{"id":11377,"date":"2014-12-01T21:47:00","date_gmt":"2014-12-01T19:47:00","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=11377"},"modified":"2018-04-20T11:45:16","modified_gmt":"2018-04-20T08:45:16","slug":"bilissel-kapitalizm","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/12\/01\/bilissel-kapitalizm","title":{"rendered":"Bili\u015fsel kapitalizm"},"content":{"rendered":"

Bili\u015fsel kapitalizm tart\u0131\u015fmalar\u0131, bug\u00fcne dair yan\u0131tlar\u0131 kadar g\u00fcndeme getirdi\u011fi yeni sorularla da son y\u0131llardaki h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015fimi anlayabilmemiz i\u00e7in \u00f6nemli a\u00e7\u0131l\u0131mlar sunuyor. Kitap, iki ana b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fuyor. Birinci b\u00f6l\u00fcmde, bili\u015fsel kapitalizmin temel tezleri ve bu tezlere y\u00f6netilen ele\u015ftiriler yer al\u0131yor. Bu b\u00f6l\u00fcmde \u00f6zellikle bili\u015fsel kapitalizmin ba\u015fl\u0131ca kavramlar\u0131ndan biri olan maddi olmayan emek ve bu kavram\u0131n i\u00e7erdi\u011fi belirsizlikler tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. \u0130kinci b\u00f6l\u00fcm ise ilk b\u00f6l\u00fcmdeki tart\u0131\u015fmalar\u0131 e\u011fitim, pedagoji, \u00fcniversitelerin yeniden yap\u0131lan(d\u0131r\u0131l)mas\u0131 ba\u011flam\u0131nda ele al\u0131yor.<\/em><\/p>\n

Nas\u0131l bir d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yoruz? Son 20 y\u0131l\u0131m\u0131z bu soruya yan\u0131t aramakla ve toplumun \u00f6n\u00fcne \u00e7e\u015fitli s\u0131fatlar eklemekle ge\u00e7ti. Bazen bilgi toplumu denildi, bazen de bilgi ve enformasyon aras\u0131ndaki fark\u0131n alt\u0131 \u00e7izilerek enformasyon toplumu tercih edildi. Bili\u015fim teknolojilerinin ve internetin ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 haline gelmesinden yola \u00e7\u0131k\u0131larak dijital toplumdan veya internet toplumundan s\u00f6z edenler de oldu. Kapitalizm nihai zaferini mi ilan etmi\u015fti? Yoksa art\u0131k kapitalizmin \u00f6tesine mi ge\u00e7ilmi\u015fti? De\u011fi\u015fen neydi?<\/p>\n

Notabene Yay\u0131nlar\u0131\u2019n\u0131n \u201cJanus\u2019un \u00c7ehresi\u201d dizisi kapsam\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 Bili\u015fsel Kapitalizm! E\u011fitim ve Dijital Emek<\/em> adl\u0131 kitapta yer alan bili\u015fsel (cognitive) kapitalizm tart\u0131\u015fmalar\u0131, bu sorulara yan\u0131t aramakla kalm\u0131yor, yeni sorular\u0131 ve bili\u015fsel kapitalizm kavram\u0131na y\u00f6nelttikleri ele\u015ftirileriyle verimli bir tart\u0131\u015fma zemini de yarat\u0131yor.<\/p>\n

Bili\u015fsel kapitalizm, ticari kapitalizm ve sanayi kapitalizminden sonra kapitalizmin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc safhas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bili\u015fsel kapitalizmin k\u00f6kenlerini, Gilles Deleuze ve Felix Guattari\u2019nin Kapitalizm ve \u015eizofreni <\/em>adl\u0131 kitab\u0131nda, <\/em>Michel Foucault\u2019un biyopolitik \u00fczerine olan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda, Michael Hardt ve Antonio Negri\u2019nin \u0130mparatorluk, \u00c7okluk ve Ortak Zenginlik<\/em> \u00fc\u00e7lemesinde ve de Otonom Marksizm gelene\u011finden gelen di\u011fer yazarlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bulabiliriz.<\/p>\n

Bili\u015fsel kapitalizmi, kapitalizmin \u00f6nceki safhalar\u0131ndan farkl\u0131la\u015ft\u0131ran ise birikim s\u00fcrecinin maddi olmayan emek s\u00fcre\u00e7leri \u00fczerine kurulu olmas\u0131d\u0131r. Bili\u015fsel kapitalizme g\u00f6re, \u00fcretici faaliyetler ham maddeden \u00e7ok zihinsel eme\u011fe dayan\u0131r hale gelmi\u015ftir. Yeni emek s\u00fcre\u00e7lerinin, say\u0131salla\u015fan dil ve ileti\u015fim s\u00fcre\u00e7lerine ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131, \u00fcretim s\u00fcrecinin standartla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ve daha \u00f6nceki end\u00fcstriyel \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7imlerinin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n

Bili\u015fsel kapitalizm tart\u0131\u015fmalar\u0131, bug\u00fcne dair yan\u0131tlar\u0131 kadar g\u00fcndeme getirdi\u011fi yeni sorularla da son y\u0131llardaki h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015fimi anlayabilmemiz i\u00e7in \u00f6nemli a\u00e7\u0131l\u0131mlar sunuyor. Kitap, iki ana b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fuyor. Birinci b\u00f6l\u00fcmde, bili\u015fsel kapitalizmin temel tezleri ve bu tezlere y\u00f6netilen ele\u015ftiriler yer al\u0131yor. Bu b\u00f6l\u00fcmde \u00f6zellikle bili\u015fsel kapitalizmin ba\u015fl\u0131ca kavramlar\u0131ndan biri olan maddi olmayan emek ve bu kavram\u0131n i\u00e7erdi\u011fi belirsizlikler tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. \u0130kinci b\u00f6l\u00fcm ise ilk b\u00f6l\u00fcmdeki tart\u0131\u015fmalar\u0131 e\u011fitim, pedagoji, \u00fcniversitelerin yeniden yap\u0131lan(d\u0131r\u0131l)mas\u0131 ba\u011flam\u0131nda ele al\u0131yor.<\/p>\n

Bu yaz\u0131da, kitapta yer alan makalelerden ikisine yer verilecek: George Caffentzis\u2019in \u201cBir \u2018Bili\u015fsel Kapitalizm\u2019 Ele\u015ftirisi\u201d ve Christian Fuchs\u2019un \u201cBili\u015fsel Kapitalizm ya da Enformasyonel Kapitalizm? Enformasyonel Ekonomide S\u0131n\u0131f\u0131n Rol\u00fc\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 makaleleri. Bili\u015fsel kapitalizm tart\u0131\u015fmalar\u0131na uzak okuyucuya na\u00e7izane tavsiyem kitaba bu iki makaleden ba\u015flamas\u0131. Bili\u015fsel kapitalizmin, hangi tarihsel ba\u011flamda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve temel tezlerini anlayabilmek i\u00e7in bu iki b\u00f6l\u00fcm iyi bir giri\u015f olabilir. Kitaptaki di\u011fer makalelerin b\u00f6ylece daha anla\u015f\u0131labilir olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

George Caffentzis: Bir \u2018Bili\u015fsel Kapitalizm\u2019 Ele\u015ftirisi<\/strong><\/p>\n

Caffentzis makalesine bili\u015fsel kapitalizmin hangi tarihsel ko\u015fullarda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek ba\u015fl\u0131yor: Bir yanda kapitalizmin krizi vard\u0131r, di\u011fer yanda bu krizi a\u00e7\u0131klamakta yetersiz kalan geleneksel Marksizmin krizi. Bu tarihsel ba\u011flamda, \u201cOtonomcu Marksistler\u201din g\u00fcndeme getirdikleri kavramlar (maddi olmayan emek, genel zek\u00e2, duygulan\u0131msal emek, bili\u015fsel kapitalizm, imparatorluk, \u00e7okluk vb) b\u00fcy\u00fck ilgi \u00e7eker.<\/p>\n

1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda bilgi temelli ekonomi, bilgiye ili\u015fkin meslekler, bilgi temelli sanayi vb s\u00f6ylemler yayg\u0131nd\u0131r. Ekonomik b\u00fcy\u00fcmede bilgi temel bir etkendir. S\u00fcrekli bir bilgi vurgusu vard\u0131r. Caffentzis bilgi kavram\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131ndaki belirsizli\u011fe dikkat \u00e7eker. Bir sekt\u00f6r\u00fc bilgi temelli yapan\u0131n ne oldu\u011fu h\u00e2l\u00e2 belirsizdir. Bilgi temelli ekonomide oldu\u011fu gibi \u00f6nceki (end\u00fcstriyel) d\u00f6nemde de bilgi \u00f6nemlidir.<\/p>\n

Bili\u015fsel kapitalizm kuram\u0131 ise 2000\u2019li y\u0131llarda, bilgi toplumu s\u00f6yleminin hegemonyas\u0131na kar\u015f\u0131 at\u0131lm\u0131\u015f \u00f6nemli bir ad\u0131md\u0131r. Kuram\u0131n genel hatlar\u0131n\u0131 \u00e7izen Vercellone\u2019nin belirtti\u011fi gibi bili\u015fsel kapitalizm, bilgi temelli ekonomi hakk\u0131ndaki kuramlar\u0131n ekonomi politik ele\u015ftirisinden do\u011fmu\u015ftur. Kapitalizm devam etmektedir, ama s\u00fcreklilik i\u00e7inde bir de\u011fi\u015fim s\u00f6z konusudur. Vercellone\u2019ye g\u00f6re bili\u015fsel terimi \u201csermaye ve emek aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkili ili\u015fkinin ve sermaye birikiminin meydana geldi\u011fi m\u00fclkiyet \u015fekillerinin kazand\u0131\u011f\u0131 yeni do\u011fay\u0131 vurgulamaktad\u0131r.\u201d (s.83)<\/p>\n

Vercellone\u2019nin ve Otonomcu Marksistlerin en ilgi \u00e7ekici yanlar\u0131ndan biri de bir\u00e7ok kimsenin yenilgi olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc olgulara olumlu yakla\u015fmalar\u0131d\u0131r. Sermayenin \u00fcretim s\u00fcrecinin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 (daha do\u011frusu itildi\u011fini) ve sermayenin dolays\u0131z kontrol\u00fc alt\u0131nda olmayan emek tarzlar\u0131n\u0131n geli\u015fti\u011fini savunurlar. Bu yeni emek tarz\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc zordur ve \u201cBilgi y\u00f6nelimli yeni emek, makinelere veya di\u011fer de\u011fi\u015fmez sermaye bi\u00e7imlerine (\u00f6rn. ofis binalar\u0131, fiber optik a\u011flar ve y\u00f6netim personeli) art\u0131k ba\u011f\u0131ml\u0131 de\u011fildir\u201d (s.87) B\u00f6ylece i\u015fin ve emek s\u00fcre\u00e7lerinin do\u011fas\u0131 da de\u011fi\u015fmektedir. Eme\u011fin bili\u015fselle\u015ftirilmesi \u201c\u00fcretim alanlar\u0131n\u0131n, bir \u015fekilde, do\u011frudan kapitalist denetim ve \u00f6rg\u00fctlenmeden (\u201cy\u00f6netim b\u00f6lgesi yok\u201d) s\u0131yr\u0131ld\u0131\u011f\u0131; b\u00f6ylece \u00f6zerk ve \u00f6z\u00f6rg\u00fctl\u00fc yerler halini ald\u0131\u011f\u0131 bir ger\u00e7e\u011fin tezah\u00fcr\u00fc olarak yorumlanmaktad\u0131r.\u201d (s.91)<\/p>\n

Vercellone ve arkada\u015flar\u0131, \u00e7a\u011fda\u015f ekonominin ak\u0131ll\u0131 makinelerini (bilgisayarlar, \u0130nternet, film st\u00fcdyolar\u0131, laboratuvarlar) \u00f6l\u00fc sermaye olarak nitelendirirler ve \u00f6l\u00fc sermayenin de\u011fer \u00fcretebilmesi i\u00e7in bili\u015fsel emek\u00e7ilerin canl\u0131 bilgisine gereksinimi oldu\u011funu savunurlar. Makinelerin insanlar\u0131 saf d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakmas\u0131ndan \u00e7ok toplumun birikmi\u015f bilgisini zihninde ta\u015f\u0131yan i\u015f\u00e7ilerin bili\u015fsel etkinli\u011fine olan gereksinimi artmaktad\u0131r.<\/p>\n

Caffentzis, bili\u015fsel kapitalizm kuram\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 iki nedene ba\u011flar. Birincisi, sundu\u011fu olumlu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r. \u201cYakla\u015f\u0131mlar\u0131 kesinlikle gelenekselin d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r ve g\u00f6r\u00fcn\u00fcr zaferlerin ger\u00e7ek yenilgiler; g\u00f6r\u00fcn\u00fcr zay\u0131fl\u0131klar\u0131n da ger\u00e7ek g\u00fc\u00e7 halini alabilece\u011fi kategorik alt\u00fcstlerle doludur.\u201d (s.110) \u0130kincisi ise \u201cbilgi i\u015f\u00e7ilerine\u201d (programc\u0131, mimar, sanat\u00e7\u0131, \u201cyarat\u0131c\u0131\u201d tasar\u0131mc\u0131 vb) kendini tan\u0131ma f\u0131rsat\u0131 sunmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Fakat prekarya bili\u015fsel kapitalizmin g\u00f6z\u00fcnde daha \u00e7ok bili\u015fterya (cognitariat) olsa da tarih, yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fin \u00f6l\u00e7\u00fclemezli\u011fine inanan (\u201c\u0130\u015fimi benden alamazlar, yapt\u0131\u011f\u0131m katk\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fclemez; ben \u00e7ok fazla biliyorum.\u201d (s.106) diye d\u00fc\u015f\u00fcnen) i\u015f\u00e7ilerin yenilgileriyle doludur. Emek s\u00fcre\u00e7lerindeki \u00f6l\u00e7\u00fclemezli\u011fi ve bununla da ba\u011flant\u0131 olarak sermayenin eme\u011fi kontrol edemeyi\u015fini ge\u00e7ici bir olgu olarak de\u011ferlendirmek gerekir. Caffentzis \u00f6l\u00e7\u00fclemezli\u011fin nedenini \u00f6l\u00e7\u00fcm ara\u00e7lar\u0131nda ya da kavramlar\u0131nda aramam\u0131z gerekti\u011fini s\u00f6yler. Caffentzis, hane i\u00e7i i\u015f\u00e7ilerinkine benzer bir s\u00fcrecin ya\u015fanabilece\u011fini vurgular (s.105):<\/p>\n

a) Canl\u0131 bilgi kaynaklar\u0131n\u0131n uluslararas\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131,<\/p>\n

b) \u0130\u015f\u00e7ilerin canl\u0131 bilgisi yerine makinelerin (\u00f6l\u00fc bilgi) konmas\u0131,<\/p>\n

c) Bili\u015fsel i\u015f\u00e7ilerin merkezile\u015ftirilmesi i\u00e7in yeni tekniklerin olu\u015fturulmas\u0131,<\/p>\n

d) Bili\u015fsel eme\u011fin \u00f6l\u00e7\u00fclmesi i\u00e7in yeni sistemlerin geli\u015ftirilmesi,<\/p>\n

e) Yeni \u00f6deme y\u00f6ntemlerinin olu\u015fturulmas\u0131.<\/p>\n

G\u00f6zetimi, b\u00fcy\u00fck veri ve veri madencili\u011fi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde Caffentzis\u2019e hak vermemek elde de\u011fil!<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Christian Fuchs: Bili\u015fsel Kapitalizm ya da Enformasyonel Kapitalizm? Enformasyonel Ekonomide S\u0131n\u0131f\u0131n Rol\u00fc<\/strong><\/p>\n

S\u0131n\u0131f kavram\u0131n\u0131 tarihsel olarak inceleyen Fuchs, bili\u015fsel kapitalizm kavram\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Ulusa\u015f\u0131r\u0131 enformasyonel kapitalizm ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi kendi kavramsalla\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klarken de bilgi toplumu, a\u011f toplumu, enformasyon toplumu vb kuramlar\u0131n a\u00e7mazlar\u0131na dikkat \u00e7eker.<\/p>\n

Fuchs bu kuramlar\u0131 iki eksende inceler. Birinci eksen, toplumsal de\u011fi\u015fimdeki s\u00fcreklili\u011fi g\u00f6sterir. Baz\u0131 kuramlar son y\u0131llarda ya\u015fananlar\u0131 k\u00f6kl\u00fc bir de\u011fi\u015fim olarak de\u011ferlendirirken baz\u0131lar\u0131 da s\u00fcreklili\u011fe vurgu yapar. \u0130kinci eksende ise kuramlar \u00f6znel ve nesnel olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131l\u0131rlar. \u00d6znel kuramlar insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f ve eylemlerine odaklan\u0131rken nesnel kuramlar bili\u015fim teknolojilerinin \u00f6nemini vurgular.<\/p>\n

Bu \u00e7er\u00e7evede, de\u011fi\u015fimi a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fan bir\u00e7ok pop\u00fcler kuram (bilgi ekonomisi, postmodern toplum, sanayi sonras\u0131 toplum, bilgi tabanl\u0131 toplum) hem \u00f6znel hem de s\u00fcreksizdir. Nesnel s\u00fcreksiz kuramlar da olduk\u00e7a pop\u00fclerdir: a\u011f toplumu, \u0130nternet toplumu, sanal toplum, siber toplum. Fuchs, ge\u00e7ti\u011fimiz on y\u0131llarda toplumsal yap\u0131da k\u00f6kl\u00fc bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn oldu\u011funu savunan kuramlar\u0131, ger\u00e7ekli\u011fi \u00e7arp\u0131tmalar\u0131 ve gizlemeleri nedeniyle ideolojik bulur. S\u00f6z konusu kuramlarda, de\u011fi\u015fim kar\u015f\u0131s\u0131nda ona uyum sa\u011flamak d\u0131\u015f\u0131nda bir \u015fey yapamayaca\u011f\u0131m\u0131z mesaj\u0131 verilir. B\u0130T\u2019nin (Bili\u015fim ve \u0130leti\u015fim Teknolojileri) kapitalizmin yeniden yap\u0131lanmas\u0131nda \u00fcstlendi\u011fi rol g\u00f6z ard\u0131 edilir.<\/p>\n

Yukar\u0131daki kuramlar\u0131 ele\u015ftiren bir\u00e7ok yazar, kapitalizmdeki s\u00fcreklili\u011fin son derece a\u00e7\u0131k oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Fuchs ise bu varsay\u0131mlar\u0131n verilerle desteklenmesi gerekti\u011fini savunur ve sermaye ile emek aras\u0131ndaki ili\u015fkinin zaman i\u00e7indeki de\u011fi\u015fimini analiz eder. Kapitalizmin s\u0131n\u0131f karakterini ortaya koyduktan sonra s\u00fcreklili\u011fi savunan kuramlar\u0131 ele al\u0131r.<\/p>\n

S\u00fcreklili\u011fi savunan kuramlar, de\u011fi\u015fimi ink\u00e2r etmez; ama h\u00e2l\u00e2 kapitalist bir toplumda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan yola \u00e7\u0131kar. S\u00fcreklili\u011fi savunan kuramlar da \u00f6znel ve nesnel olarak ikiye ayr\u0131l\u0131rlar. Nesnel yakla\u015f\u0131mlarda teknoloji vurgusu belirgindir. Dijital kapitalizm, sanal kapitalizm, ileri teknoloji kapitalizmi, MP3 kapitalizmi, enformatik kapitalizm bu kapsamda de\u011ferlendirilebilir. \u00d6znel yakla\u015f\u0131mlarda ise zihinsel eme\u011fin kapitalist birikim s\u00fcre\u00e7lerindeki rol\u00fcne odaklan\u0131l\u0131r.<\/p>\n

Kitab\u0131n konusu olan bili\u015fsel kapitalizm, maddi olmayan emek ve genel zek\u00e2 \u00f6znel yakla\u015f\u0131m\u0131n temel kavramlar\u0131d\u0131r. Maurizio Lazzarato\u2019da maddi olmayan emek, \u201cmetan\u0131n enformasyonel ve k\u00fclt\u00fcrel i\u00e7eri\u011fini \u00fcreten emek\u201dtir. Hardt ve Negri ise bu tan\u0131m\u0131 geli\u015ftirerek maddi olmayan eme\u011fi \u201cbilgi, enformasyon, ileti\u015fim, bir ili\u015fki ya da bir duygusal tepki gibi maddi olmayan sonu\u00e7lar yaratan emek\u201d olarak tan\u0131mlar. Christian Marazzi ve Paolo Virno da Marx\u2019tan esinlendikleri genel zek\u00e2 kavram\u0131yla zihne ve insan\u0131n bili\u015fsel yeteneklerine dikkat \u00e7ekerler. Marazzi\u2019ye g\u00f6re (Marx\u2019tan farkl\u0131 olarak) genel zek\u00e2 makinelerde de\u011fil i\u015f\u00e7ilerin bedenlerinde sabitlenmi\u015ftir. Nick Dyer-Witherhord ise bili\u015fsel kapitalizmi genel zek\u00e2n\u0131n ticarile\u015fmesi olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r.<\/p>\n

Ancak Fuchs\u2019a g\u00f6re, \u201cBili\u015fsel kapitalizm kavram\u0131 insan bilgisinin yaln\u0131zca \u00fcretken bir g\u00fc\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, fakat ayn\u0131 zamanda bu bilginin bilgisayar, internet ve cep telefonu gibi enformasyon teknolojileri yard\u0131m\u0131yla sakland\u0131\u011f\u0131n\u0131, payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, ileti\u015fimle aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve a\u011fa ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z ard\u0131 eder.\u201d (s.147).<\/p>\n

Bili\u015fim teknolojisi \u015firketleri, d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u015firketleri aras\u0131ndad\u0131r. Fuchs, nesnel yakla\u015f\u0131mlar\u0131 teknolojik determinizmleri, \u00f6znelci yakla\u015f\u0131mlar\u0131 da bili\u015fselli\u011fe arac\u0131l\u0131k eden teknik \u00f6zellikleri g\u00f6z ard\u0131 etmeleri nedeniyle yetersiz g\u00f6r\u00fcr. Fakat her ikisi de son derece \u00f6nemli konulara i\u015faret etmektedir. Fuchs, \u00f6nerdi\u011fi ulus\u00f6tesi enformasyonel kapitalizm kavram\u0131n\u0131n \u00f6zne nesne diyalekti\u011fini yakalad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eder. Ulus\u00f6tesi enformasyonel kapitalizm, \u201c\u2026insan bili\u015fselli\u011fini, ileti\u015fimini ve i\u015fbirli\u011fini somutla\u015ft\u0131ran teknolojilerin ve mallar\u0131n y\u00fckseli\u015fi ile birbirine ba\u011fl\u0131 olan bili\u015fsel, ileti\u015fimsel ve i\u015fbirli\u011fine dayal\u0131 emek \u00fczerine kurulu \u00e7a\u011fda\u015f kapitalizmi kavramsalla\u015ft\u0131r\u0131r.\u201d (s.148).<\/p>\n

Fuchs\u2019un kavramsalla\u015ft\u0131rmas\u0131ndaki ulus\u00f6tesi nitelemesi ise \u00f6rg\u00fctlenmelerin k\u00fcresel d\u00fczeydeki da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na vurgu yapar.<\/p>\n

\"\"Fuchs, yedi farkl\u0131 \u00fclkenin (ABD, Almanya, Norve\u00e7, Fransa, Avusturya, Finlandiya ve \u0130talya) d\u00f6rt sekt\u00f6r\u00fcndeki (tar\u0131m ve madencilik, geleneksel imalat, enformasyonel olmayan hizmetler, enformasyonel mal ve hizmetler) ekonomik faaliyetleri inceler. \u0130stihdam a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda enformasyonel sekt\u00f6r\u00fcn belirgin bir a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r. Fakat de\u011fer \u00fcretimine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda enformasyonel sekt\u00f6r\u00fcn ikinci oldu\u011fu, geleneksel imalat sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn h\u00e2l\u00e2 birinci oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck 2000 \u015firketinin sermaye varl\u0131klar\u0131n\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 incelendi\u011finde ise enformasyon \u015firketleri, finans kapitalin ve fosil yak\u0131tlar\u0131n gerisindedir. Fuchs bu nedenle ekonominin yaln\u0131z enformasyonel de\u011fil, ayn\u0131 zamanda emperyalist ve hiper end\u00fcstriyel oldu\u011funu belirtir. Fuchs, enformasyonel terimini, B\u0130T\u2019in g\u00fcn\u00fcm\u00fcz toplumunda merkezi oldu\u011funu belirtmek i\u00e7in de\u011fil, \u201c…daha pragmatik bir \u015fekilde enformasyonel kapitalizmin, ekonominin enformasyonel mal ve hizmetler \u00fcreten b\u00fct\u00fcn o par\u00e7alar\u0131n\u0131 karakterize\u2026\u201d\u00a0 (s.154) etmek i\u00e7in kullan\u0131r.<\/p>\n

Fuchs, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz toplumuna dair bu tespiti yapt\u0131ktan sonra, Hardt ve Negri\u2019nin \u00e7okluk (multitude) kavram\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde toplumun s\u0131n\u0131f yap\u0131s\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131r. \u00c7okluk, \u201c\u2026\u00fccretli el eme\u011finin \u00f6tesine ge\u00e7en ve eme\u011fin daha m\u00fc\u015fterek hale geldi\u011fini dikkate alan geni\u015fletilmi\u015f bir s\u0131n\u0131f kavray\u0131\u015f\u0131d\u0131r.\u201d (s.164).<\/p>\n

Fuchs da s\u0131n\u0131f\u0131n \u00fccretsiz eme\u011fi kapsayacak \u015fekilde geni\u015fletilmesi gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Bu ba\u011flamda, eme\u011fin yeniden \u00fcretiminden (reproduction) sorumlu emek de bilginin ortakla\u015fa \u00fcretimine katk\u0131da bulunan emek de \u00e7oklu\u011fun kapsam\u0131ndad\u0131r. M\u00fc\u015ftereklerin (commons) s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc \u00e7oklu\u011fun s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\n

Maddi olmayan eme\u011fin \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcndeki sorunlar bili\u015fteryay\u0131 sermaye kar\u015f\u0131s\u0131nda belirli bir s\u00fcre avantajl\u0131 konuma getirse de sermayenin eninde sonunda \u00f6l\u00e7\u00fcm sorununu a\u015facakt\u0131r. Eme\u011fin sermaye kar\u015f\u0131s\u0131ndaki bu avantaj\u0131, kendisinin vazge\u00e7ilemezli\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen bili\u015fteryada ge\u00e7ici s\u00fcre bir yan\u0131lsama da yaratabilir. Fakat do\u011fan\u0131n ya\u011fmalanmas\u0131nda veya kamusal hizmetlerin \u00f6zelle\u015ftirilmesinde oldu\u011fu gibi ortakla\u015fa \u00fcretilen bilginin de fikri m\u00fclkiyet haklar\u0131 kullan\u0131larak kapitalistlerce sahiplenilmesi iki s\u0131n\u0131f\u0131, \u00e7okluk ile kapitalistleri, kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirmektedir.<\/p>\n

Bu s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinin izlerini ve farkl\u0131 bi\u00e7imlerini kitaptaki di\u011fer makalelerde de g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn. Kitapta y\u0131llard\u0131r e\u011fitim sisteminde asl\u0131nda ne yap\u0131lmak istendi\u011finin ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 da bulacaks\u0131n\u0131z. Belki baz\u0131 sorular\u0131n\u0131za yan\u0131t alacaks\u0131n\u0131z, ama kitab\u0131n sonunda, \u00f6ncesinden daha fazla yan\u0131ts\u0131z soruyla ba\u015f ba\u015fa kalman\u0131z daha muhtemel.<\/p>\n

Kitab\u0131 T\u00fcrk\u00e7e yay\u0131na haz\u0131rlayan Diyar Sara\u00e7o\u011flu\u2019nun sunu\u015f yaz\u0131s\u0131nda belirtti\u011fi gibi, \u201czihin a\u00e7\u0131c\u0131 ve provokatif bir k\u0131lavuzla\u201d kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bili\u015fsel kapitalizm tart\u0131\u015fmalar\u0131, bug\u00fcne dair yan\u0131tlar\u0131 kadar g\u00fcndeme getirdi\u011fi yeni sorularla da son y\u0131llardaki h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015fimi anlayabilmemiz i\u00e7in \u00f6nemli a\u00e7\u0131l\u0131mlar sunuyor. Kitap, iki ana b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fuyor. Birinci b\u00f6l\u00fcmde, bili\u015fsel kapitalizmin temel tezleri ve bu tezlere y\u00f6netilen ele\u015ftiriler yer al\u0131yor. Bu b\u00f6l\u00fcmde \u00f6zellikle bili\u015fsel kapitalizmin ba\u015fl\u0131ca kavramlar\u0131ndan biri olan maddi olmayan emek ve bu kavram\u0131n i\u00e7erdi\u011fi […]<\/p>\n","protected":false},"author":276,"featured_media":23812,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[167,1465,212],"tags":[454,433,1496,34],"class_list":["post-11377","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-130-sayi","category-bilisim-dunyasindan","category-bilissel-bilimler","tag-bilisim","tag-kapitalizm","tag-sinif-mucadelesi","tag-teknoloji"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11377","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/276"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11377"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11377\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/23812"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11377"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11377"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11377"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}