0131r. Ben yoksam d\u00fcnya da yoktur. D\u00fcnya benimle vard\u0131r, d\u00fcnya ben varoldu\u011fum i\u00e7in<\/strong> vard\u0131r. Ben olmasam da bu da\u011flar, bu ta\u015flar, bu ormanlar, bu sular varolacakt\u0131r g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u00e7ocuk\u00e7ad\u0131r. Ben ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131mda onlar da ortadan kalkarlar. T\u00fcm varl\u0131k, bilincin alg\u0131lama ko\u015fullar\u0131nda kendini ortaya koyar.<\/p>\n

\u0130nan\u00e7l\u0131 i\u00e7in nesneler anlamlar\u0131n\u0131 bizden almazlar, yarat\u0131c\u0131 tanr\u0131sall\u0131ktan al\u0131rlar. Biz kimiz ki onlara anlamlar\u0131n\u0131 verelim<\/strong> diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr inan\u00e7l\u0131 ki\u015fi. Nesnelerde par\u0131ldayan anlamlar onun g\u00f6z\u00fcnde tanr\u0131sall\u0131\u011f\u0131n simgeleridir. \u00d6nemli olan, her ko\u015fulda anlamlar\u0131 okuyabilmektir. A\u015fk\u0131n varl\u0131k yaratt\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyada a\u00e7\u0131nlan\u0131r ya da daha do\u011frusu kendini a\u00e7\u0131nlar. Bir \u00e7i\u00e7e\u011fin a\u00e7\u0131lmas\u0131 gibi bir a\u00e7\u0131lmad\u0131r bu. Bu a\u00e7\u0131nlanmada nesnenin belki de hi\u00e7 olmayan \u00f6z\u00fc ya da derinlikleri g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u00c7\u0131plak g\u00f6zle ya da kaba bak\u0131\u015fla g\u00f6r\u00fclemese de g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u0130nan\u00e7l\u0131 soruna b\u00f6yle bakacakt\u0131r. Her zaman tanr\u0131sall\u0131\u011fa iki yoldan gidildi: Tanr\u0131\u2019ya i\u00e7ten ula\u015fmak olas\u0131 oldu\u011fu gibi d\u0131\u015ftan ula\u015fmak da olas\u0131d\u0131r. O zaman fikirler de simge ormanlar\u0131 da bizi a\u015fan kaynaklardan gelirler. \u0130\u00e7imizde d\u0131\u015fla\u015fan anlamlarla d\u0131\u015f\u0131m\u0131zda g\u00f6r\u00fcnen anlamlar \u00f6zde birdir. Burada olsa olsa bir y\u00f6ntem ya da bilgi kuram\u0131 ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r. Ger\u00e7ek\u00e7i a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendirdi\u011fimizde anlamlar bilin\u00e7 yans\u0131malar\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Nesneye bakt\u0131\u011f\u0131mda onda ya kaba bir nesnellik g\u00f6r\u00fcr\u00fcm ya da kaba nesnellik yan\u0131nda kendimden yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131m bir \u015feyleri de g\u00f6r\u00fcr\u00fcm, nesnede biraz da g\u00f6rmek istedi\u011fimi g\u00f6r\u00fcr\u00fcm. \u0130nan\u00e7l\u0131n\u0131n bak\u0131\u015f\u0131 do\u011fay\u0131 kendine g\u00f6re ve bir tak\u0131m inan\u00e7 \u00f6gelerine g\u00f6re canland\u0131r\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

Estetik nesne<\/em><\/strong><\/p>\n

\"\"
Bansky\u2019nin \u201cBalloon-girl\u201d adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

\u0130nan\u00e7 \u00e7izgisinden estetik \u00e7izgiye kayd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda durum de\u011fi\u015fir. Estetik nesne herhangi bir nesne de\u011fildir, insan eliyle olu\u015fturulmu\u015f ya da en az\u0131ndan bilin\u00e7 ko\u015fullar\u0131nda g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f nesnedir, \u00f6zel olarak ve \u00f6zel ko\u015fullarda g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f nesnedir, \u00f6znellikle donat\u0131lm\u0131\u015f nesnedir, \u00f6z\u00fc \u00f6znellik olan nesnedir. Estetik nesneden iki \u015feyi anlamam\u0131z gerekir: birincisi bir sanat yap\u0131t\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 i\u00e7in \u00f6zel olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f nesne, ikincisi sanat yap\u0131t\u0131n\u0131n kendisi ya da y\u00fcksek d\u00fczeyde estetik nesne. Estetik bak\u0131\u015f nesneyi etkin k\u0131lan bak\u0131\u015ft\u0131r. Estetik nesne hem bir nesnedir hem bir kurgudur. Resimdeki a\u011fa\u00e7 benim bilin\u00e7 ko\u015fullar\u0131mda g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f a\u011fa\u00e7t\u0131r ya da benim be\u011fenilerim \u00e7er\u00e7evesinde g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f a\u011fa\u00e7t\u0131r. Yap\u0131ta bak\u0131\u015f do\u011fan\u0131n herhangi bir nesnesine bak\u0131\u015ftan daha de\u011fi\u015fiktir. Estetik nesneyi kendimce g\u00f6rsem de onda olan\u0131 da g\u00f6r\u00fcr\u00fcm. Estetik s\u00f6zkonusu oldu\u011fu yerde nesne de neymi\u015f, nesnedeki her \u015feyi ben belirlerim<\/strong> diyecek kadar ileriye gidemeyiz. Nesne bir tasar\u0131m olarak da olsa her zaman vard\u0131r. O bir a\u011fa\u00e7 da bir \u00f6zlem de olabilir. Burada bir cans\u0131z\u0131 canland\u0131rma de\u011fil, hele yap\u0131t s\u00f6zkonusu oldu\u011funda ya\u015farl\u0131kl\u0131 bir nesneyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelme s\u00f6zkonusudur. Hem kendime g\u00f6re hem bakt\u0131\u011f\u0131m \u015feye g\u00f6re g\u00f6r\u00fcr\u00fcm. \u00d6b\u00fcr t\u00fcrl\u00fcs\u00fc ben<\/strong>\u2019in kendine ya da nesneye kapat\u0131lmas\u0131 olurdu.<\/p>\n

Bir \u00e7ocu\u011fun y\u00fcz\u00fcnde yakalad\u0131\u011f\u0131m anlam onun \u00f6znel d\u00fcnyas\u0131yla benim \u00f6znel d\u00fcnyam aras\u0131nda bir kavu\u015fma noktas\u0131 olu\u015fturur. \u0130kimiz birlikte ortak bir alan kurar\u0131z, bu alan bir anlam alan\u0131d\u0131r. Benim i\u00e7in \u00f6zellikle anlam\u0131n dolgun bir bi\u00e7imde yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 yani yo\u011fun bir bi\u00e7imde d\u0131\u015fla\u015ft\u0131\u011f\u0131 y\u00fczler ya da g\u00f6r\u00fcn\u00fcmler \u00f6nemlidir. G\u00f6zlerde kendini g\u00f6steren anlam bize bilincin b\u00fct\u00fcn gizlerini yans\u0131tmaya e\u011filimli gibidir. \u0130nsan\u0131 g\u00f6z\u00fcnden de anlayam\u0131yorsak nesinden anlayaca\u011f\u0131z. Elbet g\u00f6zler anlam\u0131n d\u0131\u015fla\u015ft\u0131\u011f\u0131 tek alan de\u011fildir. Bak\u0131\u015f kadar duru\u015f da \u00f6nemlidir. Elimi kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131mda parmaklar\u0131m\u0131n \u015f\u00f6yle de\u011fil de b\u00f6yle a\u00e7\u0131lmas\u0131 bir hi\u00e7 i\u00e7in de\u011fildir. Bak\u0131\u015f elbet \u00e7ok \u00f6nemlidir: ben ba\u015fkas\u0131\u2019n\u0131n d\u00fcnyas\u0131na \u00f6zellikle onun bak\u0131\u015f\u0131ndan girerim. Bak\u0131\u015f\u0131 kadar ba\u015fka davran\u0131\u015flar\u0131ndan da girerim. Gene de kaygan bir bulu\u015fmad\u0131r bu. Benim bir yap\u0131t kar\u015f\u0131s\u0131ndaki durumum bir kaygan bulu\u015fma durumdur: yap\u0131t\u0131n anlamlar\u0131 ona salt benim y\u00fckledi\u011fim anlamlar de\u011fildir, benim \u00f6znelli\u011fimle o yap\u0131t\u0131n yarat\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6znelli\u011fi burada bir yan\u0131yla ayr\u0131lmaz bir yan\u0131yla \u00e7at\u0131\u015fk\u0131l\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olu\u015fturur. Yap\u0131t uzla\u015ft\u0131\u011f\u0131m ve kavga etti\u011fim \u015feydir. \u015eu kar\u015f\u0131mda duran resim ne y\u00fczde y\u00fcz verilmi\u015f<\/strong> olan \u015feydir ne de benim alg\u0131mda y\u00fczde y\u00fcz anlamlar y\u00fckledi\u011fim \u015feydir. \u0130zlerken yarat\u0131c\u0131yla birlikte yarat\u0131r\u0131z. \u0130zleme edimi bir t\u00fcr yaratma ya da yeniden yaratma edimidir. Yarat\u0131c\u0131yla izleyici aras\u0131ndaki ili\u015fki \u00e7at\u0131\u015fk\u0131l\u0131 da olsa bir b\u00fct\u00fcnle\u015fme ili\u015fkisidir. \u00c7at\u0131\u015fk\u0131 her zaman vard\u0131r ve olacakt\u0131r, \u00e7at\u0131\u015fk\u0131 insan olman\u0131n temel ko\u015fulu ve buna g\u00f6re diyalekti\u011fin varl\u0131k nedenidir. Bu ili\u015fkide yarat\u0131c\u0131 m\u0131 izleyici mi diye sormak, \u00f6ncelikli olan\u0131 saptamaya \u00e7al\u0131\u015fmak bo\u015funad\u0131r. Ayr\u0131ca \u00f6ncelikli olan hangisidir sorusunun hi\u00e7 de \u00f6nemli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz.<\/p>\n

Estetik nesne i\u015fte bu iki y\u00f6nl\u00fc ili\u015fkide kendini ortaya koyar. Ben bir nesneyi estetikle\u015ftirirken ona kendimden bir \u015feyler y\u00fcklerim, bu arada ondaki baz\u0131 nitelikleri d\u0131\u015flar\u0131m. Bu en kaba anlam\u0131nda bir ekleme ve \u00e7\u0131karma i\u015flemidir. Diyelim bir ressam olarak bana ilgin\u00e7 gelen bir vazoyu kendi g\u00f6rme ko\u015fullar\u0131m \u00e7er\u00e7evesinde d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme u\u011frat\u0131r\u0131m. O elbette kendi olmaktan \u00e7\u0131kmaks\u0131z\u0131n benim bak\u0131\u015f\u0131mda estetik nesneye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Bunun bir bak\u0131ma do\u011fas\u0131n\u0131 yitirme durumu<\/strong> oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek de yanl\u0131\u015f olmaz. Do\u011fas\u0131n\u0131, as\u0131l do\u011fas\u0131n\u0131 kazanmak olamaz m\u0131? Olabilir. Bu bir d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme edimidir. Bu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme sonsuza kadar s\u00fcrecek bir d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme de\u011fildir. Soyutlaman\u0131n bir s\u0131n\u0131r\u0131 vard\u0131r. Bir yerde kalmak gerekir. Bir yerde durmad\u0131\u011f\u0131m zaman nesne benim i\u00e7in yaln\u0131zca bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 olmu\u015f ve sonra da yitip gitmi\u015ftir. Nesnenin ya da fikir\u2019in yitip gitti\u011fi yerde ben ormanda yolunu kaybetmi\u015f insana d\u00f6nerim. Soyutlama \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz ilerledik\u00e7e nesne ya da fikir bulanmaya ve ufukta yitip gitmeye ba\u015flar. Aristoteles\u2019\u00e7i bir dille s\u00f6ylersek raslant\u0131n\u0131n bilimi olamayaca\u011f\u0131 gibi raslant\u0131n\u0131n sanat\u0131 da olamaz.<\/p>\n

 <\/p>\n

Yaratma ser\u00fcveni<\/em><\/strong><\/p>\n

Bu isterseniz bir vazo olmas\u0131n, benim bir \u00f6zlemim olsun ya da daha ba\u015fka bir \u015fey olsun. Ben bu \u00f6zlemimi en yetkin estetik nesneye ula\u015fmak i\u00e7in s\u00fcrekli d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye y\u00f6neldi\u011fimde bir yer gelir \u00f6zlemi karartm\u0131\u015f olurum, onu olmayan bir \u015fey ad\u0131na ya da bir tasar\u0131m u\u011fruna yok etmi\u015f olurum. Pekiyi, benim amac\u0131m \u00f6zlemimi anlatmak de\u011fil miydi, ba\u015fka bir \u015fey miydi? \u00d6zlemimi mi anlatmak istiyorum yoksa e\u015fsizlik ya da benzersizlik ad\u0131na bir giri\u015fimde mi bulunuyorum? Yaratma s\u00fcre\u00e7leri sonsuza kadar uzayan s\u00fcre\u00e7ler de\u011fildir. Anlam belirdi mi her \u015fey bir eksiklilik duygusu \u00e7er\u00e7evesinde de kendini g\u00f6sterse yaratma edimi son bulmu\u015ftur. Gene de ressam\u0131n f\u0131r\u00e7as\u0131n\u0131 elinden almay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmezsiniz. Ba\u015far\u0131 bir gerekliliktir ama bir zorunlu sonu\u00e7 de\u011fildir. Ba\u015far\u0131 olsa iyi olurdu. Ayr\u0131ca eksikli olma duygusu yetkinli\u011fin bir ko\u015fulu gibidir: amaca tam olarak varamay\u0131z, zaten ama\u00e7 tam olarak belirgin de\u011fildir. Buradaki \u00e7eli\u015fkili duygusall\u0131\u011f\u0131 ne yapsam a\u015famam. \u015eu duygu hep olacakt\u0131r: daha iyi olmas\u0131n\u0131 isterdim<\/strong>. Yap\u0131t her durumda bitmi\u015f ama bitmemi\u015f bir yarat\u0131 izlenimi verir, bana da ba\u015fkalar\u0131na da.<\/p>\n

\"\"
Salvador Dali\u2019den bir tablo.<\/figcaption><\/figure>\n

Yaratma ser\u00fcveni bir fikrin a\u00e7\u0131nlanmas\u0131 u\u011fruna<\/strong> giri\u015filen bir ser\u00fcvendir, bir fikirden ya da herhangi bir nesneden kalk\u0131p nereye denk d\u00fc\u015ferse oraya gitmek ser\u00fcveni de\u011fildir. Sanat\u00e7\u0131 serseri de olsa sanatsal yaratma serserilik de\u011fildir. Geli\u015fig\u00fczel yarat\u0131lan \u015fey bir yap\u0131t olamaz. Yaratma \u00e7abas\u0131nda kendimizi denetlenmemi\u015f bir ak\u0131\u015fa b\u0131rakmak sonu olmayan bir yola girmek demektir. Do\u011fa\u00e7lama da yak\u0131ndan bak\u0131nca apa\u00e7\u0131k g\u00f6r\u00fclece\u011fi gibi kendini denetleyen birinin y\u00f6ntemidir. Yaratma \u00f6z\u00fcnde do\u011fa\u00e7lamad\u0131r, sonradan do\u011fa\u00e7lamayla yarat\u0131lm\u0131\u015f olan\u0131n \u00fczerinde i\u015fleye i\u015fleye onu daha tutarl\u0131 bir yap\u0131ya kavu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131z. Ustal\u0131k ya da al\u0131\u015fkanl\u0131k dedi\u011fimiz \u015fey bo\u015f bir \u015fey de\u011fildir. G\u00f6z \u00fcst d\u00fczeyde g\u00f6rmeye al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 zaman kaba bir bak\u0131\u015fla alg\u0131lanamayan\u0131 da g\u00f6recektir. G\u00f6r\u00fc deneylerle elde dilmi\u015f yatk\u0131nl\u0131kt\u0131r. Sanat\u00e7\u0131 benim g\u00f6remediklerimi de g\u00f6r\u00fcr ve bana g\u00f6sterir <\/strong>d\u00fc\u015f\u00fcncesi \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc anlamak ko\u015fuluyla hi\u00e7 de yanl\u0131\u015f de\u011fildir. Sanat\u00e7\u0131 i\u015fi g\u00fcc\u00fc g\u00f6rmek ve g\u00f6stermek olan ki\u015fidir. Sanat\u00e7\u0131n\u0131n dili daha keskin bir dildir, sanat\u00e7\u0131 her zaman daha etkili konu\u015fur.<\/p>\n

 <\/p>\n

Dilin kayna\u011f\u0131: halk\u0131n ortak bilinci<\/em><\/strong><\/p>\n

En yayg\u0131n dil elbette g\u00fcndelik dildir yani s\u00f6zl\u00fc dil<\/strong>\u2019dir. Ger\u00e7ek ya da \u00f6zg\u00fcn s\u00f6zl\u00fc dil halk\u0131n dilidir. Sokaktaki, evdeki, \u00e7ar\u015f\u0131daki dildir. Dilin \u00fcreticisi, s\u00fcrd\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc, d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc halkt\u0131r ya da b\u00fct\u00fcn bir toplumdur. Dil \u00f6ncelikle zorunlu ili\u015fkiler \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015fir ya da bir ba\u015fka deyi\u015fle gereksinimlerin belirleyicili\u011finde ger\u00e7ekle\u015fir. B\u00f6yle olmakla o bir d\u00fc\u015f\u00fcnselli\u011fin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr, daha belirgin bir anlamda bilincin bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Dil bir iletici olmakla bilinci s\u00fcrekli olarak etkilese de bilin\u00e7 dili \u00f6nceler. Bilinci olu\u015fturan dil de\u011fildir, dili olu\u015fturan bilin\u00e7tir. \u00d6nce d\u00fc\u015f\u00fcnce vard\u0131r, sonra dil vard\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcnce oldu\u011fu i\u00e7in dil vard\u0131r. Jacques Maritain pek hakl\u0131 olarak \u015f\u00f6yle der: \u201cKavramlar\u0131 yapan dil de\u011fildir, dili yapan kavramlard\u0131r. Kavramlar\u0131 a\u00e7\u0131klayan dil onlar\u0131 her zaman az ya da \u00e7ok \u00e7arp\u0131t\u0131r.\u201d Bilin\u00e7te olu\u015fmu\u015f ve elbette kavramlarla olu\u015fmu\u015f olan bir fikrin ta\u015f\u0131nmas\u0131nda yani dile indirgenmesinde ortaya \u00e7\u0131kan g\u00fc\u00e7l\u00fck kolay kolay a\u015f\u0131labilen bir g\u00fc\u00e7l\u00fck de\u011fildir. Kavramlar ne kadar sa\u011flam kurulmu\u015f olurlarsa olsunlar, kavram i\u00e7erikleri ger\u00e7ekli\u011fin ko\u015fullar\u0131na ne kadar uygun olurlarsa olsunlar, dil bir fikri hi\u00e7bir g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011fe u\u011framadan oldu\u011fu gibi ta\u015f\u0131yacak g\u00fc\u00e7te de\u011fildir. Dilin anlam ta\u015f\u0131makta say\u0131s\u0131z yetersizli\u011fi vard\u0131r. Bu yetersizli\u011fi sanat \u00f6zel anlat\u0131m bile\u015fimleri yani simgeler kurarak a\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.\"\"<\/p>\n

Bu ili\u015fki bir belirtilen ve belirten ili\u015fkisidir. Belirten\u2019in belirtilen\u2019e tam anlam\u0131nda denk d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc ya da t\u0131pat\u0131p uydu\u011fu durumlar varsa da \u00e7ok azd\u0131r. En uyumlu anlat\u0131mlar en \u00e7ok g\u00fcndelik kaba ili\u015fkilerle ilgili olanlard\u0131r. \u201cVeli d\u00fcn geldi\u201d yarg\u0131s\u0131 d\u00fcn<\/strong>\u2019\u00fcn kayganl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131n olduk\u00e7a a\u00e7\u0131k bir yarg\u0131d\u0131r. Benim \u00f6zlemim bu kadar kolay anlat\u0131labilir bir \u015fey de\u011fildir. \u00c7ok zaman \u00e7ok daha incelikli olmak durumunda kal\u0131r\u0131z. \u0130ncelikli bir dil do\u011fal olarak incelikli bir bilincin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Condillac \u201cDillerin onlar\u0131 konu\u015fan insanlar\u0131n bilincindeki incelikler kadar incelikleri vard\u0131r\u201d der. Her ki\u015fi evrensel bir d\u00fczeyde kendi halk\u0131n\u0131n ya da toplumunun diliyle konu\u015furken kendi \u00f6zel dil ko\u015fullar\u0131n\u0131 da olu\u015fturur. Belli bir dili anadil olarak konu\u015fan ki\u015filer ona kendilerinden bir tak\u0131m \u00f6zellikler ya da renkler katarlar. Dilin bu renkleri ger\u00e7ekte bilincin \u00f6znel \u00f6zelliklerinin renkleridir. Anadilin ko\u015fullar\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak her ki\u015fi neredeyse kendi \u00f6zel dilini kurar. Bu da t\u00fcm yanl\u0131\u015f kullan\u0131mlara kar\u015f\u0131n dilin zenginle\u015fmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli bir \u00e7e\u015fitlilikler kayna\u011f\u0131d\u0131r. En \u00fcst d\u00fczeyde fikir \u00fcretimine ve d\u00fc\u015f\u00fcnce al\u0131\u015fveri\u015fine anadilin olanaklar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ula\u015f\u0131l\u0131r. Condillac bu konuda \u015f\u00f6yle der: \u201cBilimleri kolayca \u00f6\u011frenmek mi istiyorsunuz? Kendi dilinizi \u00f6\u011frenmekle i\u015fe ba\u015flay\u0131n.\u201d<\/p>\n

Demek ki dilin kayna\u011f\u0131 halk\u0131n ortak bilincidir. \u0130nsan ya\u015fam\u0131ndaki her \u015fey gibi dil de s\u00fcrekli olarak d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme u\u011frar. D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn ko\u015fullar\u0131 \u00f6ncelikle bilin\u00e7 etkinli\u011findedir. De\u011fi\u015fim bilin\u00e7te tasarlan\u0131r ve bilin\u00e7te yans\u0131r, bilin\u00e7te alg\u0131lan\u0131r, ya\u015famda etkin k\u0131l\u0131n\u0131r. Ya\u015fam m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce mi \u00f6ncelikle etkindir sorusu bo\u015f bir sorudur. Ya\u015fam insandaki d\u00fcnyayla ve d\u00fcnyadaki insanla vard\u0131r. Ya\u015fam\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc h\u0131zlan\u0131nca dilin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc de h\u0131zlan\u0131r. Ya\u015fam \u00e7e\u015fitlendik\u00e7e ve karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131k\u00e7a dil de \u00e7e\u015fitlenir ve karma\u015f\u0131kla\u015f\u0131r. Ya\u015fam karga\u015f\u0131k bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm ald\u0131\u011f\u0131nda bilin\u00e7te ya da daha do\u011frusu bilin\u00e7lerde karga\u015f\u0131k g\u00f6r\u00fcn\u00fcmler kendini g\u00f6sterir, bunlar \u00e7ok zaman kolayca yan\u0131tlanamayan sorular bi\u00e7iminde ya da \u00e7\u00f6z\u00fclemeyen sorunlar bi\u00e7iminde d\u00fc\u011f\u00fcm d\u00fc\u011f\u00fcm g\u00f6r\u00fcn\u00fcrler. Zaman zaman dilin bozulmas\u0131ndan yak\u0131nanlar olur, bu yak\u0131nmac\u0131lar genelde dili \u00e7ok etkin ya da \u00e7ok do\u011fru kullanan kimseler de\u011fildir. Onlar elbet dilde olu\u015fan tutars\u0131zl\u0131klar\u0131 bilin\u00e7 bulan\u0131kl\u0131klar\u0131na ba\u011flamay\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcnmezler. Dil insan\u0131n bilin\u00e7ten ayr\u0131 bir etkinli\u011fi gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr \u00e7ok zaman. Bu noktada dil y\u00fcceltmecileri ya da dil tap\u0131ncak\u00e7\u0131lar\u0131 \u00e7\u0131kar kar\u015f\u0131m\u0131za. Evet, bilin\u00e7 bozulmad\u0131k\u00e7a dil bozulmaz, bozuk dil bozuk bilincin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. \u201cBildi\u011fini anlatam\u0131yor\u201d s\u00f6z\u00fc sa\u00e7mad\u0131r. \u0130nsan ancak bildi\u011fini anlatabilir, insan bilmedi\u011fini anlatamaz ve az bildi\u011fini k\u00f6t\u00fc anlat\u0131r. Anlatam\u0131yorsam bilmiyorum demektir.\"\"<\/p>\n

Dil biri olumsuz biri olumlu iki koldan d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme u\u011frar. \u00dcst bir dille konu\u015fmak isteyen ancak bilin\u00e7 yetmezli\u011finden \u00f6t\u00fcr\u00fc bunu ba\u015faramayan meslek adamlar\u0131n\u0131n elinde dil bozulur. Halk\u0131n dilini geli\u015ftirenler ger\u00e7ek k\u00fclt\u00fcr insanlar\u0131d\u0131r yani ger\u00e7ek felsefe, bilim ve sanat adamlar\u0131d\u0131r. Onlar halktan ald\u0131klar\u0131 dil gerecini \u00f6zenle i\u015flerler, ona \u00fcst d\u00fczeyde bir anlat\u0131m g\u00fcc\u00fc kazand\u0131r\u0131rlar. Lavoisier diyordu ki: \u201cFikirleri i\u00e7eren ve ileten s\u00f6zc\u00fcklerdir, buna g\u00f6re bilimi yetkinle\u015ftirmeden dili yetkinle\u015ftiremeyiz ve dili yetkinle\u015ftirmeden bilimi yetkinle\u015ftiremeyiz.\u201d Dili yetkinle\u015ftirmek dedi\u011fimiz \u015fey \u00f6ncelikle bilin\u00e7 ko\u015fullar\u0131m\u0131z\u0131 geli\u015ftirmek ve onu sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir dile yatk\u0131n duruma getirmektir. \u00d6te yandan dili yetkinle\u015ftirmek dedi\u011fimiz \u015fey anadilin geli\u015fimine katk\u0131da bulunmakt\u0131r, bu da yeni anlat\u0131m olanaklar\u0131 yaratmakla ger\u00e7ekle\u015fir. Ba\u015fka dillerin ya da yabanc\u0131 dillerin dil geli\u015fimimizde ve bilin\u00e7 geli\u015fimimizde ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funu biliyoruz, \u00f6yle ki kendi dilimizin yetkin bilincine bir ba\u015fka dilin ya da ba\u015fka dillerin penceresinden bakmay\u0131 bildi\u011fimiz zaman ula\u015fabiliriz. Condillac diyordu ki: \u201cBe\u011fenimizi geli\u015ftirmek i\u00e7in \u00f6l\u00fc dilleri incelemek yetmez, bizim i\u00e7in do\u011fal olan dili de ara\u015ft\u0131rmak gerekir, \u00e7\u00fcnk\u00fc biz o dilde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.\u201d<\/p>\n

 <\/p>\n

Bir dilde d\u00fc\u015f\u00fcnmek<\/em><\/strong><\/p>\n

\"\"
Picasso\u2019nun \u201cSahilde ko\u015fan iki kad\u0131n\u201d adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Bir dilde d\u00fc\u015f\u00fcnmek<\/strong> d\u00fc\u015f\u00fcncesi yabana at\u0131lmamas\u0131 gereken bir d\u00fc\u015f\u00fcncedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc herhangi bir dilde d\u00fc\u015f\u00fcnmek olacak i\u015f de\u011fildir. Neden derseniz, bilincin olu\u015fmas\u0131yla birlikte dilin olu\u015fumu ba\u015flar. Bilin\u00e7le dilin ayr\u0131lmaz bir b\u00fct\u00fcn ortaya koydu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bu iki nesne bir ger\u00e7ekli\u011fin iki y\u00fcz\u00fc gibidir. Bir yabanc\u0131 dilde d\u00fc\u015f\u00fcnmek bizden dil-d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131m\u0131za uymayan bir tasar\u0131mc\u0131 y\u00f6nelimi bekler. Yapay bir uygulama s\u00f6zkonusudur burada. Do\u011fal dille yapay dil aras\u0131nda bazen \u00e7ok belirgin bazen de kestirilmesi g\u00fc\u00e7 bir uzakl\u0131k vard\u0131r. Bir yabanc\u0131 dili \u00f6\u011frendik\u00e7e onu yava\u015f yava\u015f do\u011falla\u015ft\u0131rmaya ba\u015flar\u0131z. Ama bu do\u011fall\u0131k i\u011freti bir do\u011fall\u0131kt\u0131r. \u0130ki anadil ancak toplum ko\u015fullar\u0131 ona uygun oldu\u011fu zaman olas\u0131d\u0131r. Yoksa bir yabanc\u0131 dili do\u011falla\u015ft\u0131rman\u0131n s\u0131n\u0131r\u0131 pek de geni\u015f olmayacakt\u0131r. Evet, baz\u0131 \u00e7ok \u00f6zel toplumsal ya\u015fam ko\u015fullar\u0131 gere\u011fi ikidillilik diye bir ger\u00e7e\u011fin varoldu\u011funu unutmamal\u0131y\u0131z. \u00d6rne\u011fin Kanada\u2019n\u0131n Qu\u00e9bec eyaletinde ya\u015fayanlar ingilizceyi de frans\u0131zca kadar do\u011fal<\/strong> konu\u015furlar. Gene de bu iki dilden ikisinin de anadil oldu\u011funu s\u00f6ylemek olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7t\u00fcr.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bilimde ve felsefede dili kullanmak sanat de\u011fil zanaatt\u0131r<\/em><\/strong><\/p>\n

Bilimde ve felsefede dili yetkinle\u015ftirmek \u00f6ncelikle kavramlar\u0131n nesnel i\u00e7eriklerinin do\u011fru kullan\u0131m\u0131yla <\/strong>olas\u0131d\u0131r. Kavramlar\u0131n nesnel i\u00e7erikleri ger\u00e7e\u011fe ya da daha do\u011frusu ger\u00e7ekli\u011fe uygun olmad\u0131klar\u0131 zaman, kavramlar yalan yanl\u0131\u015f bilgilerle olu\u015fturulduklar\u0131 zaman sa\u011fl\u0131kl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnebilmek olas\u0131 de\u011fildir. \u0130yi bilin\u00e7 e\u015fittir iyi dil form\u00fcl\u00fc giderilemez ve indirgenemez bir form\u00fcld\u00fcr. Bilimde ve felsefede yetkin anlat\u0131ma ula\u015fmak ad\u0131na dili alabildi\u011fine zorlayamay\u0131z, b\u00f6yle bir zorlama ayd\u0131nl\u0131klar de\u011fil karanl\u0131klar getirir. Bilimde ve felsefede kavramlar\u0131n nesnel i\u00e7erikleri kadar birbirleriyle ili\u015fkileri de bizi ba\u011flar. Bilimde ve felsefede d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken ancak nesnelli\u011fin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde \u00f6zg\u00fcr\u00fcz. Bilim de felsefe de yaratma alanlar\u0131 de\u011fillerdir, onlar yaln\u0131zca ve yaln\u0131zca g\u00f6sterme alanlar\u0131 olabilirler. Bilimde ve felsefede ama\u00e7 a\u00e7\u0131k ve anla\u015f\u0131l\u0131r olmakt\u0131r. Demek ki bilimde ve felsefede dilin \u00f6zg\u00fcn kullan\u0131mlar\u0131 s\u00f6zkonusu olamaz. Bilimde ve felsefede dili kullanmak sanat de\u011fil zanaatt\u0131r. Ancak zanaat\u0131n iyisinin de sanat tad\u0131 verdi\u011fini unutmamak gerekir. Zanaat\u0131n kolay bir i\u015f oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmemek gerekir. Filozoflar \u00e7ok zaman do\u011fru anlatmak ad\u0131na \u00e7ok k\u00f6t\u00fc anlat\u0131rlar ve bir yer gelir o yerde anla\u015f\u0131lmaz olurlar.<\/p>\n

 <\/p>\n

Sanat\u0131n alan\u0131nda dil ve simgeler<\/em><\/strong><\/p>\n

\"\"Sanat\u0131n alan\u0131na geldi\u011fimizde i\u015f de\u011fi\u015fir. Sanat\u0131n alan\u0131nda dil bir gere\u00e7tir. Onda s\u00f6zc\u00fckler as\u0131l anlamlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131l\u0131rlar. Sanatta anlat\u0131m birimleri s\u00f6zc\u00fckler de\u011fil s\u00f6zc\u00fck demetleridir. Bu da her s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f anlam\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. O zaman genel dilden \u00f6zel bir dil yaratmak durumunda oluruz. Bu y\u00fczden her sanat\u00e7\u0131n\u0131n kendi dili<\/strong> vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin \u015fiirde tek bir s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn hi\u00e7bir anlam\u0131 yoktur. \u015eair \u201cilkyaz\u201d diyorsa siz onu hi\u00e7 tart\u0131\u015fma gere\u011fi duymadan bildi\u011fimiz ilkyaz anlam\u0131nda al\u0131rsan\u0131z yan\u0131l\u0131rs\u0131n\u0131z. \u015eiir bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr ve simgesel b\u00fct\u00fcnl\u00fcklerden olu\u015fmu\u015ftur. \u015eiirde simgeler s\u00f6zc\u00fck k\u00fcmeleriyle olu\u015fturulur. Bir k\u00fcmedeki s\u00f6zc\u00fckler g\u00fcndelik mant\u0131k \u00e7er\u00e7evesinde \u00e7ok zaman birbiriyle uyu\u015fmaz g\u00f6r\u00fcnen s\u00f6zc\u00fcklerdir. \u015eiirde \u00f6zlemi anlatmak i\u00e7in \u00f6ncelikle \u201c\u00f6zlem\u201dden ka\u00e7mak gerekir. \u00d6zlemi anlatmakta \u201cbaca\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc \u201c\u00f6zlem\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden daha uygun olabilir. \u201cS\u0131lada bir evin bacas\u0131 olsam\u201d dizesi buna \u00f6rnek g\u00f6sterilebilir.<\/p>\n

\u201cSeni \u00e7ok \u00f6zl\u00fcyorum\u201d bir belirlemedir ama onun \u015fiirle ilgisi yoktur, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6zlemin kendisini de\u011fil bir \u00f6zleme durumunu bildirmektedir. Simgeler \u015fiirin gere\u00e7leridir, buna kar\u015f\u0131l\u0131k s\u00f6zc\u00fckler de \u015fiirsel simgelerin gere\u00e7leridir. Demek ki \u015fiirde s\u00f6zc\u00fck k\u00fcmeleri anlam\u0131 \u00f6rerler. \u015eiirde bir s\u00f6zc\u00fck k\u00fcmesi s\u00f6zc\u00fcklerden olu\u015fmu\u015f bir s\u00f6zc\u00fck gibi i\u015f g\u00f6r\u00fcrken bir simge olu\u015fturur. Simgecilik yaln\u0131z s\u00f6zle yap\u0131lan sanatlar i\u00e7in de\u011fil b\u00fct\u00fcn sanatlar i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Sanatta sesler, renkler, bi\u00e7imler, s\u00f6zc\u00fckler do\u011fall\u0131klar\u0131n\u0131 yitirirler ve \u00f6zg\u00fcn bir anlat\u0131m i\u00e7in haz\u0131r duruma ge\u00e7erler. \u015eiirde s\u00f6zc\u00fcklerle anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u201c\u00f6zlem\u201di resimde renklerle ve bi\u00e7imlerle, renksel ve bi\u00e7imsel simgelerle anlat\u0131rs\u0131n\u0131z. Sanat yapayd\u0131r ya da sanat\u0131n dili yapayd\u0131r derken bu ger\u00e7e\u011fi ortaya koymak isteriz. Sanat ger\u00e7ekli\u011fi yapay bi\u00e7imlerle d\u0131\u015fla\u015ft\u0131r\u0131r. Do\u011fal\u0131 yapayla anlatmakt\u0131r bu. Bu i\u015f bilimde ve felsefede oldu\u011fu gibi basit anlam\u0131nda bir g\u00f6sterme de\u011fil d\u00fcped\u00fcz yaratmad\u0131r. Yaratma yapay bile\u015fimlerde ger\u00e7ekle\u015fir. Her yapay bile\u015fim bir simge de\u011feri ta\u015f\u0131r. Bu arada simgecili\u011fin belirgin bir anlat\u0131m y\u00f6ntemi oldu\u011fu gibi bir duyguya kap\u0131lmamak gerekir. Baudelaire\u2019le ba\u015flayan, Verlaine ve Rimbaud\u2019yla s\u00fcren simgecilik \u00f6rne\u011fin Apollinaire\u2019de daha de\u011fi\u015fik bir anlam kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Ne kadar simgeci varsa o kadar simgecilik vard\u0131r.<\/p>\n

Simgeler \u00e7ok zaman i\u00e7i\u00e7e ge\u00e7erek bir yap\u0131t\u0131n anlam dizgesini olu\u015ftururlar. Ayr\u0131ca sanatta simgecilik en etkin y\u00f6ntem de olsa tek etkin y\u00f6ntem de\u011fildir. Ger\u00e7ek\u00e7ili\u011fe kar\u015f\u0131 olu\u015fturulmu\u015f g\u00f6r\u00fcnen ama evrensel bilincin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri i\u00e7inde daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir anlat\u0131m olana\u011f\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan simgecilik bir \u015feyleri bulan\u0131k b\u0131rak\u0131rken daha geni\u015f \u00e7er\u00e7eveli ve daha derin anlat\u0131m olanaklar\u0131 yarat\u0131yor. Ger\u00e7ek\u00e7ilikte do\u011frudan y\u00fczy\u00fcze geldi\u011fimiz ger\u00e7ekler simgecilikte bizi etkin bi\u00e7imde saran, bu\u011fulu bir sezgide al\u0131p g\u00f6t\u00fcren, anlatt\u0131\u011f\u0131ndan daha \u00e7ok \u015fey anlatmaya e\u011filimli olan ger\u00e7eklere d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyorlar. Sanat zamanla simgecili\u011fe daha \u00e7ok ba\u011fland\u0131, bu da elbet tarihsel ak\u0131\u015f\u0131n bir ko\u015fuluydu. Bizim \u00e7ok zaman raslant\u0131yla bulunmu\u015f g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u015feyler bilin\u00e7sel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn sonu\u00e7lar\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fillerdir, onlar\u0131n \u015fu zamanda de\u011fil de bu zamanda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olmalar\u0131 bir raslant\u0131 de\u011fildir. Elbet simgecilik de tek ya da zorunlu bir anlat\u0131m y\u00f6ntemi olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemelidir: \u00f6nemli olan bir fikrin ortaya konulmas\u0131d\u0131r. Bu fikir yap\u0131tta ya son derece bile\u015fik hatta karma\u015f\u0131k bir \u00f6rg\u00fclenme i\u00e7inde anlat\u0131m olanaklar\u0131na kavu\u015fur ya da daha yal\u0131n bir fikrin ele al\u0131nmas\u0131 bi\u00e7iminde kendini g\u00f6sterir. Simgeye gereksinim g\u00f6stermeyen anlat\u0131mlar da vard\u0131r. Bir \u015fiirini tepeden t\u0131rna\u011fa simgelerle \u00f6ren bir \u015fair bir ba\u015fka \u015fiirinde simge kullanmayabilir.<\/p>\n

\"\"Yap\u0131tta ele al\u0131nan tema ya geni\u015f \u00e7er\u00e7eveli ve \u00e7oky\u00f6nl\u00fcd\u00fcr ya da daha yal\u0131nd\u0131r. \u00d6rne\u011fin Paul Eluard\u2019\u0131n hepimizin \u00e7ok iyi bildi\u011fimiz sekiz dizelik \u201cKap\u0131lar tutulmu\u015f neylersin\u201d diye ba\u015flayan Couvre-feu <\/em>(\u201ckarartma\u201d ya da \u201csoka\u011fa \u00e7\u0131kma yasa\u011f\u0131\u201d anlam\u0131nda) \u015fiiri b\u00f6ylesine yal\u0131n bir \u015fiirdir. Bu \u015fiir dar bir tema \u00fczerine kurulmu\u015f \u00e7ok etkili bir \u015fiirdir ve onun simgesel bir kurgusu yoktur. Gene Sait Faik\u2019in Yeis <\/em>\u015fiiri son derece dar \u00e7er\u00e7eveli olmakla birlikte pek ilgin\u00e7 bir \u015fiirdir. Ayr\u0131ca Sait Faik\u2019in bu \u015fiirinin simgeselli\u011fi and\u0131ran bir yan\u0131 var gibidir. Yeis<\/em>\u2019de simgeselli\u011fi bozan \u015fey \u015fiirin ad\u0131d\u0131r. \u015eiirin ad\u0131 t\u00fcm\u00fcyle i\u00e7eri\u011fini a\u00e7\u0131kl\u0131yor. \u00d6yk\u00fclerinin \u015fiirselli\u011fiyle tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve pek duygusal \u015fiirler de yazm\u0131\u015f olan Sait Faik\u2019in bu \u015fiirine anlam\u0131 a\u00e7\u0131k eden bir ad koymas\u0131 acemilikle ilgili olabilir. \u015eair \u015fiirine Yeis <\/em>ad\u0131n\u0131 koymasayd\u0131, \u00f6rne\u011fin Ak\u015fam\u00fcst\u00fc sezgileri <\/em>koysayd\u0131 biz \u015fiirin i\u00e7eriklerinden giderek benzer bir anlama ula\u015facakt\u0131k, \u201cyeis\u201de benzer bir anlama ula\u015facakt\u0131k, ona bir t\u00fcr t\u00fcmevar\u0131mla ula\u015facakt\u0131k. Kant\u2019\u00e7\u0131 anlamda s\u00f6ylersek, bir \u00f6zelde bir evrenseli aramak olacakt\u0131 bu. Oysa \u015fiirin ad\u0131 Yeis <\/em>olunca t\u00fcmdengelimsel bir yap\u0131 ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor, t\u0131pk\u0131 bir s\u00f6zl\u00fck a\u00e7\u0131klamas\u0131 gibi. \u015eair bu durumda bize \u201cyeis\u201din ne oldu\u011funu en somut gere\u00e7lerle anlat\u0131yor. Yeis<\/em>\u2019i an\u0131msayal\u0131m: \u201cAk\u015fam\u00fcstleri geliyor \/ Tam insanlar i\u015ften \u00e7\u0131karken. \/ Salk\u0131m salk\u0131m tramvaylardan \/ Bir g\u00fczel \u00e7ocuk y\u00fcz\u00fcyle g\u00fcl\u00fcms\u00fcyor. \/ Namussuz ak\u015fam\u00fcstleri geliyor. \/\/ Neremden yakal\u0131yor bilemiyorum \/ Ben tam sevme\u011fe haz\u0131rlan\u0131rken \/ On alt\u0131 ya\u015f\u0131ndaki sevgilimi. \/ Elini elimle tutmak \/ Yirmi d\u00f6rt saatte bir \/ S\u0131cak bir laf dinlemek isterken\u2026 \/ Rezil\u2026 tam o saatlerde geliyor!<\/em>\u201d<\/p>\n

Evet, ne Flaubert\u2019in Madame Bovary<\/em>\u2019si, ne Shakespeare\u2019in Hamlet<\/em>\u2019i, ne Manet\u2019nin Olympia<\/em>\u2019s\u0131, ne Michelangelo\u2019nun Aziz Petronius<\/em>\u2019u, ne Mallarm\u00e9\u2019nin Deniz r\u00fczgar\u0131 <\/em>adl\u0131 \u015fiiri do\u011fald\u0131r. Deniz r\u00fczgar\u0131<\/em>\u2019n\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131zda ten\u2019in ac\u0131l\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyen bir \u015fairle ya da bir kimseyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z. Belli ki \u015fair ya da \u015fiirdeki anlat\u0131c\u0131 \u00fcz\u00fcnt\u00fcl\u00fc bir ki\u015filiktir, bunu da hemen \u201cYaz\u0131k!\u201d deyi\u015finden anlars\u0131n\u0131z. Sonra sizi iyiden iyiye \u015fa\u015fk\u0131na \u00e7evirecek bir \u015fey s\u00f6yler, b\u00fct\u00fcn kitaplar\u0131 okumu\u015f oldu\u011funu s\u00f6yler. Bu kadar\u0131na g\u00fclersiniz art\u0131k. \u00c7okbilmi\u015f biriyseniz \u015fairi dilinize dolars\u0131n\u0131z: \u201cVe ben b\u00fct\u00fcn kitaplar\u0131 okudum\u201d da ne demektir? \u0130nsan b\u00fct\u00fcn kitaplar\u0131 okumu\u015f olamaz, bu b\u00fcsb\u00fct\u00fcn yaland\u0131r\u2026 Siz bunlar\u0131 s\u00f6ylerken o yeni \u015feyler s\u00f6yler: \u201cKa\u00e7mak, uzaklara ka\u00e7mak! San\u0131r\u0131m ku\u015flar sarho\u015f \/ Bilinmez k\u00f6p\u00fcklerle g\u00f6kler aras\u0131nda olmaktan! \/ Hi\u00e7bir \u015fey, ne g\u00f6zlerde yans\u0131yan eski bah\u00e7eler \/ Tutabilir denizlerde \u0131slanm\u0131\u015f bu y\u00fcre\u011fi \/ Ey geceler! Ne de lamban\u0131n yoksul \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 \/ Beyaz\u0131n direndi\u011fi bo\u015f ka\u011f\u0131d\u0131n \u00fczerinde, \/ Ne de \u00e7ocu\u011funu emziren gen\u00e7 kad\u0131n. \/ Gidece\u011fim! Ey gemi sen dire\u011fini sallayarak \/ Demir al bilinmedik bir d\u00fcnyaya do\u011fru!<\/em>\u201d<\/p>\n

Yan yana getirilen ve birbiriyle pek de ilgisi yokmu\u015f gibi duran simgeler bize hep birlikte bir ya\u015fam ger\u00e7e\u011fini, bir ki\u015finin insanl\u0131k durumunu, buna ba\u011fl\u0131 olarak k\u00f6kle\u015fmi\u015f bir b\u0131kk\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ve tutkuya d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bir ka\u00e7\u0131p gitme istemini duyurur. Baz\u0131 simgeler, \u00f6rne\u011fin ku\u015flar\u0131n bilinmez k\u00f6p\u00fcklerle g\u00f6kler aras\u0131nda oldu\u011funu bildiren simge bu anlamda iyice belirleyicidir. Giderek bize kendini a\u00e7ar \u015fiir, simgeler aras\u0131ndan \u015fairin d\u00fc\u015f\u00fcnsel-duygusal d\u00fcnyas\u0131n\u0131 sezdirir. B\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde g\u00fc\u00e7 bir \u015fiirdir ama Mallarm\u00e9\u2019nin bir\u00e7ok \u015fiirinden daha a\u00e7\u0131kt\u0131r Deniz r\u00fczgar\u0131<\/em>. Bu ac\u0131l\u0131 gitme iste\u011fi \u015fiirin sonunda daha da belirginle\u015fir, art\u0131k belki de kimsenin tutamayaca\u011f\u0131 bir gitme kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r: \u201cAc\u0131mas\u0131z umutlardan yorulmu\u015f bir s\u0131k\u0131nt\u0131, \/ Son vedalar\u0131na inan\u0131r durur mendillerin! \/ Ve belki de f\u0131rt\u0131nalar\u0131 \u00e7a\u011f\u0131ran bu direkler \/ Bir r\u00fczgar\u0131n e\u011fdi\u011fidir yitip gitmi\u015f \/ Direksiz, direksiz, verimli adalar\u0131 da olmayan o bat\u0131k gemilere\u2026 \/ Ama ey y\u00fcre\u011fim sen denizcilerin \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131 dinle!<\/em>\u201d<\/p>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi burada s\u00f6zc\u00fcklerin g\u00fcndelik anlamlar\u0131n\u0131 \u00e7ok a\u015fan bir anlam yo\u011funlu\u011fu vard\u0131r. Simgesel d\u00fczende s\u00f6zc\u00fckler \u201cresmi\u201d anlamlar\u0131n\u0131 yitirirler ve bamba\u015fka anlamlar y\u00fcklenmeye haz\u0131r duruma gelirler. S\u00f6zc\u00fckler resmi g\u00f6revlerini b\u0131rakm\u0131\u015f ve daha ba\u011f\u0131ms\u0131z bir g\u00f6revi y\u00fcklenmi\u015flerdir ama bu olu\u015fum elbet bir defal\u0131k bir olu\u015fumdur. Her simge bir defal\u0131kt\u0131r. Yaln\u0131z simgeler de\u011fil, simgeleri olu\u015fturan ya da simgelerde i\u00e7erilmi\u015f olan ritmik yap\u0131 da bizi bu anlama do\u011fru iter. Her simge ritmik d\u00fczeniyle simgedir. Yaln\u0131z \u015fiirde de\u011fil b\u00fct\u00fcn sanatlarda ritm simgenin can\u0131d\u0131r ya da ruhudur. Bu y\u00fczden \u015fiirin asl\u0131n\u0131 dinledi\u011fimizde, ritmik yap\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131yla, \u015fairin bize sunmak istedi\u011fi anlama biraz olsun yakla\u015fabiliriz. Demek ki yap\u0131tta bizi derin ve \u00e7oky\u00f6nl\u00fc anlamlara ula\u015ft\u0131ran g\u00fc\u00e7 do\u011frudan do\u011fruya simgelerin g\u00fcc\u00fcd\u00fcr ve \u00f6zellikle simgelerin kurulu\u015funa kat\u0131lan ritmik yap\u0131d\u0131r. Bu yaln\u0131zca \u015fiir i\u00e7in de\u011fil b\u00fct\u00fcn sanatlar i\u00e7in b\u00f6yledir. Sanatlar\u0131 birbirleriyle karde\u015f k\u0131lan bu ortak anlat\u0131m \u00f6zelli\u011fidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bilimde ve felsefede dili kullanmak sanat de\u011fil zanaatt\u0131r. Ancak zanaat\u0131n iyisinin de sanat tad\u0131 verdi\u011fini unutmamak gerekir. Sanat\u0131n alan\u0131na geldi\u011fimizde i\u015f de\u011fi\u015fir. Onda s\u00f6zc\u00fckler as\u0131l anlamlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131l\u0131rlar. Sanatta anlat\u0131m birimleri s\u00f6zc\u00fckler de\u011fil s\u00f6zc\u00fck demetleridir. Sanat ger\u00e7ekli\u011fi yapay bi\u00e7imlerle d\u0131\u015fla\u015ft\u0131r\u0131r. Do\u011fal\u0131 yapayla anlatmakt\u0131r bu. Bu i\u015f bilimde ve felsefede oldu\u011fu gibi basit anlam\u0131nda bir g\u00f6sterme […]<\/p>\n","protected":false},"author":206,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[123,562],"tags":[694,695],"class_list":["post-10499","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-86-sayi","category-sanat","tag-dil","tag-sanat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t