Atom deyince \u00e7o\u011fumuzun akl\u0131na Bohr\u2019 un ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc g\u00fcne\u015f sistemine benzer bir yap\u0131 akla gelir: Ortada bir \u00e7ekirdek etraf\u0131nda eliptik y\u00f6r\u00fcngelerde d\u00f6nen elektron tanecikleri. Halbuki bir atomun \u00e7ok \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir foto\u011fraf\u0131n\u0131n \u00e7ekildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek yukarda tasarlanan yap\u0131 yerine \u00e7ekirdek etraf\u0131nda bir bulut k\u00fcmesinin bulunmas\u0131 daha b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kt\u0131. Elektron bu bulut k\u00fcmesinin hangi noktas\u0131nda hangi anda bulunuyordu? Bu hareketin matematiksel ifadeye ba\u011flanmas\u0131 gerekiyordu. Elektron bir tanecik olsayd\u0131, onun denklemini yazmak kolayd\u0131. Ancak elektron \u00e7evreyle etkile\u015fime giriyor ve matematiksel dille konu\u015fmuyordu.<\/p>\n
Dirac, bu zorlu\u011fu yenmek i\u00e7in \u00e7ok u\u011fra\u015ft\u0131. Serbest uzayda elektronun davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 form\u00fcle etmek i\u00e7in inatla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. 1928 y\u0131l\u0131nda denklemine son \u015feklini verdi. Ama ne gariptir ki, b\u00fct\u00fcn bilim d\u00fcnyas\u0131n\u0131n sab\u0131rs\u0131zl\u0131kla bekledi\u011fi b\u00f6yle bir denklemin bulunu\u015fu Dirac dahil kimseyi sevindirmedi ve heyecanland\u0131rmad\u0131. Konu ayd\u0131nlanaca\u011f\u0131na karma\u015f\u0131kla\u015fm\u0131\u015f ve anlams\u0131zla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Bilginler, Dirac\u2019\u0131n yanl\u0131\u015f bir yoldan y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar ama onu \u00fczmemek i\u00e7in fazla bir \u015fey s\u00f6ylemiyorlard\u0131.<\/p>\n
Dirac\u2019\u0131n denklemi, \u00f6nlem al\u0131nmadan kapa\u011f\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f \u015fi\u015feden\u00a0 f\u0131rlayan bir cine benziyordu. Negatif y\u00fckl\u00fc elektronun yan\u0131nda, Dirac\u2019\u0131n denkleminde pozitif y\u00fckl\u00fc elektron da kendini g\u00f6steriyordu. Burada paradoksal bir durum olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bilginimiz kendi kendine soruyordu. Dirac, bu kad\u0131n k\u0131l\u0131kl\u0131 erke\u011fe benzeyen garip par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131\u00a0 hi\u00e7bir yerde aram\u0131yordu ama varl\u0131\u011f\u0131ndan da \u015f\u00fcphe etmiyordu. Bilim d\u00fcnyas\u0131na nas\u0131l anlataca\u011f\u0131n\u0131 bilmiyordu. Do\u011fada b\u00f6yle bir par\u00e7ac\u0131\u011fa rastlanmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Birka\u00e7 y\u0131ll\u0131k sessizlikten sonra Dirac\u2019\u0131n \u00f6\u011frenciyken \u00e7\u00f6zd\u00fc\u011f\u00fc bir problem akl\u0131na geldi. Cambridge \u00dcniversitesi\u2019nde \u00f6\u011frenci derne\u011fi taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen yar\u0131\u015fmada sorulan bir problemdi bu. O g\u00fcnk\u00fc yar\u0131\u015fmac\u0131lar ve Dirac, problemi \u00e7oktan unutmu\u015flard\u0131.\u00a0 Ancak o problemi, Dirac\u2019\u0131n hat\u0131rlamas\u0131yla antimaddenin a\u00e7\u0131klamas\u0131na bir dayanak geliyordu:<\/p>\n
\u201c\u00dc\u00e7 bal\u0131k\u00e7\u0131 f\u0131rt\u0131nadan kurtulmak i\u00e7in, yakalad\u0131klar\u0131 bal\u0131klarla birlikte k\u00fc\u00e7\u00fck bir adaya s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015flard\u0131. Sabah\u0131n olmas\u0131n\u0131 her biri ayr\u0131 kuytularda beklerken uyuya kalm\u0131\u015flard\u0131. Gece yar\u0131s\u0131 uyanan birinci bal\u0131k\u00e7\u0131 f\u0131rt\u0131nan\u0131n dindi\u011fini g\u00f6r\u00fcp adadan ayr\u0131lmak istemi\u015f. Arkada\u015flar\u0131n\u0131 uyand\u0131rmamak i\u00e7in bal\u0131klar\u0131 \u00fc\u00e7 e\u015fit par\u00e7aya ay\u0131rm\u0131\u015f, artan bir bal\u0131\u011f\u0131 denize atm\u0131\u015f, hissesini de al\u0131p adadan ayr\u0131lm\u0131\u015f. Sonra ikinci bal\u0131k\u00e7\u0131 uyanm\u0131\u015f, birincinin gitti\u011finden habersiz, o da bal\u0131klar\u0131 \u00fc\u00e7e ay\u0131rm\u0131\u015f, fazla gelen bal\u0131\u011f\u0131 denize atarak hissesini al\u0131p adadan ayr\u0131lm\u0131\u015f. Ayn\u0131 yolu izleyen \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bal\u0131k\u00e7\u0131 da \u00fc\u00e7 e\u015fit k\u0131sma ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bal\u0131klardan sonra, artan bir bal\u0131\u011f\u0131 denize atarak hissesini al\u0131p adadan ayr\u0131lm\u0131\u015f. Acaba bal\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131n yakalad\u0131\u011f\u0131 bal\u0131k say\u0131s\u0131 ne kadar idi?\u201d<\/p>\n
Dirac\u2019\u0131n cevab\u0131 (-2) idi. \u00a0Ne kadar sa\u00e7ma olursa olsun bu \u00e7\u00f6z\u00fcm problemin b\u00fct\u00fcn \u015fartlar\u0131n\u0131 yerine getiriyordu.<\/p>\n
Dirac, bu acayip partik\u00fclleri bu problemle a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f ve bilim d\u00fcnyas\u0131na anlatm\u0131\u015ft\u0131. Negatif y\u00fckl\u00fc elektronlar ne kadar ger\u00e7ekse, pozitif y\u00fckl\u00fc elektronlar da ayn\u0131 derecede ger\u00e7ekti. Bunlara pozitron ad\u0131n\u0131 vermi\u015fti. Her \u015feyiyle elektronun benzeriydi; yaln\u0131z art\u0131 y\u00fckl\u00fcyd\u00fc. Bilginimiz do\u011fadaki par\u00e7ac\u0131klar\u0131n \u00e7ift olarak mevcut olduklar\u0131n\u0131, her y\u00fckl\u00fc par\u00e7aya, ayn\u0131 k\u00fctleye sahip fakat z\u0131t i\u015faretli anti partik\u00fcl\u00fcn tekab\u00fcl etti\u011fini ileri s\u00fcrerek meslekta\u015flar\u0131n\u0131 \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131. \u00d6rne\u011fin bir hidrojen atomu varsa, bir de anti hidrojen atomu vard\u0131. \u00d6te yandan maddenin yan\u0131nda antimadde mevcuttu.<\/p>\n
1956 y\u0131l\u0131nda San Francisco Chronicle<\/em> dergisinde \u00fcnl\u00fc fizik\u00e7i Edward Teller anti maddeyi anlatm\u0131\u015f ve normal maddeyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda patlama olaca\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. Bundan esinlenen fizik\u00e7i Harold P. Forth\u2019un The Newyorker<\/em> dergisinde bir \u015fiiri yay\u0131nland\u0131:<\/p>\n
Sadece gamma \u0131\u015f\u0131nlar\u0131yd\u0131\u00a0 <\/em><\/p>\n
Geriye kalan.<\/em>\u201d<\/p>\n
Dr. Teller bu \u015fiire e\u011flenceli bir mektupla cevap verdi. 15 Aral\u0131k 1956 tarihli Newyorker<\/em> dergisinde yay\u0131nlanan bu mektubun baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131 \u015f\u00f6yleydi:<\/p>\n
\u201cSay\u0131n Baylar,<\/p>\n
\u201cNewyorker dergisinin yeni say\u0131s\u0131nda Dr. Anti-Teller ile v\u00fccudu ayn\u0131 fakat z\u0131t y\u00fckl\u00fc partik\u00fcllerden olu\u015fan hayali bir ki\u015finin kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 anlatan \u015fiiri okudum. Anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015fekliyle kar\u015f\u0131la\u015fma bana ilgin\u00e7 geldi\u011finden baz\u0131 bilimsel ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131na izin vermenizi dileyece\u011fim. Anti-Teller\u2019in bizim galaksimizde ya\u015fayabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc antiy\u0131ld\u0131z ve anti gezegenlerin Samanyolu\u2019muzda bulunmas\u0131n\u0131 olas\u0131 g\u00f6rm\u00fcyorum. Antigalaksiler daha ba\u015fka yerlerde olabilirler. Geriye bizi oraya neyin ula\u015ft\u0131raca\u011f\u0131 ve orada ne ile kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131m\u0131z meselesi kal\u0131yor. Aradaki uzakl\u0131k bir engel gibi kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kabilir. Bize en yak\u0131n spiral nebulan\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n yery\u00fcz\u00fcne ula\u015fmas\u0131 i\u00e7in bir milyon y\u0131ldan fazla zaman\u0131n ge\u00e7mesi gerekiyor. Fakat Einstein, \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131na yak\u0131n h\u0131zla yolculuk yapacak bir uzay adam\u0131n\u0131n, bu bir milyon y\u0131l\u0131 \u00fc\u00e7 d\u00f6rt y\u0131lm\u0131\u015f gibi ge\u00e7irece\u011fini g\u00f6sterdi. Bu uzay adam\u0131 antigalaksiye yakla\u015f\u0131rken , antigravite taraf\u0131ndan \u00e7ekilecektir. Gravite (\u00e7ekim) ve antigravite zaten tek ve ayn\u0131 \u015feydir. Bu konuda baz\u0131lar\u0131 benimle ayn\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc payla\u015fmayacaklard\u0131r. Ama bir par\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri zaman haks\u0131z olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6receklerdir.<\/p>\n
\u201cYolcumuz, antigalaksiye girer girmez antipartik\u00fcl bombard\u0131man\u0131na u\u011frayacakt\u0131r. Bu bombard\u0131man arac\u0131 \u0131s\u0131tacakt\u0131r. Astronot, arac\u0131n\u0131n \u0131s\u0131nmas\u0131n\u0131 g\u00f6ze almadan s\u0131n\u0131r h\u0131z olan \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131na ge\u00e7emeyecektir. Zaten antigalaksinin \u00e7ap\u0131n\u0131n milyonda birini bile kat etmeden \u0131\u015f\u0131nlar onu \u00f6ld\u00fcrecektir. Anti-Teller belki antigalaksinin\u00a0 k\u0131y\u0131s\u0131nda ya\u015fayabilir. Antid\u00fcnya yakla\u015f\u0131k d\u00f6rt y\u00fcz kilometre mesafede, uzay gemisinin antiatmosfere temas etmesiyle meydana gelecek \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc \u0131\u015f\u0131nlar arac\u0131n i\u00e7indekileri yok edecektir. Ancak onu bir mucize veya \u015fu anda bilinmeyen biyolojik bir evrim kurtarabilir.<\/p>\n
\u201cAma Teller ile Anti-Teller aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131la\u015fmay\u0131 ger\u00e7ekten n\u00f6tr bir ortamda yani uzayda sa\u011flayabiliriz. Fakat onlar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak uzay ve anti uzay donan\u0131mlar\u0131na sahip olmalar\u0131 gerekir. O zaman hi\u00e7 tehlikesiz birbirlerine yakla\u015fabilirler. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0131\u015f\u0131k ve anti\u0131\u015f\u0131k \u00f6zde\u015ftirler. Fakat birbirlerine dokunurlarsa b\u00fcy\u00fck bir patlama meydana gelir. Teller ve Anti-Teller\u2019in organlar\u0131ndan mezon, hiperion, antihiperion gibi stabil olmayan par\u00e7alarla daha stabil olan elektron, pozitron, n\u00f6trino, antin\u00f6trino gibi par\u00e7ac\u0131klarla gama \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 olu\u015facakt\u0131r. Bunlar, birbirine \u00f6zde\u015f olan d\u00fc\u015f\u00fcnce ve anti d\u00fc\u015f\u00fcnce h\u0131z\u0131ndan daha h\u0131zl\u0131 ger\u00e7ekle\u015fecektir.<\/p>\n
\u201cBana ho\u015f bir gelecek \u00f6ng\u00f6rmemesine ra\u011fmen hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in The Newyorker<\/em>\u2019e te\u015fekk\u00fcr ederim. Ger\u00e7i \u015fiirde sadece Anti-Teller ad\u0131 zikrediliyorsa da antigalaksinin herhangi bir yerinde, Anti Newyorker<\/em>\u2019\u0131n sat\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde, size en iyi dileklerini sunan bu okuyucunuzun isminin bulundu\u011fundan eminim.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Atom deyince \u00e7o\u011fumuzun akl\u0131na Bohr\u2019 un ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc g\u00fcne\u015f sistemine benzer bir yap\u0131 akla gelir: Ortada bir \u00e7ekirdek etraf\u0131nda eliptik y\u00f6r\u00fcngelerde d\u00f6nen elektron tanecikleri. Halbuki bir atomun \u00e7ok \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir foto\u011fraf\u0131n\u0131n \u00e7ekildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek yukarda tasarlanan yap\u0131 yerine \u00e7ekirdek etraf\u0131nda bir bulut k\u00fcmesinin bulunmas\u0131 daha b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kt\u0131. Elektron bu bulut k\u00fcmesinin hangi noktas\u0131nda hangi anda […]<\/p>\n","protected":false},"author":828,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[124,535],"tags":[250,702],"class_list":["post-10665","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-87-sayi","category-forum","tag-atom-fizigi","tag-dirac-denklemi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2011\/05\/dirac-foto-300x222.jpg\")
Atom deyince \u00e7o\u011fumuzun akl\u0131na Bohr\u2019 un ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc g\u00fcne\u015f sistemine benzer bir yap\u0131 akla gelir: Ortada bir \u00e7ekirdek etraf\u0131nda eliptik y\u00f6r\u00fcngelerde d\u00f6nen elektron tanecikleri. Halbuki bir atomun \u00e7ok \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir foto\u011fraf\u0131n\u0131n \u00e7ekildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek yukarda tasarlanan yap\u0131 yerine \u00e7ekirdek etraf\u0131nda bir bulut k\u00fcmesinin bulunmas\u0131 daha b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kt\u0131. Elektron bu bulut k\u00fcmesinin hangi noktas\u0131nda hangi anda bulunuyordu? Bu hareketin matematiksel ifadeye ba\u011flanmas\u0131 gerekiyordu. Elektron bir tanecik olsayd\u0131, onun denklemini yazmak kolayd\u0131. Ancak elektron \u00e7evreyle etkile\u015fime giriyor ve matematiksel dille konu\u015fmuyordu.<\/p>\n