\u201cBulutlar\u0131n \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131ndan \u015fim\u015fek ve y\u0131ld\u0131r\u0131m do\u011far, bilginlerin tart\u0131\u015fmas\u0131ndansa ger\u00e7ek \u00e7\u0131kar\u201d diye bir deyim var.<\/p>\n
Kenneth Miller\u2019\u0131n ve Al\u00e2eddin \u015eenel hocan\u0131n makalelerini okudum. Biz okuyucular, b\u00f6ylesi tart\u0131\u015fmalardan bir\u00e7ok \u015fey \u00f6\u011freniriz. Ayd\u0131nlanmam\u0131\u015f bir\u00e7ok \u015feyin bilim \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde, bilim insanlar\u0131n\u0131n fedakarl\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7abalar\u0131 sonucunda ayd\u0131nlanaca\u011f\u0131ndan ku\u015fku duymay\u0131z.<\/p>\n
Sorun bilimsel tart\u0131\u015fma olunca, \u00e7eli\u015fkilerin olmas\u0131 do\u011fald\u0131r. \u201cBiz de \u00e7eli\u015fkilerimizle bu tart\u0131\u015fmaya katk\u0131 koyabilir miyiz\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesinden hareketle baz\u0131 hususlara dikkat \u00e7ekmek istiyorum.<\/p>\n
Bilim ile din aras\u0131ndaki kavgay\u0131 \u00f6zetleyen bir metafor vard\u0131r: \u201cBilim ile din aras\u0131ndaki kavga; kaplan ile k\u00f6pekbal\u0131\u011f\u0131 aras\u0131ndaki kavgaya benzer. Bu hayvanlar\u0131n ikisi de kendi ya\u015fam ortamlar\u0131nda olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. Fakat biri di\u011ferinin alan\u0131na girmeye kalkt\u0131\u011f\u0131nda kaybetmeye mahk\u00fbmdur. Tarih boyunca bir\u00e7ok kez bazen k\u00f6pekbal\u0131\u011f\u0131 karaya \u00e7\u0131karak kaplana sald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve her seferinde kaybeder. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u00f6pekbal\u0131\u011f\u0131 karada ya\u015fayamaz. Zaman zaman ise kaplan y\u00fczmeye heveslenip suya dalar ve k\u00f6pekbal\u0131\u011f\u0131na sald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve o da kaybeder.\u201d<\/p>\n
Bu \u00f6rnekten devam edersek; k\u00f6pekbal\u0131\u011f\u0131 ve kaplan\u0131 uzla\u015ft\u0131rmam\u0131z m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? Do\u011falar\u0131 gere\u011fi bu m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. O zaman ne yapmal\u0131? Kesinlikle birinin di\u011ferine \u00fcst\u00fcn gelmesi gerekiyorsa: ya denizi kurutmal\u0131 ya da orman\u0131 yok etmeli\u2026 Ba\u015fka herhangi bir se\u00e7enek yok!<\/p>\n
Bilim ile din aras\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalar\u0131, Tanr\u0131n\u0131n var oldu\u011fu ya da var olmad\u0131\u011f\u0131 ekseninde y\u00fcr\u00fctmek; iktidar zihniyetinin tam da istedi\u011fi \u015feydir. Bu durum toplumu kutupla\u015fmaya g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc gibi bir k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fc i\u00e7inde ya ak ya kara mant\u0131\u011f\u0131na saplanm\u0131\u015f bir durum olacakt\u0131r ki bu bilimi esas amac\u0131ndan al\u0131koymaktan ba\u015fka bir i\u015fe yaramayacakt\u0131r.<\/p>\n
Bilimin, Tanr\u0131 kavram\u0131n\u0131 kaba ret\u00e7i bir yakla\u015f\u0131mdan ziyade sosyolojik bir yakla\u015f\u0131mla ele almas\u0131n\u0131n daha bilimsel sonu\u00e7lar do\u011furaca\u011f\u0131 kan\u0131s\u0131nday\u0131m. Bilimin amac\u0131 bilmekse, bilmek ya\u015fama ili\u015fkin fark\u0131ndal\u0131klard\u0131r. Bilinen \u015fey; fark\u0131na var\u0131lan \u015feydir.<\/p>\n
Sermaye ve iktidar ayg\u0131tlar\u0131 ne kadar \u00e7o\u011falm\u0131\u015fsa, bilimleri de o denli par\u00e7alara ay\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. Oysa tarihte iyice g\u00f6zlenen ve bilinen bir husus; t\u00fcm eski toplumlarda bilim bir b\u00fct\u00fcn oldu\u011fu, temsilcilerinin kutsal say\u0131ld\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bug\u00fcn bilimin sermayele\u015fmesi ve iktidarla\u015fma s\u00fcreci, toplumun da yabanc\u0131la\u015fma s\u00fcreci olmu\u015ftur. Ne kadar do\u011fa ve toplum kayna\u011f\u0131 varsa, o kadar bilim b\u00f6l\u00fcm\u00fc t\u00fcretilmi\u015ftir. Tek ba\u015f\u0131na bu ger\u00e7eklik bile bilim-sermaye-iktidar i\u00e7 i\u00e7eli\u011fini kan\u0131tlamaya yeterlidir.<\/p>\n
Tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gereken \u015fey, bilimin esas hakikat aray\u0131\u015f\u0131ndan ne kadar uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek ve do\u011fru bir y\u00f6ntemle insansal alana y\u00f6neltme sorunudur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bilim denilince ilk akla gelen: \u201cNe kadar para getirir?\u201d sorusudur. Oysa toplumun bilimden bekledi\u011fi; kendi temel kayg\u0131lar\u0131na yan\u0131t vermesidir. Ku\u015fkusuz bireysel ve baz\u0131 kurumsal \u00e7abalar var. Bunlar \u00e7ok anlaml\u0131 ama bilim gibi g\u00fc\u00e7l\u00fc bir alan bireylere, ufak bir kesimin s\u0131rt\u0131na y\u00fcklenilmeyecek \u00f6nemdedir.<\/p>\n
N\u00fckleer silahlar ba\u015fta olmak \u00fczere, her t\u00fcr y\u0131k\u0131m silahlar\u0131n\u0131n ve \u00e7evreyi tahrip eden geli\u015fmelerin bilim merkezlerinden kaynakland\u0131\u011f\u0131 bilinen bir ger\u00e7ekliktir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde en \u00f6nemli ve acil olan \u015fey, bilimin toplumsal ya\u015fama dikkat kesilmesini sa\u011flamakt\u0131r. Tanr\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131-yoklu\u011fu sorununun da bu alan i\u00e7inde anlam ya da anlams\u0131zl\u0131k olarak ifadesini bulaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bizim sorunumuz \u00f6ncelikle tanr\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131yla ilgili de\u011fil.<\/p>\n
Bilime g\u00f6n\u00fcl vermi\u015fsek ve bilim sevdal\u0131s\u0131ysak yap\u0131lmas\u0131 gereken bilimi; do\u011fru, \u00f6zg\u00fcn ve anlaml\u0131 ya\u015famaya y\u00f6nelik bir i\u015flevselli\u011fe kavu\u015fturmakt\u0131r. Bilimi iktidar denetiminden \u00e7\u0131kar\u0131p kendi alan\u0131nda \u00f6zg\u00fcn olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r.<\/p>\n
Birinci do\u011faya (fizik, kimya, biyoloji, astronomi alanlar\u0131nda) ili\u015fkin ba\u015far\u0131lar k\u00fc\u00e7\u00fcmsenmeyecek d\u00fczeyde geli\u015fmi\u015f durumda fakat ikinci do\u011fa olan topluma ili\u015fkin bilimsel, felsefi, sanatsal ve ahlaksal yakla\u015f\u0131mlar i\u00e7in ayn\u0131 tespiti yapabilir miyiz? Sorunun t\u00fcm\u00fcn\u00fc bilime, bilim adamlar\u0131na y\u00fcklemek do\u011fru olmaz. En az bilimciler kadar, entelekt\u00fcel kesimin de bu konuda sorumluluklar\u0131 vard\u0131r. Tabi ki b\u00fcy\u00fck anlaml\u0131 a\u00e7\u0131klamalar (manifestolar), bilimsel disiplinler, felsefi ekoller, sanatsal e\u011filimler ve etik \u00f6\u011fretiler geli\u015ftirdiler. Fakat toplumun ahlaki ve politik karakterini koruyacak d\u00fczeyde ba\u015far\u0131l\u0131 oldular diyebilir miyiz?<\/p>\n
\u00d6zellikle toplumsal bilimler ve do\u011fa bilimlerinin toplumsal nitelikte olmalar\u0131 gerekti\u011fine inan\u0131yoruz.<\/p>\n
Sorunun kayna\u011f\u0131n\u0131 nerede aramal\u0131y\u0131z? \u00d6ncelikle Bacon\u2019la Descartes\u2019le ba\u015flayan nesne-\u00f6zne ayr\u0131mlar\u0131, t\u00fcm bilimlere ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f oldu. Bilimde nesnel olma \u00f6v\u00fcl\u00fcr oysa en temel felaketin kap\u0131s\u0131; nesnellik-\u00f6znellik ayr\u0131m\u0131n\u0131n keskinle\u015fmesiyle a\u00e7\u0131ld\u0131. \u00d6rne\u011fin tamamen nesne olan fizik do\u011fas\u0131n\u0131 esas alan fizik bilimi, do\u011fa \u00fczerinde s\u0131n\u0131rs\u0131z deneyim ve tasarrufta bulunma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne sahip oldu\u011funa inan\u0131r. N\u00fckleer deneyimden her t\u00fcrl\u00fc oto dinamikleri harekete ge\u00e7irmeye kadar kendini \u00f6zg\u00fcr sayar. Bunu yaparken herhangi bir ahlaki endi\u015fe duymaz. Sonu\u00e7ta bu atom bombas\u0131na kadar gider.<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak s\u0131n\u0131rs\u0131z bir evren i\u00e7inde, devasa sorunlar kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6zg\u00fcr ve anlaml\u0131 ya\u015fam\u0131n umudu olan bilim ile insanlar\u0131n haf\u0131zas\u0131nda yer edinmi\u015f, uzun s\u00fcredir varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kurmu\u015f bir inan\u00e7 olarak var olan dinin kavgas\u0131n\u0131: Tanr\u0131n\u0131n varl\u0131k-yokluk sorununa bo\u011fmak bana pek anlaml\u0131 gelmiyor.<\/p>\n
\u201cTanr\u0131\u2019ya inan\u0131yor musunuz?\u201dsorusu hep bir k\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm gibi gelir. Bu soru ne bilimsel bir soru ne de dinsel bir gereklilik. Tuzak bir soru oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u201cBulutlar\u0131n \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131ndan \u015fim\u015fek ve y\u0131ld\u0131r\u0131m do\u011far, bilginlerin tart\u0131\u015fmas\u0131ndansa ger\u00e7ek \u00e7\u0131kar\u201d diye bir deyim var. Kenneth Miller\u2019\u0131n ve Al\u00e2eddin \u015eenel hocan\u0131n makalelerini okudum. Biz okuyucular, b\u00f6ylesi tart\u0131\u015fmalardan bir\u00e7ok \u015fey \u00f6\u011freniriz. Ayd\u0131nlanmam\u0131\u015f bir\u00e7ok \u015feyin bilim \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde, bilim insanlar\u0131n\u0131n fedakarl\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7abalar\u0131 sonucunda ayd\u0131nlanaca\u011f\u0131ndan ku\u015fku duymay\u0131z. Sorun bilimsel tart\u0131\u015fma olunca, \u00e7eli\u015fkilerin olmas\u0131 do\u011fald\u0131r. \u201cBiz de \u00e7eli\u015fkilerimizle bu tart\u0131\u015fmaya […]<\/p>\n","protected":false},"author":773,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[110,535],"tags":[],"class_list":["post-10554","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-73-sayi","category-forum"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10554","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/773"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10554"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10554\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10554"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10554"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10554"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}