{"id":10708,"date":"2011-05-01T21:46:02","date_gmt":"2011-05-01T18:46:02","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=10708"},"modified":"2017-05-29T21:47:56","modified_gmt":"2017-05-29T18:47:56","slug":"50-soruda-arkeoloji-yayimlandi-arkeoloji-dogmalarla-catisarak-gecmise-derinlik-kazandirmistir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2011\/05\/01\/50-soruda-arkeoloji-yayimlandi-arkeoloji-dogmalarla-catisarak-gecmise-derinlik-kazandirmistir","title":{"rendered":"50 Soruda Arkeoloji yay\u0131mland\u0131 Arkeoloji dogmalarla \u00e7at\u0131\u015farak ge\u00e7mi\u015fe derinlik kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r"},"content":{"rendered":"

50 soruda dizisinin sekizinci kitab\u0131, 50 Soruda Arkeoloji<\/em> yay\u0131mland\u0131. Yazar \u0130\u00dc Arkeoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc Prehistorya Anabilim Dal\u0131 Eski Ba\u015fkan\u0131 ve T\u00fcrkiye Bilimler Akademisi Konsey \u00dcyesi Prof. Dr. Mehmet \u00d6zdo\u011fan, kitab\u0131n toplumdaki yanl\u0131\u015f ve \u00e7arp\u0131k arkeoloji alg\u0131s\u0131n\u0131 d\u00fczeltmeye hizmet edecek bir eser olmas\u0131n\u0131 umut etti\u011fini belirtiyor.<\/p>\n

Toplumdaki \u00e7arp\u0131k arkeoloji alg\u0131s\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, arkeolojinin turizmin vazge\u00e7ilmez bir \u00f6\u011fesi olmas\u0131ndan kaynaklan\u0131yor. Bu durum, toplumda arkeolojinin an\u0131tsal ve g\u00f6rkemli yap\u0131lar ile de\u011ferli madenlerden yap\u0131lm\u0131\u015f kimi nesnelerden ibaret oldu\u011fu \u015feklinde bir \u00f6nyarg\u0131ya yol a\u00e7arken, insanl\u0131\u011f\u0131n y\u00fcz binlerce y\u0131la yay\u0131lan geli\u015fim s\u00fcreci i\u00e7inde, g\u00f6rkemli kal\u0131nt\u0131lar\u0131 b\u0131rakan k\u00fclt\u00fcrlerin var oldu\u011fu d\u00f6nemin yaln\u0131zca birka\u00e7 biny\u0131lla s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu bilgisini es ge\u00e7iyor. \u201cOysa g\u00fcn\u00fcm\u00fcz uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n olu\u015fumunu haz\u0131rlayan k\u00fclt\u00fcrel s\u00fcre\u00e7, g\u00f6rkemli kal\u0131nt\u0131lar ve g\u00fczel buluntulara ba\u011fl\u0131 de\u011fildir. Atalar\u0131m\u0131z, alet yapmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 2 milyon y\u0131l \u00f6ncesinden bu yana becerilerini, d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemini, toplumsal \u00f6rg\u00fctlenmesini, beslenmesini, teknolojisini, ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrekli olarak de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. En g\u00f6rkemli an\u0131tlar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde bile, o d\u00f6nemin teknolojisi ve toplumun kalabal\u0131k kesiminin izleri, hi\u00e7 de g\u00f6rkemli olmayan kal\u0131nt\u0131lardan, arkeolojik dolgulardan \u00f6\u011frenilebilmektedir\u201d diyor \u00d6zdo\u011fan.<\/p>\n

Ba\u015fka bir yanl\u0131\u015f alg\u0131 da, senaryolar\u0131 \u201carkeoloji\u201d temelli, bol bol macera, gerilim ve gizem unsurlar\u0131 i\u00e7eren filmler ve belgesellerden kaynaklan\u0131yor. Bu pop\u00fcler \u00fcr\u00fcnler, arkeolo\u011fun toplum g\u00f6z\u00fcnde, de\u011ferli bir nesneyi bulmak i\u00e7in \u0131ss\u0131z co\u011frafyalarda dola\u015fan, bunu ele ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015fan k\u00f6t\u00fclere kar\u015f\u0131 duran bir maceraperest gibi alg\u0131lanmas\u0131na yol a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n

Bu nedenle Prof. Dr. Mehmet \u00d6zdo\u011fan kitab\u0131n temel izle\u011fini, arkeolojinin ne oldu\u011fu kadar, ne olmad\u0131\u011f\u0131, bir bilim alan\u0131 olarak nas\u0131l geli\u015fti\u011fi ve d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemimize neleri, nas\u0131l kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131n anlat\u0131m\u0131 olarak belirlemi\u015f. Arkeolojiyle uzaktan oldu\u011fu kadar, yak\u0131ndan ve i\u00e7erden ilgilenen okurlar\u0131n da ilgisini \u00e7ekece\u011fini sand\u0131\u011f\u0131m\u0131z 50 Soruda Arkeoloji<\/em>\u2019nin kapsam\u0131 ve yaz\u0131l\u0131\u015f s\u00fcreci hakk\u0131nda, yazar\u0131 \u00d6zdo\u011fan ile konu\u015ftuk, sunuyoruz.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

\u201cD\u00fcnyan\u0131n 220 \u00fclkesinin her birinde \u00f6nemli arkeolojik kaz\u0131lar var\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

Ku\u015fkusuz bir kitab\u0131n ana \u00e7er\u00e7evesi, metin \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flayan yazar\u0131n kafas\u0131nda iyi k\u00f6t\u00fc belirmi\u015ftir. Ama kitab\u0131n \u00e7er\u00e7evesinin biraz da yaz\u0131l\u0131\u015f s\u00fcrecinde tamamlanaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmaz. Bu ba\u011flamda, 50 Soruda kitaplar\u0131, 50 soruyu belirleme gere\u011fiyle, yazar\u0131 kitap \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren kapsam\u0131 ve kurgu hatt\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck oranda saptama zorunlulu\u011funa sokuyor diyebiliriz. Siz 50 Soruda Arkeoloji kitab\u0131n\u0131n kapsam\u0131n\u0131 nas\u0131l belirlediniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

Bu kitab\u0131 haz\u0131rlamam \u00f6nerildi\u011finde kafamda olu\u015fan ilk kurgu, arkeolojiyi farkl\u0131 y\u00f6nleriyle yans\u0131tmaya y\u00f6nelik \u00e7ok daha kapsaml\u0131 bir kurguydu. Kitab\u0131n her \u015feyden \u00f6nce arkeolojinin \u00fclkemize, ayd\u0131nlar\u0131m\u0131za yans\u0131mam\u0131\u015f y\u00fcz\u00fcn\u00fc aktarmak i\u00e7in bir olanak sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 umuyordum. \u0130ki ana girdiyi kapsaml\u0131 olarak yans\u0131tmay\u0131 \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcm. Bunlar\u0131n biri d\u00fcnya arkeolojisini, farkl\u0131 co\u011frafyalarda geli\u015fen k\u00fclt\u00fcrleri tan\u0131tmakt\u0131. Kitapta da \u0131srarla vurgulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, T\u00fcrk arkeolojisi ve toplumumuzun arkeolojiye bak\u0131\u015f\u0131 genellikle \u00fclkemizin \u00fczerinde bulundu\u011fu topraklarla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda Mezopotamya, M\u0131s\u0131r ve daha ender olarak Orta Amerika\u2019n\u0131n Maya, \u0130nka ve Aztek gibi g\u00f6rkemli k\u00fclt\u00fcrleri de zaman zaman ve yanl\u0131\u015f bir \u015fekilde g\u00fcndeme gelmi\u015ftir. Bir\u00e7ok ayd\u0131n ki\u015fi ve hatta arkeolojiyle u\u011fra\u015fanlar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde de, d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka yerlerinde hi\u00e7bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn geli\u015fmemi\u015f oldu\u011fu kan\u0131s\u0131n\u0131n h\u00e2kim oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u00d6rne\u011fin Avrupa, \u0130skandinavya, Sibirya ya da Avustralya arkeolojisinden s\u00f6z etti\u011fimizde ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z yan\u0131t, genelde \u201cOralarda arkeolojik kal\u0131nt\u0131 m\u0131 var?\u201d \u015feklinde olmu\u015ftur. Oysa d\u00fcnyada, Sibirya\u2019dan Orta Afrika \u00e7\u00f6llerine, Alp Da\u011flar\u0131\u2019ndan G\u00fcneydo\u011fu Asya adalar\u0131na kadar, insan\u0131n son 40 biny\u0131l i\u00e7inde bulunmad\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7bir co\u011frafya yoktur; bir\u00e7ok b\u00f6lgede insan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 milyonlu y\u0131llara kadar iner. \u0130nsanlar her d\u00f6nemde, her yerde, farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrler geli\u015ftirmi\u015f ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelen izler b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Bu k\u00fclt\u00fcrlerin \u00e7ok az\u0131, M\u0131s\u0131r piramitleri gibi g\u00f6rkemli an\u0131tlar yapm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak t\u00fcm\u00fc uygarl\u0131\u011f\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r; insan\u0131, bulundu\u011fu do\u011fal \u00e7evre ortam\u0131, teknolojisiyle yans\u0131tan arkeolojik kal\u0131nt\u0131lard\u0131r. Uygarl\u0131k tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan hi\u00e7biri bir di\u011ferinden daha \u00f6nemsiz de\u011fildir. Nitekim d\u00fcnya arkeolojisiyle ilgili \u00e7\u0131kan yay\u0131nlara, bilimsel ya da pop\u00fcler dergilere, d\u00fczenlenen sempozyumlar\u0131n sunu\u015flar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, d\u00fcnyada bug\u00fcn var olan 220 \u00fclkenin her birinde yap\u0131lan arkeolojik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n Anadolu ya da M\u0131s\u0131r\u2019da oldu\u011fu kadar yo\u011fun ve ilgin\u00e7 sonu\u00e7lar getirdi\u011fi g\u00f6r\u00fclecektir.<\/p>\n

Ba\u015fta da belirtti\u011fim gibi, 50 Soruda Arkeoloji<\/em>\u2019de d\u00fcnya arkeolojisini belirli bir \u00f6l\u00e7\u00fcde yans\u0131tabilece\u011fimizi \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fck; b\u00f6ylelikle toplumumuzun d\u00fc\u015f\u00fcnce sisteminde yeni bir pencere a\u00e7abilece\u011fimizi, d\u00fcnyaya ve insana farkl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 geli\u015ftirebilece\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fck. Bunu yeterince ger\u00e7ekle\u015ftiremedik. Kitapta ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve daha \u00f6ncelikli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz konular, d\u00fcnya arkeolojisine istedi\u011fimiz \u00f6l\u00e7\u00fcde yer vermemize olanak b\u0131rakmad\u0131.<\/p>\n

\u201cEksik b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z arkeolojik ba\u015fl\u0131klar, 50 soruda dizisine girmeli\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

Kitapta eksik g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm ikinci bir konu da, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde arkeolojinin, di\u011fer toplum bilimleri, do\u011fa ve ya\u015fam bilimleriyle olan, art\u0131k ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 durumuna gelmi\u015f olan ili\u015fkisinin, bu alanlarla ortak olarak geli\u015ftirilen arkeometri, \u00e7evresel arkeoloji, fiziki antropoloji gibi alanlar\u0131n ve bunlarla b\u00fct\u00fcnle\u015ftirilmi\u015f olarak geli\u015fen y\u00f6ntemlerin yeterince tan\u0131t\u0131lamam\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Kitapta ancak bunlar\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131, y\u00f6ntemlerin adlar\u0131n\u0131 ve en yayg\u0131n olarak kullan\u0131lanlar\u0131n ne anlama geldi\u011fini yans\u0131tmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Bu alanlar her y\u0131l h\u0131zla geli\u015fmekte, \u00e7o\u011falmakta ve arkeolojiyi kuru tan\u0131msall\u0131ktan kurtararak, insan\u0131, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 do\u011fal \u00e7evre ortam\u0131, biyolojik \u00f6zellikleriyle birlikte daha kapsaml\u0131 olarak anlamam\u0131z\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Bu konular, \u201c50 Soruda Arkeometri ve \u00c7evresel Arkeoloji\u201d ad\u0131 alt\u0131nda bir kitapta toplanacak kadar kapsaml\u0131 bir alan haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n

Belki bir konu daha a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde vurgulanabilirdi; toplumumuzun ge\u00e7mi\u015fe bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131nda arkeoloji ile sanat tarihi sanki farkl\u0131 d\u00f6nemleri temsil ediyormu\u015f gibi ayr\u0131 k\u00fcmelenmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin \u00c7in ya da Hint k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden s\u00f6z edilince, bunlar arkeoloji olarak de\u011fil, sanat tarihi olarak alg\u0131lanmaktad\u0131r. Benzer bir durum da Sel\u00e7uklu, Osmanl\u0131 d\u00f6nemleri i\u00e7in s\u00f6z konusudur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00c7in ve Hint arkeolojisindeki h\u0131zl\u0131 geli\u015fmeyi bir kenara b\u0131raksak bile, \u00f6rne\u011fin Osmanl\u0131 arkeolojisinin d\u00fcnyada Osmanl\u0131 sanat\u0131 kadar kapsaml\u0131 bir alan olarak geli\u015fti\u011fini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz ve \u00fcz\u00fcc\u00fc olan, Osmanl\u0131 d\u00f6nemi arkeolojik kaz\u0131lar\u0131n\u0131n \u00fclkemizde de\u011fil, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun bug\u00fcn s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalm\u0131\u015f olan b\u00f6lgelerinde yo\u011fun olarak s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ger\u00e7e\u011fidir. Bu kitab\u0131 haz\u0131rlarken, sanat tarihi ile arkeoloji aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131, Orta\u00e7a\u011f ve Yak\u0131n\u00e7a\u011f i\u00e7in arkeolojinin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemi daha a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde vurgulamay\u0131 \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fck. Bu da kitaba yeterince yans\u0131mad\u0131. Umar\u0131m ki ileride bu dizide, Orta\u00e7a\u011f ve Yak\u0131n\u00e7a\u011f arkeolojisiyle ilgili ba\u015fka bir yay\u0131n yer al\u0131r.<\/p>\n

Arkeoloji bir nesneler katalo\u011fu de\u011fildir, ayd\u0131nlanman\u0131n par\u00e7as\u0131d\u0131r<\/em><\/strong><\/p>\n

Tekrar esas sorunuza d\u00f6necek olursak, ilk d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz kurgu, ku\u015fkusuz sonu\u00e7ta vard\u0131\u011f\u0131m\u0131z noktadan \u00e7ok daha kapsaml\u0131, farkl\u0131 konular\u0131 i\u00e7eren bir \u00e7e\u015fitlemeye sahipti. Sorular\u0131 k\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerine aktar\u0131p belirli ana ba\u015fl\u0131klar alt\u0131nda k\u00fcmeleyince, kitab\u0131n kapsam\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ilk kurguya g\u00f6re belirli bir s\u0131n\u0131rlama yapman\u0131n daha do\u011fru bir yakla\u015f\u0131m olaca\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu a\u015famada belirli kararlar\u0131 vermemiz gerekmi\u015ftir; arkeolojiyle ilgili hangi konular\u0131 ele al\u0131rsak bu, toplumumuzun do\u011fru bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 geli\u015ftirmesine katk\u0131 yapacakt\u0131r? Bu ba\u011flamda se\u00e7imimiz, arkeolojinin nesnelerin katalo\u011fu de\u011fil, bir d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemi oldu\u011funu, ge\u00e7mi\u015fe zaman derinli\u011fi kazand\u0131ran di\u011fer bilim alanlar\u0131yla birlikte, \u00e7a\u011fda\u015f bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n temel ta\u015flar\u0131ndan biri oldu\u011funu vurgulayabilece\u011fimiz bir kapsam \u00e7izmek olmu\u015ftur. Bu konu toplumumuza olduk\u00e7a yabanc\u0131d\u0131r; evrim s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, ayd\u0131nlar\u0131m\u0131z\u0131n anlat\u0131mlar\u0131nda bile, d\u00fc\u015f\u00fcnsel temelden yoksun, yaln\u0131zca biyolojiye ba\u011fl\u0131 bir olguyu i\u015faret etmektedir. Bu nedenle ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z ana ba\u015fl\u0131klar \u00fczerinde olabildi\u011fince ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak durmay\u0131, \u00e7ok farkl\u0131 konular\u0131 y\u00fczeysel olarak ele almaya ye\u011fledik.<\/p>\n

Genel kapsam\u0131, toplumun arkeolojiye do\u011fru bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 geli\u015ftirmesine katk\u0131da bulunmak kayg\u0131s\u0131yla belirledi\u011finizi s\u00f6yl\u00fcyorsunuz. Peki somut olarak 50 soruyu se\u00e7erken, bu \u00f6l\u00e7\u00fc ne oranda devreye girdi?<\/em><\/strong><\/p>\n

50 soruyu se\u00e7menin kolay olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulamak gerekir. Her bir soruyu olu\u015ftururken iki ana konuda karar vermek gerekmi\u015ftir. Bunlar\u0131n biri, yukar\u0131da de\u011findi\u011fimiz gibi, sorunun kitab\u0131n genel \u00e7izgisi ve amac\u0131m\u0131zla ba\u011flant\u0131l\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131, ikincisi ise bu soruyu yan\u0131tlayabilecek bilgi birikimine benim sahip olup olmad\u0131\u011f\u0131md\u0131r. Bir arkeolog olarak ku\u015fkusuz bir\u00e7ok konuda genel bir bilgi birikimini mesleki ya\u015fam\u0131m i\u00e7inde edinmi\u015fimdir. Ancak bir konuyu bilmekle yazmak ve hele konunun uzman\u0131 olmayanlar\u0131n anlayabilece\u011fi \u015fekilde yazmak aras\u0131nda \u00e7ok ciddi bir fark vard\u0131r. Kitapta olmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm, daha do\u011frusu olsa iyi olacak bir\u00e7ok soruyu, gere\u011fi gibi yans\u0131tamayaca\u011f\u0131m ya da yazabilmek i\u00e7in \u201cders \u00e7al\u0131\u015fmam\u201d gerekece\u011fi ger\u00e7e\u011fi, beni bu t\u00fcr sorular\u0131 kitab\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rakmaya y\u00f6nlendirmi\u015ftir. Bu da san\u0131yorum, uzmana y\u00f6nelik olmayan bir yay\u0131na giri\u015fen her bilim insan\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erli bir durumdur. Belki de daha do\u011fru olan, bu tip bir yay\u0131n\u0131n farkl\u0131 uzmanlar taraf\u0131ndan konular\u0131n payla\u015f\u0131larak yaz\u0131lmas\u0131 olurdu. Sonu\u00e7 olarak kitab\u0131n ak\u0131\u015f\u0131, benim ki\u015fisel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m, bilgi birikimimle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak olu\u015fmu\u015ftur. Ayn\u0131 kitab\u0131 ba\u015fka bir meslekta\u015f\u0131m ele alsayd\u0131, eminim \u00e7ok daha farkl\u0131 sorular, farkl\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131mlar getirebilirdi.<\/p>\n

\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cDo\u011fru bir d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemi i\u00e7in, zaman boyutunu kavramak \u00f6nemli\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

Kitapta s\u0131kl\u0131kla vurgulad\u0131\u011f\u0131n\u0131z, burada da s\u00f6z etti\u011finiz bir \u015fey var: Ge\u00e7mi\u015fin zaman boyutu kazanmas\u0131. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n k\u00fclt\u00fcrel alg\u0131s\u0131nda zaman boyutunun olu\u015fmas\u0131, inan\u00e7 kaynakl\u0131 dogmalarla \u00e7at\u0131\u015fmayla, dolay\u0131s\u0131yla zorlu-sanc\u0131l\u0131 bir s\u00fcre\u00e7le m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015f. Bundan biraz s\u00f6z eder misiniz? Zaman boyutu arkeolojiyle neden bu kadar ilgili? <\/em><\/strong><\/p>\n

Arkeolojinin \u00e7a\u011fda\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemine kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli yakla\u015f\u0131m ge\u00e7mi\u015fe bir zaman derinli\u011fi kazand\u0131rm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Geleneksel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, kan\u0131tlanmas\u0131 gerekli olmayan, inan\u0131lan yass\u0131 bir ge\u00e7mi\u015fe dayan\u0131r. B\u00fct\u00fcn geleneksel topluluklar i\u00e7in b\u00f6yledir, zaman\u0131n derinli\u011fi yoktur, \u00f6l\u00e7\u00fclemez ve kan\u0131tlar\u0131 aranmaz. Ge\u00e7mi\u015f ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r, bitmi\u015ftir; s\u00fcreci s\u00f6ylenceler, efsaneler tan\u0131mlar. Bu nedenle geleneksel bir d\u00fc\u015f\u00fcnce sisteminde ge\u00e7mi\u015f, donmu\u015ftur, s\u0131\u011fd\u0131r ve s\u00f6ylenen tarihler de d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemini etkilemeyen kal\u0131plar halindedir. Kitapta \u0131srarla vurgulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, ge\u00e7mi\u015fin derinlik kazanmas\u0131, s\u00fcrecin kan\u0131tlanabilirli\u011fi, konusu d\u00fcnya ve canl\u0131lar olan b\u00fct\u00fcn bilim dallar\u0131n\u0131n ortak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kan bir kazan\u0131md\u0131r. Yerbilimleri d\u00fcnyan\u0131n fiziki olarak olu\u015fumunu, astronomi d\u00fcnyan\u0131n par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu evrenin geli\u015fimini, zooloji ve botanik gibi alanlar canl\u0131lar d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ge\u00e7irdi\u011fi a\u015famalar\u0131 bir yapbozun par\u00e7alar\u0131 gibi bir araya getirerek, d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemimizi zenginle\u015ftirmi\u015ftir. Arkeoloji de bu ba\u011flamda d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemine insan\u0131, insan\u0131n olu\u015fturdu\u011fu k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn \u00e7evresi, do\u011fal \u00e7evre ortam\u0131yla olan ili\u015fkisini kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn okullarda Hititlerin g\u00fcn\u00fcm\u00fczden 4000, S\u00fcmerlerin 5000 y\u0131l \u00f6ncesinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenmektedir, bu takvim ya\u015f\u0131na ba\u011fl\u0131 bir anlat\u0131md\u0131r. Ancak bu t\u00fcr bir anlat\u0131m\u0131n geleneksel bir toplumda d\u00fc\u015f\u00fcnsel alg\u0131lamaya zaman boyutunu kazand\u0131rmakta yetersiz kald\u0131\u011f\u0131 da a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

Ben bir tarih\u00f6ncesi arkeolo\u011fuyum; \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m yerlerin en yak\u0131n tarihlisi g\u00fcn\u00fcm\u00fczden 7-8 biny\u0131l \u00f6ncesine aittir. Kaz\u0131m\u0131z\u0131 gezmeye gelen en ayd\u0131n ki\u015fiye bile bir bulguyu g\u00f6stererek, bunun 7000 y\u0131l \u00f6ncesine ait oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fimizde, bunun onun alg\u0131s\u0131nda soyut bir say\u0131 olarak kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k olarak g\u00f6zlemekteyiz. Kaz\u0131n\u0131n yan\u0131ndaki bir yap\u0131 i\u00e7in bu da 120 y\u0131ll\u0131k dedi\u011fimizde; gelen ki\u015fi, 120 y\u0131l \u00e7ok daha bildik geldi\u011finden olacak, daha fazla etkilenmekte ve 7000 y\u0131l i\u00e7in g\u00f6stermedi\u011fi heyecan\u0131 120 y\u0131l \u00f6l\u00e7e\u011finde g\u00f6sterebilmektedir. Bu toplumun d\u00fc\u015f\u00fcnce sisteminde ge\u00e7mi\u015fin halen s\u0131\u011f ve yass\u0131 olarak alg\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131, zamanla ilgili olarak verilen uzak tarihlerin basit bir say\u0131 olarak kal\u0131p, anlam kazanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k zaman\u0131n derinli\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemine yerle\u015fmi\u015f \u00fclkelerden gelen herhangi birinde, s\u00f6yledi\u011fimiz binli tarihlerin ne kadar b\u00fcy\u00fck bir heyecan yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131, o d\u00f6neme ait bir nesneyi ellerinde tutmaktan ne kadar etkilendiklerini \u00e7o\u011fu kez g\u00f6zlemlemi\u015fizdir.<\/p>\n

Bu konuyla ilgili \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rnekleri \u0130stanbul kenti ba\u011flam\u0131nda, \u0130stanbul\u2019un tarih\u00f6ncesi k\u00fclt\u00fcrlerini \u00e7al\u0131\u015fan bir arkeolog olarak son 40 y\u0131ld\u0131r \u00fcz\u00fclerek g\u00f6zlemlemekteyim. 1986 y\u0131l\u0131nda Yar\u0131mburgaz Ma\u011faras\u0131 kaz\u0131s\u0131nda beklenmedik bir \u015fekilde g\u00fcn\u00fcm\u00fczden 600 ila 300 biny\u0131l \u00f6ncesine ait Orta Pleistosen d\u00f6nemi tabakalar\u0131na ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 bir bas\u0131n b\u00fclteniyle duyurmak istedik. Ne gelen muhabirler, ne de bunu yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131m\u0131z kurumlar i\u00e7in bu y\u00fcz binli say\u0131lar\u0131n hi\u00e7bir anlam ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fck. Oysa ki Yar\u0131mburgaz Ma\u011faras\u0131\u2019ndaki bu tabaka, T\u00fcrkiye\u2019de o y\u0131llara kadar bulunmu\u015f, insan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren en eski dolguydu. Kaz\u0131y\u0131 bitirdikten sonra, Yar\u0131mburgaz kaz\u0131s\u0131 Bat\u0131 bas\u0131n\u0131nda o y\u0131l\u0131n en \u00f6nemli arkeolojik bulgusu olarak man\u015fetlerde yer al\u0131nca, bas\u0131n\u0131m\u0131z birden heyecanland\u0131. Bitmi\u015f olan kaz\u0131yla ilgili bilgileri, bizim yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bas\u0131n duyurular\u0131ndan alarak de\u011fil, Bat\u0131 bas\u0131n\u0131ndan aktararak verdi; ancak \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7inde bu bilgiyi unuttu ve \u0130stanbul\u2019un ge\u00e7mi\u015fi, yine da\u011farc\u0131klarda \u201ck\u00f6rler \u00fclkesi\u201dnin kar\u015f\u0131s\u0131nda Megaral\u0131lar\u0131n kurdu\u011fu koloni s\u00f6ylencesinin i\u015faret etti\u011fi, daha kolay alg\u0131lanabilir 2700 y\u0131l \u00f6ncesine geri d\u00f6nd\u00fc. Ne daha sonra \u0130stanbul Pendik\u2019te yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z kaz\u0131lar, ne Fikirtepe bulgular\u0131 bu tarihi geri \u00e7ekemedi. Her nas\u0131lsa Yenikap\u0131\u2019da ortaya \u00e7\u0131kan bir iskelet, ki bu 1952 y\u0131l\u0131ndan bu yana bildi\u011fimiz Kad\u0131k\u00f6y-Fikirtepe d\u00f6nemine aittir, \u0130stanbullunun bilincinde kentin ge\u00e7mi\u015finin 6000 y\u0131l daha geri ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Gene de ge\u00e7mi\u015fi y\u00fcz binli y\u0131llarla \u00f6l\u00e7\u00fclen K\u00fc\u00e7\u00fck\u00e7ekmece\u2019deki Yar\u0131mburgaz Ma\u011faras\u0131 bu alg\u0131lama sistemine, fazla b\u00fcy\u00fck bir say\u0131 oldu\u011fundan aktar\u0131lamad\u0131.<\/p>\n

Burada vurgulamak istedi\u011fim, ge\u00e7mi\u015fin derinli\u011fi alg\u0131s\u0131n\u0131n say\u0131lar \u00fczerinden olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131; zaman\u0131n derinli\u011fini ger\u00e7ekten alg\u0131layabilmenin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m\u0131z, d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemimiz, kimli\u011fimiz \u00fczerinde belirleyici oldu\u011fudur. Aksi takdirde arkeoloji de, tarih de, sanat tarihi de, antropoloji de, ezberlenip unutulacak kuru bir bilgiden \u00f6teye ge\u00e7emez. Bu \u015fekilde al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda da, zaten bu konularla u\u011fra\u015fmaya de\u011fmez. Bu alg\u0131laman\u0131n bir di\u011fer sonucu da, ge\u00e7mi\u015fin \u201ckan\u0131tlanabilir\u201dli\u011fidir. Her bir arkeolojik bulgu, bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n sa\u011flam bir yere oturmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir kan\u0131t, bir belgedir. Bu nedenle \u00f6zenle korunmas\u0131 gerekir. Bu bir \u00e7anak \u00e7\u00f6mle\u011fin k\u0131r\u0131\u011f\u0131 bile olsa, ge\u00e7mi\u015fi kan\u0131tlayan farkl\u0131 bir de\u011fer y\u00fcklenmi\u015ftir. Bir d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemi i\u00e7inde bak\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 takdirde, arkeolojik bir dolgu i\u00e7indeki \u00e7anak \u00e7\u00f6mlek par\u00e7as\u0131, evde bula\u015f\u0131k y\u0131karken k\u0131r\u0131lan kab\u0131n par\u00e7as\u0131ndan farkl\u0131 bir anlam ta\u015f\u0131maz. Yass\u0131 ge\u00e7mi\u015fe sahip olan d\u00fc\u015f\u00fcnce sisteminde, s\u00f6z konusu par\u00e7an\u0131n de\u011fer kazanmas\u0131 ancak alt\u0131n gibi de\u011ferli bir maddeden yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumlar i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Bu nedenle 50 Soruda Arkeoloji<\/em> kitab\u0131n\u0131n ana eksenini zaman\u0131n\u0131n derinli\u011fi, bunun alg\u0131lanmas\u0131, kimli\u011fimize yans\u0131mas\u0131 ve kan\u0131tlanabilirli\u011fi \u00fczerine oturttuk.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

50 soruda dizisinin sekizinci kitab\u0131, 50 Soruda Arkeoloji yay\u0131mland\u0131. Yazar \u0130\u00dc Arkeoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc Prehistorya Anabilim Dal\u0131 Eski Ba\u015fkan\u0131 ve T\u00fcrkiye Bilimler Akademisi Konsey \u00dcyesi Prof. Dr. Mehmet \u00d6zdo\u011fan, kitab\u0131n toplumdaki yanl\u0131\u015f ve \u00e7arp\u0131k arkeoloji alg\u0131s\u0131n\u0131 d\u00fczeltmeye hizmet edecek bir eser olmas\u0131n\u0131 umut etti\u011fini belirtiyor. Toplumdaki \u00e7arp\u0131k arkeoloji alg\u0131s\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, arkeolojinin turizmin vazge\u00e7ilmez bir \u00f6\u011fesi […]<\/p>\n","protected":false},"author":271,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[124,20,511],"tags":[687,244,668],"class_list":["post-10708","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-87-sayi","category-arkeoloji","category-yayin-dunyasi","tag-50soruda","tag-arkeoloji","tag-yayin-dunyasi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10708","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/271"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10708"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10708\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10708"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10708"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10708"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}