{"id":11365,"date":"2013-10-01T21:21:25","date_gmt":"2013-10-01T18:21:25","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=11365"},"modified":"2017-06-06T21:28:21","modified_gmt":"2017-06-06T18:28:21","slug":"evrenin-nasil-bir-arada-durdugunu-kavramak-icin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2013\/10\/01\/evrenin-nasil-bir-arada-durdugunu-kavramak-icin","title":{"rendered":"Evrenin nas\u0131l bir arada durdu\u011funu kavramak i\u00e7in\u2026"},"content":{"rendered":"

National Geographic dergisinden Melody Kramer, Westminister \u00dcniversitesi\u2019nde kimya profes\u00f6r\u00fc olan Paul Hooker ile yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yle\u015fidir.<\/em><\/p>\n

115 numaral\u0131 element Rusya\u2019da on y\u0131l \u00f6nce \u00fcretilmi\u015f; fakat neden bizler bu ke\u015ffi \u015fimdi \u00f6\u011freniyoruz?<\/em><\/strong><\/p>\n

Yeni bir element buldu\u011funuzda, onaylanmas\u0131 gerekir. IUPAC, elementi periyodik tabloya ekleme karar\u0131n\u0131 vermeden \u00f6nce, iki ayr\u0131 laboratuvar\u0131n ke\u015ffi onaylamas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n

115\u2019in varl\u0131\u011f\u0131 ikinci grup taraf\u0131ndan da tasdik edildi \u015fimdi; yani yeni bir element olarak de\u011ferlendirilebilir.<\/p>\n

Rus ve \u0130sve\u00e7 biliminsanlar\u0131n\u0131n yapt\u0131klar\u0131 neydi?<\/em><\/strong><\/p>\n

Yeni bir elementi \u00fcretme y\u00f6ntemi, yeni bir elementi ba\u015fka bir elementle \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131rmak ve ne olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek.<\/p>\n

Bu \u00f6rnekte, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar amerikyumu kulland\u0131lar ki amerikyum karars\u0131z ve radyoaktif bir element olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ilgin\u00e7 bir elementtir. Amerikyum atomundan \u00e7ok daha hafif olan kalsiyum atomlar\u0131n\u0131 amerikyuma haftalar ya da aylarca ate\u015flediler. Pek \u00e7ok kalsiyum atomu sekti, fakat arada bir \u00e7arp\u0131\u015fan atomlar amerikyuma yap\u0131\u015ft\u0131. Bu ger\u00e7ekle\u015fti\u011finde k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc \u00e7ekirde\u011findeki proton say\u0131s\u0131 daha fazla yeni bir atom elde edersiniz.<\/p>\n

E\u011fer bu kadar \u00e7abuk olan bir s\u00fcre\u00e7 ise yeni bir element yaratt\u0131klar\u0131n\u0131 nas\u0131l anl\u0131yorlar?<\/em><\/strong><\/p>\n

Bozunma \u00fcr\u00fcn\u00fcne bak\u0131yorlar. 115 alfa par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131 \u0131\u015f\u0131mas\u0131 ile par\u00e7aland\u0131\u011f\u0131nda, elementi a\u00e7\u0131k eden i\u015faretlere bak\u0131yorlar. Bu sinyallerden yeteri kadar g\u00f6rd\u00fcklerinde, b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle yeni bir element \u00fcrettiklerini s\u00f6yl\u00fcyorlar.<\/p>\n

Yeni elementin kararl\u0131 ya da karars\u0131z oldu\u011funu nas\u0131l biliyorlar?<\/em><\/strong><\/p>\n

118 numaral\u0131 elementin \u00e7ok daha fazla kararl\u0131 oldu\u011fu tahmin edilmi\u015fti; 115 \u00f6zellikle kararl\u0131 olarak \u00f6ng\u00f6r\u00fclmedi. Kararl\u0131 olan\u0131 biliyoruz. Protonun n\u00f6tronlara belli oranlar\u0131 kararl\u0131d\u0131r. \u00c7ekirdek b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e karars\u0131zla\u015f\u0131r ve dolay\u0131s\u0131yla radyoaktif olarak par\u00e7alan\u0131r ve k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7ac\u0131klar sa\u00e7ar; bu da karars\u0131z oldu\u011fu anlam\u0131na gelir.<\/p>\n

En yeni elementlerin \u00fcretildi\u011fi yerler nereler?<\/em><\/strong><\/p>\n

Elementlerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011fu ge\u00e7ti\u011fimiz 30-40 y\u0131l boyunca Rusya ve ABD\u2019de \u00fcretildi. Bir sonraki yeni elementi bulmak yeni bir yar\u0131\u015f haline gelmi\u015fti. Yarat\u0131labilecek en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yaratmak da \u00f6yle. Fakat tabii, b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e olduk\u00e7a karars\u0131z oluyordu elementler ve \u00e7ok \u00e7abuk par\u00e7alan\u0131veriyorlard\u0131.<\/p>\n

E\u011fer bu kadar \u00e7abuk da\u011f\u0131l\u0131yor ve do\u011fada da bulunmuyorlarsa, ke\u015fiflerin \u00f6nemi nedir?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc oradalar. \u00c7ok \u00e7abuk bozulduklar\u0131 i\u00e7in yeni ve karars\u0131z bir elementin kullan\u0131m alan\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemenin olana\u011f\u0131 yok. Fakat bu, atomlar\u0131 bir arada tutan g\u00fc\u00e7leri kavramam\u0131za yard\u0131mc\u0131 oluyor ki b\u00f6ylece evrenin nas\u0131l bir arada durdu\u011fu hakk\u0131nda daha fazla bilgi sahibi oluyoruz.<\/p>\n

Bu insan eliyle yap\u0131lan bir element. Peki, do\u011fadaki t\u00fcm elementleri buldu\u011fumuzu nereden biliyoruz?<\/em><\/strong><\/p>\n

Elementlerin iyi yan\u0131, atom numaralar\u0131 ile tan\u0131ml\u0131 olmalar\u0131, yani \u00e7ekirdeklerindeki proton say\u0131lar\u0131yla. Bu say\u0131lar kesirli say\u0131lar de\u011fil, yani \u00e7ekirdekteki proton say\u0131s\u0131 i\u00e7in 3,2 diyemezsiniz. Biz tamam\u0131n\u0131 buldu\u011fumuzu biliyoruz; \u00e7\u00fcnk\u00fc bir protonlu bir element biliyoruz, iki protonlu da ve \u00fc\u00e7 de vs.<\/p>\n

Ka\u00e7 tane element \u00fcretebilece\u011fimizin s\u0131n\u0131r\u0131 var m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

Kararl\u0131 olanlar i\u00e7in 92 proton s\u0131n\u0131r\u0131na vurduk. Daha fazla da ke\u015ffedebiliriz fakat 1000 protonluk bir element elde edemeyiz; \u00e7ok fazla karars\u0131z olur.<\/p>\n

Komiteye neden ihtiya\u00e7 duyuluyor?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc bu i\u015fler olduk\u00e7a politik. Ge\u00e7ti\u011fimiz zamanlarda, Amerikal\u0131lar bir element bulduklar\u0131n\u0131 ve isim verdiklerini s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131. Ruslar da ayn\u0131 elementi kendilerinin bulduklar\u0131n\u0131 ve ba\u015fka bir isim verdiklerini s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131. Bu nedenle bir komite taraflar\u0131 bir araya getirmek ve uzla\u015ft\u0131rmak zorundayd\u0131. Bu i\u015fi politikadan uzak tutmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n

http:\/\/news.nationalgeographic.com\/news\/2013\/08\/130828-science-chemistry-115-element-ununpentium-periodic-table\/<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

National Geographic dergisinden Melody Kramer, Westminister \u00dcniversitesi\u2019nde kimya profes\u00f6r\u00fc olan Paul Hooker ile yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yle\u015fidir. 115 numaral\u0131 element Rusya\u2019da on y\u0131l \u00f6nce \u00fcretilmi\u015f; fakat neden bizler bu ke\u015ffi \u015fimdi \u00f6\u011freniyoruz? Yeni bir element buldu\u011funuzda, onaylanmas\u0131 gerekir. IUPAC, elementi periyodik tabloya ekleme karar\u0131n\u0131 vermeden \u00f6nce, iki ayr\u0131 laboratuvar\u0131n ke\u015ffi onaylamas\u0131 gerekiyor. 115\u2019in varl\u0131\u011f\u0131 ikinci grup taraf\u0131ndan […]<\/p>\n","protected":false},"author":448,"featured_media":11372,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[153,19,38],"tags":[657,288],"class_list":["post-11365","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-116-sayi","category-bilim-gundemi","category-dergi-sayilari","tag-evren","tag-fizik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11365","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/448"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11365"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11365\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11372"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11365"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11365"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11365"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}