{"id":11523,"date":"2013-10-01T00:48:51","date_gmt":"2013-09-30T21:48:51","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=11523"},"modified":"2021-01-24T14:16:27","modified_gmt":"2021-01-24T11:16:27","slug":"akkuyu-nukleer-santralindeki-teknik-bosluklar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2013\/10\/01\/akkuyu-nukleer-santralindeki-teknik-bosluklar","title":{"rendered":"Akkuyu n\u00fckleer santralindeki teknik bo\u015fluklar"},"content":{"rendered":"

Bir n\u00fckleer santral projelendirilirken, santralin, i\u00e7ten ve d\u0131\u015ftan kazalara kar\u015f\u0131, hem n\u00fckleer g\u00fcvenli\u011finin hem de radyasyon g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131yla ilgili ana unsurlar\u0131n nelerden olu\u015faca\u011f\u0131, bunlar\u0131n hangi yetkili ve deneyimli kurumlarca, hangi uluslararas\u0131 standartlara g\u00f6re projelendirilip denetlenece\u011fi, santrali kuracak \u015firketle yap\u0131lan s\u00f6zle\u015fmede, yetki ve sorumluluklar s\u0131ralanarak, a\u00e7\u0131k\u00e7a belirlenmeli. Akkuyu santrali i\u00e7in Rusya ile yap\u0131lan anla\u015fmada temel unsurlar\u0131n hi\u00e7biri bulunmuyor. <\/em><\/p>\n

Almanya\u2019da n\u00fckleer santral projelerinde ve yap\u0131m\u0131nda 25 y\u0131l \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve n\u00fckleer standartlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131na katk\u0131da bulunmu\u015f olan Y\u00fcksel Atakan, Akkuyu anla\u015fmas\u0131ndaki teknik bo\u015flu\u011fu ve zay\u0131f noktalar\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor.<\/em><\/p>\n

Enerji Bakan\u0131 Say\u0131n Taner Y\u0131ld\u0131z yapmakta oldu\u011fu \u00e7e\u015fitli a\u00e7\u0131klamalarda Akkuyu\u2019da kurulacak N\u00fckleer G\u00fc\u00e7 Santralinin (NGS) T\u00fcrkiye\u2019nin en g\u00fcvenli tesisi olaca\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Bu \u00f6ng\u00f6r\u00fc ger\u00e7ekle\u015febilir mi?
\n\u00d6nce \u015funu \u00f6nemle belirtelim: Bir n\u00fckleer santral projelendirilirken, santralin, i\u00e7ten ve d\u0131\u015ftan kazalara kar\u015f\u0131, hem n\u00fckleer g\u00fcvenli\u011finin (nuclear safety) hem de radyasyon g\u00fcvenli\u011finin (radiation safety) sa\u011flanmas\u0131yla ilgili ana unsurlar\u0131n nelerden olu\u015faca\u011f\u0131, bunlar\u0131n hangi yetkili ve deneyimli kurumlarca, hangi uluslararas\u0131 standartlara g\u00f6re projelendirilip, ileride denetlenece\u011fi, santrali kuracak \u015firketle yap\u0131lan s\u00f6zle\u015fmede, yetki ve sorumluluklar s\u0131ralanarak, a\u00e7\u0131k\u00e7a belirlenmeli. Ancak bunlar\u0131n yerine getirilmesiyle santraldeki onlarca sistemin (\u00f6rne\u011fin reakt\u00f6r\u00fc so\u011futma suyu birincil (ana) ve ikincil devreleri\/sistemleri) ve y\u00fczlerce ayg\u0131t\u0131n kalitesinin ilgili standartlara uygunlu\u011fu sa\u011flanabilir, ilerideki bozulma ve kazalar\u0131n olu\u015fmas\u0131 \u00f6nlenerek, g\u00fcvenli\u011fi en \u00fcst d\u00fczeyde bir santral yap\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015febilir. Akkuyu\u2019da kurulacak n\u00fckleer santralle ilgili Rusya ile yap\u0131lan ve sonradan yasala\u015fan anla\u015fmada ve eklerinde ise santralin g\u00fcvenli\u011fiyle ilgi bu gibi temel unsurlar\u0131n hi\u00e7biri bulunmuyor. (1)<\/p>\n

Anla\u015fmadaki bo\u015fluklar
\n<\/em><\/strong>Akkuyu n\u00fckleer santrali ile ilgili TBMM\u2019de onaylanm\u0131\u015f \u2018Anla\u015fma\u2019 ve sonradan yay\u0131mlanan \u00e7evre de\u011ferlendirme (\u00c7ED) raporu temelde neleri i\u00e7eriyor? (2)
\nAkkuyu\u2019da yap\u0131m\u0131 planlanan, 4 reakt\u00f6rl\u00fc n\u00fckleer santral i\u00e7in Haziran 2010\u2019da Rus taraf\u0131yla yap\u0131lan anla\u015fma, 21 Temmuz 2010\u2019da TBMM\u2019de onaylanarak yasala\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Anla\u015fma Rusya Federasyonu\u2019nca 24 Kas\u0131m 2010\u2019da onayland\u0131ktan sonra, Rus taraf\u0131 reakt\u00f6rleri kurmak ve ileride s\u00f6kmek i\u00e7in Akkuyu N\u00fckleer G\u00fc\u00e7 Elektrik \u00dcretim A.\u015e.\u2019ni (APC) kurmu\u015ftur. N\u00fckleer santrallerin lisanslanmas\u0131ndan ve denetiminden bug\u00fcn sorumlu T\u00fcrkiye Atom Enerjisi Kurumu\u2019nca (TAEK) bu \u015firket resmen tan\u0131nm\u0131\u015f ve \u015firkete Mersin\/Akkuyu b\u00f6lgesinde yer et\u00fctlerine ba\u015flama izni Mart 2011\u2019de verilmi\u015ftir.
\nGerek yasala\u015fan Akkuyu anla\u015fmas\u0131 ve gerekse bunun ekleri incelendi\u011finde, santralin, olabilecek kazalara kar\u015f\u0131, Finlandiya\u2019daki yeni NGS\u2019\u0131 gibi bat\u0131daki 3. ku\u015fak bir n\u00fckleer santraldekine benzer, en \u00fcst d\u00fczeyde g\u00fcvenli olmas\u0131n\u0131 i\u00e7eren somut herhangi bir maddeye rastlanm\u0131yor. \u0130leride, kalite kontrol\u00fcyle ilgili standartlar\u0131n yerine getirilmemesinden do\u011fabilecek de\u011fi\u015fiklikleri T\u00fcrkiye belirlese bile, bunlar\u0131 Rus taraf\u0131n\u0131n \u201cb\u00fcy\u00fck ek giderler nedeniyle\u201d kabul etmeyece\u011fi beklenir. Anla\u015fmada her ne kadar lisanslamay\u0131 (izni) TAEK\u2019n\u0131n verece\u011fi yaz\u0131l\u0131 ise de bunun a\u015fa\u011f\u0131daki nedenlerle sadece Rus \u015firketinin proje dosyalar\u0131n\u0131 inceleyip formalite olarak onaylayaca\u011f\u0131 (ya da bunlarda birka\u00e7 k\u00fc\u00e7\u00fck de\u011fi\u015fiklik isteyece\u011fi ) beklenir: \u00c7\u00fcnk\u00fc TAEK, n\u00fckleer santrallerdeki sistemlerin kalite kontrollerini yap\u0131p, ilgili standartlara g\u00f6re uygunlu\u011funu onaylayacak bir kurum olarak kurulmam\u0131\u015ft\u0131r ve bu konularda bilgi ve deneyimli uzmanlar\u0131 bulunmuyor. Uluslararas\u0131 Atom Enerjisi Kurumu (UAEA) dahi bu \u00e7e\u015fit kontrolleri yapamaz (yapmaz \u00e7\u00fcnk\u00fc g\u00f6revi n\u00fckleer santrallerdeki sistemlerin kalite kontrol\u00fc de\u011fildir). UAEA, sadece projenin tasar\u0131m olarak hangi g\u00fcvenlik sistemlerini kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceleyebilir ve bunlar\u0131n yeterli olup olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda, sorulursa, g\u00f6r\u00fc\u015f bildirebilir. Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 kalite kontrollerini, ancak, ilgili sistem ve ayg\u0131t\u0131n \u00fcretildi\u011fi ve i\u015fletildi\u011fi yerlerde, bu sistemleri denetleyen \u00f6rne\u011fin Almanya\u2019daki T\u00dcV gibi kurumlar\u0131n n\u00fckleer dalda deneyimli uzmanlar\u0131 yapabilirler. Bu \u00e7e\u015fit kalite kontrolleriyle ilgili Akkuyu anla\u015fmas\u0131nda hi\u00e7bir madde bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan, T\u00fcrkiye\u2019nin bir yapt\u0131r\u0131m g\u00fcc\u00fc de bulunmuyor ve Rus \u015firketi santraldeki t\u00fcm sistemleri \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirebilir.
\nKalite kontrol\u00fcn\u00fcn \u00f6nemini bir \u00f6rnekle a\u00e7\u0131klayal\u0131m: Saf \u00e7elikten yap\u0131lmas\u0131 gereken y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7l\u0131 reakt\u00f6r kazan\u0131n\u0131n\/kab\u0131n\u0131n (reactor pressure vessel: 11 m y\u00fcksekli\u011finde, 4,2 m \u00e7ap\u0131nda ve 20 cm \u00e7elik \u00e7eperli\/duvarl\u0131 – Bkz. foto\u011fraf) yap\u0131s\u0131nda bulunan ve reakt\u00f6rdeki n\u00f6tron ak\u0131s\u0131 alt\u0131nda korozyon \u00fcr\u00fcnleri denilen radyoaktif maddelere d\u00f6n\u00fc\u015ferek, santraldeki bak\u0131m ve onar\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ileride, y\u00fcksek radyasyon dozlar\u0131yla, engelleyecek eser yabanc\u0131 maddelerin ilgili standarda g\u00f6re en az miktarda olmas\u0131 gerekir. Bunun b\u00f6yle olup olmad\u0131\u011f\u0131 ise ancak bu konudaki uzmanlar\u0131n ilgili alet sistemleriyle yapacaklar\u0131 kalite kontrol\u00fcyle belirlenebilir. Bu \u00e7e\u015fit bir kalite kontrol\u00fc reakt\u00f6r kazan\u0131n\u0131n \u00fcretildi\u011fi yerde ba\u011f\u0131ms\u0131z yabanc\u0131 uzmanlar\u0131n denetiminde yap\u0131lmal\u0131 ve \u00fcretim s\u0131ras\u0131nda uzmanlar devreye girmelidir. Rus \u015firketi buna izin verecek midir ve ilgili kontrol ve denetim giderleri bir yana (bir uzman\u0131n saat \u00fccreti 150-200 Avro!), kontrol olumsuz sonu\u00e7lan\u0131rsa, b\u00fcy\u00fck ek giderlere mal olacak reakt\u00f6r kazan\u0131n\u0131n yeniden yap\u0131m\u0131n\u0131 ( milyonlarca Avro) Rus \u015firketi kabul edecek midir? Bu \u00f6rnek, reakt\u00f6rdeki y\u00fczlerce pasif ve aktif g\u00fcvenlik ayg\u0131t\u0131 i\u00e7in geni\u015fletildi\u011finde, kalite kontrol\u00fcyle ilgili ortaya b\u00fcy\u00fck sorunlar \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 bug\u00fcnden kestirebilmek i\u00e7in bilge ki\u015fi olmaya gerek yoktur. Rus taraf\u0131: t\u00fcm bu \u00e7e\u015fit kontrol ve denetimler gereksizdir, zaten anla\u015fmam\u0131zda da bunlar bulunmuyor ama siz hi\u00e7 kayg\u0131lanmay\u0131n, yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve i\u015fleyen santraller gayet g\u00fczel \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, \u015fimdiye kadar da hi\u00e7 bir \u00f6nemli kaza olmad\u0131 diyerek T\u00fcrkiye\u2019nin bu \u00e7e\u015fit isteklerini ge\u00e7i\u015ftirebilir. Ancak, bunun ilerisi i\u00e7in bir garanti olamayaca\u011f\u0131 ve bir kaza durumunda bundan \u00f6zellikle \u00e7evredeki halk\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n etkilenebilece\u011fi s\u00f6z konusudur. Denetimin, g\u00fcvenmekten daha \u00f6nemli oldu\u011funu ise herkes bilir.
\n\u00d6te yandan, sadece kullan\u0131lm\u0131\u015f n\u00fckleer yak\u0131t maddesi i\u00e7in de\u011fil, ayn\u0131 zamanda n\u00fckleer yak\u0131t elemanlar\u0131n\u0131n bekletilece\u011fi havuzlar\u0131n g\u00fcvenli \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ve \u00e7e\u015fitli radyoaktivite d\u00fczeyindeki di\u011fer at\u0131klarla (kat\u0131, s\u0131v\u0131 ve gaz) ilgili d\u00fczenlemeler, d\u00fc\u015f\u00fck, orta ve y\u00fcksek radyoaktiviteli kat\u0131 ve s\u0131v\u0131 at\u0131klar\u0131n ayr\u0131 ayr\u0131 depolanacaklar\u0131 g\u00fcvenli yerler ve bunlar\u0131n nas\u0131l denetlenece\u011fi, Akkuyu anla\u015fmas\u0131nda somut ek maddeler ya da \u2018Anla\u015fman\u0131n Ba\u011flay\u0131c\u0131 Ekleri\u2019 olarak da bulunmuyor.<\/p>\n

Almanya\u2019da nas\u0131l yap\u0131ld\u0131?
\n<\/em><\/strong>Almanya\u2019da n\u00fckleer santral yap\u0131m\u0131nda, \u00f6nce proje \u015firketinde 20-30 farkl\u0131 uzmanl\u0131k dal\u0131nda n\u00fckleer santralin her bir sistemi i\u00e7in ilgili hesaplar yap\u0131ld\u0131, sonra da t\u00fcm sistem, ayg\u0131t ve \u00f6l\u00e7\u00fc aletlerinin uygunlu\u011fu, \u00f6nce \u00fcretildi\u011fi yerlerde, daha sonra da bunlar santrale yerle\u015ftirildi\u011finde deneyimli T\u00dcV uzmanlar\u0131nca ayr\u0131nt\u0131l\u0131 denetimlerle sa\u011fland\u0131 ve yetkili devlet kurumlar\u0131nca da kaliteleri onayland\u0131. Ard\u0131ndan, her sistem i\u00e7in santralde yap\u0131lan testlerde bunlar\u0131n g\u00fcvenli \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 denendi, yetkili devlet kurumlar\u0131n\u0131n ve T\u00dcV uzmanlar\u0131n\u0131n birlikte kontrol\u00fcyle, uygun g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse, devreye al\u0131n\u0131p \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131 onayland\u0131.<\/p>\n

\u2018D\u00fcbel\u2019 deyip ge\u00e7memek gerek!
\n<\/em><\/strong>Santraldeki boru a\u011flar\u0131n\u0131, su depolar\u0131n\u0131, filtre sistemlerini ve \u00e7ok \u00e7e\u015fitli aletleri duvarlara tutturan d\u00fcbeller (20-25 cm boyunda) depreme dayan\u0131kl\u0131 olmal\u0131 ve duvarlara standartlara uygun \u015fekilde \u00f6zenle dik yerle\u015ftirilmeli, yoksa depremde bunlar hasar g\u00f6rebilece\u011finden ilgili g\u00fcvenlik sistemleri de \u00e7al\u0131\u015fmayabilir.
\nAlmanya\u2019daki Biblis NGS\u2019da, duvarlara biraz \u00e7arp\u0131k yerle\u015ftirildi\u011fi sonradan belirlenen 15.000 d\u00fcbelin s\u00f6k\u00fcl\u00fcp yenileriyle de\u011fi\u015ftirilmesi 1,5 y\u0131l s\u00fcrd\u00fc ve santralin durdurulmas\u0131yla birlikte bu de\u011fi\u015ftirme i\u015fi 1 milyar Avro\u2019yo mal oldu.
\nSadece 1 tek d\u00fcbelin montaj\u0131nda 6-7 mont\u00f6r ve uzman, ilgili y\u00f6netmeliklerin yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 denetliyor. Rasgele se\u00e7ilen baz\u0131 d\u00fcbellerin denetimine izin verilmiyor, t\u00fcm\u00fcn\u00fcn tek tek denetimi gerekiyor. D\u00fcbellerin uygunlu\u011fu, hem atom enerji yasas\u0131na hem de yap\u0131 g\u00fcvenli\u011fi yasa ve y\u00f6netmeliklerine g\u00f6re farkl\u0131 uzmanlarca denetleniyor.<\/p>\n

Sonu\u00e7
\n<\/em><\/strong>Akkuyu NGS\u2019n\u0131n proje d\u00f6neminde ve santralin yap\u0131m\u0131 s\u0131ras\u0131nda yukar\u0131daki \u00f6rneklerdeki gibi denetimlerin ilgili uzmanlarca s\u00fcrekli yap\u0131lmas\u0131, g\u00fcvenli bir santral kurulabilmesi i\u00e7in gereklidir. Bu nedenlerle santrali kuracak \u015firkete, santralin g\u00fcvenli\u011fiyle ilgili t\u00fcm sistemlerdeki kalite kontrollerinin ilgili uluslararas\u0131 standartlara g\u00f6re, ek yapt\u0131r\u0131mlarla kabul ettirilebilece\u011fi ve bu kontrolleri ba\u015far\u0131yla ge\u00e7emeyen sistemlerdeki eksikliklerin ya da bozukluklar\u0131n giderilebilece\u011fi, hatta gerekiyorsa bunlar\u0131n n\u00fckleer santral devreye girmeden yenilenebilece\u011fi umulur. B\u00f6ylelikle ileride olabilecek kazalardan halk\u0131n korunmas\u0131, b\u00fcy\u00fck bir olas\u0131l\u0131kla \u00f6nceden sa\u011flanabilecek ve Enerji Bakan\u0131 Say\u0131n Taner Y\u0131ld\u0131z\u2019\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u2018T\u00fcrkiye\u2019nin en g\u00fcvenli tesisi\u2019 ancak o zaman ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n

D\u0130PNOTLAR
\n<\/strong>1) Akkuyu N\u00fckleer Santralinin yap\u0131m\u0131yla ilgili 29.06.2010 tarihli kanun tasar\u0131s\u0131 (TBMM\u2019nin onay tarihi: 21.07.2010 ) – Rusya ile yap\u0131lan anla\u015fma.
\n2) Akkuyu N\u00fckleer G\u00fc\u00e7 Santrali (NGS) Projesi, \u00c7evresel Etki De\u011ferlendirme Dosyas\u0131 (\u00c7ED Raporu) Worley Parsons ve Dokay \u015eirketleri, Ankara, 2011.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bir n\u00fckleer santral projelendirilirken, santralin, i\u00e7ten ve d\u0131\u015ftan kazalara kar\u015f\u0131, hem n\u00fckleer g\u00fcvenli\u011finin hem de radyasyon g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131yla ilgili ana unsurlar\u0131n nelerden olu\u015faca\u011f\u0131, bunlar\u0131n hangi yetkili ve deneyimli kurumlarca, hangi uluslararas\u0131 standartlara g\u00f6re projelendirilip denetlenece\u011fi, santrali kuracak \u015firketle yap\u0131lan s\u00f6zle\u015fmede, yetki ve sorumluluklar s\u0131ralanarak, a\u00e7\u0131k\u00e7a belirlenmeli. Akkuyu santrali i\u00e7in Rusya ile yap\u0131lan anla\u015fmada temel unsurlar\u0131n […]<\/p>\n","protected":false},"author":560,"featured_media":11524,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[153,217,38],"tags":[826,827,348,828],"class_list":["post-11523","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-116-sayi","category-cevre-bilimleri","category-dergi-sayilari","tag-akkuyu","tag-nukleer","tag-nukleer-enerji","tag-santral"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t