<\/p>\n
Bir grup k\u00f6k h\u00fccre biyolo\u011fu beyne benzeyen bir \u201corganoid\u201d geli\u015ftirdiler.<\/p>\n
Rejeneratif (onar\u0131c\u0131) t\u0131p k\u00f6k h\u00fccrelerden doku ve organ \u00fcretiminden dolay\u0131 h\u0131zla geli\u015fen bir alan. Fakat ge\u00e7ti\u011fimiz ay, bu alanda beklenenden b\u00fcy\u00fck bir s\u0131\u00e7rama ya\u015fand\u0131. Viyana\u2019daki Avusturya Bilimler Akademisi\u2019nden Madeline Lancaster \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki bir grup ara\u015ft\u0131rmac\u0131 bir\u00e7ok \u00f6nemli a\u00e7\u0131dan beyinle yak\u0131nl\u0131k g\u00f6steren organa benzeyen bir yap\u0131 geli\u015ftirdiklerini a\u00e7\u0131klad\u0131.<\/p>\n
Dr. Lancaster\u2019in organoidi korku filmi yazarlar\u0131n\u0131n kavanozlar\u0131ndaki beyinlerden olduk\u00e7a farkl\u0131. Fakat bu organoidler ayn\u0131 zamanda ger\u00e7ek beyne benzeyen anatomik \u00f6zellikler ve de\u011fi\u015fik bir\u00e7ok sinir h\u00fccresi tipi de bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Bu nedenle ya\u015fayan insan beyninde ve hatta farelerde etik olmayan \u00e7al\u0131\u015fmalarda kullan\u0131labilirler, b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nem ta\u015f\u0131yan beyin geli\u015fiminin erken d\u00f6nem \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 gibi. Ayn\u0131 zamanda h\u00fccre k\u00fclt\u00fcrlerinde kullan\u0131lamayan test ila\u00e7lar\u0131 i\u00e7in de kullan\u0131labilirler. Ve gerekti\u011finde, ya\u015fayan insanlar\u0131n h\u00fccrelerinden elde edildiklerinden, hasta insanlar\u0131n hastal\u0131klar\u0131n\u0131n belirli problemlerini de ayd\u0131nlatabilirler.<\/p>\n
Nature<\/em> dergisindeki makalede anlatt\u0131klar\u0131 gibi, Dr. Lancaster\u2019in ekibi organoid yapmak i\u00e7in \u201cembryoid body\u201d olarak bilinenin ne oldu\u011fuyla ba\u015flar. Organoidlerin tamamen organ olmamakla birlikte, organlar\u0131n baz\u0131 \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131mas\u0131 gibi,\u00a0 \u201cembryoid body\u201d de embriyonun baz\u0131 benzer \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131r.\u201dEmbryoid body\u201d embriyodan al\u0131nm\u0131\u015f do\u011fal k\u00f6k h\u00fccrelerden ya da biyokimyasal i\u015flemlerle kimli\u011fini unutan ve embriyonik h\u00fccre gibi davranmaya ba\u015flayan yeti\u015fkin h\u00fccrelerden elde edilen uyar\u0131lm\u0131\u015f pluripotent h\u00fccrelerden sa\u011flan\u0131r.<\/p>\n Embriyolar \u00fc\u00e7 katmana sahiptirler: endoderm, mezoderm ve ektoderm. Bunlar\u0131n her biri organizmada v\u00fccut k\u0131s\u0131mlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrler. Sinir sistemi ektodermden olu\u015fur. Bu sebeple, ekip ektodermal h\u00fccreleri jel damlac\u0131klar\u0131na \u00e7evirip, ne olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemlemek i\u00e7in bu h\u00fccre s\u0131v\u0131s\u0131n\u0131 besin s\u0131v\u0131s\u0131yla d\u00f6nen bir biyoreakt\u00f6rde y\u00fczd\u00fcrd\u00fcler.<\/p>\n Bu alana yabanc\u0131 bir insana g\u00f6re sonu\u00e7 pek de beyine benzememesine ra\u011fmen, bir uzman i\u00e7in benzerlik dikkat \u00e7ekici. On g\u00fcn sonra organoid, n\u00f6ron geli\u015ftirdi. Otuz g\u00fcn sonra ger\u00e7ek beyindeki baz\u0131 b\u00f6lgelere benzer b\u00f6lgeleri olu\u015ftu. Ger\u00e7ek bir beynin kan kayna\u011f\u0131ndan yoksun olduklar\u0131ndan,\u00a0 organoidler 4 milimetreden daha fazla b\u00fcy\u00fcyememi\u015f olsalar da, uzunca s\u00fcre canl\u0131 kalabilirler. Baz\u0131lar\u0131 \u015fimdi bir y\u0131ll\u0131k ve hala canl\u0131lar.<\/p>\n Ger\u00e7ek bir beyin b\u00fcy\u00fck miktardaki n\u00f6ron katmanlar\u0131ndan olu\u015fan korteksten olu\u015fur. Korteks kar\u0131nc\u0131k olarak bilinen s\u0131v\u0131 dolu alanlar\u0131 \u00e7evreler. Bu a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 bir organoidin anatomisi gibidir. \u00c7o\u011fu organoid koroid pleksusa benzeyen b\u00f6lgelere de sahiptir. Bu b\u00f6lge kandan besini alan ve at\u0131klar\u0131 kana ileten b\u00f6lgedir. Ayn\u0131 zamanda kar\u0131nc\u0131klar\u0131 dolduran beyin omurili\u011fi s\u0131v\u0131s\u0131n\u0131 da \u00fcretirler.<\/p>\n Organoidlerden di\u011fer beyin yap\u0131lar\u0131n\u0131n i\u015faretleri de al\u0131nmaya ba\u015flad\u0131. Ekip retina, beyin zar\u0131 ve hipokampal h\u00fccrelerin(hipokampus beynin haf\u0131za ile ilgili \u00e7ok \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc) kan\u0131tlar\u0131n\u0131 buldu. Bu y\u00fczden kullan\u0131lan y\u00f6ntemin a\u00e7\u0131k\u00e7a \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n Bir sonraki soru ise bu ekibin organoidle faydal\u0131 bir \u015fey yap\u0131p yapamayaca\u011f\u0131yd\u0131\u2026 Ve yapt\u0131lar. Ekip k\u00f6k h\u00fccre biliminin bir eksi\u011fini fark edip, mikrosefali (beynin k\u00fc\u00e7\u00fck olma durumu) olan birinin \u015fartlar\u0131n\u0131 incelemeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n Mikrosefali beynin olmas\u0131 gerekti\u011fi kadar b\u00fcy\u00fcyememesidir. Dolay\u0131s\u0131yla mikrosefali hastalar\u0131n\u0131n kafalar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr ve \u00e7e\u015fitli zay\u0131flat\u0131c\u0131 semptomlar nedeniyle ac\u0131 \u00e7ekerler.<\/p>\n Mikrosefali laboratuvarda \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 zor bir hastal\u0131kt\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc insanda hastal\u0131\u011fa sebep olan genler farelerde hastal\u0131\u011f\u0131n ciddi \u015fartlar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmaz. Bu sebeple ekip mikrosefali hastas\u0131ndan elde edilen bir organoid geli\u015ftirdiler.<\/p>\n Bu ilk olarak uyar\u0131lm\u0131\u015f h\u00fccrelerden de do\u011fal h\u00fccrelerdeki gibi organoid elde etme y\u00f6ntemlerinin i\u015fe yarad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlad\u0131. \u0130kinci olarak, mikrosefalide yanl\u0131\u015f olan\u0131n geli\u015fme s\u00fcrecinin \u00e7ok h\u0131zl\u0131 ger\u00e7ekle\u015fmesi oldu\u011funu g\u00f6sterdi. Bu hastal\u0131kta n\u00f6ronlar olmas\u0131 gerekenden daha h\u0131zl\u0131 farkl\u0131la\u015f\u0131rlar ve bu olduktan sonra, beynin b\u00fcy\u00fcmesi yava\u015flar.<\/p>\n Kimse mikrosefalinin geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclebilir oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor. Fakat hastal\u0131k daha iyi anla\u015f\u0131lsayd\u0131, engellenebilirdi; t\u0131pk\u0131 k\u00f6kleri beynin erken geli\u015fimde yatan di\u011fer sinirsel sorunlar gibi. Mesela \u015fizofreni ve otizmin erken embriyonik beyindeki sinir h\u00fccrelerinin geli\u015fiminde meydana gelen hatalardan kaynakl\u0131 olabilece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde \u015f\u00fcpheler var. Dr. Lancaster gelecekte ekibin bu t\u00fcr durumlar\u0131 da modelleyebilece\u011fini umut ediyor.<\/p>\n Dr. Lancaster\u2019in organoidlerinin, biliminsanlar\u0131n\u0131n beynin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131nda neyin yanl\u0131\u015f gitti\u011fini anlamas\u0131n\u0131 sa\u011flamakta parlak bir gelece\u011fi var gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. K\u00fc\u00e7\u00fck olmalar\u0131na kar\u015f\u0131n, ger\u00e7ekte b\u00fcy\u00fck bir \u015feyin ba\u015flang\u0131c\u0131 olabilirler.<\/p>\n Kaynak:<\/strong> The Economist, \u201cAn embryonic idea\u201d, http:\/\/www.economist.com\/news\/science-and-technology\/21584319-group-stem-cell-biologists-have-grown-organoid-resembles-brain<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Bir grup k\u00f6k h\u00fccre biyolo\u011fu beyne benzeyen bir \u201corganoid\u201d geli\u015ftirdiler. Rejeneratif (onar\u0131c\u0131) t\u0131p k\u00f6k h\u00fccrelerden doku ve organ \u00fcretiminden dolay\u0131 h\u0131zla geli\u015fen bir alan. Fakat ge\u00e7ti\u011fimiz ay, bu alanda beklenenden b\u00fcy\u00fck bir s\u0131\u00e7rama ya\u015fand\u0131. Viyana\u2019daki Avusturya Bilimler Akademisi\u2019nden Madeline Lancaster \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki bir grup ara\u015ft\u0131rmac\u0131 bir\u00e7ok \u00f6nemli a\u00e7\u0131dan beyinle yak\u0131nl\u0131k g\u00f6steren organa benzeyen bir yap\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":749,"featured_media":11437,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[153,19,21,38],"tags":[254,197,803],"class_list":["post-11430","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-116-sayi","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","category-dergi-sayilari","tag-beyin","tag-biyoloji","tag-embroyoloji"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t