Fuku\u015fima n\u00fckleer santral kazas\u0131n\u0131n oldu\u011fu Mart 2011\u2019den beri s\u00fcregelen irili ufakl\u0131 kazalar medyan\u0131n g\u00fcndeminden d\u00fc\u015fm\u00fcyor. Eyl\u00fcl 2013 ba\u015f\u0131nda da medyadaki haberlerde, Fuku\u015fima n\u00fckleer santrallerindeki at\u0131k su borular\u0131ndan 12 ton kadar a\u015f\u0131r\u0131 radyoaktiviteli su ka\u00e7a\u011f\u0131 oldu\u011fu ve yap\u0131lan \u00f6l\u00e7\u00fcmlerde saatte 2000 mili Sievert\u2019e (1) yakla\u015fan \u00e7ok y\u00fcksek radyasyon doz h\u0131zlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ve a\u015f\u0131r\u0131 radyoaktiviteli suyun denize akt\u0131\u011f\u0131 yer ald\u0131. Bu y\u00fcksek doz h\u0131z\u0131n\u0131n bir ki\u015fiyi 4 saatte \u00f6ld\u00fcrebilece\u011fi de a\u00e7\u0131kland\u0131. Benzer haberlerin, Japonya\u2019ya bu arada i\u015f ya da gezi ama\u00e7l\u0131 gitmi\u015f ya da yak\u0131nda gidecek olan ve konuya yabanc\u0131 bir\u00e7ok ki\u015fide tedirginlik yaratt\u0131\u011f\u0131, kendilerini kayg\u0131land\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bize gelen sorulardan anla\u015f\u0131l\u0131yor. Fuku\u015fima kazalar\u0131 sonucu Japonya\u2019da k\u0131sa s\u00fcre bulunanlar\u0131n bir ka\u00e7 haftada alabilecekleri radyasyon dozu ne kadard\u0131r ve bunun sa\u011fl\u0131\u011fa bir etkisi olabilir mi? Ayr\u0131ca Japon halk\u0131n\u0131n ve kom\u015fu \u00fclkelerde ya\u015fayanlar\u0131n Fuku\u015fima kazalar\u0131ndan alabilecekleri dozlar ne kadard\u0131r? Bu yaz\u0131yla, bu sorulara yan\u0131t veriliyor.<\/p>\n
At\u0131k su borusundan d\u0131\u015fa yay\u0131lan radyasyonun insana etkisi?<\/strong><\/p>\n At\u0131k su borusunda y\u00fcksek doz h\u0131z\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc anda, o borunun yak\u0131n\u0131nda \u00f6l\u00e7\u00fcy\u00fc yapan g\u00f6revliler bile birka\u00e7 dakika i\u00e7inde oradan uzakla\u015f\u0131rlar ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n yakla\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in 5-10 metre \u00e7evresine bir \u00e7it \u00e7ekip radyasyon tehlikesi i\u015faretleri koyarlar. Bunu b\u00f6yle yapmak radyasyon fizik\u00e7ilerinin g\u00f6revidir. Bu nedenle kimsenin orada saatlerce kalmas\u0131 ve \u00f6l\u00fcmc\u00fcl radyasyon dozu almas\u0131 s\u00f6z konusu olamaz. Zaten santral alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fanlar bu gibi radyasyon kaynaklar\u0131ndan uzak duracaklar\u0131n\u0131 bilirler ya da g\u00f6revleri gere\u011fi yakla\u015fmalar\u0131 gerekti\u011finde belirli s\u0131n\u0131r dozlar\u0131n a\u015f\u0131lmamas\u0131 i\u00e7in hem belirlenen k\u0131sa s\u00fcrede i\u015flerini yaparlar hem de bu k\u0131sa s\u00fcrenin sonunda ba\u015fka biriyle de\u011fi\u015ftirilirler ki her birinin alaca\u011f\u0131 radyasyon doz s\u0131n\u0131r de\u011feri a\u015f\u0131lmas\u0131n. Borudan yay\u0131lan girici gama \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n \u015fiddeti (ak\u0131s\u0131) ve insanda olu\u015fturabilece\u011fi radyasyon dozu yakla\u015f\u0131k olarak uzakl\u0131\u011f\u0131n karesiyle azald\u0131\u011f\u0131ndan, e\u011fer 2000 mSv\/saat\u2019lik y\u00fcksek doz h\u0131z\u0131, borudan 1 metre uzakl\u0131kta \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fcyse, bu de\u011fer 10 metre uzakl\u0131kta 20 mSv\/saat\u2019e ve 100 metre uzakl\u0131kta ise 0,2 mSv\/saate\u2019e inecek ve daha uzaklarda ise etkisi \u00f6nemsiz dereceye inecektir. \u00d6te yandan, halk\u0131n ve yabanc\u0131lar\u0131n at\u0131k su borusuna yakla\u015fmalar\u0131 de\u011fil, santral alan\u0131na bile girmeleri zaten yasak oldu\u011fundan, herhangi bir etki d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Bu nedenle, medyadaki haber ve yorumlarda, herkesin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, 2000 mSv\/saat\u2019lik y\u00fcksek radyasyondan etkilenece\u011fini alg\u0131latacak \u015fekilde bilgi verilmesi \u00e7ok yanl\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n At\u0131k su borusundan ka\u00e7ak sonucu denize ula\u015fan radyoaktif maddelerin insana etkisi nedir?<\/strong><\/p>\n At\u0131k suda bulunan ve radyoaktivitesi y\u00fcksek olan sezyum 137 (2) gibi radyoaktif maddelerin denize ula\u015fmas\u0131yla da insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na etki, genellikle, yok denecek kadar azd\u0131r. Nedeni, radyoaktif maddeler denize ula\u015f\u0131nca denizdeki dalga ve ak\u0131nt\u0131larla gitgide artan bir hacimde seyrelecekler, deniz suyundan \u00f6nce bitkilere, onlardan da bal\u0131klara ve denizdeki di\u011fer canl\u0131lara ge\u00e7ecek radyoaktif maddeler ancak bunlar yenildi\u011finde insanlara ula\u015fabilecektir. \u00d6te yandan Mart 2011\u2019deki Fuku\u015fima kazas\u0131ndan sonra santral \u00e7evresindeki 20 km yar\u0131 \u00e7apl\u0131 alan bo\u015falt\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan, bu yasak b\u00f6lgedeki denizde bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ok uzaklardaki yerlerden elde edilebilecek deniz \u00fcr\u00fcnlerinde ise gitgide seyrelme sonucu bunlar\u0131n radyoaktiviteleri iyice d\u00fc\u015fecektir. Buna ra\u011fmen, halk\u0131 koruyucu bir \u00f6nlem olarak, y\u00fcksek radyoaktiviteli besin maddelerini belirleyebilmek i\u00e7in besinlerde s\u00fcrekli radyoaktivite \u00f6l\u00e7\u00fcmleri ve denetimler yap\u0131larak olabilecek a\u015f\u0131r\u0131 radyoaktiviteli besin maddelerinin halka ula\u015fmas\u0131 \u00f6nleniyor.<\/p>\n Japonya\u2019da k\u0131sa s\u00fcre kalanlar\u0131n etkilenebilece\u011fi radyasyon dozlar\u0131<\/strong><\/p>\n Japonya\u2019da 4 hafta kalanlar i\u00e7in, \u00f6rne\u011fin yasak b\u00f6lge s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki Fuku\u015fima kentinde, insan v\u00fccudunda olu\u015fabilecek radyasyon dozunun y\u0131lda 0,1 ile 1 mSv aras\u0131nda olabilece\u011fi hesaplan\u0131yor. Di\u011fer t\u00fcm kentlerde ise 4 haftada beklenen doz y\u0131lda 0,01 ile 0,1 mSv aras\u0131ndad\u0131r (\u00d6rne\u011fin Tokyo\u2019da 0,03 mSv\/y\u0131l). Do\u011fal radyasyondan ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z doz ise bunlardan \u00e7ok daha y\u00fcksektir (ortalama olarak: y\u0131lda 2,4 mSv, ayda 0,2 mSv). Tokyo\u2019da 4 hafta kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda al\u0131nabilecek doz, do\u011fal radyasyon dozundan bu s\u00fcrede al\u0131nacak dozun % 15\u2019i kadar olup, bunun her y\u0131l ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z do\u011fal radyasyon dozuna katk\u0131s\u0131 ise sadece % 1 kadard\u0131r (0,03\/2,4=0,0125). Kald\u0131 ki do\u011fal radyasyon dozu da sabit olmay\u0131p insan\u0131n bulundu\u011fu yere ve yemek yeme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131na g\u00f6re b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fimler g\u00f6stermektedir (1 ile 10 mSv\/y\u0131l aras\u0131nda).<\/p>\n Japonya\u2019ya kom\u015fu \u00fclkelerden Kore, \u00c7in, Rusya ve Filipinler\u2019de yap\u0131lan radyoaktivite \u00f6l\u00e7\u00fcmlerinde, Fuku\u015fima kazalar\u0131 sonucu besinlerde herhangi bir radyoaktivite art\u0131\u015f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan, buralarda bulunanlar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na Fuku\u015fima\u2019n\u0131n bir etkisi bulunmuyor.<\/p>\n Fuku\u015fima kazas\u0131ndan sonra bug\u00fcne kadar yap\u0131lan bilimsel ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re (\u00f6zellikle WHO – D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc uzmanlar\u0131n\u0131n kapsaml\u0131 epidemiyolojik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131) Fuku\u015fima santrallerinin yak\u0131n \u00e7evresi d\u0131\u015f\u0131nda, gerek Japonya i\u00e7inde gerekse d\u0131\u015f\u0131nda Fuku\u015fima kazas\u0131 sonucu kanser gibi herhangi bir hastal\u0131k beklenmiyor. Fuku\u015fima\u2019ya yak\u0131n b\u00f6lge kazadan hemen sonra bo\u015falt\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan, ancak sonradan belirlenebilen di\u011fer baz\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck yerle\u015fim yerlerinde radyasyonun etkisi s\u00f6z konusudur. Koruyucu bir \u00f6nlem olarak Japonya\u2019da besin maddelerinde s\u00fcrekli radyoaktivite \u00f6l\u00e7\u00fcm ve denetimleri \u00f6neriliyor (WHO) ki bunlar zaten gerek \u00fcniversitelerde gerekse yetkili kurumlarca yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n Sonu\u00e7 olarak gerek Japonya\u2019da birka\u00e7 hafta kalanlarla, Japonya\u2018ya gitmeyi planlayanlar\u0131n Fuku\u015fima kazalar\u0131nda y\u00f6resel olarak yay\u0131lan radyoaktif maddelerin sa\u011fl\u0131klar\u0131na bir etkisi olaca\u011f\u0131ndan kayg\u0131lanmalar\u0131na hi\u00e7 gerek olmad\u0131\u011f\u0131 yukar\u0131daki a\u00e7\u0131klama ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalardan g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Anne karn\u0131ndaki bebeklerin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na da bir etki s\u00f6z konusu de\u011fildir. Unutmamal\u0131 ki hem \u00e7evremizdeki hem de v\u00fccudumuzdaki radyoaktif maddelerden s\u00fcrekli \u0131\u015f\u0131nlan\u0131yoruz. Ayr\u0131ca Japonya\u2019ya u\u00e7akla gidip gelirken kozmik \u0131\u015f\u0131nlardan ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z radyasyon dozu, Japonya\u2019da kalaca\u011f\u0131m\u0131z 4 haftal\u0131k s\u00fcrede alaca\u011f\u0131m\u0131z Fuku\u015fima ek dozunun yakla\u015f\u0131k olarak 4 kat\u0131d\u0131r (Ortalama olarak Japonya\u2019ya u\u00e7akla gidi\u015f ve d\u00f6n\u00fc\u015fte kozmik \u0131\u015f\u0131nlar\u0131ndan al\u0131nabilecek doz 2 x 0,06 mSv= 0,12 mSv\u2019dir. Tokyo\u2019da 4 hafta kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda ise doz 0,03 mSv\u2019dir (0,12\/0,03= 4). Japonya\u2019da daha k\u0131sa s\u00fcre kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda al\u0131nacak doz orant\u0131l\u0131 olarak daha az olacakt\u0131r). Asl\u0131nda Japonya\u2019ya gidi\u015f geli\u015fte u\u00e7aklarda al\u0131nan 0,12 mSv\u2019lik doz da \u00e7ok olmay\u0131p y\u0131ll\u0131k ortalama do\u011fal radyasyon dozunun % 5\u2019idir (=0,12 mSv\/2,4 mSv).<\/p>\n