{"id":11303,"date":"2011-06-01T20:44:13","date_gmt":"2011-06-01T17:44:13","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=11303"},"modified":"2017-06-06T20:54:06","modified_gmt":"2017-06-06T17:54:06","slug":"dunyaya-degisik-acilardan-bakmak-beethoven-ve-utrillo-ornegi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2011\/06\/01\/dunyaya-degisik-acilardan-bakmak-beethoven-ve-utrillo-ornegi","title":{"rendered":"D\u00fcnyaya de\u011fi\u015fik a\u00e7\u0131lardan bakmak -Beethoven ve Utrillo \u00f6rne\u011fi-"},"content":{"rendered":"

Her sanat\u00e7\u0131 ayr\u0131 bir a\u00e7\u0131d\u0131r, her sanat\u00e7\u0131n\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc bir bak\u0131\u015f bi\u00e7imi vard\u0131r. Kimi sanat\u00e7\u0131lar d\u00fcnyaya dar a\u00e7\u0131lardan bakarlar, kimi sanat\u00e7\u0131lar da d\u00fcnyaya olabildi\u011fince geni\u015f a\u00e7\u0131lardan bakarlar. Bunda e\u011fitim ko\u015fullar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck pay\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek yanl\u0131\u015f olmaz. Verim a\u00e7\u0131n\u0131n dar olmas\u0131ndan ya da geni\u015f olmas\u0131ndan \u00e7ok bak\u0131\u015f\u0131n keskinli\u011finden gelir. Dar a\u00e7\u0131lardan bak\u0131p \u00e7ok iyi g\u00f6renler az de\u011fildir. Geni\u015f a\u00e7\u0131dan bakmak ger\u00e7ekli\u011fi g\u00f6rebilmek konusunda daha zengin olanaklar sa\u011flar diye d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz ve bu d\u00fc\u015f\u00fcncemizin tutars\u0131z bir d\u00fc\u015f\u00fcnce oldu\u011funu s\u00f6ylemek de kolay de\u011fildir. Bilin\u00e7 ufku ne kadar geni\u015f olursa g\u00f6r\u00fc o \u00f6l\u00e7\u00fcde g\u00fc\u00e7l\u00fc olur. Ama en \u00f6nemlisi bakmay\u0131 bilmektir, bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 iyi g\u00f6rebilmektir.<\/em><\/p>\n

\"\"
Beethoven\u2019in sanat\u0131 i\u00e7 zenginli\u011fi gere\u011fi insana geni\u015f a\u00e7\u0131lardan bakmay\u0131 bilen bir sanatt\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"
Beethoven, m\u00fczi\u011finde b\u00fct\u00fcn bir insanl\u0131\u011f\u0131n dileklerini kar\u015f\u0131layacak bir g\u00fc\u00e7 yaratmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu.<\/figcaption><\/figure>\n

Yanl\u0131\u015fa d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz nokta sanat\u00e7\u0131y\u0131 ayr\u0131 bir yere koymaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z noktad\u0131r. Onu ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir varl\u0131k olarak tan\u0131mlay\u0131p \u00e7\u0131kma kolayl\u0131\u011f\u0131n\u0131 elden b\u0131rakam\u0131yoruz: e\u015fsiz yetenek, insan\u00fcst\u00fc zeka, do\u011fu\u015ftan sanat\u00e7\u0131\u2026 Bazen sanat\u00e7\u0131 da kendini ayr\u0131cal\u0131 g\u00f6rme e\u011filiminde oluyor. Bu durum \u00f6zellikle yetersiz sanat\u00e7\u0131 i\u00e7in belirleyicidir. Ger\u00e7ek sanat\u00e7\u0131n\u0131n kendini ayr\u0131cal\u0131 g\u00f6rme e\u011filiminde olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnemeyiz. Sanat\u00e7\u0131 benci\u2019dir hatta biraz da sergilemecidir ama kendini ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir varl\u0131k olarak alg\u0131lamaz. Ortak d\u00fcnyam\u0131zda aram\u0131zdan biridir o. Sanat\u00e7\u0131 olman\u0131n ger\u00e7ek\u00e7i duyarl\u0131l\u0131klar\u0131 kendini \u00f6zel biri olarak alg\u0131lamaya ayk\u0131r\u0131 d\u00fc\u015fer. \u0130nsan kendini \u201cb\u00fcy\u00fck sanat\u00e7\u0131\u201d diye alg\u0131lamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 yerde b\u00fcy\u00fc bozulur: o zaman sanat\u00e7\u0131n\u0131n yarat\u0131c\u0131 duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 eksilir, alg\u0131lama g\u00fc\u00e7leri bozulur. Sorun bir al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck sorunu olman\u0131n \u00f6tesinde d\u00fcnyadaki bir ki\u015filik yerini iyi bilme sorunudur. \u0130nsan i\u00e7in tek sars\u0131lmaz ger\u00e7ek her ki\u015finin bir ki\u015fi oldu\u011fudur. Ger\u00e7ek \u015fairler \u015faire benzemezler<\/strong> d\u00fc\u015f\u00fcncesi \u015fakayla s\u00f6ylenmi\u015f de\u011fildir. Andr\u00e9 Gide Dostoyevski\u2019de hi\u00e7bir \u00f6zentili davran\u0131\u015f bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, onun kurumlu ve \u00e7al\u0131ml\u0131 biri olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyordu. D\u00fcnyan\u0131n orta noktas\u0131 olmakla d\u00fcnyan\u0131n herhangi bir par\u00e7as\u0131 olmak aras\u0131ndaki ince ayr\u0131md\u0131r bu. Bu da bir bilin\u00e7 sorunu ortaya koyar. Bir ki\u015fi kendini d\u00fcnyan\u0131n orta noktas\u0131 g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda yetersizliklerine yenilmi\u015f demektir. \u00d6zel insan olmak kimseye uymad\u0131\u011f\u0131 gibi sanat\u00e7\u0131ya da uymaz.<\/p>\n

 <\/p>\n

Yetenek bir \u00e7aba ve sab\u0131r \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr<\/em><\/strong><\/p>\n

\"\"
Beethoven, \u00e7oklar\u0131n\u0131n s\u00f6zlerle anlatmakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekti\u011fi \u015feyleri m\u00fczi\u011fiyle pek g\u00fczel anlatt\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

\u0130nsanlar genelde sanatla ilgili her sorunu do\u011fu\u015ftan yetenek sorununa indirgeme e\u011filimindedirler. Kolayc\u0131l\u0131\u011f\u0131n bir bi\u00e7imidir bu da. Varsayd\u0131\u011f\u0131 do\u011fu\u015ftan yeteneklerini \u00e7e\u015fitli nedenlerle geli\u015ftirme olana\u011f\u0131 bulamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00fcz\u00fclen insanlar g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. \u00c7ok zaman bizler sanat\u0131n ne oldu\u011funu enine boyuna d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fimiz gibi yetene\u011fin ne oldu\u011funu da d\u00fc\u015f\u00fcnmeyiz. Sanat bir do\u011fu\u015ftan yetenek i\u015fi olunca esin de bir kayra \u00fcr\u00fcn\u00fc olmaz m\u0131? \u00c7oklar\u0131 esinde tanr\u0131sall\u0131\u011f\u0131n gizil etkilerini aramaktan geri durmazlar. Yetenek elbette herkese sunulmu\u015f bir iyilik olmamal\u0131d\u0131r, diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler, buna g\u00f6re esin de ancak ve ancak yetenekli insana gelecektir. Yani \u015fu kar\u015f\u0131m\u0131zda duran h\u0131mb\u0131l adam da isteyeydi iyi bir romanc\u0131 olabilir miydi? Neden olmas\u0131n dedi\u011fimizde hadi oradan diyeceklerdir. Tanr\u0131\u2019n\u0131n sevgili kulu olmaya kadar vard\u0131rabiliriz i\u015fi. Ama sorunu k\u00f6kten ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda yetene\u011fin bir \u00e7aba ve sab\u0131r \u00fcr\u00fcn\u00fc, esinin de bilincin kendili\u011finden etkinli\u011finin ve hatta bilin\u00e7alt\u0131 olu\u015fumlar\u0131n\u0131n sanat\u00e7\u0131ya bir arma\u011fan\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bilin\u00e7alt\u0131 karma\u015f\u0131klardan olu\u015fmu\u015f olan karmakar\u0131\u015f\u0131k d\u00fcnyas\u0131nda canl\u0131 olmakla birlikte fosille\u015fmi\u015f gibi duran \u00f6gelerini kendiyle girdi\u011fi oyunda bir fikre d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcp o fikri bir duygu-d\u00fc\u015f\u00fcnce b\u00fct\u00fcn\u00fc olarak bilin\u00e7 alan\u0131na \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 zaman esin ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olur. Onda \u00f6znelli\u011fin al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k renkleri nesnelli\u011fin her t\u00fcrl\u00fc ger\u00e7ekli\u011fi kar\u015f\u0131layan imgeleriyle bir b\u00fct\u00fcn olu\u015fturur: elde edilen \u015fey yani esin hem \u00e7ok yenidir hem de sanki tarih\u00f6ncesinden beri bilinen bir \u015feydir. Sanatta \u00f6zg\u00fcn olma ko\u015fulu ilkin esinde ger\u00e7ekle\u015fir. Esin ya\u015fam ve sanat deneylerinin bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr, onda her t\u00fcrl\u00fc ya\u015fant\u0131n\u0131n derin izleri vard\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

Sanatta \u00f6znel ve nesnelli\u011fin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc<\/em><\/strong><\/p>\n

\"\"
Utrillo, annesi ressam Suzanne Valadon ile birlikte; k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde ve b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde.<\/figcaption><\/figure>\n

Bilincin ve t\u00fcm bilin\u00e7 \u00fcr\u00fcnlerinin temel \u00f6zelli\u011fi nesnelle \u00f6zneli bir \"\" b\u00fct\u00fcnde eritmi\u015f olmakt\u0131r. Baz\u0131 fikirlerde nesnellik pay\u0131 \u00f6znellik pay\u0131ndan \u00e7oktur, baz\u0131lar\u0131nda da tam tersi. Fikirler salt nesnellikten ya da salt \u00f6znellikten yap\u0131lm\u0131\u015f de\u011fillerdir. Ger\u00e7ek bilin\u00e7sel \u00f6ge bilin\u00e7te b\u00fct\u00fcne ba\u011flanm\u0131\u015f, b\u00fct\u00fcnle bir olmu\u015f \u00f6gedir. Bilin\u00e7te b\u00fct\u00fcnselli\u011fe kavu\u015fmam\u0131\u015f her \u00f6ge i\u011fretidir, yak\u0131nda s\u00f6n\u00fcp gidecektir. B\u00fct\u00fcn\u00fcn do\u011fal bir \u00f6gesi olmak, b\u00fct\u00fcn\u00fcn i\u00e7inde bir anlam kazanmak \u00f6nemlidir, t\u0131pk\u0131 bireyin toplum kar\u015f\u0131s\u0131ndaki durumu gibi. Bilin\u00e7te b\u00fct\u00fcne kavu\u015fmam\u0131\u015f fikir k\u00f6ks\u00fcz fikirdir, kabaca al\u0131n\u0131p saklanm\u0131\u015f ya da ezberlenmi\u015f fikirdir. Eklenti \u00f6gelerden, birbirine ulanm\u0131\u015f \u00f6gelerden fikir olmaz. Ger\u00e7ek fikir bir kat\u0131\u015fma\u00e7 de\u011fil bir bile\u015fimdir. \u00d6znelle nesnelin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc estetikte \u00e7ok daha belirgindir ve \u00e7ok daha \u00f6nemlidir. Bu b\u00fct\u00fcnl\u00fck \u00f6ncelikle esini kuran fikirde, yap\u0131ta \u00f6nc\u00fc olan fikirde belirgindir. Bilimlerde \u00f6znellik pay\u0131 olabildi\u011fince aza indirgenmi\u015ftir. Felsefede de \u00f6znellik istenir bir \u015fey de\u011fildir: onda \u00f6znellik nesnelli\u011fin niteli\u011fini bozar ve \u00f6znele yaslanan felsefe felsefeden \u00e7ok sanat olur. \u00d6znelli\u011fin yeri ya da daha do\u011frusu \u00f6znel ve nesnel birlikteli\u011finin yeri sanat\u0131n alan\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bu y\u00fczden ger\u00e7ek sanat \u00fcr\u00fcnlerinde ben ve d\u00fcnya b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015ftir, d\u00fcnyadan bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman ben, ben\u2019den bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman d\u00fcnya g\u00f6r\u00fcn\u00fcr? Ben nesnel d\u00fcnyan\u0131n basit bir par\u00e7as\u0131 m\u0131y\u0131m yoksa ondan daha \u00e7ok bir \u015fey miyim? D\u00fcnyay\u0131 olu\u015fturan kaba b\u00fct\u00fcnl\u00fcklerden biri miyim? Hay\u0131r, ben d\u00fcnyan\u0131n s\u0131radan bir par\u00e7as\u0131 de\u011filim: b\u00fcy\u00fckevrende bir k\u00fc\u00e7\u00fckevren\u2019im ben. Yap\u0131t nas\u0131l bir k\u00fc\u00e7\u00fckevren\u2019se ben de bir k\u00fc\u00e7\u00fckevren\u2019im. Ben nas\u0131l ben olarak<\/strong> t\u00fcm varl\u0131\u011f\u0131 kendi bilin\u00e7 ko\u015fullar\u0131mda a\u00e7\u0131klayabiliyorsam yap\u0131t da kendi duygu-d\u00fc\u015f\u00fcnce b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde d\u00fcnyaya a\u00e7\u0131lan bir pencere \u00f6zelli\u011fi g\u00f6sterir yani kendine g\u00f6re d\u00fcnyay\u0131 a\u00e7\u0131klar. \u0130kimiz de b\u00fcy\u00fckevrenin kar\u015f\u0131s\u0131nda birer yorumcudan ba\u015fka bir \u015fey de\u011filiz. \u00d6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz buradan gelir. Yorumlamak kendi g\u00f6z\u00fcyle g\u00f6rmektir. Her yorumcu kendine g\u00f6re<\/strong> yorumcudur. B\u00fcy\u00fckevreni a\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fan, zaman zaman onu a\u015ft\u0131\u011f\u0131 duygusunu ya\u015fayan, ona etkin olarak kat\u0131l\u0131p onu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren ama \u00f6n\u00fcnde sonunda onun zenginli\u011fiyle a\u015f\u0131lan birer yorumcuyuz. D\u00fcnya ve ben birbirimizi bir diyalektik ili\u015fki i\u00e7inde s\u00fcrekli a\u015far\u0131z. B\u00fcy\u00fckevren bana duyars\u0131z gibi dursa da bilir bensiz olamayaca\u011f\u0131n\u0131, ama ben de b\u00fcy\u00fckevren olmadan bir hi\u00e7 olaca\u011f\u0131m\u0131 bilirim. \u00d6nemli olan b\u00fcy\u00fckevrene kat\u0131lmaktaki yetkinli\u011fimizdir, b\u00fcy\u00fckevreni a\u00e7\u0131klama g\u00fcc\u00fcm\u00fczd\u00fcr, onu yorumlama yatk\u0131nl\u0131\u011f\u0131m\u0131zd\u0131r. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda ben kendimi hi\u00e7e indirgemi\u015f olurum.<\/p>\n

 <\/p>\n

Sanat insan\u0131n kendini aldatmas\u0131n\u0131 engeller<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00d6nemli olan bu hi\u00e7 olma noktas\u0131ndan ka\u00e7makt\u0131r, b\u00fcy\u00fckevrene tam anlam\u0131nda tutkulu bir istemle y\u00f6nelmektir. Y\u00f6nelgenlik ger\u00e7ek insan\u0131n ba\u015fl\u0131ca niteli\u011fidir. Sanat bu hi\u00e7likten ka\u00e7\u0131\u015f\u0131n ve bu varl\u0131\u011fa y\u00f6neli\u015fin birinci alan\u0131d\u0131r, bize bu ka\u00e7\u0131\u015f\u0131n ve bu y\u00f6neli\u015fin olanaklar\u0131n\u0131 sunar. Ger\u00e7ek insan\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00e7abas\u0131 indirgenmi\u015flik duygusunu a\u015fmakt\u0131r. G\u00fcndelik bilin\u00e7le yetinen edilgin insan b\u00fcy\u00fckevrende kendini aramayan insand\u0131r. Mutlak edilgin olma noktas\u0131nda e\u015fyaya d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011fimizi biliriz. Bu indirgenmi\u015flik duygusunu yapay yollardan da pek g\u00fczel a\u015fabiliriz ya da a\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 san\u0131r\u0131z. \u0130nsan gerekti\u011finde kendini kand\u0131rmakta ustad\u0131r. Kendinde \u00fcst\u00fcn g\u00fc\u00e7ler sezen insan b\u00f6ylesi bir indirgenmi\u015fli\u011fe adayd\u0131r: kendini her an yeniden yaratmak yerine kendini \u00fcst\u00fcn yarad\u0131l\u0131\u015fl\u0131 duyman\u0131n mutlulu\u011fu. \u0130nsan\u0131n k\u0131sa ve dikensiz yollar\u0131 izleyerek \u00e7abucak d\u00fcze \u00e7\u0131kma tasar\u0131lar\u0131 geli\u015ftirmesi ve \u015feyle\u015fmi\u015flik durumundan ka\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 sanmas\u0131d\u0131r bu. Kendine bo\u015f yere inanmakla kendini ve her \u015feyi durmadan aramak aras\u0131ndaki ayr\u0131m insan olmamakla insan olmak aras\u0131ndaki ay\u0131md\u0131r. Sanata y\u00f6neldi\u011fimizde yapay dayanaklar\u0131 olmayan u\u00e7suz bucaks\u0131z bir alana \u00e7\u0131km\u0131\u015f oluruz. Onda her \u015fey kurgusal \u00e7er\u00e7evede de olsa ger\u00e7ektir. Sanatta kurgu ger\u00e7eklik ad\u0131na vard\u0131r. O y\u00fczden yalanc\u0131l\u0131k \u015fair i\u00e7in bir hakt\u0131r. Burada insan kendini tan\u0131yarak d\u00fcnyay\u0131 tan\u0131man\u0131n ve d\u00fcnyay\u0131 tan\u0131yarak kendini tan\u0131man\u0131n son derece g\u00fc\u00e7 ama olduk\u00e7a heyecan verici ser\u00fcvenini ya\u015far. Sesi g\u00fczel olup \u015fark\u0131 s\u00f6ylemek, batan g\u00fcne bak\u0131p \u015fiir yazmak, ka\u011f\u0131da resim diye bir \u015feyler \u00e7iziktirmek ba\u015fka \u015feydir, sanat d\u00fczeyinde insan\u0131 aramak, bilinmezin pe\u015fine d\u00fc\u015fmek ba\u015fka \u015feydir. Sanat\u0131n alan\u0131na her giri\u015fimizde yalans\u0131z bir ortama yeniden do\u011fmu\u015f oluruz. Sanat insan\u0131n kendini aldatmas\u0131na g\u00fc\u00e7l\u00fckler \u00e7\u0131kar\u0131r.<\/p>\n

Bu aray\u0131\u015f\u0131n kurallar\u0131n\u0131 koysak nas\u0131l olur? Bu kurallar var m\u0131 ki? Kurallar olabilir de, ama \u00f6ncelikle ko\u015fullar vard\u0131r. Bu ko\u015fullar sanat\u00e7\u0131n\u0131n ve bir t\u00fcr sanat\u00e7\u0131 olan sanat izleyicisinin bilin\u00e7 ko\u015fullar\u0131nda \u00f6zelle\u015fmi\u015f ko\u015fullard\u0131r. Her bilin\u00e7 sanata yatk\u0131n k\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r kendini, o y\u00fczden her ki\u015fiden sanat kar\u015f\u0131s\u0131nda ayn\u0131 ya da benzer alg\u0131lamalar\u0131 beklememiz do\u011fru olmaz. Ne y\u00f6nde ya\u015fam\u0131\u015fsak o y\u00f6nde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz, ya\u015fam ser\u00fcveninde neye e\u011filimimiz olmu\u015fsa o alanda yeteneklerimizi geli\u015ftirmi\u015fizdir. Bilincimiz do\u011fumumuzla girdi\u011fimiz d\u00fcnyada sonsuz deneylerimizin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. \u0130nsan kendili\u011finden yetenekleri olan de\u011fil, zaman i\u00e7inde yeteneklerini kurup geli\u015ftiren bir varl\u0131kt\u0131r. Yetilerimiz vard\u0131r, yetilerimiz \u00f6nceliklidir, yeteneklerimiz yoktur ba\u015ftan, daha sonra biz o yetilerimiz temelinde yeteneklerimizi geli\u015ftiririz. Sanatsal yaratma da sanatsal alg\u0131lama da bu ko\u015fullar alt\u0131nda olu\u015fur, bilincin ko\u015fullar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde olu\u015fur. Biz d\u00fcnyaya de\u011fi\u015fik a\u00e7\u0131lardan bakar\u0131z: insan olmak a\u00e7\u0131 olmakt\u0131r. Kimimiz daha geni\u015f a\u00e7\u0131dan bakar\u0131z, kimimiz biraz daha dar a\u00e7\u0131dan bakar\u0131z.<\/p>\n

Yazg\u0131 diye belirleyebilece\u011fimiz ya\u015fam ko\u015fullar\u0131m\u0131z bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n olu\u015fumunda elbet etkili olmu\u015ftur. \u0130nsan belli bir yere do\u011far yani bir yere b\u0131rak\u0131l\u0131r, o yerin ko\u015fullar\u0131nda kendini kurarken o ko\u015fullarla da hesapla\u015fmaya girer. Yetenekler de bu a\u00e7\u0131lar i\u00e7inde anlam\u0131n\u0131 bulur ve anlat\u0131m\u0131n\u0131 kazan\u0131r. Kimi sanat\u00e7\u0131 bilincini b\u00fct\u00fcn bir insanl\u0131\u011f\u0131n sorunlar\u0131na a\u00e7ar do\u011frudan do\u011fruya. Kimi sanat\u00e7\u0131 insan\u0131 o kadar geni\u015f \u00e7er\u00e7eveli d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015f, insana o kadar geni\u015f a\u00e7\u0131dan bakmam\u0131\u015ft\u0131r. Bilincimizi hem olanaklar\u0131m\u0131z \u00e7er\u00e7evesinde hem de bu olanaklar i\u00e7inde olu\u015fturdu\u011fumuz e\u011filimlerimiz \u00e7er\u00e7evesinde etkin k\u0131lar\u0131z. U\u00e7 noktalar bile vard\u0131r: baz\u0131lar\u0131 \u00f6zellikle toplumsalla\u015fma ko\u015fullar\u0131nda insan\u0131n sorunlar\u0131n\u0131 ele al\u0131r, baz\u0131lar\u0131 toplum diye bir \u015fey yokmu\u015f gibi tek insan\u0131n ser\u00fcvenlerinde tak\u0131l\u0131r kal\u0131r. Bunda elbet ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z yerin ve zaman\u0131n da etkisi vard\u0131r. Ama her \u015feyden \u00f6nce belirleyici olan bizim d\u00fcnyayla ilgilerimizdir. Bir u\u00e7ta tak\u0131l\u0131p kalmak verimsizli\u011fi getirir. \u00d6nemli olan en geni\u015f \u00e7er\u00e7evede toplumsal ve en geni\u015f \u00e7er\u00e7evede \u00f6zel olabilmektir. Bu arada zaman\u0131n getirdiklerini de g\u00f6zden uzak tutmamal\u0131y\u0131z: XVII. y\u00fczy\u0131lda \u201cklasik\u201d olmak ba\u015fka bir \u015fey olmaktan, XVIII. y\u00fczy\u0131lda \u201cduygucu\u201d olmak ba\u015fka bir \u015fey olmaktan daha uygundur. Gene de d\u00fcnyaya nas\u0131l bakmak gerekti\u011fine karar verecek olan do\u011frudan do\u011fruya ki\u015finin kendisidir.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00d6nemli olan bakmay\u0131 bilmektir<\/em><\/strong><\/p>\n

\"\"
Utrillo\u2019nun g\u00f6z\u00fc \u00f6zellikle sokaklardad\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"
Utrillo\u2019nun g\u00f6z\u00fc \u00f6zellikle sokaklardad\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

Her sanat\u00e7\u0131 ayr\u0131 bir a\u00e7\u0131d\u0131r, her sanat\u00e7\u0131n\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc bir bak\u0131\u015f bi\u00e7imi vard\u0131r. Kimi sanat\u00e7\u0131lar d\u00fcnyaya dar a\u00e7\u0131lardan bakarlar, kimi sanat\u00e7\u0131lar da d\u00fcnyaya olabildi\u011fince geni\u015f a\u00e7\u0131lardan bakarlar. Bunda e\u011fitim ko\u015fullar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck pay\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek yanl\u0131\u015f olmaz. Kabaca iki bak\u0131\u015f belirleyebiliyoruz demek ki, biri dar bak\u0131\u015f biri geni\u015f bak\u0131\u015f. Bu arada ne kadar dar ya da ne kadar geni\u015f sorunu her zaman olacakt\u0131r. Dar da geni\u015f de mutlak \u00f6l\u00e7\u00fclerde alg\u0131lanacak \u015feyler de\u011fildir. Bunlardan hangisi iyi ya da hangisi do\u011fru, g\u00fczeli ger\u00e7ekle\u015ftirme ediminde bunlardan hangisi daha etkin ya da daha belirleyici gibi sorular\u0131n bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoktur. Verim a\u00e7\u0131n\u0131n dar olmas\u0131ndan ya da geni\u015f olmas\u0131ndan \u00e7ok bak\u0131\u015f\u0131n keskinli\u011finden gelir. Dar a\u00e7\u0131lardan bak\u0131p \u00e7ok iyi g\u00f6renler az de\u011fildir. Geni\u015f a\u00e7\u0131dan bakmak ger\u00e7ekli\u011fi g\u00f6rebilmek konusunda daha zengin olanaklar sa\u011flar diye d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz ve bu d\u00fc\u015f\u00fcncemizin tutars\u0131z bir d\u00fc\u015f\u00fcnce oldu\u011funu s\u00f6ylemek de kolay de\u011fildir. Bilin\u00e7 ufku ne kadar geni\u015f olursa g\u00f6r\u00fc o \u00f6l\u00e7\u00fcde g\u00fc\u00e7l\u00fc olur. Ama en \u00f6nemlisi bakmay\u0131 bilmektir, bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 iyi g\u00f6rebilmektir. Geni\u015f a\u00e7\u0131lardan bak\u0131p da bulan\u0131k g\u00f6rsek daha m\u0131 iyi? Dar a\u00e7\u0131lardan bak\u0131p \u00e7ok a\u00e7\u0131k g\u00f6ren, p\u0131r\u0131l p\u0131r\u0131l g\u00f6ren sanat\u00e7\u0131lar vard\u0131r. \u00d6ncelikle \u00e7ok az s\u00f6zc\u00fck kullanan \u015fairlerin durumunu d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Onlar o g\u00f6r\u00fcn\u00fcr darl\u0131klar\u0131 i\u00e7inde o kadar a\u00e7\u0131k g\u00f6r\u00fcrler ki g\u00f6rd\u00fcklerini, yap\u0131tlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bir an bile ke\u015fke daha geni\u015f g\u00f6rselerdi diye bir duyguya d\u00fc\u015fmeyiz.<\/p>\n

Ya\u015fam bi\u00e7imimiz bak\u0131\u015f bi\u00e7imimizi ele verir. Ancak en ba\u015fta \u015fu noktada anla\u015fmam\u0131z gerekiyor: \u00f6nemli olan nereden ya da hangi a\u00e7\u0131dan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z de\u011fil bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 iyi g\u00f6r\u00fcp g\u00f6rmedi\u011fimizdir. Canaletto insans\u0131z bir d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yor gibiydi. Onu ilgilendiren \u00f6ncelikle mimari yap\u0131lard\u0131r. Resimlerinde k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck insanlar g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz, yok gibi \u015feylerdir onlar: c\u0131v\u0131l c\u0131v\u0131l bir insan kalabal\u0131\u011f\u0131 yoktur ortada, yap\u0131lar\u0131n dekoru gibidir onda insan. \u0130nsan\u0131n \u00e7ok\u00e7a g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc yerde bile y\u00fczler anlaml\u0131 de\u011fildir: insandan daha ba\u015fka bir \u015feyi g\u00f6rmeniz istenmi\u015ftir, g\u00f6z\u00fcn\u00fcz insana de\u011fil \u00f6rne\u011fin bir kilisenin yap\u0131 \u00f6zelliklerine tak\u0131l\u0131r. Bu da elbet insan\u0131 g\u00f6rmenin bir ba\u015fka a\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r. \u0130nsan hi\u00e7 yok diyemeyiz: bir kent g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc olacaksa orada elbet insanlar da olacakt\u0131r. Deyim yerindeyse, insana merakl\u0131 de\u011fildir Canaletto. Bunu bir dar a\u00e7\u0131dan bak\u0131\u015f olarak da nitelendirebiliriz, \u00f6zel bir bak\u0131\u015f bi\u00e7imi olarak da de\u011ferlendirebiliriz. G\u00f6zlerini daha dar bir alana dikmek ve oradan b\u00fct\u00fcn insana ula\u015fmak: kimi sanat\u00e7\u0131n\u0131n yapmak istedi\u011fi budur. Kimi \u015fairlerin s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc dar ama \u015fiirleri g\u00fc\u00e7l\u00fc olurken s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc geni\u015f kimi \u015fairlerin \u015fiirleri yetersiz g\u00f6r\u00fcnebilir g\u00f6z\u00fcm\u00fcze. Geni\u015f a\u00e7\u0131lar her zaman daha verimlidir diye d\u00fc\u015f\u00fcnmek biraz do\u011fru olsa da biraz yanl\u0131\u015f olur. \u00d6nemli olan her ko\u015fulda do\u011fru g\u00f6rebilmektir. Konu ya da sorun \u00e7e\u015fitlili\u011fi bir sanat\u00e7\u0131y\u0131 b\u00fcy\u00fck k\u0131lmaya yetmez. B\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn ba\u015fka ko\u015fullar\u0131 vard\u0131r. Ama geni\u015f a\u00e7\u0131lar bizim i\u00e7in do\u011fal olarak dar a\u00e7\u0131lardan daha kapsay\u0131c\u0131d\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

Beethoven: insana geni\u015f a\u00e7\u0131lardan bakan bir sanat\u00e7\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n

Geni\u015f a\u00e7\u0131dan bakan sanat\u00e7\u0131lar\u0131n ba\u015f\u0131nda Beethoven vard\u0131r desek yanl\u0131\u015f bir \u015fey s\u00f6ylemi\u015f olmay\u0131z. O Almanya\u2019n\u0131n k\u00fclt\u00fcr a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck at\u0131l\u0131mlara girdi\u011fi bir d\u00f6nemde \u00f6ncelikle kendini bir k\u00fclt\u00fcr adam\u0131 olarak yeti\u015ftirmenin yollar\u0131n\u0131 aram\u0131\u015ft\u0131. Hem alman ayd\u0131nlanmac\u0131lar\u0131yla hem de duygucu bir \u00e7izgide \u00fcr\u00fcnler veren Sturm und Drang<\/strong> ak\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fcleriyle, \u00f6zellikle de Klopstock, Goethe ve Schiller\u2019le yak\u0131nl\u0131k kurmu\u015ftu. Alman burjuvazisinin devrim d\u00fc\u015f\u00fcncesine en yak\u0131n kesimleriyle ili\u015fkideydi. Bu m\u00fczik adam\u0131 on dokuz ya\u015f\u0131nda edebiyat okumak \u00fczere \u00fcniversiteye yaz\u0131ld\u0131. Bu bize garip g\u00f6r\u00fcnebilir. Ne var ki o insan\u0131 tan\u0131madan iyi m\u00fczik yapman\u0131n olas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyordu. E. Schneider adl\u0131 \u00e7ok \u00fcnl\u00fc bir edebiyat profes\u00f6r\u00fcn\u00fcn derslerinden yararlanmay\u0131 kafas\u0131na koymu\u015ftu. Alman yazarlar\u0131n\u0131n yap\u0131p ettiklerini merak etmekle s\u0131n\u0131rlanm\u0131yor, kendisi i\u00e7in Homeros\u2019a, Plutarkhos\u2019a, Shakespeare\u2019e kadar uzanan bir ilgi alan\u0131 olu\u015fturuyordu. Bu s\u0131radan bir y\u00f6nelim de\u011fildi. Beethoven hi\u00e7bir zaman edebiyat\u00e7\u0131 olmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmedi. Kendisinin de belirtti\u011fi gibi Goethe\u2019de, Schiller\u2019de ve daha ba\u015fka edebiyat adamlar\u0131nda m\u00fczik alan\u0131ndaki esinini g\u00fc\u00e7lendirecek kaynaklar ar\u0131yordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc o m\u00fczik yapmak i\u00e7in m\u00fczik yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnecek bir besteci de\u011fildi, m\u00fczi\u011finde b\u00fct\u00fcn bir insanl\u0131\u011f\u0131n dileklerini kar\u015f\u0131layacak bir g\u00fc\u00e7 yaratmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu.<\/p>\n

Beethoven \u015fansl\u0131 do\u011fmu\u015f sanat\u00e7\u0131lardand\u0131r. Babas\u0131 s\u0131radan bir m\u00fczik\u00e7i de olsa m\u00fczik\u00e7iydi. Beethoven yirmi iki ya\u015f\u0131na geldi\u011finde zaman\u0131n en \u00f6nemli bestecilerinden Haydn\u2019la \u00e7al\u0131\u015fma olana\u011f\u0131 buldu. Ancak Haydn\u2019\u0131n bu gen\u00e7 besteci aday\u0131yla \u00e7ok d\u00fczenli ve verimli \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmad\u0131\u011f\u0131 bilinir. Bu belki de onun kimselere pek benzemeyen bu gen\u00e7 insan\u0131n ne yapmak istedi\u011fini tam olarak kestiremiyor olmas\u0131ndand\u0131. Beethoven Haydn\u2019la yetinmedi, ba\u015fka m\u00fczik\u00e7ilerle de \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Albrechtsberger\u2019le beste, Krumpholz\u2019la keman tekni\u011fi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Salieri\u2019den \u015fan dersleri ald\u0131. Ama kab\u0131na s\u0131\u011famayan, hep yenilikler arayan, al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f \u00e7izgilerin hep d\u0131\u015f\u0131nda gezinen bu gen\u00e7 adam ald\u0131\u011f\u0131 derslerin basmakal\u0131p dersler oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor, bu arada Albrechtsberger\u2019i \u201cm\u00fczik iskeletleri \u00fcreticisi\u201d diye alaya al\u0131yordu. Beethoven seslerle heyecan uyand\u0131rmay\u0131 ama\u00e7layan bir besteci de\u011fildi, ba\u015fta \u00f6zg\u00fcrl\u00fck olmak \u00fczere insan\u0131n temel sorunlar\u0131n\u0131 seslerle tart\u0131\u015fmay\u0131 bilen bir sanat\u00e7\u0131yd\u0131. M\u00fczik bir izlenimler sanat\u0131d\u0131r diyenlere inat, o \u00e7oklar\u0131n\u0131n s\u00f6zlerle anlatmakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekti\u011fi \u015feyleri m\u00fczi\u011fiyle pek g\u00fczel anlatt\u0131. Onun yap\u0131tlar\u0131n\u0131 yorumlayanlar\u0131n ve izleyenlerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc onlardaki bildiriyi iyi anlayamam\u0131\u015flarsa bu \u00e7ok do\u011fald\u0131r. Homeros\u2019lar\u0131, Plutarkhos\u2019lar\u0131, Goethe\u2019leri, Schiller\u2019leri, Shakespeare\u2019leri olmayanlar bu zengin ve derin d\u00fcnyaya giremeyebilirler. Onlar\u0131n d\u00fcnyaya \u00e7ok geni\u015f bir a\u00e7\u0131dan bakmalar\u0131 kolay de\u011fildi. Beethoven\u2019in sonatlar\u0131n\u0131 ruha izlenimler veren g\u00fczel sesler y\u0131\u011f\u0131n\u0131 olarak \u00e7alan ve dinleyen insanlar\u0131n \u00e7aresizli\u011fi bize \u015funu anlat\u0131r: sanat ancak b\u00fcy\u00fck insanl\u0131\u011f\u0131n en belirleyici sorunlar\u0131na y\u00fckselebildi\u011fi zaman sanatt\u0131r. Evet, Beethoven\u2019in sanat\u0131 i\u00e7 zenginli\u011fi gere\u011fi insana geni\u015f a\u00e7\u0131lardan bakmay\u0131 bilen bir sanatt\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

Maurice Utrillo: \u00a0dar a\u00e7\u0131dan bak\u0131p geni\u015f alanlar\u0131 g\u00f6ren ressam<\/em><\/strong><\/p>\n

\"\"
\u201cMaurice Utrillo bir yaln\u0131zd\u0131r. O insan olarak ve sanat\u00e7\u0131 olarak yaln\u0131z ya\u015fad\u0131.\u201d<\/figcaption><\/figure>\n

Dar a\u00e7\u0131dan bakma yatk\u0131nl\u0131\u011f\u0131 frans\u0131z ressam\u0131 Maurice Utrillo\u2019da kendini g\u00f6sterir. Dar a\u00e7\u0131dan bak\u0131p geni\u015f alanlar\u0131 g\u00f6rmek diyebiliriz buna. O Beethoven kadar \u015fansl\u0131 de\u011fildi, hi\u00e7 de\u011fildi. D\u00fcnyan\u0131n az\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr gibi yapmak, d\u00fcnyay\u0131 g\u00f6zlemlemek i\u00e7in k\u00fc\u00e7\u00fck bir pencere a\u00e7mak, ama oradan insanla ilgili ne varsa g\u00f6rmeye \u00e7al\u0131\u015fmak. Bu b\u00fcy\u00fck ressam g\u00f6zlerini dar bir alana diker, oradan insan\u0131 insan k\u0131lan<\/strong> her \u015feyi g\u00f6rmeye, insanla ilgili anlamlara ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Onun g\u00f6z\u00fc \u00f6zellikle sokaklardad\u0131r. Soka\u011f\u0131 kendi kafas\u0131na g\u00f6re ya\u015fayan ve soka\u011f\u0131 g\u00f6nl\u00fcne g\u00f6re t\u00fcketen biri olsayd\u0131 onunla hi\u00e7 ilgilenmezdik. O tam anlam\u0131nda bir insan ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131d\u0131r: insan\u0131 ba\u015fk\u00f6\u015feye oturtmu\u015f olmasa da her tablosunda insan vard\u0131r: insan\u0131n evleri, insan\u0131n sokaklar\u0131 vard\u0131r, onlarda insan\u0131n duyarl\u0131klar\u0131 vard\u0131r. R. N\u00e9gri ressamla ilgili olarak yazd\u0131\u011f\u0131 Resim: y\u00fcce ka\u00e7\u0131\u015f <\/em>ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131da bunu ortaya koyar. Yaz\u0131n\u0131n altba\u015fl\u0131\u011f\u0131 Dingin bir liriklik, yumu\u015fak ve dokunakl\u0131 bir \u015fiir, d\u00fcnyada yapayaln\u0131z bir \u00e7ocuk bak\u0131\u015f\u0131<\/em>\u2019d\u0131r. Altba\u015fl\u0131k bize ressamla ilgili her \u015feyi anlatm\u0131yor mu? Evet, bu b\u00fcy\u00fck usta ne portrelerle ne do\u011fa g\u00f6r\u00fcn\u00fcmleriyle ne \u00f6l\u00fcdo\u011falarla ilgilenir, ama her zaman sokaklarla ve yap\u0131larla ilgilenir, fabrikalarla, k\u0131\u015flalarla, evlerle, katedrallerle ilgilenir. S\u0131radan bir ressam gibidir ama yal\u0131n ve \u0131l\u0131ml\u0131 duygusall\u0131\u011f\u0131yla b\u00fcy\u00fck ustalarda g\u00f6r\u00fclen d\u00fcnya kavray\u0131\u015f\u0131na tam anlam\u0131nda ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Basitte oyalan\u0131yor dersiniz, yaln\u0131z g\u00f6r\u00fcneni g\u00f6r\u00fcyor dersiniz, yal\u0131nkat bir bak\u0131\u015f\u0131 var dersiniz, b\u00fct\u00fcn bunlar sanki do\u011frudur, ama o b\u00f6yle yaparken b\u00fcy\u00fck bir g\u00f6r\u00fcye ula\u015fm\u0131\u015f, b\u00fcy\u00fck sanat\u00e7\u0131 kimli\u011fi kazanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Onu kendisinden k\u0131rk ya\u015f kadar b\u00fcy\u00fck olan ve G\u00fcmr\u00fck\u00e7\u00fc Rousseau diye bilinen e\u011fitimsiz sanat\u00e7\u0131 Henri Rousseau\u2019nun izleyicisi olarak g\u00f6renler vard\u0131r. Maurice Utrillo ger\u00e7ekten G\u00fcmr\u00fck\u00e7\u00fc Rousseau\u2019nun izleyicisi midir? Paris g\u00fcmr\u00fc\u011f\u00fcnde ikinci s\u0131n\u0131f yazman olan Rousseau\u2019nun resimleri ba\u015flang\u0131\u00e7ta alay konusuydu. O bir ressamd\u0131 ama bir \u00e7ocuktu. \u00c7izdi\u011fi do\u011fa g\u00f6r\u00fcn\u00fcmleri d\u00fc\u015fsel bir d\u00fcnyadan s\u00f6k\u00fcl\u00fcp getirilmi\u015f s\u0131radan \u015feyler gibiydi. Baz\u0131lar\u0131 da sanki karabasanlardan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Boyad\u0131\u011f\u0131 insanlar durduklar\u0131 yerde sanki i\u011freti duruyorlard\u0131. \u00d6rne\u011fin onun yapt\u0131\u011f\u0131 Kad\u0131n portresi<\/em>\u2019ni belki de herkes yapabilirdi. Gene de onun resimlerinde insan\u0131 b\u00fcy\u00fcleyen, insan\u0131 al\u0131p g\u00f6t\u00fcren bir \u015feyler vard\u0131. Baz\u0131 sanat\u00e7\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc s\u0131radanl\u0131\u011f\u0131ndan gelir, G\u00fcmr\u00fck\u00e7\u00fc Rousseau\u2019nun b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc de s\u0131radanl\u0131\u011f\u0131ndand\u0131 elbet. Belki de ona daha iyi bakmak, onda \u00e7izgilerin \u00f6tesini, \u00f6n\u00fcn\u00fc ve arkas\u0131n\u0131 g\u00f6rmek gerekiyordu. Biz \u00e7ok zaman g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczle yetiniriz, g\u00f6r\u00fcnenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 zorlamay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeyiz. Bakmak, daha da bakmak, sonra bir daha bakmak gerekir anlamak i\u00e7in. Madam Bovary<\/em>\u2019yi bir okuyu\u015fta t\u00fcketemezsiniz.<\/p>\n

Maurice Utrillo bu \u00e7ocuksu ki\u015finin sanat\u0131n\u0131 izlemi\u015f olabilir miydi? Neden olmas\u0131n! Sanat\u00e7\u0131 pek\u00e7ok kaynaktan etkilenen ki\u015fidir. Hele Maurice Utrillo gibi daha d\u00fcnyaya g\u00f6z\u00fcn\u00fc a\u00e7arken resimle y\u00fczy\u00fcze gelmi\u015f biriyse. O ressam Suzanne Valadon\u2019un babas\u0131 belirsiz o\u011fluydu, g\u00f6z\u00fcn\u00fc bir ressamlar \u00e7evresine a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. Babas\u0131 belki de Montmartre ortam\u0131n\u0131n ilgin\u00e7 ki\u015filiklerinden Boissy adl\u0131 bir bohemdi. Boissy s\u0131radan\u0131n alt\u0131nda bir ressamd\u0131. O\u011fluna bir ad bile b\u0131rakmad\u0131 ama soya\u00e7ekim \u00fczerinden alkolikli\u011fi b\u0131rakt\u0131. K\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuk anneannesinin koltu\u011fu alt\u0131nda, kapal\u0131 ve bunalt\u0131c\u0131 bir ortamda b\u00fcy\u00fcd\u00fc. Annesinin ad\u0131na vaftiz edilmi\u015f olan bu \u00e7ocuk ispanyol ressam\u0131 ve ele\u015ftirmecisi Miguel Utrillo y Molinas\u2019dan yak\u0131nl\u0131k g\u00f6rd\u00fc ve onun ad\u0131n\u0131 ald\u0131. O s\u0131ra ana o\u011fulun ya\u015fam\u0131na Paul Mousis adl\u0131 bir adam girdi, bu adam bir zaman sonra ressam Suzanne Valadon\u2019la evlendi. \u0130yi de oldu, anay\u0131 da o\u011flunu da sefillikten kurtard\u0131. Onlar\u0131 Montmartre\u2019da bir eve ta\u015f\u0131d\u0131 ve o\u011flan\u0131n e\u011fitimiyle ilgilenmeye ba\u015flad\u0131. Ne var ki cin gibi zeki Maurice e\u011fitimini s\u00fcrd\u00fcremedi ve bir bankada i\u015fe girdi. Bundan sonras\u0131 ger\u00e7ek anlamda d\u00fc\u015f\u00fc\u015ft\u00fcr, babadan kalan alkol tutkunlu\u011funun etkin k\u0131l\u0131nmas\u0131yla belirgindir. R. Negri, Maurice\u2019in be\u015f ya\u015f\u0131ndan sonra s\u00fct\u00fcn yerine \u015farab\u0131 koymu\u015f oldu\u011funu anlat\u0131r. Art\u0131k onun i\u00e7in alkol her \u015fey demektir, ya\u015fam\u0131n tek anlam\u0131 gibidir. Ressam olan annesi belki alkolden vazge\u00e7er diye onu resme y\u00f6neltmekle iyi etmi\u015ftir: alkol tutkusunun sonu gelmemi\u015ftir ama b\u00f6ylece sanat tarihinin en b\u00fcy\u00fck adlar\u0131ndan biri do\u011fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

Utrillo kendi d\u00fcnyas\u0131ndan insanl\u0131\u011fa a\u00e7\u0131l\u0131r<\/em><\/strong><\/p>\n

\"\"
Utrillo tam anlam\u0131yla bir insan ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131d\u0131r: insan\u0131 ba\u015fk\u00f6\u015feye oturtmu\u015f olmasa da her tablosunda insan vard\u0131r: insan\u0131n evleri, insan\u0131n sokaklar\u0131 vard\u0131r, onlarda insan\u0131n duyarl\u0131klar\u0131 vard\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

Resim yapt\u0131\u011f\u0131 zamanlar d\u00fcnyadan iyice kopar, hi\u00e7bir \u015feyi g\u00f6z\u00fc g\u00f6rmez olur. Her zaman yabanc\u0131 oldu\u011fu ve hi\u00e7bir zaman al\u0131\u015famayaca\u011f\u0131 ger\u00e7eklikler d\u00fcnyas\u0131ndan pek g\u00fczel ka\u00e7may\u0131 ba\u015far\u0131r b\u00f6ylece. Suzanne Valadon bir zaman sonra Paul Mousis\u2019den ayr\u0131l\u0131nca paras\u0131zl\u0131k anay\u0131 ve o\u011fulu iyiden iyiye sarsar. \u0130nsanlarla hi\u00e7bir ba\u011f\u0131 olmayan ve serseri ya\u015fam\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmekten ba\u015fka bir \u015fey beceremeyen bu adam bundan b\u00f6yle yaln\u0131zca i\u00e7ki paras\u0131 bulmak i\u00e7in resim yapacakt\u0131r. Resim yapmak zorundad\u0131r, bu bir \u00f6l\u00fcm kal\u0131m sorunudur. Elinden gelen tek \u015fey resim yapmakt\u0131r. Bazen bir \u015fi\u015fe \u015faraba bir tablosunu verir. Ne var ki tablolar\u0131 piyasada yeri ya da kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan \u015feyler de\u011fildir, ancak elden ona buna pazarlanabilen \u015feylerdir. \u201cMaurice Utrillo bir yaln\u0131zd\u0131r. O insan olarak ve sanat\u00e7\u0131 olarak yaln\u0131z ya\u015fad\u0131\u201d diyen R. N\u00e9gri onun hi\u00e7bir zaman kuramlar\u0131 savunmak ad\u0131na kavgaya giren, d\u00fcnyaya yeni yorumlar getirmeye kalkan, bildiriler sunmaya \u00e7al\u0131\u015fan biri olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler: \u201cO basit\u00e7e kendisidir.\u201d Onun renklerle ve bi\u00e7imlerle \u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015fiiri, bir \u00e7ocu\u011fun saf bak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 and\u0131ran \u015fiiri burada ba\u015flar. Kendi d\u00fcnyas\u0131na kapanm\u0131\u015ft\u0131r, renkleri ve bi\u00e7imleri kullanarak kendi d\u00fcnyas\u0131ndan b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya ya da insanl\u0131\u011fa \"\"a\u00e7\u0131l\u0131r. Toplumd\u0131\u015f\u0131 bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc vard\u0131r, toplumd\u0131\u015f\u0131 da olsa insanl\u0131\u011f\u0131n i\u00e7indedir: tart\u0131\u015fma denen \u015feye yabanc\u0131d\u0131r, kuramsal d\u00fczeydeki t\u00fcm sorunlardan habersizdir. Bununla birlikte o basbaya\u011f\u0131 yeni zamanlar\u0131n \u00e7ocu\u011fudur: XIX. y\u00fczy\u0131l\u0131n kal\u0131t\u0131n\u0131 edinmi\u015ftir. O istemese de zaman\u0131n sorunlar\u0131 onun varl\u0131\u011f\u0131na i\u015fler, onun d\u00fcnyas\u0131na izinsiz girer. \u201cOnun do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131ndaki tutumu izlenimcilerin g\u00f6zlemleyici dinginli\u011fini yans\u0131tmaz, i\u015fkence g\u00f6ren ve ac\u0131 \u00e7eken bir ruhun bo\u011funtulu aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131r, bu ruhun duygusal ba\u015f\u0131bo\u015flu\u011fu Paris banliy\u00f6s\u00fcn\u00fcn yoksul sokaklar\u0131nda ve sefil semtlerinde kendini g\u00f6sterir\u201d (R. N\u00e9gri).<\/p>\n

D\u00fcnyayla ba\u011f\u0131n\u0131n son derece s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131 d\u00fcnyaya dar a\u00e7\u0131lardan bakmas\u0131 sonucunu getirmi\u015ftir. D\u00fcnyaya geni\u015f a\u00e7\u0131lardan bakacak g\u00fcc\u00fc yoktu ki. Donan\u0131m\u0131 s\u0131radan\u0131n da alt\u0131ndad\u0131r. Maurice Utrillo ufku geni\u015f bir sanat\u00e7\u0131 de\u011fildir. Alkol\u00fcn iyiden iyiye daraltt\u0131\u011f\u0131 bir a\u00e7\u0131dan d\u00fcnyaya bakar ve elbette \u00e7ok \u015fey g\u00f6rmez ama gene de \u00e7ok \u015fey g\u00f6r\u00fcr. G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc hemen hemen yaln\u0131zca sokaklard\u0131r. Estetik a\u00e7\u0131dan Maurice Utrillo\u2019da bizi ilgilendiren de budur: dar a\u00e7\u0131lara s\u0131\u011fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 o b\u00fcy\u00fck insani zenginliktir. \u00c7izdi\u011fi hep kent g\u00f6r\u00fcn\u00fcmleridir ancak o g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerde bir ya da birka\u00e7 bak\u0131\u015fla ya da \u00e7\u0131plak g\u00f6zle kolay kolay g\u00f6r\u00fclemeyecek bir \u015feyler g\u00f6r\u00fcr. Bu bir sokakt\u0131r ama onda sizi birdenbire yakalayan ve al\u0131p g\u00f6t\u00fcren bir \u015feyler vard\u0131r. Soka\u011f\u0131n i\u00e7ine \u00e7ekilirsiniz. Buna renklerin \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 da diyebiliriz, bi\u00e7imlerin sessizlik i\u00e7inde olu\u015fturulmu\u015f g\u00f6rkemi de diyebiliriz. Ger\u00e7ekte daha geni\u015f a\u00e7\u0131dan bakmak uygun olur. D\u00fcnyaya bir Picasso gibi, bir Balzac gibi, bir Baudelaire gibi, bir Beethoven gibi bakmak. Ancak dar a\u00e7\u0131lardan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda da g\u00f6r\u00fclebilecek pek\u00e7ok g\u00fczellik vard\u0131r: bunu bize do\u011frulayanlar\u0131n ba\u015f\u0131nda Maurice Utrillo gelir. \u00d6nemli olan, daha \u00f6nce de dedi\u011fimiz gibi, dar a\u00e7\u0131lardan bakmak de\u011fil bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 iyi g\u00f6rmektir. Yaln\u0131zl\u0131k, d\u00fcnyadan ka\u00e7\u0131\u015f, kendine kapanma e\u011filimi zorunlu olarak bizim a\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 daralt\u0131r. Ger\u00e7ekte yaln\u0131zl\u0131k dedi\u011fimiz \u015fey \u00e7ok daha geni\u015f a\u00e7\u0131lardan bakan sanat\u00e7\u0131lar\u0131n da sorunuydu. Ama onlar yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131n \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kabilmi\u015flerdir. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya a\u00e7\u0131lmay\u0131 ba\u015fard\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman ne kadar yaln\u0131z da olsak yaln\u0131z de\u011filizdir. Geni\u015f a\u00e7\u0131lar sa\u011fl\u0131kl\u0131 birikimlerin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr daha \u00e7ok.<\/p>\n

 <\/p>\n

Sanat\u00e7\u0131, yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131 zorunlu olarak ya\u015fayacakt\u0131r<\/em><\/strong><\/p>\n

Yaln\u0131zl\u0131k sanat\u00e7\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmeyen bar\u0131na\u011f\u0131, zorunlu korunma noktas\u0131d\u0131r, ayn\u0131 zamanda g\u00f6zlem kulesidir. Yaln\u0131zl\u0131k sanat\u00e7\u0131n\u0131n kendini sanc\u0131lar i\u00e7inde durmadan do\u011furdu\u011fu yerdir. Sanatta her \u015fey bir yaln\u0131zl\u0131k temelinde anlat\u0131m\u0131n\u0131 bulur, bir yaln\u0131zl\u0131k kayna\u011f\u0131ndan b\u00fct\u00fcn bir d\u00fcnyaya yay\u0131l\u0131r: zaman zaman yata\u011f\u0131ndan ta\u015far ve \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kan her ger\u00e7ekli\u011fe kendi renklerini verir. D\u00fcnyay\u0131 yorumlamak demek b\u00fct\u00fcn bir ger\u00e7ekli\u011fi \u00f6zg\u00fcn bilin\u00e7 ko\u015fullar\u0131nda \u00f6znelli\u011fin \u00e7ok \u00f6zel renklerine boyamak demektir. Yaln\u0131z kendi g\u00f6z\u00fcyle g\u00f6rebilen do\u011fru g\u00f6rebilir. Bize en do\u011fruyu g\u00f6sterecek ortak bir g\u00f6z yoktur. Bu y\u00fczden do\u011falc\u0131l\u0131\u011f\u0131n verimi her zaman k\u0131s\u0131r olacakt\u0131r. Kendi olmak t\u00fcm ya\u015famda ama en \u00e7ok da sanatta gereklidir ve belirleyicidir. Genel anlamda insan yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131zca katlan\u0131las\u0131 bir \u015fey olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131 cennettekilerin bile kolay kolay katlanamayaca\u011f\u0131 bir s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 durum diye g\u00f6r\u00fcr. Oysa sanat\u00e7\u0131 daha ba\u015ftan bu konuda belli bir benimseme i\u00e7ine girmi\u015ftir. Bir t\u00fcr katlanmad\u0131r belki de bu ya da bir t\u00fcr \u00e7ileciliktir. Sanatta kalacaksa insan, yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131 bir zorunluluk olarak ya\u015fayacakt\u0131r. Beethoven kibirli biri olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, insanlardan ka\u00e7mad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak birilerine ay\u0131racak vaktinin de olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Bir t\u00fcr adanm\u0131\u015fl\u0131kt\u0131 bu. Vakti olan Beethoven garip bir Beethoven\u2019dir ama o vakti de olsa yaln\u0131z olacakt\u0131r ya da kendiyle olacakt\u0131r. Sanat\u00e7\u0131 kadar kendine gereksinimi olan bir ba\u015fka insan yoktur. Sanat\u00e7\u0131 yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131 bir zorunluluk olarak g\u00f6r\u00fcrken onu neredeyse bir aray\u0131\u015f y\u00f6ntemi olarak benimser.<\/p>\n

Maurice Utrillo ger\u00e7ekten ilgin\u00e7 bir \u00f6rnektir. O d\u00f6nemde Paris\u2019de kenti \u00e7izen ba\u015fka ressamlar da vard\u0131, herbiri kenti kendine g\u00f6re \u00e7iziyordu. Zaten resmi yap\u0131labilecek olan hep ayn\u0131 evler ayn\u0131 sokaklar de\u011fil miydi? Ne var ki Utrillo her \u00e7izdi\u011fini tutkuyla ya da a\u015fkla \u00e7iziyordu. Bu garip adam sanat\u0131na b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 katabilmi\u015f \u00e7ok az sanat\u00e7\u0131dan biridir. O resim yaparken d\u00fcnya bir bayram yeriydi. \u00c7izerken kolay kolay ula\u015f\u0131lamaz olan bir \u015feyi, yaln\u0131z kendisinin g\u00f6rebildi\u011fi bir \u015feyi bulup \u00e7\u0131kar\u0131yor gibiydi. Bir \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131\u015f gibi alg\u0131lanabilecek bir kurtulu\u015f denemesiydi belki de bu. Bir yan\u0131 d\u00fcnyaya kar\u015f\u0131 koymak olan \u015fey bir yan\u0131 d\u00fcnyaya yerle\u015fmek olan \u015feydi. Onu ba\u015fkalar\u0131ndan ay\u0131ran \u00f6zelli\u011fi buydu: resmi bir i\u00e7 gereklilik olarak ya\u015f\u0131yordu. Bir evi, bir soka\u011f\u0131, bir k\u00f6\u015feba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7izen her ressam bir \u201ctarz\u201d tutturmu\u015ftur. Utrillo\u2019nun \u201ctarz\u201d\u0131 t\u00fcm hesaplar\u0131n ve t\u00fcm \u00f6ng\u00f6r\u00fclerin d\u0131\u015f\u0131nda bir ger\u00e7ekle\u015ftirme edimiydi. Resim onun i\u00e7in d\u00fcnyada olman\u0131n, ona pek de sahip \u00e7\u0131kmayan d\u00fcnyaya s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya tutunman\u0131n, onu ikide bir elinin tersiyle iten ya\u015fama, ona hep k\u00f6t\u00fc davranan ya\u015fama sessiz sessiz sokulman\u0131n tek yoluydu. Bu bir y\u00fczs\u00fczl\u00fck de\u011fil bir varolma bi\u00e7imidir. Bu y\u00fczden onun g\u00f6z\u00fcnde ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olan tek \u015feydi resim. Kalan\u0131 pek de \u00f6nemli de\u011fildi.<\/p>\n

Demek ki dar a\u00e7\u0131lar her zaman verimsiz, evrensele kapal\u0131, insandan kopuk de\u011fildir. A\u00e7\u0131 olmak elbette her zaman \u00f6nemlidir, ama dar a\u00e7\u0131 ya da geni\u015f a\u00e7\u0131 olmak her zaman ki\u015filerin ya\u015fam ko\u015fullar\u0131yla, ya\u015fama verdikleri anlamlarla, ya\u015famdan neyi bekleyip neyi beklemedikleriyle ilgilidir. Basit bir yap\u0131t b\u00fct\u00fcn bir d\u00fcnyaya a\u00e7\u0131lma konusunda son derece iyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f dolgun ve \u00e7oky\u00f6nl\u00fc bir yap\u0131ttan \u00e7ok daha yak\u0131n olabilir bize. Maurice Utrillo\u2019da sokaklar\u0131n arkas\u0131ndakileri g\u00f6remedik, evlerin i\u00e7ini de g\u00f6remedik, insanlar\u0131n y\u00fcz \u00e7izgilerini de g\u00f6zlemleyemedik, o el kol sallay\u0131\u015flarda, o bak\u0131\u015flarda, o y\u00fcz \u00e7izgilerinde beliren anlam\u0131 bulamad\u0131k. Bununla birlikte onda insan\u0131 bulduk. \u0130nsans\u0131z sokaklarda insan\u0131 nas\u0131l buldu\u011fumuzu anlamak elbette zor olmayacakt\u0131r: o sokaklar sokak olmaktan \u00f6tede insan elinden \u00e7\u0131km\u0131\u015f g\u00fczelliklerle bezeliydi ve bu g\u00fczellikleri g\u00f6rebilmek i\u00e7in de ressam g\u00f6z\u00fcyle bakabilmek gerekiyordu. Soka\u011f\u0131n \u015fiirini yakalamak her sanat\u00e7\u0131n\u0131n kolayca ger\u00e7ekle\u015ftirebildi\u011fi bir i\u015f olmasa gerek.<\/p>\n

 <\/p>\n

Her ge\u00e7ek yap\u0131t bize yeni bir anlam sunar<\/em><\/strong><\/p>\n

Evet, bu durum hem bir uyum hem bir ayk\u0131r\u0131l\u0131k durumudur. Sanat\u00e7\u0131 \u00fcrkt\u00fc\u011f\u00fc, gizlerine giremedi\u011fi, yasalar\u0131na uyum sa\u011flayamad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyada ya\u015far. Tek yapabilece\u011fi \u015fey kendini anlamak ad\u0131na d\u00fcnyay\u0131 yorumlamakt\u0131r. Her \u015feyi anlam\u0131\u015f olanlar hi\u00e7bir \u015fey anlamam\u0131\u015f olanlard\u0131r: onlar sanattan da bir \u015fey anlamazlar. D\u00fcnyay\u0131 yorumlamadan kendimize d\u00fcnyada bir yer a\u00e7amay\u0131z. Toplumda eriyip \u00e7\u0131kmak her ki\u015finin yapabilece\u011fi i\u015f de\u011fildir, sanat\u00e7\u0131 bunu hi\u00e7 yapamaz. Toplumsall\u0131kta en etkin ki\u015fi sanat\u00e7\u0131ysa toplumda erimeyi bilemedi\u011fi i\u00e7indir. Sanat yapmak topluma ve her \u015feye direnmektir, b\u00f6ylece ger\u00e7ek toplumsall\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmektir. Sanat\u00e7\u0131n\u0131n kaba anlamda her toplumsalla\u015fma giri\u015fimi, ki buna toplumda erime<\/strong> giri\u015fimi de diyebiliriz, ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla son bulacakt\u0131r. Toplumsal ya\u015fam\u0131n y\u0131rt\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r sanat\u00e7\u0131. O bu y\u00fczden her zaman bozgundad\u0131r, bir t\u00fcrl\u00fc al\u0131\u015famad\u0131\u011f\u0131 bir toplumda s\u00fcrg\u00fcnd\u00fcr. D\u00fcnya \u00fcst\u00fcne \u00fcst\u00fcne gelir onun: o zaman yap\u0131lacak tek \u015fey d\u00fcnyay\u0131 kendine g\u00f6re bir kere daha kurmakt\u0131r, ona kendi yasalar\u0131n\u0131 benimsetmektir. D\u00fcnyaya bir anlam ya da anlamlar y\u00fcklemektir bu. Ortaya konan \u015fey hem d\u00fcnyan\u0131n kendi anlam\u0131d\u0131r hem de sanat\u00e7\u0131n\u0131n d\u00fcnyaya verdi\u011fi \u00f6zel anlamd\u0131r: ikisi ayn\u0131 \u015feydir, bir t\u00fcrl\u00fc ayr\u0131\u015ft\u0131ramad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu iki \u015fey ayn\u0131 \u015feydir. Sanat\u00e7\u0131 d\u00fcnyay\u0131 kendine g\u00f6re yorumlarken bize de kendimizle ve d\u00fcnyayla ilgili, d\u00fcnyayla ili\u015fkilerimizle ilgili bir bilin\u00e7lenme olana\u011f\u0131 sa\u011flar. Her ger\u00e7ek sanat\u00e7\u0131yla biz d\u00fcnyan\u0131n gizlerine yeniden gireriz: bu biraz da kendi gizlerimizdir. Her ger\u00e7ek yap\u0131t bize d\u00fcnyayla ilgili b\u00fct\u00fcnsel bir anlam sunar. Varl\u0131\u011f\u0131n en do\u011fru ve en geni\u015f bi\u00e7imde a\u00e7\u0131nland\u0131\u011f\u0131 yer sanatt\u0131r. \u0130ster geni\u015f a\u00e7\u0131lardan ister dar a\u00e7\u0131lardan bakarak\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Her sanat\u00e7\u0131 ayr\u0131 bir a\u00e7\u0131d\u0131r, her sanat\u00e7\u0131n\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc bir bak\u0131\u015f bi\u00e7imi vard\u0131r. Kimi sanat\u00e7\u0131lar d\u00fcnyaya dar a\u00e7\u0131lardan bakarlar, kimi sanat\u00e7\u0131lar da d\u00fcnyaya olabildi\u011fince geni\u015f a\u00e7\u0131lardan bakarlar. Bunda e\u011fitim ko\u015fullar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck pay\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek yanl\u0131\u015f olmaz. Verim a\u00e7\u0131n\u0131n dar olmas\u0131ndan ya da geni\u015f olmas\u0131ndan \u00e7ok bak\u0131\u015f\u0131n keskinli\u011finden gelir. Dar a\u00e7\u0131lardan bak\u0131p \u00e7ok iyi g\u00f6renler az […]<\/p>\n","protected":false},"author":206,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[126],"tags":[789,374,790],"class_list":["post-11303","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-89-sayi","tag-beethoven","tag-sanat-tarihi","tag-utrillo"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t