Hay\u0131r, hay\u0131r asl\u0131nda burada biraz durup dinlenmekten mutlu olurum. Zaten hep hareket halindeyim biraz dinlenmek bana da iyi gelecektir.<\/p>\n
Peki o zaman l\u00fctfen rahat olun. S\u00f6yle\u015fimize ba\u015flayacak olursak, bize ya\u015f\u0131n\u0131z\u0131 ve nereden geldi\u011finizi s\u00f6yleyebilir misiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n Yakla\u015f\u0131k elli y\u0131l kadar \u00f6nce burada ABD\u2019de do\u011fdum.<\/p>\n Peki bu do\u011fum nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fti?<\/em><\/strong><\/p>\n Do\u011frusunu s\u00f6ylemek gerekirse olduk\u00e7a s\u0131radan bir \u015feydi. G\u00fcne\u015ften kopan bir alfa par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131…<\/p>\n Alfa par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131 m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n Evet, bir helyum atomunun \u00e7ekirde\u011fi, bilirsiniz iki proton ve iki n\u00f6tron. Bu par\u00e7ac\u0131k say\u0131s\u0131z di\u011fer atomlarla birlikte G\u00fcne\u015f\u2019ten ayr\u0131ld\u0131 ve yakla\u015f\u0131k 250 kilometre yukar\u0131da bir nitrojen atomunun i\u00e7ine girdi. Saniyede y\u00fcz milyon metre h\u0131z\u0131nda giderken o atomlardan geriye hi\u00e7bir \u015fey kalmad\u0131. Protonlar, n\u00f6tronlar ve di\u011fer bir\u00e7ok par\u00e7ac\u0131k g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne da\u011f\u0131ld\u0131. Fakat geride h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok fazla enerji vard\u0131, ben de bu enerjiden yak\u0131n dostum olan bir pozitronla birlikte do\u011fdum. Maalesef o ba\u015fka bir elektronla \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131 ve yok oldu. Ben ise yakla\u015f\u0131k 100 kilometre yukar\u0131da bir oksijen atomuna tutundum ve sonra da yery\u00fcz\u00fcne kadar indim.<\/p>\n Sonras\u0131 pas.<\/p>\n Pas m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n Evet bilirsiniz, oksitlenme yani. Teksas\u2019ta terk edilmi\u015f bir petrol kulesindeydi, oksijen molek\u00fcl\u00fcm…<\/p>\n Az \u00f6nce sanki oksijen atomu demi\u015ftiniz ama?<\/em><\/strong><\/p>\n Asl\u0131nda evet atomdu, ama atmosferde daha a\u015fa\u011f\u0131lara indik\u00e7e G\u00fcne\u015f\u2019in ultraviyole \u0131\u015f\u0131nlar\u0131ndan korunurken ba\u015fka bir oksijen atomuyla birle\u015ftik ve bir molek\u00fcl haline geldik. Bundan hi\u00e7 ho\u015flanmam\u0131\u015ft\u0131m a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, ger\u00e7ekten hangisine ait oldu\u011funuzu bilmeden bir ileri bir geri iki farkl\u0131 atomun bir birine bir \u00f6tekine ba\u011flanmak falan… Yine de bir s\u00fcre sonra bu yeni hayata al\u0131\u015ft\u0131m hatta bazen bu heyecan\u0131n tad\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m bile oluyordu.<\/p>\n Anlad\u0131m, peki… Oksijen molek\u00fcl\u00fcn\u00fcz diyorduk?<\/em><\/strong><\/p>\n Oksijen molek\u00fcl\u00fcm bunu yaparken ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu bilmiyorum ama bir demir atomuna a\u015f\u0131r\u0131 yakla\u015ft\u0131, demir atomu da bizi bir kurba\u011fan\u0131n sine\u011fi yakalamas\u0131 gibi yakalad\u0131. Eminim o zavall\u0131 oksijen h\u00e2l\u00e2 oradad\u0131r.<\/p>\n Peki ne de\u011fi\u015fti de siz oradan kurtuldunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n Asl\u0131nda benim t\u00fcm ya\u015fam tarz\u0131m radikal bir \u015fekilde de\u011fi\u015fti. Oksijenleyken bir evim, iyi kom\u015fular\u0131m vard\u0131 ve zaman zaman belli heyecanlar ya\u015fasak da genel olarak dura\u011fan bir hayat\u0131m\u0131z vard\u0131. Demirin i\u00e7indeyken ise s\u00fcrekli bir atomdan di\u011ferine itiliyordum, hi\u00e7bir atom bana kal\u0131c\u0131 bir ev vermiyordu, yersiz yurtsuz kalm\u0131\u015ft\u0131m. En k\u00fc\u00e7\u00fck elektrik alan\u0131 bile beni bir yerlere itiyordu, sabah tren istasyonundaki yolcular gibi s\u0131k\u0131\u015f tepi\u015f karde\u015flerime \u00e7arparak gidiyordum.<\/p>\n Anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla bir elektrik ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 anlat\u0131yorsunuz, peki petrol kulesinden nas\u0131l kurtuldunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n Orada ge\u00e7irdi\u011fim zaman \u00e7ok uzun s\u00fcrmedi. Kuzeyden bir boran ge\u00e7ti ve pozitif y\u00fck birikimi oldu. Muhtemelen biliyorsunuzdur, biz elektronlar\u0131n kar\u015f\u0131 koyamad\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey varsa o da pozitif y\u00fckt\u00fcr; o y\u00fcke t\u0131pk\u0131 ar\u0131lar\u0131n \u00e7i\u00e7e\u011fe do\u011fru u\u00e7mas\u0131 gibi gideriz. Bildi\u011fim ba\u015fka bir \u015fey de kuzeydeki u\u011fultunun i\u00e7inde bir zilyon karde\u015fimle birlikte oldu\u011fumdu.<\/p>\n Bir zilyon mu?<\/em><\/strong><\/p>\n Yani hesaplamas\u0131 zor ama kesinliklecivar\u0131 hatta daha fazlayd\u0131k say\u0131ca. \u00c7ok tehlikeli bir yolculuk oldu\u011funu da eklemeliyim.<\/p>\n Nas\u0131l yani?<\/em><\/strong><\/p>\n Bir\u00e7o\u011fumuz atomlar ve molek\u00fcllerce s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu i\u00e7in hayatta kalamad\u0131. Neyse olumsuz \u015feylerin bu kadar \u00fcst\u00fcnde durmak istemiyorum, ben size ev halk\u0131yla maceralar\u0131m\u0131 anlatay\u0131m.<\/p>\n L\u00fctfen.<\/em><\/strong><\/p>\n Dedi\u011fim gibi kuzeye do\u011fru giderken yerel g\u00fc\u00e7 nakil \u015febekesinin bir par\u00e7as\u0131 haline geldim.<\/p>\n Bir saniye, ticari elektrik kablolarla g\u00f6nderiliyor san\u0131yordum?<\/em><\/strong><\/p>\n Evet ama bunun %30 kadarl\u0131k k\u0131sm\u0131 asl\u0131nda toprak ak\u0131mlar\u0131yla Bir televizyonun i\u00e7inde olmay\u0131 nas\u0131l buldunuz peki?<\/em><\/strong><\/p>\n Tam bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131. Bedavadan ya\u015famay\u0131 hayal ediyordum ama yeniden evin elektrik \u015febekesine g\u00f6nderildim.<\/p>\n Bedavadan ya\u015famak derken?<\/em><\/strong><\/p>\n Biz bu duruma \u00f6yle diyoruz. Televizyonun resim t\u00fcp\u00fcnde birka\u00e7 bin voltla h\u0131zlan\u0131yorsun ve vakuma f\u0131rlat\u0131l\u0131yorsun ve sonra ekrana gidiyorsun. Ben burada yaln\u0131zca bedavadan ya\u015famay\u0131 de\u011fil ayn\u0131 zamanda bir oksijen hatta belki de bir nitrojen molek\u00fcl\u00fcne tutunmay\u0131 falan umut ediyordum. Ama yine \u015febekeye d\u00f6nd\u00fcm. Bu da hi\u00e7 ho\u015f de\u011fildi. Siz alternatif ak\u0131m kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in bizler de depremin ortas\u0131nda kalm\u0131\u015f j\u00f6le gibi bir ileri bir geri sallan\u0131p duruyoruz o ak\u0131m\u0131n i\u00e7erisinde.<\/p>\n Peki nas\u0131l ilerleme sa\u011fl\u0131yorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n Tamamen irade meselesi.<\/p>\n \u0130rade mi?<\/em><\/strong><\/p>\n \u015eaka yap\u0131yorum. A\u011flarda devaml\u0131 potansiyel farklar\u0131 oluyor yani bu da demek oluyor ki ortalama olarak bir s\u00fcre bir y\u00f6nde di\u011ferinden daha \u00e7ok gidiyoruz. Bir g\u00fcn bodrumdaki kuyu pompas\u0131ndan mutfa\u011fa, i\u00e7ine girdi\u011fim son alet olan tost makinesine geldim.<\/p>\n Orada ne oldu?<\/em><\/strong><\/p>\n Yani tost makinesini sevdim ama sahibi sa\u011f olsun bir simidi s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rd\u0131 oraya ve bir k\u0131r\u0131nt\u0131 \u0131s\u0131tma eleman\u0131n\u0131n \u00e7ok yak\u0131n\u0131na geldi. A\u015f\u0131r\u0131 \u0131s\u0131n\u0131p k\u0131zg\u0131n hale gelen eleman beni daha kendimi toparlayamadan buharla\u015ft\u0131rd\u0131 ve o k\u0131r\u0131nt\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 oldum. Bundan sonra i\u015fler biraz daha \u00e7\u0131lg\u0131n bir hal ald\u0131. Makinenin sahibi beni yedi ve tabii ki Sibirya\u2019ya s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderildim.<\/p>\n Sibirya m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n Yani adam\u0131n sa\u00e7lar\u0131na; biz oraya Sibirya diyoruz. \u00c7orak arazi gibi i\u015fte, anlad\u0131n\u0131z ne demek istedi\u011fimi.<\/p>\n Evet anlad\u0131m.<\/em><\/strong><\/p>\n Zaten kafas\u0131n\u0131n arkas\u0131nda az\u0131c\u0131k olan sa\u00e7\u0131n\u0131 da kar\u0131s\u0131 kesti. Sa\u00e7la yere d\u00fc\u015ft\u00fcm, toprak ak\u0131m\u0131na girebilmek i\u00e7in bir yol arad\u0131m ama bulamad\u0131m, sonra bir ku\u015f beni ald\u0131 ve bu kez de bir yuvan\u0131n par\u00e7as\u0131 haline geldik. \u00c7ok mide buland\u0131r\u0131c\u0131yd\u0131. Neyse, sonunda ku\u015f yuvay\u0131 terk ettikten sonra, k\u0131\u015f gelmeden Meksika K\u00f6rfezi\u2019nde Fransa k\u0131y\u0131lar\u0131na do\u011fru giden bir ak\u0131m\u0131n i\u00e7indeydim art\u0131k. Okyanusta ba\u015f\u0131ma gelenleri anlatan bir kitap yazabilirdim ama kendimi \u0130svi\u00e7re\u2019de buldum ve en b\u00fcy\u00fck korkumla y\u00fcz y\u00fcze geldim: annihilasyon(1). Biliyorum insanlar genelde CERN\u2019deki m\u00fcthi\u015f olanaklarla \u00f6v\u00fcn\u00fcyorlar, fakat bu bizim en b\u00fcy\u00fck kabusumuz.<\/p>\n CERN\u2019in Avrupa N\u00fckleer Ara\u015ft\u0131rma Merkezi oldu\u011funu biliyorum ama anlamad\u0131m siz orada ne yap\u0131yordunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n Asl\u0131nda orada olmay\u0131 ben tercih etmedim. Emirlere uymak zorunda oldu\u011fumuzu unutmay\u0131n, elektrik alanlar\u0131 \u201cMar\u015f mar\u015f!\u201d dedi\u011finde y\u00fcr\u00fcr\u00fcz biz. Tabii biraz diren\u00e7 olu\u015fturuyoruz, \u00f6yle her zaman nerede ve tam olarak ne yap\u0131yor oldu\u011fumuzu bilmenize izin vermiyoruz ama \u00e7o\u011funlukla bizi y\u00f6neten bask\u0131n alanlar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7aresiz kal\u0131yoruz. Kendi aram\u0131zda at\u0131\u015f mangas\u0131 olarak s\u00f6z etti\u011fimiz bu projenin ad\u0131 ALEPH\u2019ti (2). \u00d6nce bizi \u00e7evresi 27 kilometre olan bu b\u00fcy\u00fck dairenin etraf\u0131nda, \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131na yeti\u015fene kadar h\u0131zland\u0131rarak d\u00f6nd\u00fcrd\u00fcler. O h\u0131zda t\u00fcm bu 27 kilometrelik uzunluk bize on-on be\u015f santim gibi geliyordu.<\/p>\n G\u00f6reli uzunluk k\u0131salmas\u0131n\u0131 tarif ediyorsunuz de\u011fil mi?<\/em><\/strong><\/p>\n Evet, ama as\u0131l mesele \u015fu; yak\u0131n dostlar\u0131m\u0131z pozitronlar z\u0131t y\u00f6nde gidiyordu. Do\u011fumumu anlatm\u0131\u015ft\u0131m hat\u0131rlay\u0131n, \u00f6l\u00fcm\u00fcm\u00fcz de tam bunun tersi \u015feklinde oluyor. E\u011fer bir pozitrona a\u015f\u0131r\u0131 yakla\u015f\u0131rsak bu bizim sonumuz oluyor. \u0130kimiz de o enerjide t\u00fcm di\u011fer par\u00e7ac\u0131klar\u0131 geride b\u0131rakarak yok oluyoruz. Bu arada, pozitron annihilasyonu bizim yok olmam\u0131za neden olan \u00e7ok az \u015feyden biri. Normalde kendi halimize b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131zda sonsuza dek ya\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n Oysa ben kafa kafaya \u00e7arp\u0131\u015fmalar\u0131n \u00e7ok nadir oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcm.<\/em><\/strong><\/p>\n Evet \u00f6yle ve bu tam bir kabus asl\u0131nda. Onlarca kez delicesine d\u00f6nd\u00fcrd\u00fcler bizi hem de neredeyse hepimiz yok olana kadar. Tam bir katliamd\u0131 yani.<\/p>\n Fakat yanl\u0131\u015f hat\u0131rlam\u0131yorsam bu deneyler…<\/em><\/strong><\/p>\n Deneyler!<\/p>\n Kusura bakmay\u0131n ama Z ve W par\u00e7ac\u0131klar\u0131 zay\u0131f \u00e7ekirdek kuvvetleriyle alakal\u0131 teoriyi do\u011frulayacak \u015fekilde yarat\u0131lmam\u0131\u015f m\u0131yd\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n Evet, bu do\u011fru, kimi zaman o dairede kaybetmi\u015f oldu\u011fumuz yolda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 bulduk.<\/p>\n Do\u011frusunu s\u00f6ylemek gerekirse hi\u00e7 sizin a\u00e7\u0131n\u0131zdan d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015ftim. Belli ki ka\u00e7abildiniz oradan. Nas\u0131l oldu bu?<\/em><\/strong><\/p>\n S\u00fcper iletken m\u0131knat\u0131slardan biri a\u015f\u0131r\u0131 \u0131s\u0131nd\u0131 ve manyetik alan\u0131 zay\u0131flad\u0131, ben de yolumu kaybedip \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131n\u0131n duvar\u0131na, oradan da al\u00fcminyum ekranlama kablosuna geldim, sonra bir tesisin restorasyonunda geri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fcm ve sonunda kendimi bir u\u00e7a\u011f\u0131n kanad\u0131nda buldum. O zamandan beri de \u00e7ok yer gezdim, t\u00fcm bunlar\u0131 bir kitap haline getirebilirdim ama sonra sizinle bu s\u00f6yle\u015fiyi yapmay\u0131 kabul ettim i\u015fte.<\/p>\n Bize tecr\u00fcbelerinizi aktard\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ederim, size gelecekte \u015fans diliyorum.<\/em><\/strong><\/p>\n Ben te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Dipnotlar<\/strong><\/p>\n 1) Annihilasyon: Elektron ve pozitronlar\u0131n \u00e7arp\u0131\u015farak yok olmas\u0131. (\u00e7.n.)<\/p>\n 2) ALEPH: \u0130svi\u00e7re\u2019de bulunan CERN laboratuvar\u0131nda b\u00fcy\u00fck elektron-pozitron \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131s\u0131nda yap\u0131lan par\u00e7ac\u0131k fizi\u011fi deneyinin ad\u0131. (\u00e7.n.)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Okuyaca\u011f\u0131n\u0131z makale, Richard T. Hammond\u2019un \u201cFrom Quarks to Black Hole: Interviewing the Universe\u201d adl\u0131 kitab\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r (World Scientific Puslishing, 2001). Hammond, evrendeki \u00e7e\u015fitli olgular\u0131, onlarla s\u00f6yle\u015fi yapma y\u00f6ntemiyle a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Nisan say\u0131m\u0131zda ilk kez \u201cBir karbon atomu ile s\u00f6yle\u015fi\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131k. Bu ay \u201cBir elektron ile s\u00f6yle\u015fi\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc yay\u0131ml\u0131yoruz. Bu ilgin\u00e7 kitab\u0131n di\u011fer b\u00f6l\u00fcmlerini de gelecek […]<\/p>\n","protected":false},"author":412,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[124],"tags":[657,356],"class_list":["post-10682","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-87-sayi","tag-evren","tag-parcacik-fizigi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10682","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/412"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10682"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10682\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10682"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10682"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10682"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/Size-of-An-Electron-295x300.jpg\")
Peki ya sonra?<\/em><\/strong><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/elektronn.jpeg\")
ta\u015f\u0131n\u0131yor, hem beni su\u00e7lamay\u0131n bunu sizler tasarlad\u0131n\u0131z. Neyse, ba\u015fta bir konutun yak\u0131n\u0131nda dola\u015f\u0131yordum ba\u015f\u0131ma ne gelece\u011fini bilmeden, birden evin i\u00e7ine do\u011fru \u00e7ekildim ve vakum aletlerinden renkli televizyona kadar neredeyse evdeki her elektrikli aletin i\u00e7inden ge\u00e7tim.<\/p>\n