{"id":11582,"date":"2010-04-01T23:10:42","date_gmt":"2010-04-01T20:10:42","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=11582"},"modified":"2017-06-07T23:16:19","modified_gmt":"2017-06-07T20:16:19","slug":"istanbuldaki-darwin-toplantisinin-anatomisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2010\/04\/01\/istanbuldaki-darwin-toplantisinin-anatomisi","title":{"rendered":"\u0130stanbul\u2019daki Darwin toplant\u0131s\u0131n\u0131n anatomisi"},"content":{"rendered":"

Bilim ile dinin ikisinin de birer insan etkinli\u011fi oldu\u011funu ama temelden farkl\u0131 oldu\u011funu ve Templetonc\u0131lar\u0131n asl\u0131nda ne yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 anlamadan bilim insanlar\u0131n\u0131n ve di\u011ferlerinin bu tip tart\u0131\u015fmalara girmesi demek dini ekonomik bir sistem olarak kullanan \u00e7evrelerin ekme\u011fine ya\u011f s\u00fcrmek demektir. Biz bir kere s\u00fcrd\u00fck, siz de s\u00fcrmeyin diye anlatt\u0131k.<\/em><\/p>\n

Kahraman \u0130pekdal<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130nsanl\u0131k ileri bir teknoloji geli\u015ftirir; \u00f6yle ki kendi geli\u015ftirdikleri robotlar kendi iradeleri ile yeni robotlar \u00fcretebilir hale gelir ve insanlarla robotlar aras\u0131nda korkun\u00e7 bir sava\u015f ba\u015flar. D\u00fcnya yok olur, hayatta kalan insanlar bir yandan uzay\u0131n \u00e7e\u015fitli yerlerinde robotlarla sava\u015fmaya devam ederken di\u011fer yandan ya\u015fanacak yeni bir d\u00fcnya bulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Sonunda bir d\u00fcnya bulunur, burada da canl\u0131l\u0131k evrim ge\u00e7irmi\u015f ve ak\u0131ll\u0131 ama ilkel bir hayvan t\u00fcr\u00fc meydana gelmi\u015ftir. \u015ea\u015f\u0131lacak \u015fekilde bu t\u00fcr de insand\u0131r, DNA\u2019s\u0131na var\u0131ncaya dek uzay gemisindeki ileri insan \u0131rk\u0131 ile ayn\u0131d\u0131r. Bu bir Amerikan dizisinin senaryosunun kaba bir \u00f6zeti. Dizi yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 sezonlar boyunca bask\u0131c\u0131 s\u00f6m\u00fcr\u00fc sistemlerini rahat\u00e7a \u00f6vmekten \u00e7ekinmedi\u011fi gibi evrim kuram\u0131 konusunda da c\u00fcretk\u00e2r \u00e7\u0131kar\u0131mlar yap\u0131labilecek bir son b\u00f6l\u00fcmle ekranlara veda ediyor: K\u00e2inat\u0131n neresinde olursa olsun e\u011fer bir gezegen ya\u015fama elveri\u015fli ko\u015fullara sahipse evrimsel s\u00fcre\u00e7 muhakkak insan\u0131 meydana getirir. Bu noktada senariste \u015funu sorma hakk\u0131m\u0131z var: \u201cBunu da nereden \u00e7\u0131kard\u0131n?\u201d Cevap \u015f\u00f6yle olurdu herhalde: \u201cYapma dostum, bu sadece bir TV dizisi!\u201d Peki.\"\"<\/p>\n

Ge\u00e7en senenin Nisan ay\u0131nda (22-25 Nisan 2009) \u0130stanbul\u2019da \u00e7ok l\u00fcks bir otelde herkese a\u00e7\u0131k olmayan bir toplant\u0131 d\u00fczenlendi: Darwin Y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc Sempozyumu (Darwin Anniversary Symposium). Toplant\u0131y\u0131 Amerikan John Templeton Vakf\u0131 ile \u0130ngiliz Faraday Din ve Bilim Enstit\u00fcs\u00fc d\u00fczenledi. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n yol, yemek ve konaklama masraflar\u0131n\u0131 ad\u0131 ge\u00e7en bu iki kurulu\u015f kar\u015f\u0131lad\u0131 (o l\u00fcks otelin gecelik fiyat\u0131n\u0131n 300 ile 750 dolar aras\u0131nda de\u011fi\u015fti\u011fini belirtelim). Son ak\u015fam halka a\u00e7\u0131k bir kokteyl verildi ve y\u00fczlerce ki\u015finin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu kokteyl bir TV program\u0131 ile sona erdi; TRT\u2019den Mithat Bereket\u2019in y\u00f6netti\u011fi bir panel\u2026 D\u0131\u015far\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda olduk\u00e7a ba\u015far\u0131l\u0131 bir etkinlik olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu; yemekler, i\u00e7kiler, yataklar harikayd\u0131; al yanakl\u0131 g\u00fcrb\u00fcz Amerikal\u0131lar, \u0130ngilizler, hepsi de \u00e7ok kibard\u0131; Francisco Ayala gibi \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir isimle tan\u0131\u015fma f\u0131rsat\u0131 bulduk vs\u2026 Ne derler, bilirsiniz: Yi\u011fidi \u00f6ld\u00fcr ama hakk\u0131n\u0131 ver. B\u00f6ylece etkinli\u011fin hakk\u0131n\u0131 vermi\u015f olal\u0131m; \u015fimdi gelelim yi\u011fidi \u00f6ld\u00fcrmeye.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201cYi\u011fidi \u00f6ld\u00fcrmek\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u0130stanbul\u2019daki toplant\u0131 bu kurulu\u015flar\u0131n ilk etkinli\u011fi de\u011fildi. Bundan \u00f6nce de \u00e7e\u015fitli yerlerde benzer toplant\u0131lar d\u00fczenlediler. Bu etkinliklerin tek bir amac\u0131 var: Din ile bilimi bar\u0131\u015ft\u0131rmak! \u00d6nce \u0130ngiliz Protestan Kilisesi\u2019nin Darwin\u2019den \u00f6z\u00fcr dilemesi, ard\u0131ndan Papa\u2019n\u0131n \u201cDarwin\u2019i yanl\u0131\u015f anlam\u0131\u015f\u0131z!\u201d itiraf\u0131 bu tip etkinliklerin uzant\u0131lar\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Din ile bilimi bar\u0131\u015ft\u0131rma kula\u011fa masum bir ama\u00e7m\u0131\u015f gibi geliyor. Peki, bu insanlar tam olarak ne s\u00f6yl\u00fcyorlar? \u201cYarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar tanr\u0131y\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyorlar \u00e7\u00fcnk\u00fc ortada y\u0131\u011f\u0131nla bilimsel veri var ama onlar bunlar\u0131 reddedip hi\u00e7bir bilimsel yan\u0131 olmayan kendi d\u00fc\u015f\u00fcncelerini \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlar ve bunu yaparken dine s\u0131\u011f\u0131n\u0131yor, sanki din kendilerini destekliyormu\u015f gibi g\u00f6steriyorlar. \u0130\u015fte bu dine zarar veriyor. Tanr\u0131 vard\u0131r ve evrim bir ger\u00e7ektir; yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n s\u00f6yledi\u011finin aksine bu ikisi birbiriyle \u00e7eli\u015fmez.\u201d Ne kadar cici, de\u011fil mi? Ger\u00e7ekten de yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar evrim ve tanr\u0131n\u0131n \u00e7eli\u015fti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler, canl\u0131lar\u0131n asla de\u011fi\u015fip yeni t\u00fcrler olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, tanr\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn t\u00fcrleri oldu\u011fu gibi yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrerler. Ama bunu yaparken herhangi bir kan\u0131t g\u00f6stermedikleri gibi, var olan kan\u0131tlarla da \u00e7eli\u015firler. Her makul insan yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n d\u00fc\u015ft\u00fckleri hatalar\u0131 g\u00f6rebilir. \u0130stanbul\u2019daki toplant\u0131da da bu hatalar defalarca dile getirildi. Bu dile getirili\u015flerin bir k\u0131sm\u0131 (\u00f6rne\u011fin Ayala\u2019n\u0131nki) arkas\u0131n\u0131 bilimsel ger\u00e7eklere dayam\u0131\u015f t\u00fcrdendi ve son derece sa\u011flamd\u0131. Ancak kalan k\u0131sm\u0131 t\u0131pk\u0131 yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131nkiler gibi arkas\u0131n\u0131 bilimden \u00e7ok inan\u0131\u015flara dayam\u0131\u015ft\u0131, dolay\u0131s\u0131yla sa\u011flam olmaktan uzakt\u0131. Biz de bu noktada \u201cyi\u011fidi \u00f6ld\u00fcrd\u00fck\u201d.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201cHer \u015fey olaca\u011f\u0131na var\u0131r\u201d hipotezi<\/em><\/strong><\/p>\n

Elbette herkes herkese inand\u0131\u011f\u0131 \u015feyleri anlatmakta \u00f6zg\u00fcrd\u00fcr, hatta herkes inand\u0131\u011f\u0131 \u015feyleri ba\u015fkalar\u0131na anlatmak ve onlar\u0131n da kendileri gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmelerini sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in, nedeni kolayca anla\u015f\u0131lmasa bile, binlerce dolar harcay\u0131p \u0130stanbul\u2019dakine benzer etkinlikler d\u00fczenleme hakk\u0131na da sahiptir; en az\u0131ndan \u00f6yle olmal\u0131d\u0131r. Ancak hi\u00e7 kimse bilimsel olmayan inan\u0131\u015flar\u0131n\u0131 bilimselmi\u015f gibi g\u00f6stermeyi, yani insanlar\u0131 aldatmay\u0131 bir hak olarak g\u00f6rmemelidir (g\u00f6rebilir ama g\u00f6rmemelidir). \u0130\u015fte bu etkinli\u011fi d\u00fczenleyenler kendilerinde b\u00f6yle bir hak g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131 sanki. Yukar\u0131dakilere ek olarak \u015funu s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131: \u201cEvrimsel s\u00fcre\u00e7 \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir bir s\u00fcre\u00e7tir. Yani bundan milyonlarca y\u0131l \u00f6nceki fosil kay\u0131tlar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman bu s\u00fcrecin insan t\u00fcr\u00fcn\u00fc olu\u015fturaca\u011f\u0131 bellidir. Ba\u015fka bir gezegende benzer bir evrimsel s\u00fcre\u00e7 ba\u015flatsan\u0131z sonunda yine insan olu\u015fur.\u201d En ba\u015ftaki \u201cgalaktik z\u0131rvalar\u201da ne kadar da benziyor de\u011fil mi? Bir dakika! Yoksa o galaktik dizi, bu toplant\u0131lar yeni bir fikrin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc m\u00fc yap\u0131yor? Hay\u0131r, hi\u00e7 de de\u011fil. Konunun uzunca bir tarih\u00e7esi var ama onu ba\u015fka bir yaz\u0131da vermek gerek. Biz buna \u201cHer \u015fey olaca\u011f\u0131na var\u0131r hipotezi\u201d diyoruz, kendilerine ise \u201cfinal destination hypothesis\u201d diye \u00e7evirdik (\u015fu me\u015fhur filmden esinlenerek); o nedenle de pek sevilmedik galiba.<\/p>\n

Ortamda yerli ve yabanc\u0131 antropologlar da vard\u0131. Oturumlardan birinde kendilerine \u015funu sorduk: \u201c\u0130nsan fosilleri konusunda uzmans\u0131n\u0131z. Bu toplant\u0131larda s\u00fcrekli olarak \u2018insan\u0131n ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 fosil kay\u0131tlar\u0131ndan anla\u015f\u0131l\u0131yor\u2019 deniyor. Siz fosil kay\u0131tlar\u0131nda b\u00f6yle bir \u015fey g\u00f6rd\u00fcn\u00fcz m\u00fc ger\u00e7ekten? E\u011fer bunu g\u00f6rd\u00fcyseniz, ba\u015fka neler g\u00f6rd\u00fcn\u00fcz? \u00d6yle ya evrimsel s\u00fcre\u00e7 s\u00fcrekli bir s\u00fcre\u00e7tir. \u0130nsan ortaya \u00e7\u0131kana kadar s\u00fcregelmi\u015f, sonra da durmu\u015f bir s\u00fcre\u00e7 de\u011fildir. Evrimsel s\u00fcre\u00e7te son nokta diye bir \u015feyden bahsedilmez, e\u011fer evriminden bahsedilen canl\u0131 yok olmam\u0131\u015fsa. Ama buradaki beylerin bunun aksini g\u00f6steren kan\u0131tlar\u0131 varsa l\u00fctfen bizimle payla\u015fs\u0131nlar ve b\u00fct\u00fcn modern evrim kuram\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in bir ad\u0131m ats\u0131nlar. Fosil kay\u0131tlar\u0131n\u0131za g\u00f6re bu noktaya gelece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilen insanl\u0131\u011f\u0131n bundan sonra gidece\u011fi nokta ne olacak?\u201d Ermenistan\u2019dan gelen mant\u0131kl\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131n\u0131n yan\u0131t\u0131 \u015fu oldu: \u201cOnu bana de\u011fil falc\u0131lara sormal\u0131s\u0131n\u0131z!\u201d \u0130stedi\u011fimiz cevap da buydu.<\/p>\n

\u00d6ng\u00f6r\u00fclebilirlik iddias\u0131nda bulunanlar\u0131n yalandan kan\u0131tlar\u0131n\u0131n fosil ara\u015ft\u0131rmalar\u0131ndan elde edilmedi\u011fini birinci a\u011f\u0131zdan \u00f6\u011frenmi\u015f olduk. Yani etkinli\u011fi d\u00fczenleyenler bir yalana inanm\u0131\u015flar ve herkesi de bu yalana inand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Ama neden? Neden ortada: Tanr\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na bilimsel kan\u0131t bulmu\u015f gibi yapmak. Bilimsel bir hipotezmi\u015f gibi g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 bu d\u00fc\u015f\u00fcnceleri \u00fcst\u00fc kapal\u0131 bir \u015fekilde tanr\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ima ediyordu; neticede insan\u0131n ama ille de insan\u0131n olu\u015faca\u011f\u0131 bir s\u00fcre\u00e7, kurallar\u0131 tanr\u0131 taraf\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nceden belirlenen bir s\u00fcre\u00e7. \u201cEvrim insan\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in var ve kurallar\u0131 tanr\u0131sal!\u201d. Ak\u0131llar\u0131 s\u0131ra bu \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik yakla\u015f\u0131m\u0131 b\u00fct\u00fcn bir evrim kuram\u0131n\u0131 tanr\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlayan bir bilgi y\u0131\u011f\u0131n\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcveriyordu.<\/p>\n

 <\/p>\n

Templeton Vakf\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n

Konuyu daha iyi anlamak i\u00e7in Templeton Vakf\u0131\u2019n\u0131n nas\u0131l bir kurum oldu\u011funa k\u0131saca g\u00f6z atal\u0131m. John Templeton Vakf\u0131 1987\u2019de Philadelphia\u2019da kurulmu\u015f. Ama\u00e7lar\u0131 \u201cya\u015fam\u0131n b\u00fcy\u00fck sorular\u0131\u201d ile ilgili alanlarda yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalara maddi destek sa\u011flamak. Bu b\u00fcy\u00fck sorular\u0131n ne oldu\u011funu merak ettiyseniz hemen s\u00f6yleyelim: Do\u011fa ve evrenin yasalar\u0131ndan a\u015fk, minnettarl\u0131k, ba\u011f\u0131\u015flay\u0131c\u0131l\u0131k ve yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n do\u011fas\u0131na kadar pek \u00e7ok \u015fey. Vakf\u0131n mal varl\u0131\u011f\u0131 1,5 milyar dolar; 2007 y\u0131l\u0131nda verdikleri toplam ara\u015ft\u0131rma deste\u011fi yakla\u015f\u0131k 70 milyon dolar (1) (Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma a\u00e7\u0131s\u0131ndan belirtelim T\u00dcB\u0130TAK\u2019a son d\u00f6rt y\u0131lda ayr\u0131lan kaynak 432 milyon TL!).<\/p>\n

Templeton Vakf\u0131\u2019n\u0131n Amerika\u2019daki icraatlar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman \u0130stanbul\u2019dakine benzer say\u0131s\u0131z etkinlik g\u00f6r\u00fcyoruz. En sevdikleri \u015fey \u00fcnl\u00fc bilim insanlar\u0131n\u0131 ve ilahiyat\u00e7\u0131lar\u0131 toplay\u0131p \u201cHadi, \u00f6p\u00fc\u015f\u00fcp bar\u0131\u015f\u0131n!\u201d demek. Ama g\u00f6r\u00fcnen o ki Vak\u0131f\u00e7\u0131lar\u0131n as\u0131l planlar\u0131 farkl\u0131. Daniel Dennett, Jerry Coyne, Richard Dawkins gibi isimler Vakf\u0131n etkinliklerine art\u0131k kat\u0131lm\u0131yorlar ve bu tip etkinliklere kat\u0131lman\u0131n yanl\u0131\u015f oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki d\u00fc\u015f\u00fcncelerini zaman zaman dile getiriyorlar. Richard Dawkins, \u00f6rne\u011fin, \u0130ngiliz biyolog Robert Hinde\u2019den \u015f\u00f6yle bahsediyor: \u201c\u0130ngiliz biyoloji camias\u0131n\u0131n sayg\u0131de\u011fer simalar\u0131ndan biridir. Kendisi ile Cambridge Darwin Festivali\u2019nde tan\u0131\u015ft\u0131m. Robert \u2018Din ve Bilim\u2019 oturumunda konu\u015fmaya raz\u0131 olmu\u015ftu ama oturumun sponsorunun Templeton Vakf\u0131 oldu\u011funu \u00f6\u011frenince vazge\u00e7ti. Kendisi \u015fimdi daha da sayg\u0131de\u011fer bir \u0130ngiliz biyologudur.\u201d (2) Yine Dawkins\u2019ten \u00f6\u011frendi\u011fimize g\u00f6re (3) Templeton Vakf\u0131 Cambridge\u2019te yapt\u0131\u011f\u0131 ve bilim yazarlar\u0131n\u0131n kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 toplant\u0131larda kat\u0131l\u0131mc\u0131lara para \u00f6demi\u015f; konu\u015fmac\u0131lara de\u011fil, izleyicilere! Konunun en can al\u0131c\u0131 noktas\u0131na dikkat \u00e7ekerek Vakf\u0131n planlar\u0131n\u0131 if\u015fa eden isimlerden biri Dennett. Kendisine bir e-posta yazarak Vakf\u0131n destekledi\u011fi toplant\u0131lardan birine kat\u0131lmas\u0131n\u0131 isteyen gazeteciye \u015f\u00f6yle cevap veriyor: \u201cY\u0131llar \u00f6nce b\u00f6yle bir toplant\u0131ya kat\u0131lmak gibi bir hata yapt\u0131m. \u00c7ok iyi birka\u00e7 bilim insan\u0131 ile birlikte bizi astrologlar ve di\u011fer g\u00fcn\u00fcm\u00fcz sahtek\u00e2rlar\u0131yla horoz d\u00f6v\u00fc\u015f\u00fcne tutu\u015fturdular. Onlar\u0131 darmaduman ettik etmesine ama ne yaman bir \u00e7eli\u015fkidir ki izleyiciler astrologlara, giderek daha da fazla itibar eder oldular. Sonra biri bana \u015f\u00f6yle bir \u015fey s\u00f6yledi: \u2018Siz bilim insanlar\u0131 bu konular\u0131 reddetmede bu kadar istekli g\u00f6r\u00fcn\u00fcnce, bunlar \u00f6nemli konularm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.\u2019 Sizce de Templeton Vakf\u0131\u2019n\u0131n kendi takip\u00e7ilerinde de b\u00f6yle bir bak\u0131\u015f olu\u015fturma pe\u015finde oldu\u011fu a\u00e7\u0131k de\u011fil mi? B\u00f6yle bir projeye d\u00e2hil oldu\u011funuz i\u00e7in kendinizi ger\u00e7ekten rahat hissediyor musunuz?\u201d (4)<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Neden \u0130stanbul?<\/em><\/strong><\/p>\n

Bu soruyu Faraday Din ve Bilim Enstit\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn nazik m\u00fcd\u00fcr\u00fc Dr. Denis Alexander\u2019a sorduk ve \u015f\u00f6yle bir cevap ald\u0131k: \u201cBiliyorsunuz, Harun Yahya son zamanlarda olduk\u00e7a yo\u011fun bir \u015fekilde evrim kar\u015f\u0131t\u0131 kitaplar yaz\u0131p, farkl\u0131 dillere \u00e7evirerek her yere da\u011f\u0131t\u0131yor; bu duruma dikkat \u00e7ekmek i\u00e7in \u0130stanbul do\u011fru bir yer diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck. T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan insanlara evrim kuram\u0131n\u0131n bilimsel bir ger\u00e7ek oldu\u011funu ve Harun Yahya gibilerin iddia etti\u011fi gibi bu kuram\u0131n insanlar\u0131n dini inan\u00e7lar\u0131 ile \u00e7eli\u015fmedi\u011fini anlatmak istiyoruz.\u201d<\/p>\n

Elbette \u0130ngiliz ve Amerikal\u0131lar M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrkleri bilimsel bir kuram hakk\u0131nda bilgilendirmek i\u00e7in on binlerce dolar harcay\u0131p, b\u00f6yle bir etkinlik d\u00fczenlemi\u015f olabilirler! Ama tahlilimizde bir hata yoksa bizim anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z hik\u00e2ye biraz farkl\u0131yd\u0131:<\/p>\n

Kilise diretti\u011fi ak\u0131l d\u0131\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerinden \u00f6t\u00fcr\u00fc akl\u0131selim sahibi insanlarca uzun s\u00fcredir ele\u015ftirilmektedir. Dindar ama bilimsel ger\u00e7eklerin fark\u0131nda olan bir \u00e7evre bu durumdan rahats\u0131z olur ve din elden gitmesin (dinin toplum \u00fczerindeki etkisi azalmas\u0131n, din elde insanlar\u0131 y\u00f6netecek \u00f6nemli g\u00fc\u00e7lerden biri olarak kalmaya devam etsin, dinden para kazanan \u00e7evrelerin geliri azalmas\u0131n) diye icraata giri\u015fir. Duan\u0131n mucizev\u00ee etkileri \u00fczerinde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalara maddi destek verir \u00f6rne\u011fin. Sonra bir bakar\u0131z Protestan kilisesi, Katolik kilisesi Darwin\u2019i anlamaya ba\u015flar. Peki ya M\u00fcsl\u00fcmanlar? Tart\u0131\u015fman\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kitle ne kadar b\u00fcy\u00fcrse, tart\u0131\u015f\u0131lan konu o kadar \u00f6nemli hale gelir. Hemen \u0130stanbul\u2019a gelinir (zira T\u00fcrkiye, di\u011fer M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkelere g\u00f6re bu t\u00fcr konular\u0131n daha kolay konu\u015fulabilece\u011fi bir \u00fclkedir). \u00c7e\u015fitli \u00fcniversitelerden bilim insanlar\u0131, ilahiyat\u00e7\u0131lar \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131r; baz\u0131 cemaat \u00fcyeleri de \u00e7a\u011fr\u0131lmak istenir ama d\u00fczenleme kurulundaki T\u00fcrk bilim insanlar\u0131 raz\u0131 olmay\u0131nca bu yap\u0131lmaz.<\/p>\n

Son g\u00fcn Evrim ve E\u011fitim konulu oturumda konu\u015fmac\u0131lar sunumlar\u0131n\u0131 yapt\u0131ktan sonra, tart\u0131\u015fma b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ge\u00e7ildi. Vakf\u0131n \u00fcyesi oldu\u011funu sonradan anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, dinleyiciler aras\u0131na asla yan yana de\u011fil ama t\u0131pk\u0131 kendileri de di\u011fer herkes gibi dinlemeye gelmi\u015f\u00e7esine da\u011f\u0131n\u0131k bir nizamda yerle\u015fmi\u015f kimseler teker teker s\u00f6z al\u0131p, toplamda birbirlerinin yorumlar\u0131na ekler yaparak tart\u0131\u015fmay\u0131 ilgin\u00e7 bir noktaya s\u00fcr\u00fcklediler. \u00d6zetle \u015funu s\u00f6ylediler: \u201cT\u00fcrkiye\u2019de insanlara evrimi anlatmak noktas\u0131nda sorun \u00fcniversitelerin ara\u015ft\u0131rmalardaki yetersizli\u011fi olamaz. Amerika\u2019y\u0131 ele alal\u0131m. Evrimsel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu Amerikan \u00fcniversitelerinde y\u00fcr\u00fct\u00fcle gelmi\u015ftir. Bu durumda Amerikan \u00fcniversitelerinin evrim ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 konusunda yetersiz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyemeyiz. Evrimi anlatma konusunda da en ba\u015far\u0131l\u0131 isimler yine Amerikan \u00fcniversitelerinden \u00e7\u0131k\u0131yor. Ancak yap\u0131lan anketlerde Amerikan halk\u0131 ile T\u00fcrkiye halk\u0131 evrimi anlama listesinin en alt\u0131nda. \u015eu durumda sorun ba\u015fka bir yerde. Sorun halk\u0131n hassasiyetinde. Evrim kuram\u0131 yo\u011fun olarak dinsiz bilim insanlar\u0131 taraf\u0131ndan anlat\u0131l\u0131yor bu da halk\u0131 itiyor. Oysa evrimi anlatanlar dindar bilim insanlar\u0131 ya da din insanlar\u0131 olsa durum farkl\u0131 olur. \u00d6rne\u011fin sizin \u00fclkenizde Fethullah G\u00fclen \u00f6nemli bir dini isim. E\u011fer onu evrim konusunda ikna ederseniz, o da cemaatini ikna eder. \u00d6rne\u011fin biz Mustafa Akyol ile konu\u015ftuk ve onu ikna ettik!\u201d<\/p>\n

Kan\u0131m\u0131z dondu. Hemen at\u0131l\u0131p derdimizin insanlar\u0131n evrime, t\u0131pk\u0131 bir dine inan\u0131r, bir fetvan\u0131n pe\u015finden gider gibi bakmalar\u0131 olamayaca\u011f\u0131n\u0131, derdimizin insanlar\u0131n do\u011fan\u0131n ve evrenin bilimsel bir g\u00f6zle nas\u0131l anla\u015f\u0131labilece\u011fini \u00f6\u011frenmeleri, toplumumuzu olu\u015fturan bireylerin dogmalara g\u00f6re de\u011fil mant\u0131\u011fa g\u00f6re hareket etmelerini sa\u011flamak oldu\u011funu s\u00f6yledik. Ama her kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f gibi bu da g\u00f6rmezden gelinerek sindirildi. Sonradan \u00f6\u011frendi\u011fimiz bilgi art\u0131k bizi hepten \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131: Bu \u00f6\u011f\u00fcd\u00fc veren Vak\u0131f \u00fcyelerinden birinin Amerika\u2019daki kom\u015fusu G\u00fclen!<\/p>\n

Sevdi\u011fimiz bir hocam\u0131z son g\u00fcn geni\u015f bir kat\u0131l\u0131mla yap\u0131lacak TV paneline \u201cMustafa Akyol\u2019u getirirlerse \u015fa\u015f\u0131rmay\u0131n!\u201d diye bizi uyard\u0131\u011f\u0131nda \u201cYok art\u0131k Hocam, o kadar da de\u011fil!\u201d diye yan\u0131t verdik ama o kadarm\u0131\u015f! T\u00fcrkiye\u2019deki yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131 hareketin \u00f6nemli isimlerinden Mustafa Akyol\u2019u sahnede g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde \u00e7ok \u00f6nceden yaz\u0131lm\u0131\u015f bir senaryonun \u00fc\u00e7 g\u00fcnd\u00fcr nas\u0131l da oynand\u0131\u011f\u0131n\u0131 nihayet anlayabildik.<\/p>\n

Perde a\u00e7\u0131ld\u0131! S\u00f6z Akyol\u2019a ge\u00e7ti\u011finde art\u0131k bir yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131 de\u011fil de bir \u201cevrimci\u201d oldu\u011funu beyan etti. Tam olarak \u015f\u00f6yle dedi: \u201cBen art\u0131k evrime inan\u0131yorum ama kurallar\u0131 tanr\u0131 taraf\u0131ndan konan bir evrime\u2026\u201d Ve perde indi!<\/p>\n

O s\u0131rada arka s\u0131ram\u0131zda oturanlardan biri ba\u011f\u0131rd\u0131: \u201cEvrime inanmak i\u00e7in ka\u00e7 para ald\u0131n?!\u201d<\/p>\n

Oturumlar s\u0131ras\u0131nda T\u00fcrk bilim insanlar\u0131 ne yapt\u0131 diye sorarsan\u0131z bir k\u0131sm\u0131n\u0131n duru\u015funun \u00e7ok iyi oldu\u011funu ama b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n son derece pasif kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Ancak biri bizi \u00f6yle bir hale soktu ki ne g\u00fclebildik ne de a\u011flayabildik. Bu bir ilahiyat profes\u00f6r\u00fc idi. Din ile bilimi uzla\u015ft\u0131rma \u00e7abas\u0131 \u015fayan-\u0131 dikkat idi. Belli ki adamca\u011f\u0131za \u201cdin ile evrimin \u00e7at\u0131\u015fmamas\u0131 gerekti\u011fine dair bir \u015feyler anlat\u201d demi\u015fler, o da \u015f\u00f6yle bir \u00fcslup belirlemi\u015f: \u201cEfendim, biliyorsunuz evrimciler insan\u0131n evrimle olu\u015ftu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlar ama yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lara k\u0131z\u0131yorlar. Ama yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar da insan oldu\u011funa g\u00f6re o zaman evrimcilere g\u00f6re onlar da evrim ile olu\u015ftular, e\u011fer yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lara k\u0131zarlarsa evrime de k\u0131zm\u0131\u015f olmazlar m\u0131? Ayn\u0131 \u015fekilde yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar insanlar\u0131 Allah\u2019\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131na inan\u0131r ve evrimcilere k\u0131zarlar ama evrimciler de insan oldu\u011funa g\u00f6re o zaman yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lara g\u00f6re onlar\u0131 da Allah yaratt\u0131, e\u011fer evrimcilere k\u0131zarlarsa Allah\u2019a da k\u0131zm\u0131\u015f olmazlar m\u0131? O halde bu iki kesimin birbirinden nefret etmek yerine, birbirine ho\u015fg\u00f6r\u00fc ve sevgi ile yakla\u015fmalar\u0131 gerekir.\u201d Kusursuz bir mant\u0131k!<\/p>\n

Darwin Y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc Sempozyumu konuya ili\u015fkin tarihte yer edecek bir olayd\u0131 ve sadece buna tan\u0131kl\u0131k etti\u011fimiz i\u00e7in ama sadece bunun i\u00e7in mutlu olduk. Dennett\u2019in s\u00f6yledi\u011fi anlamda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 fark edince de midemiz buland\u0131 ve bu mutluluk mide bulant\u0131m\u0131z\u0131 bast\u0131rmaya yetmedi.<\/p>\n

Ger\u00e7ekten bir tanr\u0131 olabilir ve evrimsel kurallar\u0131 belirleyerek ve de y\u00f6nlendirerek insan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f olabilir (bunu neden yapt\u0131\u011f\u0131 ise ayr\u0131 bir tart\u0131\u015fman\u0131n konusu) ama elimizde b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnmemizi sa\u011flayacak tek bir bilimsel kan\u0131t bile yok. Kald\u0131 ki bunu bilimsel olarak s\u0131namam\u0131z da pek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Ama bunun m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funa, dahas\u0131 s\u0131nanm\u0131\u015f ve do\u011frulanm\u0131\u015f oldu\u011funa inananlar da var, yukar\u0131daki paragraflarda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz gibi. Bu inan\u0131\u015f \u015fekline bilimsel teizm deniyor; bilimsel teistler ortaya bilimsel bilgiler koymuyor; mevcut bilimsel bilgilerden \u00e7\u0131kar\u0131mlar yaparak kendi inan\u0131\u015flar\u0131n\u0131 \u015fekillendiriyorlar. Bu noktada ele\u015ftirdikleri yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131 yakla\u015f\u0131mdan farklar\u0131 kalm\u0131yor. Arka planda ise toplumsal bir y\u00f6netme arac\u0131 olarak rahatl\u0131kla kullan\u0131labilen dini ak\u0131llar\u0131 s\u0131ra modernize ediyorlar. Bu arada bilimi de kirletiyorlar.<\/p>\n

Din ve bilim; k\u00e2inata bak\u0131\u015f\u0131n iki farkl\u0131 yolu. Ama bu iki farkl\u0131 yolun ger\u00e7ekten farkl\u0131 oldu\u011funu anlamak hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. Massimo Pigliucci\u2019nin yazd\u0131\u011f\u0131 gibi (5) \u201cFutbol kurallar\u0131 ile basketbol oynayamazs\u0131n\u0131z!\u201d. Dinin k\u00e2inata bak\u0131\u015f y\u00f6ntemi ile biliminki asla ayn\u0131 olamaz. Biz bilimde temel y\u00f6ntem olarak olas\u0131l\u0131k istatisti\u011fi kullan\u0131r\u0131z. Bu istatisti\u011fin sonucunda ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fey oranlard\u0131r. Bu oranlar bize inceledi\u011fimiz olay\u0131n 0 ile 1 aras\u0131ndaki olma ihtimalini g\u00f6sterir. Peki din i\u00e7in bu ge\u00e7erli olabilir mi? \u00d6rne\u011fin herhangi bir tek tanr\u0131l\u0131 din bir tanr\u0131n\u0131n kesin olarak var oldu\u011fundan m\u0131 bahseder yoksa bunu bir ihtimal olarak m\u0131 verir? Mesela \u015f\u00f6yle bir ayet olabilir miydi? \u201cOlma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 0,89 olan tanr\u0131ya s\u0131\u011f\u0131n\u0131n, ona g\u00fcvenin!\u201d\"\"<\/p>\n

Bilim ile dinin ikisinin de birer insan etkinli\u011fi oldu\u011funu ama temelden farkl\u0131 oldu\u011funu ve Templetonc\u0131lar\u0131n asl\u0131nda ne yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 anlamadan bilim insanlar\u0131n\u0131n ve di\u011ferlerinin bu tip tart\u0131\u015fmalara girmesi demek dini ekonomik bir sistem olarak kullanan \u00e7evrelerin ekme\u011fine ya\u011f s\u00fcrmek demektir. Biz bir kere s\u00fcrd\u00fck, siz de s\u00fcrmeyin diye anlatt\u0131k.<\/p>\n

 <\/p>\n

D\u0130PNOTLAR<\/strong><\/p>\n

1) http:\/\/www.templeton.org\/about_us\/who_we_are\/<\/p>\n

2) http:\/\/whyevolutionistrue.wordpress.com\/2009\/07\/07\/robert-hinde-refuses-to-speak-at-templeton-sponsored-event\/<\/p>\n

3) http:\/\/richarddawkins.net\/article,3973,Correspondence-regarding-the-Templeton-Foundation,Richard-Dawkins-Daniel-Dennett-AC-Grayling-Edwin-Cartlidge<\/p>\n

4) http:\/\/whyevolutionistrue.wordpress.com\/2009\/06\/21\/fighting-back-against-templeton\/<\/p>\n

5) M. Pigliucci, 2002, Denying Evolution. Sinauer Associates, Publishers, Sunderland, MA, USA.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bilim ile dinin ikisinin de birer insan etkinli\u011fi oldu\u011funu ama temelden farkl\u0131 oldu\u011funu ve Templetonc\u0131lar\u0131n asl\u0131nda ne yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 anlamadan bilim insanlar\u0131n\u0131n ve di\u011ferlerinin bu tip tart\u0131\u015fmalara girmesi demek dini ekonomik bir sistem olarak kullanan \u00e7evrelerin ekme\u011fine ya\u011f s\u00fcrmek demektir. Biz bir kere s\u00fcrd\u00fck, siz de s\u00fcrmeyin diye anlatt\u0131k. Kahraman \u0130pekdal   \u0130nsanl\u0131k ileri bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":369,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[111,32],"tags":[229],"class_list":["post-11582","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-74-sayi","category-evrim","tag-din"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t