{"id":11665,"date":"2008-02-01T00:13:16","date_gmt":"2008-01-31T22:13:16","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=11665"},"modified":"2017-07-17T14:20:33","modified_gmt":"2017-07-17T11:20:33","slug":"t-c-koyun-dogum-belgesi-ana-adi-oyali-baba-adi-oyali-adi-oyali","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2008\/02\/01\/t-c-koyun-dogum-belgesi-ana-adi-oyali-baba-adi-oyali-adi-oyali","title":{"rendered":"T.C. Koyun Do\u011fum Belgesi Ana Ad\u0131: OYALI, Baba Ad\u0131: OYALI, Ad\u0131: OYALI"},"content":{"rendered":"

Oyal\u0131 ve Zarife adl\u0131 kopya koyunlar\u0131m\u0131z, anne-baba sahibi koyunlardan daha m\u0131 fazla ilgi bekliyor? Hayvanc\u0131l\u0131kta, tekstilde ve g\u0131dada \u201cfare\u201d ile k\u0131yaslanamayacak olan \u201ckoyun\u201d, transgenik hayvan \u00fcretiminde \u201cfare\u201dnin \u00fcn\u00fcn\u00fc yakalar m\u0131? \u0130nsan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in vazge\u00e7ilmez olan ila\u00e7lar ucuzlar m\u0131? Pandalar kurtar\u0131labilir mi? Organ naklinde yeni bir umut \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 m\u0131 do\u011fuyor? T\u00fcm bunlar\u0131n yan\u0131t\u0131 ve daha fazlas\u0131n\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin ba\u015far\u0131l\u0131 klonlama ekibinin perspektifinden \u00f6\u011frenmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k.<\/strong><\/h4>\n

\u0130\u00dc Veteriner Fak. D\u00f6lerme ve Suni Tohumlama Anabilim Dal\u0131 \u00d6\u011fretim \u00dcyesi<\/strong>
\nProf. Dr. Sema Birler ile S\u00f6yle\u015fi<\/strong><\/p>\n

1996\u2019da n\u00fckleer transfer y\u00f6ntemi kullan\u0131larak eri\u015fkin somatik h\u00fccreden klonlanan ilk memeli olan Dolly t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n ilgisini \u00fczerine \u00e7ekmi\u015fti. Aradan ge\u00e7en y\u0131llar boyunca artan bilimsel tecr\u00fcbe ile ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bug\u00fcn klonlamay\u0131 bir\u00e7ok hayvan t\u00fcr\u00fcnde ba\u015far\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirebiliyor ve biyolojinin farkl\u0131 alanlar\u0131na y\u00f6nelebiliyorlar. 2007\u2019nin sonlar\u0131nda d\u00fcnyaya gelen iki kopya koyunu ile T\u00fcrkiye de art\u0131k klonlama arenas\u0131nda yerini ald\u0131. Kamuoyunun \u00e7ok fazla ilgisini \u00e7eken bu konunun bilimsel taraflar\u0131n\u0131, uygulama alanlar\u0131n\u0131 ve vaat ettiklerini \u00f6\u011frenmek i\u00e7in, Oyal\u0131 ve Zarife ad\u0131ndaki klon yavrular\u0131n hik\u00e2yelerini, bu ba\u015far\u0131l\u0131 projenin mimarlar\u0131ndan Prof. Dr. Sema Birler ile konu\u015ftuk. Ayn\u0131 anabilimdal\u0131nda \u00f6\u011fretim \u00fcyesi olan Prof. Dr. Serhat Pabu\u00e7cuo\u011flu da, dahil oldu\u011fu T\u00fcrk-Hay-Gen-1 Projesi ile ilgili sorular\u0131m\u0131z\u0131 yan\u0131tlad\u0131.<\/p>\n

Projenin \u201cd\u00fcn\u201d\u00fc<\/strong><\/p>\n

\u00d6ncelikle, bu zahmetli \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 tamamlay\u0131p klon yavrular\u0131 elde edebildi\u011finiz i\u00e7in sizi tebrik ediyoruz. Konuyu gerek bilimsel y\u00f6nleriyle gerekse sosyal ve etik boyutlar\u0131yla ele alabilmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli sorular y\u00f6neltece\u011fim ama, ilk olarak \u00e7al\u0131\u015fma ekibinizi tan\u0131makla ba\u015flayal\u0131m. Projede sizin d\u0131\u015f\u0131n\u0131zda kimler yer ald\u0131 ve nas\u0131l bir i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcyle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131n\u0131z?<\/p>\n

Te\u015fekk\u00fcrler. Bu \u00e7al\u0131\u015fma \u0130stanbul \u00dcniversitesi Veteriner Fak\u00fcltesi, D\u00f6lerme ve Suni Tohumlama Anabilim Dal\u0131\u2019nda ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Anabilim dal\u0131m\u0131zdaki t\u00fcm ekip beraber \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Zaten y\u0131llard\u0131r hayvanlarda reprod\u00fcktif biyoteknoloji \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Oradan gelen bir tecr\u00fcbemiz var. Bunlar sayesinde, zor olmas\u0131na ra\u011fmen, klonlamay\u0131 k\u0131sa s\u00fcrede ba\u015farabildik.<\/p>\n

Bu \u00e7al\u0131\u015fma bireysel bir tez projesi olarak sunulmayacak anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla. Anabilim dal\u0131n\u0131n kendi giri\u015fimi olarak ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u2026<\/em><\/p>\n

Evet, bu ayr\u0131 bir proje. Hatta anabilim dal\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015fine bakarsak, 2000\u2019de bizim ilk t\u00fcp kuzular\u0131m\u0131z do\u011fmu\u015ftu. In vitro fertilizasyon (IVF) y\u00f6ntemini kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir \u00e7al\u0131\u015fma sonucunda. Mezbahada kesilmi\u015f hayvanlar\u0131n ovaryumlar\u0131ndan yumurta h\u00fccrelerini elde edip, onlar\u0131 bir g\u00fcn boyunca d\u0131\u015far\u0131da olgunla\u015ft\u0131r\u0131yor ve daha sonra fertilizasyona al\u0131yorduk. O d\u00f6nemde sekiz tane yavrumuz do\u011fmu\u015ftu. Bunlar yine T\u00fcrkiye\u2019nin ilk t\u00fcp kuzular\u0131yd\u0131. Bize t\u00fcp kuzular\u0131n do\u011fumundan sonra hedeflerimiz soruldu\u011funda, klonlamay\u0131 deneyece\u011fimizi belirtmi\u015ftik. Fakat bir s\u00fcre altyap\u0131 problemimiz oldu. Bunu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in birka\u00e7 yere proje teklifi verdik. Onlardan, Devlet Planlama Te\u015fkilat\u0131 Projesi kabul edildi ve altyap\u0131y\u0131 tamamlad\u0131k. Ana malzeme ve ekipmanlar\u0131 ald\u0131k ama, daha sonra sarf malzemesi ihtiyac\u0131m\u0131z oldu. Onlar\u0131 da T\u00dcB\u0130TAK kar\u015f\u0131lad\u0131.<\/p>\n

Altyap\u0131 problemlerinden kastetti\u011finiz tamamen maddi kaynak aktar\u0131m\u0131yla m\u0131 ilgiliydi? Yoksa proje teklif a\u015famas\u0131ndayken birtak\u0131m b\u00fcrokratik engellerle de kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131n\u0131z m\u0131?<\/p>\n

Hay\u0131r. Klonlamada kullan\u0131lmas\u0131 gereken mikromanipulat\u00f6r dedi\u011fimiz \u00e7ok kapsaml\u0131 bir cihaz var. Fiyat\u0131 olduk\u00e7a pahal\u0131. Temelde onu ve baz\u0131 ufak tefek yan cihazlar\u0131 alabilmek i\u00e7in kaynak gerekti.<\/p>\n

Yani klonlama i\u00e7eren bir projenin yap\u0131lmamas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde herhangi bir bask\u0131ya maruz kalmad\u0131n\u0131z\u2026<\/p>\n

Hay\u0131r, o anlamda hi\u00e7bir olumsuzluk ya\u015famad\u0131k. Zaten Devlet Planlama Te\u015fkilat\u0131\u2019ndan olduk\u00e7a kolay onay ald\u0131k. T\u00dcB\u0130TAK da deste\u011fini ayn\u0131 \u015fekilde verdi.<\/p>\n

Peki T\u00fcrkiye\u2019de klonlama \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan ba\u015fka ara\u015ft\u0131rma gruplar\u0131 var m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

Evet var. T\u00dcB\u0130TAK\u2019\u0131n Marmara Ara\u015ft\u0131rma Merkezi\u2019nde (MAM), Do\u00e7. Dr. Sezen Arat ve Do\u00e7. Dr. Haydar Ba\u011f\u0131\u015f var. \u0130kisi de s\u0131n\u0131f arkada\u015f\u0131m. Onlar da klonlama tekni\u011fi \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Fakat geldikleri noktay\u0131 tam olarak bilemiyorum. O y\u00fczden bu konuda onlara dan\u0131\u015fman\u0131z daha do\u011fru olur.<\/p>\n

Sizin projeniz toplam ka\u00e7 y\u0131l s\u00fcrd\u00fc?<\/em><\/strong><\/p>\n

Asl\u0131nda t\u00fcp kuzular\u0131 takiben hemen ba\u015flamak istedik ama, bahsetti\u011fim eksikleri tamamlamak biraz zaman\u0131m\u0131z\u0131 ald\u0131. Defterimde laboratuvara ilk girdi\u011fimiz tarih 2005 ba\u015f\u0131 olarak g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Ondan sonra da tekni\u011fi oturtmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k.<\/p>\n

 <\/p>\n

Teknolojik detaylar\u0131yla klonlama<\/em><\/h1>\n

Projede kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131z klonlama tekni\u011finden bahseder misiniz? Meme dokusundaki yeti\u015fkin bir h\u00fccreden Dolly\u2019nin klonland\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmadaki gibi somatik bir h\u00fccre mi kulland\u0131n\u0131z ve hangi dokuyu tercih ettiniz?<\/p>\n

Evet, somatik h\u00fccre kulland\u0131k. Yumurta h\u00fccresinin etraf\u0131ndaki kumulus h\u00fccrelerini tercih ettik. Onlar\u0131 daha \u00f6nce k\u00fclt\u00fcre ederek \u00e7o\u011faltt\u0131k.<\/p>\n

Neden ba\u015fka bir doku kullanmad\u0131n\u0131z? Eri\u015filebilirlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

Evet. \u00c7ok daha kolayd\u0131 bizim i\u00e7in. Birka\u00e7 pasajdan sonra, bu h\u00fccreleri klonlamada don\u00f6r h\u00fccre olarak kulland\u0131k.<\/p>\n

S\u00f6z etti\u011finiz mikromanipulat\u00f6r cihaz\u0131 klonlama tekni\u011finin tam olarak hangi a\u015famas\u0131nda kullan\u0131l\u0131yor?<\/p>\n

Klonlama \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 5 ana a\u015famadan olu\u015fuyor. Bunlardan ilki yumurta h\u00fccrelerini elde etmek ve bunlar\u0131 olgunla\u015ft\u0131rmak. Ayn\u0131 IVF\u2019de oldu\u011fu gibi. Bu ilk i\u015flemden sonra, n\u00fckleer transfer sonras\u0131na kadar olan i\u015flem mikromanipulat\u00f6rde ger\u00e7ekle\u015fiyor. \u0130kinci a\u015fama, olgunla\u015ft\u0131r\u0131lan bu h\u00fccrelerin genetik materyalini tamam\u0131yla d\u0131\u015far\u0131 almak. Bu i\u015fleme en\u00fckleasyon diyoruz. Daha sonraki a\u015fama, somatik h\u00fccreyi yumurta h\u00fccresinin i\u00e7erisine enjekte etmek. Bu en\u00fckleasyon ve enjeksiyon i\u015flemini mikromanipulat\u00f6rde yap\u0131yoruz. Bu iki h\u00fccrenin f\u00fczyonunu ise steromikroskop alt\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftiriyoruz.<\/p>\n

Bir haberde, klonlamada erken transfer y\u00f6ntemini ilk kez uygulayan \u00fclke oldu\u011fumuzu s\u00f6ylemi\u015fsiniz. Bu nas\u0131l bir y\u00f6ntem? D\u00fcnyada tercih edilmeyen bir y\u00f6ntem mi ya da riskli taraflar\u0131 m\u0131 var?<\/p>\n

Erken transfer, al\u0131c\u0131 hayvanlara aktar\u0131m a\u00e7\u0131s\u0131ndan kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir terim. Koyun embriyolar\u0131n\u0131n in vitro k\u00fclt\u00fcr\u00fc, \u00f6zellikle n\u00fckleer transfer sonras\u0131nda, biraz sanc\u0131l\u0131. Yani siz n\u00fckleer transferi yap\u0131lm\u0131\u015f embriyoyu olu\u015fturuyorsunuz, ondan sonra da transfer edilebilir blastosist a\u015famas\u0131na gelene kadar k\u00fclt\u00fcre etmeniz laz\u0131m. Bu IVF\u2019de, koyunlarda \u00e7ok zor de\u011fil asl\u0131nda. Biz bunu \u00e7ok rahatl\u0131kla yap\u0131yoruz ama n\u00fckleer transfer yap\u0131lm\u0131\u015f embriyolarda, koyunlarda b\u00f6yle bir sorun var. Yani olu\u015fturulan embriyolar in vitro ortamda, mesela s\u0131\u011f\u0131rlarda oldu\u011fu kadar kolay geli\u015femiyor. B\u00f6yle olunca da d\u00fcnyada uygulanan teknik \u015fu; embriyoyu olu\u015fturur olu\u015fturmaz bunlar al\u0131c\u0131 koyunlara transfer ediliyor. Ama bu al\u0131c\u0131 koyunlar\u0131n oviduktlar\u0131 ba\u011flan\u0131yor. Bunun i\u00e7erisine embriyolar agar jeller i\u00e7inde yerle\u015ftiriliyor. 7 g\u00fcn sonra ise, tekrar operasyonla d\u0131\u015far\u0131 al\u0131n\u0131yor. Yani b\u00f6ylece in vivo k\u00fclt\u00fcr yap\u0131lm\u0131\u015f oluyor. Blastosist a\u015famas\u0131na gelmi\u015f embriyolar, kal\u0131c\u0131 olarak, son al\u0131c\u0131 olan ikinci anneye transfer ediliyor. Biz bunu yapmak istemedik ve s\u0131f\u0131rdan, hen\u00fcz yeni b\u00f6l\u00fcnmeye ba\u015flam\u0131\u015f olan embriyolar\u0131 anneye transfer etmeyi denedik. Olduk\u00e7a da iyi sonu\u00e7 ald\u0131k. Koyunlarda bu hi\u00e7 yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Daha \u00f6nce d\u00fcnyada yap\u0131lmamas\u0131n\u0131 neye ba\u011fl\u0131yorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

Zaten d\u00fcnyada klonlamay\u0131 koyun \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan \u00e7ok fazla grup yok. \u0130ran klon koyun yapt\u0131, \u0130talya ve zaten \u0130sko\u00e7ya koyunda \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Avusturalya da koyunla \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Kopya koyun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapan 4-5 \u00fclkenin i\u00e7erisindeyiz. Ancak somatik h\u00fccreden klonlanan ilk memeli Dolly koyun oldu\u011fu i\u00e7in, daha \u00e7ok bu i\u015f koyunlarda yap\u0131l\u0131yor diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n

Siz neden koyunla \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 tercih ettiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

Biliyorsunuz \u00e7ok bilinmeyenli konularla u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, kar\u015f\u0131n\u0131za \u00e7\u0131kan problemin hangi bilinmeyenden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespitte ve \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmekte zorlan\u0131rs\u0131n\u0131z. O y\u00fczden ba\u015flang\u0131\u00e7ta bilinmeyenleri ne kadar azalt\u0131rsan\u0131z, ba\u015far\u0131 \u015fans\u0131n\u0131z da o kadar y\u00fcksek olur. Bizim ekip olarak koyunlar ve koyunlarda kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kacak her t\u00fcrl\u00fc s\u00fcpriz konusunda ciddi deneyimlerimiz var. Uzun y\u0131llard\u0131r koyunlarda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Zaten koyun da bizim bilimsel planlar\u0131m\u0131z dahilinde gidece\u011fimiz yol i\u00e7in se\u00e7ti\u011fimiz bir hayvan, kullan\u0131labilir bir hayvan.<\/p>\n

 <\/p>\n

Farkl\u0131 annelerin ikizleri: Oyal\u0131 ve Zarife<\/em><\/h1>\n

Oyal\u0131 ve Zarife\u2019ye gelirsek. Do\u011fal yollardan d\u00fcnyaya gelen kuzulardan yap\u0131sal olarak farkl\u0131l\u0131k g\u00f6steriyorlar m\u0131? Ayn\u0131 \u015fekilde ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 annelerin gebeli\u011finde de normal koyunlar\u0131n gebeli\u011fine k\u0131yasla de\u011fi\u015fen birtak\u0131m fakt\u00f6rler g\u00f6zlemlediniz mi?<\/p>\n

Belirgin bir\u015fey g\u00f6zlemlemedik. Sadece Oyal\u0131\u2019n\u0131n do\u011fum kilosu, do\u011fal y\u00f6ntemlere k\u0131yasla biraz a\u011f\u0131rd\u0131. Bizim IVF\u2019de de b\u00f6yle a\u011f\u0131r kuzular\u0131m\u0131z olmu\u015ftu. Ama bu bir anomali de\u011fil. \u00d6yle olsayd\u0131, zaten k\u0131sa s\u00fcrede \u00f6l\u00fcrd\u00fc. \u015eu an sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde ya\u015f\u0131yor. Annelerde de, gebelik esnas\u0131nda bir tek \u015f\u00f6yle bir sorunumuz oldu. Bir tanesinde, \u00e7ok fazla yavru oldu. Bu y\u00fczden hamilelikte problem \u00e7ekti ama, sonu\u00e7ta anne de halen sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve hayatta.<\/p>\n

Peki Oyal\u0131 ve Zarife\u2019nin genetik yap\u0131lar\u0131n\u0131 don\u00f6r kumulus h\u00fccresinin genetik yap\u0131s\u0131yla k\u0131yaslamaya y\u00f6nelik birtak\u0131m konfirmasyon testleri yapt\u0131n\u0131z m\u0131 ya da yapmay\u0131 planl\u0131yor musunuz?<\/p>\n

Tabii, yapt\u0131r\u0131yoruz. Dokular\u0131m\u0131z\u0131 ve h\u00fccrelerimizi 8 Ocak\u2019da ODT\u00dc-Teknokent\u2019e g\u00f6nderdik, fakat sonu\u00e7lar\u0131m\u0131z hen\u00fcz \u00e7\u0131kmad\u0131. Testlerde, 11 ayr\u0131 lokusta mikrosatellit belirleyicilere (marker) bakacaklar. DNA\u2019lara jelde bakt\u0131ktan sonra, bir cihazda genotipleme yap\u0131l\u0131yor ve genotipleme sonu\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Bir haberde yer alan s\u00f6zleriniz do\u011fan yavrular\u0131n \u00e7ok hassas oldu\u011fu ve biberonla verilen s\u00fct\u00fcn yan\u0131 s\u0131ra vitamin takviyesi de yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z y\u00f6n\u00fcndeydi. Buradaki hassasiyet biyolojik olarak sebeplendirilebilir mi? Yoksa daha \u00e7ok harcanan emekten dolay\u0131, siz ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n yavrulara kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi bir \u00f6zen mi?<\/em><\/strong><\/p>\n

Biraz o da var tabii, hatta biraz\u0131n \u00fcst\u00fcnde. Biraz \u015f\u0131martt\u0131k gibi. Ama biz bu hassasiyetin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha \u00f6nce yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 referans alarak s\u00f6yleyebiliyoruz. Yani, bug\u00fcne kadar bir\u00e7ok klon hayvan d\u00fcnyaya geldi ama, bunlar\u0131n belki y\u00fczde 80-90\u2019\u0131 do\u011fduktan sonra k\u0131sa s\u00fcrede \u00f6ld\u00fc. \u0130lk 5 g\u00fcn \u00e7ok kritik. \u0130talyanlar\u2019\u0131n 1-2 y\u0131l \u00f6nce yapt\u0131klar\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma vard\u0131. Elde edilen 13 tane yavrunun hi\u00e7biri ya\u015famam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

\u0130lk 5 g\u00fcn\u00fcn \u00f6nemi nedir?<\/em><\/strong><\/p>\n

E\u011fer baz\u0131 anomaliler varsa, yavrular erken d\u00f6nemde \u00f6l\u00fcyor. \u00d6zellikle akci\u011ferlerle ilgili sorunlar ilk haftada ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Ayr\u0131ca 1 ay kadar ya\u015fay\u0131p, sonra \u00f6len hayvanlar da oluyor. Biz o y\u00fczden bu ilk 1 \u2013 1,5 ay\u0131 \u00e7ok dikkatli ge\u00e7irdik. Yani en az\u0131ndan \u00fczerlerinde ekstra stress olmas\u0131n diye, d\u0131\u015fardan destek verdik.<\/p>\n

Yurtd\u0131\u015f\u0131ndaki bilim \u00e7evreleri de anomali olu\u015fturacak etkenleri, sebepleri tam olarak adres edemiyorlar de\u011fil mi?<\/em><\/strong><\/p>\n

Evet bu etkenler tam olarak bilinmiyor. Anomalileri engelleyebilecek \u00e7al\u0131\u015fmalar halen yap\u0131l\u0131yor. Anomali etkenlerinin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, klonlaman\u0131n ba\u015far\u0131 \u015fans\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 ve istenen tekniklerin kullan\u0131labilmesi i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli. Klonlaman\u0131n rutin bir \u015fekilde kullan\u0131labilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nemli. Bizim \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z bu a\u00e7\u0131dan olduk\u00e7a ba\u015far\u0131l\u0131. 69 adet klon embriyo, erken d\u00f6nem b\u00f6l\u00fcnmelerini tamamlad\u0131ktan sonra (40-43. saat; 2-6 h\u00fccreli d\u00f6nem) hormonal olarak haz\u0131rlanm\u0131\u015f 8 ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 koyuna transfer edildi ve sonunda 2 canl\u0131 yavrumuz var. Yavrular, 2 ay\u0131 doldurdular. Ba\u015far\u0131 y\u00fczdemiz olduk\u00e7a y\u00fcksek ve bu erken d\u00f6nem transferinden ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z sonu\u00e7lar. Literat\u00fcrdeki b\u00fct\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmalar blastosist d\u00f6nemindeki embriyolar\u0131n transferiyle ger\u00e7ekle\u015ftirildi. O a\u00e7\u0131dan canl\u0131 yavru y\u00fczdemiz \u00e7ok iyi.<\/p>\n

 <\/p>\n

Soyu t\u00fckenen hayvanlar ve T\u00fcrk-Hay-Gen-1<\/em><\/h1>\n

Daha \u00f6nce klonlama i\u015fleminin bir sonu\u00e7 de\u011fil, yapmay\u0131 planlad\u0131klar\u0131n\u0131z i\u00e7in bir ba\u015flang\u0131\u00e7 oldu\u011funu belirtmi\u015ftiniz. Nedir ilerdeki planlar?<\/p>\n

\u0130lk etapta transgenik hayvan \u00fcretimi var. Klonlaman\u0131n ama\u00e7lar\u0131 ikiye ayr\u0131l\u0131yor: Biri hayvanc\u0131l\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan ikincisi de insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan. Hayvanc\u0131l\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan soyu t\u00fckenmek \u00fczere olan hayvanlar\u0131n tekrar do\u011faya kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 var. Soylar\u0131n\u0131n t\u00fckenmesinin \u00f6nlenmesi, klonlaman\u0131n ara\u00e7 olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015feylerden bir tanesi.<\/p>\n

Bu noktada hemen bir soru sorabilir miyim? Soyu t\u00fckenmekte olan hayvanlar i\u00e7in bu tam olarak nas\u0131l amac\u0131na ula\u015f\u0131r? \u00c7\u00fcnk\u00fc insan m\u00fcdahelelerinin yan\u0131 s\u0131ra \u00e7evresel fakt\u00f6rlerin de\u011fi\u015fmesine ba\u011fl\u0131 olarak da soyu tehlikede olan canl\u0131lar var. Ayr\u0131ca t\u00fcrle\u015fmenin karma\u015f\u0131k s\u00fcre\u00e7lerle beraber ger\u00e7ekle\u015fen bir \u015fey oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa, bir cinsin canl\u0131lar\u0131n\u0131n ayn\u0131s\u0131n\u0131 kopyalayarak genetik \u00e7e\u015fitlilik sa\u011flanabilir mi?<\/em><\/strong><\/p>\n

Soyu t\u00fckenmekte olan hayvanlar\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir par\u00e7a dokusu saklanaak en az\u0131ndan onlar\u0131n genetik olarak kayb\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmi\u015f olunuyor. Bu d\u00fcnyada \u00e7ok \u00f6nem verilen bir \u015fey, \u00e7\u00fcnk\u00fc genetik \u00e7e\u015fitlilik \u00e7ok \u00f6nemli. Sizin de dedi\u011finiz gibi bir hayvan\u0131n ayn\u0131s\u0131n\u0131 yapmak bu \u00e7e\u015fitlili\u011fi daralt\u0131r. Fakat tamamen yok olmas\u0131n\u0131n da bu \u015fekilde \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n

Peki T\u00fcrkiye\u2019de b\u00f6yle bir \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lsayd\u0131, bizim habitat\u0131m\u0131zda projeye al\u0131nacak ilk hayvan hangisi olurdu? B\u00f6yle bir \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 hangi kurum destekler?<\/p>\n

Asl\u0131nda \u015fimdi bu konuda, Prof. Dr. Serhat Pabu\u00e7cuo\u011flu\u2019nun da i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00e7al\u0131\u015fma, T\u00fcbitak MAM\u2019da y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor. Do\u00e7. Dr. Sezen Arat\u2019\u0131n koordinat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcnde.<\/p>\n

Serhat Pabu\u00e7cuo\u011flu<\/strong> (SP):<\/strong> Sezen Han\u0131m\u2019\u0131n proje y\u00f6neticisi oldu\u011fu, \u00e7ok gruplu bir \u00e7al\u0131\u015fma. Tar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131, 1007 kapsaml\u0131 bu projenin sahibi. Yani kamu kurumlar\u0131n\u0131n kendi imk\u00e2nlar\u0131yla yapamad\u0131klar\u0131n\u0131, ara\u015ft\u0131rma kurumlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi ve destekledi\u011fi bir proje. Zaten Tar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131 ellerindeki imk\u00e2nlarla, yerli gen kaynaklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 ad\u0131na, yeti\u015ftirici evinde koruma programlar\u0131 ba\u015flatt\u0131. Yeti\u015ftiriciye saklanan, korunan, \u00fcretilen her hayvan i\u00e7in belli bir y\u0131ll\u0131k prim \u00f6d\u00fcyor. Her y\u0131l, yeti\u015ftiricinin koruma program\u0131na devam edip etmedi\u011fini kontrol ediyor ve ona g\u00f6re hak edi\u015flerine karar veriyorlar.<\/p>\n

Hangi hayvanlar proje kapsam\u0131nda?<\/em><\/strong><\/p>\n

SP:<\/strong> A\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak koyun cinsleri ve baz\u0131 s\u0131\u011f\u0131rlar var. Toplam ba\u015f say\u0131s\u0131n\u0131 tam olarak bilemiyorum ama, yakla\u015f\u0131k 15 \u0131rk var.<\/p>\n

Peki kelaynaklar?<\/em><\/strong><\/p>\n

SP:<\/strong> Yok, onlarla ilgili de\u011fil. Bu tamamen \u00e7iftlik hayvanlar\u0131na y\u00f6nelik bir \u00e7al\u0131\u015fma. Projeyle, T\u00fcrkiye\u2019de ilk defa bu hayvanlara ait bir gen bankas\u0131 olu\u015fturuluyor. Tar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131 veya H\u00fck\u00fcmet, uluslararas\u0131 anla\u015fmalara imza atm\u0131\u015f durumda. Bu, belirli bir s\u00fcre i\u00e7erisinde koruma ama\u00e7l\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ba\u015flataca\u011f\u0131na ve yerli gen kaynaklar\u0131n\u0131 koruma alt\u0131na alaca\u011f\u0131na dair bir s\u00f6zle\u015fme.<\/p>\n

Avrupa Birli\u011fi uyum s\u00fcreci \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 kapsam\u0131ndaki bir anla\u015fma m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

SP:<\/strong> Hay\u0131r, Avrupa Birli\u011fi de\u011fil sadece. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnya \u00fclkelerinin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131, D\u00fcnya Tar\u0131m \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019n\u00fcn koordinat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcnde y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir \u00e7al\u0131\u015fma. \u015eimdiye kadar bu kapsamda hi\u00e7 yap\u0131lmam\u0131\u015f olan bir \u015fey. DNA bankas\u0131, doku bankas\u0131, embriyo ve sperm bankalar\u0131 olu\u015fturuluyor. Bu bankalar \u00e7ift tarafl\u0131 olacak ama, embriyo bankas\u0131 sadece bir yerde kurulabilecek, \u00e7\u00fcnk\u00fc elde edilebilen embriyo say\u0131lar\u0131 olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck oluyor. Yanl\u0131\u015f hat\u0131rlam\u0131yorsam 13 tane koyun \u0131rk\u0131, 4 ke\u00e7i \u0131rk\u0131 ve 5 s\u0131\u011f\u0131r \u0131rk\u0131, 1 de manda \u0131rk\u0131 var. Bunlar\u0131n tamam\u0131ndan doku, DNA, sperma ve embriyo bankalar\u0131 olu\u015fturulacak. Bunun haricinde de atlar\u0131m\u0131z var. Uzun yayla at\u0131 gibi birka\u00e7 de\u011fi\u015fik \u0131rkta sadece DNA bankas\u0131 olu\u015fturuluyor. Tabii bu hayvanlar\u0131n tamam\u0131nda genetik karakterizasyon i\u00e7in, ODT\u00dc ve Ankara \u00dcniversitesi Veterinerlik Fak\u00fcltesi\u2019nin genetik b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, \u00f6n tan\u0131mlamalar yap\u0131lacak. Ayn\u0131 zamanda T\u00fcbitak MAM\u2019daki gen m\u00fchendisli\u011fi b\u00f6l\u00fcm\u00fc de di\u011fer baz\u0131 hayvanlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcyor. Asl\u0131nda bu projemiz \u00e7ok b\u00fcy\u00fckt\u00fc. Yaban hayat\u0131, su \u00fcr\u00fcnleri, ipekb\u00f6ce\u011fi ve kanatl\u0131lar vard\u0131, fakat b\u00fct\u00e7emiz korkun\u00e7 bir boyuta ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. \u00c7al\u0131\u015fan say\u0131s\u0131n\u0131n 270 ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 olarak belirlenmesi raport\u00f6rlerin g\u00f6z\u00fcn\u00fc korkuttu. \u201cBu i\u015fin alt\u0131ndan kalk\u0131lmaz, bu kadar b\u00fcy\u00fck bir projenin koordine edilmesi s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 olur, b\u00fct\u00e7eniz de \u00e7ok b\u00fcy\u00fck, azalt\u0131n\u201d denince, bu t\u00fcrleri \u00e7\u0131karmak zorunda kald\u0131k. Zaten o y\u00fczden, ad\u0131m\u0131z T\u00fcrk-Hay-Gen-1 oldu. Hay-Gen-2, 3, 4 \u015feklinde gelecekte de devam etmesi planlan\u0131yor. \u0130lgilenenler www.turkhaygen.gov.tr<\/a> adresinden proje kapsam\u0131na dair bilgi edinebilir.<\/p>\n

Bir de yeteri kadar gen \u00e7e\u015fitlili\u011fi olup da \u00e7evresel fakt\u00f6rlerle, birtak\u0131m etkiler sonucunda \u00fcreme kapasiteleri d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f hayvanlar var. Mesela Pandalar bunlardan bir tanesi. Goriller bir di\u011feri.<\/p>\n

Fakat daha \u00f6nce okudu\u011fum bir yaz\u0131 pandalar i\u00e7in bunun \u00e7ok zor oldu\u011fundan bahsediyordu. Hi\u00e7bir panda bireyinin riske edilmemesi gerekti\u011fi i\u00e7in, yak\u0131n akrabal\u0131k g\u00f6steren bir cinsin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 anne olarak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n uygun d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc, fakat b\u00f6yle bir cinsin de bulunmad\u0131\u011f\u0131 bilgisini veriyordu\u2026<\/p>\n

SP:<\/strong> \u015eu etapta do\u011frudur. S\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011finiz \u015fey \u00f6nemli ve g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nmal\u0131. Fakat ileride teknolojinin geli\u015fimi bize neler getirecek belli de\u011fil. Mesela bug\u00fcn yap\u0131lan baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar sayesinde, koyundan ke\u00e7i yavrusu elde etme \u015fans\u0131n\u0131z var. \u0130leride belki bu t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalara gidilebilir. Metabolik yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131, gebelik s\u00fcreci yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 olan hayvanlar\u0131 tespit edip onlara ay\u0131 t\u00fcrlerini yavrulatacak i\u015flemler yap\u0131labilir. Yaln\u0131zca fikir y\u00fcr\u00fct\u00fcyorum tabii, ama \u015fu an i\u00e7in \u00f6nemli olan saklamak.<\/p>\n

 <\/p>\n

Etiyle s\u00fct\u00fcyle transgenik hayvan<\/em><\/h1>\n

Say\u0131n Birler, klonlama sonras\u0131 hedeflere geri d\u00f6nersek, transgenik hayvan \u00fcretiminden s\u00f6z etmi\u015ftiniz. Bunu illa ki somatik h\u00fccreden klonlanan bir canl\u0131 \u00fczerinden mi elde etmek gerekir?<\/p>\n

Transgenik hayvan denince akla daha \u00e7ok fareler geliyordur belki; \u00e7\u00fcnk\u00fc fareler, \u00f6zellikle hastal\u0131k modelleri olu\u015fturmak a\u00e7\u0131s\u0131ndan transgenik teknolojide \u00e7ok kullan\u0131ld\u0131. Halen de kullan\u0131l\u0131yor. Farelerde transgenik hayvan yapmak, di\u011fer hayvanlara g\u00f6re olduk\u00e7a kolay \u00e7\u00fcnk\u00fc zigotta iki pron\u00fckleusu da d\u0131\u015far\u0131dan \u00e7ok rahat g\u00f6rebiliyorsunuz. Ayr\u0131ca erkek pron\u00fckleusu ve di\u015fi pron\u00fckleusu fark edilip birbirinden ay\u0131rt edilebiliyor. Erkek pron\u00fckleus daha b\u00fcy\u00fck ve siz erkek pron\u00fckleus i\u00e7erisine girip geni verebiliyorsunuz. O zaman genin entegrasyonu daha kolay olabiliyor. Bu y\u00fczden de farelerde pron\u00fckleer enjeksiyon y\u00f6ntemiyle transgenik hayvan \u00fcretimi olduk\u00e7a ba\u015far\u0131l\u0131, yani y\u00fczdesi \u00e7ok y\u00fcksek. Tabii farelerin \u015f\u00f6yle bir kolayl\u0131\u011f\u0131 da var; 21 g\u00fcnde do\u011fum yap\u0131yorlar ve \u00e7ok fazla yavru do\u011furabiliyorlar. B\u00f6yle olunca da elde etti\u011finiz yavrulardan transgenik olan\u0131 aray\u0131p bulmak ve sonra onu \u00fcretmek daha kolay oluyor.<\/p>\n

Kald\u0131 ki, fareleri bar\u0131nd\u0131rmak da kolay. Hacmen bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda tek kafeste bile \u00e7ok\u00e7a fare bulundurabiliyorsunuz.<\/p>\n

Evet tabii, o da var. Fakat \u00e7iftlik hayvanlar\u0131nda pron\u00fckleuslar\u0131 g\u00f6rme imk\u00e2n\u0131 yok. Bunlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmak i\u00e7in embriyolar\u0131 \u00e7ok y\u00fcksek devirlerde santrif\u00fcj etmeniz gerekiyor. Zigot i\u00e7erisinde kal\u0131n lipid tabakas\u0131 var. Bu tabakan\u0131n \u00e7\u00f6kmesi laz\u0131m ki, pron\u00fckleuslar a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131k\u0131p g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale gelebilsin. Bunu yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z halde o lipid tabaka, tam sizin g\u00f6rmek istedi\u011finiz yerde de \u00e7\u00f6kelebiliyor. Yani y\u00fcksek devirlerde santrif\u00fcj etti\u011finiz halde pron\u00fckleusu g\u00f6rebilme y\u00fczdeniz y\u00fczde 60\u2019lar civar\u0131nda. Bu y\u00fczden koyunlarda pron\u00fckleer enjeksiyon \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 bir y\u00f6ntem de\u011fil. Klonlama teknolojisi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan beri transgenik \u00e7iftlik hayvanlar\u0131 olu\u015fturma i\u015fi kolayla\u015ft\u0131. Somatik h\u00fccreleri h\u00fccre k\u00fclt\u00fcrlerinde \u00fcretiyorsunuz, transfekte ediyorsunuz, gen transferi ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olanlar\u0131 ay\u0131r\u0131yorsunuz ve daha sonra da bunlar\u0131 klonlamada kullan\u0131yorsunuz. Ba\u015far\u0131rsan\u0131z, elde etme y\u00fczdeniz y\u00fczde 100 art\u0131k. Genin entegre oldu\u011fu h\u00fccreleri klonlamada kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131zdan dolay\u0131, do\u011fan yavrular\u0131n hepsi transgenik olacak. Tabii ki genin sizin istedi\u011finiz yere entegre olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kontrol etmeniz laz\u0131m. K\u00fclt\u00fcr ortam\u0131nda tam istedi\u011finiz h\u00fccreleri elde etmeniz, mutlaka belli bir y\u00fczde de ger\u00e7ekle\u015fecektir. E\u011fer \u00e7iftlik hayvanlar\u0131nda farelerde uygulanan teknik kullan\u0131lsayd\u0131, y\u00fczlerce kuzu do\u011facak; fakat bunlardan yaln\u0131zca 1-2 tanesi transgenik olacakt\u0131. O zaman \u00e7iftlik hayvanlar\u0131nda transgenik hayvan \u00fcretimi \u00e7ok pahal\u0131 bir metot oluyor ve neredeyse imk\u00e2ns\u0131z hale geliyor.<\/p>\n

Transgenik hayvanlar\u0131n insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6neminden bahseder misiniz biraz?<\/p>\n

Zaten transgenik hayvan \u00fcretimi \u00f6ncelikle insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik. \u0130nsan proteinleri, baz\u0131 hastal\u0131klarda v\u00fccutta \u00fcretilemiyor ve hastalar bunlar\u0131 d\u0131\u015far\u0131dan almak zorunda kal\u0131yor. \u00d6rne\u011fin hemofili hastalar\u0131, p\u0131ht\u0131la\u015fma fakt\u00f6rlerini d\u0131\u015far\u0131dan temin etmek durumunda. Tabii bunlar genellikle rekombinant teknolojiyle \u00fcretiliyor. Ama rekombinant \u00fcretimde en \u00f6nemli problemlerden bir tanesi fiyatt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00fcretim i\u00e7in \u00e7ok b\u00fcy\u00fck fabrikalar kurmak gerekir. Ayr\u0131ca, bakteriden \u00fcretilen maddenin kalitesi de \u00f6nemli. Bu teknolojiler iyi geli\u015fmi\u015f olmalar\u0131na ra\u011fmen, ila\u00e7lar halen \u00e7ok pahal\u0131.<\/p>\n

Klonlama da asl\u0131nda zahmetli bir i\u015f ve b\u00fct\u00e7esi b\u00fcy\u00fck \u00e7al\u0131\u015fmalar gerektiriyor. Ba\u015far\u0131l\u0131 bir transgenik hayvan olu\u015fumu sonras\u0131 ins\u00fclin veya p\u0131ht\u0131la\u015fma fakt\u00f6rleri gibi insan proteinlerinin koyunun s\u00fct\u00fcnde \u00fcretildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Klonlamaya harcanan para sizce bu yolla \u00fcretilmi\u015f bir ilac\u0131n fiyat\u0131na yans\u0131maz m\u0131?<\/p>\n

Klonlamada fiyat\u0131 art\u0131ran \u015feylerden en \u00f6nemlisi canl\u0131 yavruya ula\u015fma oran\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. Fakat bu oran y\u00fckseldik\u00e7e, maliyet de d\u00fc\u015fecektir. Sonu\u00e7ta laboratuvar altyap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturmak gerekiyor. Bunu da sadece bir kere olu\u015fturmak gerekli. Daha sonra sarf malzemeleriyle bunlar\u0131 idame ettirebiliyorsunuz ve bunlar \u00e7ok b\u00fcy\u00fck mebla\u011flar de\u011fil. Ama tabii laboratuvar\u0131 ilk defa olu\u015ftururken mutlaka maddi kaynak gerekiyor. Bu yine de rekombinant teknolojiyle ila\u00e7 \u00fcreten fabrikalar\u0131 kurmaktan daha ucuzdur.<\/p>\n

Peki rekombinant ila\u00e7 \u00fcretimi i\u00e7in yine \u00f6karyot olan maya gibi bir organizma kullan\u0131lamaz m\u0131? Daha ucuz ve manipulasyonu daha kolay olmaz m\u0131?<\/p>\n

Rekombinant teknolojide, daha \u00e7ok E. coli<\/em> bakterileri kullan\u0131l\u0131yor. \u00d6rnek olarak ins\u00fclin \u00fcretimi verebiliriz. Buna ra\u011fmen fabrikasyon maliyetleri \u00e7ok y\u00fcksek. 2006 y\u0131l\u0131nda Avrupa\u2019da, GTC Biotherapeutics adl\u0131 Amerikan firmas\u0131n\u0131n \u00fcretti\u011fi transgenik ke\u00e7i s\u00fct\u00fcnden elde edilen antitrombin ilac\u0131 ilk kez onaydan ge\u00e7ti. Ayr\u0131ca Hollanda\u2019daki Pharming adl\u0131 \u015firket de tav\u015fan s\u00fct\u00fcnden elde edilmi\u015f rekombinant C1 inhibit\u00f6r proteinini ilk kez t\u0131bbi ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131lmak \u00fczere piyasaya s\u00fcrd\u00fc. Bu proteinin \u00fcretimine dair rakamlar vermi\u015fler. Normalde 1 litre transgenik tav\u015fan s\u00fct\u00fcnden 10 -12 gr protein elde ediliyor. Fakat ayn\u0131 \u015fekilde biyoreakt\u00f6rlerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda 1 litre medyumdan elde edilen protein miktar\u0131 0.2 – 1 gr. K\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok ciddi bir miktar fark\u0131 var. Ayr\u0131ca proteini, prokaryot organizmalardan \u00fcretti\u011finiz zaman, insana uygun hale getirmek i\u00e7in baz\u0131 manipulasyonlar yapmak gerekiyor. Mesela ins\u00fclin iki ayr\u0131 par\u00e7a halinde \u00fcretiliyor. Bunlarda ayr\u0131ca baz\u0131 maniplasyonlar yapmak gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc prokaryotlarda bunu yapacak mekanizmalar yok. Fakat siz bu t\u00fcr ila\u00e7lar\u0131 memeli bir hayvandan \u00fcretti\u011finizde b\u00f6yle d\u00fczenlemelere ihtiyac\u0131n\u0131z kalm\u0131yor. \u0130nsanda daha rahat kullan\u0131labilir proteinler elde etmi\u015f oluyorsunuz. Ama zorluklar\u0131 yok mu? Tabii ki var. Di\u011ferinde oldu\u011fu gibi burada da proteinin safla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerek. Sadece medyum yerine s\u00fctten izole ediyorsunuz.<\/p>\n

Belki erken b\u00f6yle bir \u015feyi sormak i\u00e7in ama T\u00fcrkiye\u2019de bu konuyla ilgilenen herhangi bir ila\u00e7 firmas\u0131 sizlerle g\u00f6r\u00fc\u015fmek istedi mi?<\/p>\n

\u015eu ana kadar g\u00f6r\u00fc\u015fme talebi almad\u0131m. Sonu\u00e7ta akademik ve bilimsel u\u011fra\u015flar\u0131n end\u00fcstriyle bir arada y\u00fcr\u00fcmesi \u00e7ok \u00f6nemli. Bir \u00fclkenin geli\u015fimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n mutlaka \u00fcr\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi gerekiyor. Biz bunu \u00e7ok arzu ediyoruz.<\/p>\n

Transgenik hayvanlar\u0131n, organ nakli i\u00e7in kullan\u0131labilirli\u011finden de bahsediliyor.<\/p>\n

Transgenik hayvanlar\u0131n \u00fcretilme ama\u00e7lar\u0131 i\u00e7erisinde o da yer al\u0131yor. Organ ve doku nakillerinde hayvanlar\u0131n kullan\u0131m\u0131 \u00e7ok \u00e7ok eskilere dayan\u0131yor. Ksenotransplantasyon. Fakat tabii ki burda da, insandan insana nakillerde oldu\u011fu gibi bir\u00e7ok fakt\u00f6r\u00fcn uyum g\u00f6stermesi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nmas\u0131na ra\u011fmen, doku reddi problemi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in hastalar \u00f6m\u00fcrleri boyunca immun sistemlerini bask\u0131lay\u0131c\u0131 ila\u00e7lar kullanmak zorunda kal\u0131yorlar. Bu problemler, hayvan doku ve organlar\u0131 kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u00e7ok daha ciddi boyutlarda ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Bunu engellemek i\u00e7in transgenik \u00fcretim yap\u0131labilir. Yine Amerika\u2019da baz\u0131 firmalar bu i\u015fin \u00fczerine \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcyorlar. Bu y\u00f6ntem ba\u015far\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde, eti i\u00e7in besledi\u011finiz hayvanlar\u0131 organ don\u00f6r\u00fc olarak besleyebilirsiniz. Bunun d\u00fcnyadaki bir\u00e7ok hastaya \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir umut kap\u0131s\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bir \u201cben\u201d daha ya da \u201ck\u00f6k\u201dten deva<\/em><\/h1>\n

\u0130nsan\u0131n klonlanmas\u0131 hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

Ba\u015flang\u0131\u00e7ta klonlamay\u0131 ikiye ay\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn. Bunlardan bir tanesi reprod\u00fcktif klonlama di\u011feri ise terapotik klonlama. Reprod\u00fcktif klonlama, bizim yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, sonucunda bir canl\u0131ya ula\u015f\u0131lan klonlama. Terapotik klonlama ise klonlamay\u0131 yapt\u0131ktan sonra embriyonik k\u00f6k h\u00fccreleri elde etmeye y\u00f6nelik. D\u00fcnyada insanlar\u0131n reprod\u00fcktif klonlanmas\u0131 t\u00fcm \u00fclkelerde tamam\u0131yle yasak. Sonu\u00e7ta insanlarda klonlama yoluyla bir yavru elde etmenin gerek etik olarak, gerekse bilimsel a\u00e7\u0131dan ve di\u011fer bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan anlam\u0131 yok. Terapotik klonlama, teorik olarak bir\u00e7ok hastal\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc olarak ortaya sunuluyor ama, yine de tart\u0131\u015fmalar\u0131n i\u00e7erisinde. \u0130nsanlarda Parkinson Hastal\u0131\u011f\u0131, diyabet, fel\u00e7ler, enfarkt\u00fcs gibi geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcms\u00fcz h\u00fccre dejenerasyonuyla seyreden bir\u00e7ok hastal\u0131k var. Bu hastal\u0131klarda hasta ki\u015finin v\u00fccudunun reddetmeyece\u011fi, sa\u011fl\u0131kl\u0131 h\u00fccre ve dokular\u0131n hasta b\u00f6lgeye verilmesi ile bu \u00f6nemli hastal\u0131klar\u0131n durdurulmas\u0131 veya yok edilmesi, hastan\u0131n bir \u00f6m\u00fcr boyu ila\u00e7 kullanmaktan kurtar\u0131lmas\u0131 hedeflenmektedir. S\u00f6z konusu insan olunca biz de kayg\u0131lar\u0131 payla\u015f\u0131yoruz elbet. O y\u00fczden \u00e7ok iyi d\u00fc\u015f\u00fcnmek laz\u0131m. Asl\u0131nda bizler bir bak\u0131ma bu noktada devreye giriyoruz, \u00e7\u00fcnk\u00fc bir\u00e7ok \u00f6n \u00e7al\u0131\u015fma yaparak bunlar\u0131n hayvanlarda ne derece etkili oldu\u011funu ortaya koyabiliriz. Bizim ileriki ama\u00e7lar\u0131m\u0131zdan bir tanesi de bu. Hayvanlarda da bu t\u00fcr hastal\u0131klar var. Mesela fel\u00e7lere \u00e7ok s\u0131k rastlan\u0131yor, \u00e7\u00fcnk\u00fc araba kazalar\u0131yla bir\u00e7ok hayvan\u0131n belden a\u015fa\u011f\u0131s\u0131 tutmuyor. Yine geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcms\u00fcz h\u00fccre dejenerasyonuyla seyreden hastal\u0131klar hayvanlarda da var. E\u011fer bunlarda embriyonik k\u00f6k h\u00fccrelerin ne derece kullan\u0131labildi\u011fini ortaya koyabilirsek, bu bilgiler bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 i\u00e7in referans olarak kullan\u0131labilecek hale geliyor.<\/p>\n

Yani daha \u00f6nce hayvanlardaki k\u00f6k h\u00fccre ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 hedefliyoruz dedi\u011finizde, bu t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 m\u0131 kastetmi\u015ftiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

Evet, bu t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar. \u00c7iftlik hayvanlar\u0131nda embriyonik k\u00f6k h\u00fccre olu\u015fturmak insan ve farelerdekinden \u00e7ok daha zor. Embriyonik k\u00f6k h\u00fccrelerde \u00f6nemli olan bu h\u00fccrelerin pluripotent halde olmas\u0131 ve her t\u00fcrl\u00fc \u00f6zel h\u00fccre tipine de\u011fi\u015febilme kabiliyeti g\u00f6stermesi. Uzun s\u00fcre boyunca bu hallerini koruyabilmeleri \u00f6nemli. Siz istedi\u011finiz zaman o h\u00fccreleri, istedi\u011finiz h\u00fccre tipine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilmelisiniz. \u00c7iftlik hayvanlar\u0131nda bu h\u00fccreler \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7erisinde de\u011fi\u015fime u\u011fray\u0131p pluripotent olma \u00f6zelliklerini kaybediyorlar. O y\u00fczden bunu ger\u00e7ekle\u015ftirmek \u00e7ok zor, ama yine de deneyece\u011fiz. Bu anlamda yurtd\u0131\u015f\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f iki-\u00fc\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fmada da koyunlar\u0131n k\u00f6k h\u00fccrelerinin \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrede de\u011fi\u015fime u\u011frad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlenmi\u015f. Sonu\u00e7ta bizim i\u00e7in, \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmadan bu i\u015f olmuyor demek do\u011fru olmaz. Y\u0131llarca Dolly yap\u0131lana kadar somatik h\u00fccreden klonlama da \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131 ve \u201cBu i\u015f olmayacak\u201d dendi, ama sonu\u00e7ta Dolly ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. \u015eimdi \u00e7ok rahatl\u0131kla olabildi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu a\u00e7\u0131dan, bu konular\u0131 hayvanlarda mutlaka \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu yap\u0131labilecekleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurdu\u011fumuzda klonlaman\u0131n zahmetine de\u011fer diye anl\u0131yorum ben. \u00d6zellikle de laboratuvarda sistem oturtulmu\u015fsa.<\/p>\n

Evet. Bizim amac\u0131m\u0131z buydu. Bu tekni\u011fi kendi laboratuvar\u0131m\u0131zda oturtmak ve yavru elde etmek. Belli sistemleri yaln\u0131zca in vitro olarak \u00e7al\u0131\u015fman\u0131z yeterli olmuyor. Blastosiste ula\u015f\u0131m ve embriyonik k\u00f6k h\u00fccreler a\u00e7\u0131s\u0131ndan in vitro d\u00fczenekler yeterli olabilir ama, transgenik hayvan \u00fcretimi vs. gibi di\u011fer bir\u00e7ok konuda mutlaka canl\u0131 yavruya ula\u015fman\u0131z gerekir.<\/p>\n

 <\/p>\n

Sosyal ve etik meseleler<\/em><\/h1>\n

\u0130\u015fin biraz da sosyal boyutuna de\u011finecek olursak\u2026 Biliyorsunuz klonlama haberlerini takiben hemen klonlanm\u0131\u015f koyunun kurban bayram\u0131nda kurban edilip edilemeyece\u011fi tart\u0131\u015f\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Sizce toplumsal olarak klonlama alg\u0131m\u0131z nas\u0131l? Varolan alg\u0131ya etki etmek ad\u0131na, \u00fczerinize d\u00fc\u015fen g\u00f6revler oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz?<\/p>\n

Biz bu \u00e7al\u0131\u015fma sonras\u0131nda toplumsal olarak negatif bir alg\u0131 hissetmedik. Ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z tepkiler hep \u00e7ok pozitifdi. Ben bu t\u00fcr sorular\u0131 do\u011fal kar\u015f\u0131l\u0131yorum. Bu konunun biraz da medyatik bulunarak abart\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kanaatindeyim. Kuzular\u0131n do\u011fumlar\u0131n\u0131n tam \u00fcst\u00fcne kurban bayram\u0131 gelmi\u015fti. Klonlama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 d\u00fcnyan\u0131n hi\u00e7bir yerinde, koyun \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinin alternatifi olarak yer almamakta, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemektedir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda, \u00e7ocuklara bilim sevgisini a\u015f\u0131laman\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Bizler, \u00e7ocuklar\u0131n bu konuya duydu\u011fu ilgiyi destekleyerek biraz daha ortaya \u00e7\u0131karmaya y\u00f6nelik \u015feyler yap\u0131yoruz. Anabilim dal\u0131m\u0131z\u0131 ziyarete gelmek isteyen b\u00fct\u00fcn okullar\u0131 kabul ediyoruz, okullarda seminer veriyoruz. Bu a\u00e7\u0131dan elimizden ne gelirse yapmaya haz\u0131r\u0131z, yap\u0131yoruz da.<\/p>\n

Organ nakli i\u00e7in domuzun uygunlu\u011fuyla ilgili bir bilgi hat\u0131rl\u0131yorum. M\u00fcsl\u00fcman \u00e7o\u011funlu\u011fu olan T\u00fcrkiye\u2019de bu nas\u0131l bir tepki yarat\u0131r sizce?<\/p>\n

Organ nakli toplumumuzun her kesiminden \u00e7ok pozitif tepki ve destek almaktad\u0131r. Hen\u00fcz bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7in \u00e7ok erken. Ancak, bir ba\u015fka insan organ\u0131n\u0131n naklinde kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan olumlu yakla\u015f\u0131m\u0131n, hayvan organlar\u0131 i\u00e7in de olabilmesi muhtemel g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

Bildi\u011fim kadar\u0131yla Avrupa Birli\u011fi\u2019nde klonlanan hayvanlar\u0131n et ve s\u00fct\u00fcn\u00fcn g\u0131da olarak kullan\u0131lmas\u0131na izin veren bir yasa \u00e7\u0131kar\u0131lmad\u0131 hen\u00fcz, yani ticari olarak sat\u0131l\u0131p t\u00fcketilmesi hakk\u0131nda. \u015eubat ay\u0131 i\u00e7erisinde bu konuyla ilgili AB \u00fcye \u00fclkelerini de kapsayacak \u015fekilde bir forum d\u00fczenlenecekmi\u015f. Sizin ekibiniz bu forumda T\u00fcrkiye ad\u0131na bulunacak m\u0131 ya da o y\u00f6nde bir davet ald\u0131n\u0131z m\u0131?<\/p>\n

Bize bu t\u00fcr bir davet gelmedi. Avrupa\u2019n\u0131n g\u0131da g\u00fcvenli\u011fiyle ilgili kurumunun bir \u00fcyesi, Ekim ay\u0131nda kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z kongreye gelmi\u015fti. Benim orada yapt\u0131\u011f\u0131m sunum dolay\u0131s\u0131yla bizim klonlama yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6\u011frenince, T\u00fcrkiye\u2019de klonlama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmediklerini belirtmi\u015fti. \u00c7ok k\u0131sa bir s\u00fcrede yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z klonlama \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla ilgili bir yay\u0131n haz\u0131rlayaca\u011f\u0131z. O zaman d\u00fcnyadaki bilim \u00e7evreleri T\u00fcrkiye\u2019de yap\u0131lm\u0131\u015f klonlama hakk\u0131nda fikir sahibi olabilecekler.<\/p>\n

Son olarak, T\u00fcrkiye\u2019deki hayvan haklar\u0131yla ilgili yasa gere\u011fi hayvan\u0131n denek olarak kullan\u0131lmas\u0131na, olu\u015fturulan akademik kurulun kendi inisiyatifinde karar verebilece\u011fini okudum. Yanl\u0131\u015f anlamad\u0131ysam bu kurulda bir de konuyla ilgili bir sivil toplum kurulu\u015funun da onay\u0131 al\u0131nmak durumundaym\u0131\u015f. Siz herhangi bir sivil toplum kurulu\u015funun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ba\u015fvurdunuz mu?<\/p>\n

Hay\u0131r. Bizim \u00fcniversitemizin yap\u0131lacak projeler i\u00e7in kendi etik kurullar\u0131 var. \u00dclkemizde bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar, devletimizin yapm\u0131\u015f oldu\u011fu belli reg\u00fclasyonlar ile ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Planlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmalarda bu reg\u00fclasyonlara uygun davran\u0131yoruz. Hayvanlarda yap\u0131lacak \u00e7al\u0131\u015fmalarda baz\u0131 \u015feyler \u00e7ok \u00f6nemli. Hayvanlara nas\u0131l davran\u0131ld\u0131\u011f\u0131, ne kadar hayvan kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131, vs… Yani m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca say\u0131y\u0131 minimumda tutmak, \u00e7ok fazla hayvan kullanmamak, onlar\u0131n refah\u0131na uygun davranmak gerek. B\u00fct\u00fcn bunlara da uygun davran\u0131yoruz.<\/p>\n

Te\u015fekk\u00fcr ederiz, Sema Han\u0131m.<\/em><\/strong><\/p>\n

Mini s\u00f6zl\u00fck<\/strong><\/h3>\n

Agar:<\/strong> Bakteri k\u00fclt\u00fcrleri ve elektroforez jelleri i\u00e7in kullan\u0131lan, k\u0131rm\u0131z\u0131 alglerden \u00f6z\u00fctlenen, jelatinimsi bir madde.<\/p>\n

Biyoteknoloji:<\/strong> Biyolojik sistemlerin yard\u0131m\u0131yla hammaddelerin yeni \u00fcr\u00fcnlere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u015flemleri i\u00e7erir.<\/p>\n

Reprod\u00fcktif Biyoteknoloji (\u00dcreme Biyoteknolojisi):<\/strong> \u00c7iftlik hayvanlar\u0131nda \u00fcremeyle ilgili genetik materyali korumak ve geli\u015fmesini sa\u011flamak, genetik \u00f6zellikleri di\u011fer bireylere transfer etmek amac\u0131yla biyolojik bilgi ve tekniklerin uygulanmas\u0131. Suni tohumlama, embriyo transferi, in vitro fertilizasyon, transgenik hayvanlar ve klonlama reprod\u00fcktif biyoteknolojiyle ilgili \u00f6rneklerdir.<\/p>\n

Blastosist:<\/strong> Memelilerde d\u00f6llenmi\u015f yumurtan\u0131n pe\u015f pe\u015fe b\u00f6l\u00fcnerek uterus bo\u015flu\u011funa ula\u015ft\u0131ktan sonraki ilk farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015f durum olup, d\u0131\u015fta h\u00fccrelerden olu\u015fmu\u015f bir k\u0131l\u0131fla (trofoblast) geli\u015fmenin ileri evrelerinde embriyoyu meydana getirecek olan k\u00fc\u00e7\u00fck bir h\u00fccre kitlesi.<\/p>\n

Embriyo:<\/strong> Yumurtan\u0131n d\u00f6llenmesiyle ba\u015flay\u0131p f\u00f6tal d\u00f6neme kadar devam eden geli\u015fme a\u015famas\u0131ndaki yavru.<\/p>\n

\u0130n vivo:<\/strong> Ait oldu\u011fu organizman\u0131n ya da h\u00fccrenin i\u00e7inde olan olay ya da yap\u0131lan deney.<\/p>\n

\u0130n vitro:<\/strong> H\u00fccrelerin, dokular\u0131n, organlar\u0131n ait olduklar\u0131 organizmalar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda yapay ortamlar i\u00e7inde (petri kaplar\u0131, k\u00fclt\u00fcr \u015fi\u015feleri vb.) yeti\u015ftirilmeleri.<\/p>\n

\u0130n vitro Fertilizasyon (IVF):<\/strong> De\u011fi\u015fik y\u00f6ntemler uygulanarak, di\u015filerden elde edilen olgun yumurtalar\u0131n ayn\u0131 t\u00fcre ait d\u00f6lleme yetene\u011fine sahip sperm h\u00fccreleriyle, di\u015finin genital kanal\u0131ndakine benzer \u015fekilde in vitro olarak haz\u0131rlanm\u0131\u015f yapay ko\u015fullarda bir araya getirilerek d\u00f6llenmenin sa\u011flanmas\u0131.<\/p>\n

Genotipleme:<\/strong> \u00c7e\u015fitli molek\u00fcler teknikler ve DNA belirleyicilerini (marker) kullanarak bireylerin genetik yap\u0131lar\u0131n\u0131n karakterize edilmesi.<\/p>\n

H\u00fccre k\u00fclt\u00fcr\u00fc:<\/strong> D\u0131\u015f ortamda veya laboratuvar ko\u015fullar\u0131nda, biyolojik \u00e7evre ko\u015fullar\u0131 taklit edilerek, h\u00fccrelerin yeti\u015ftirilmesi i\u015flemi.<\/p>\n

H\u00fccre pasaj\u0131:<\/strong> K\u00fclt\u00fcr h\u00fccrelerini taze bir besiyeri ortam\u0131na aktarma i\u015flemi.<\/p>\n

Kumulus h\u00fccresi:<\/strong> Yumurta h\u00fccresinin etraf\u0131nda bulunan ve yumurtan\u0131n geli\u015fimini destekleyen h\u00fccreler.<\/p>\n

Lokus:<\/strong> Genlerin DNA \u00fczerindeki fiziksel yerle\u015fim yeri.<\/p>\n

Medyum:<\/strong> Ortam, besiyeri.<\/p>\n

Mikrosatellit DNA dizileri:<\/strong> 1-6 baz \u00e7ifti i\u00e7eren ikili DNA tekrar dizileridir. Bu ikili tekrar dizilerinin say\u0131lar\u0131 ki\u015fiden ki\u015fiye farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir.<\/p>\n

N\u00fckleus:<\/strong> H\u00fccre \u00e7ekirde\u011fi.<\/p>\n

N\u00fckleer Transfer: <\/strong>Gen transferi, h\u00fccrelerin f\u00fczyonuyla \u00e7ekirdek transferi.<\/p>\n

Ovaryum:<\/strong> Yumurtal\u0131k.<\/p>\n

Ovidukt:<\/strong> Yumurta kanal\u0131.<\/p>\n

Pluripotent:<\/strong> \u00c7ok \u00e7e\u015fitli h\u00fccre tipine geli\u015fme yetene\u011finde olan h\u00fccreler.<\/p>\n

Prokaryot:<\/strong> Dairesel DNA\u2019dan olu\u015fan bir kromozoma sahip n\u00fckleer zar\u0131 ve zarla \u00e7evrili organelleri olmayan tekh\u00fccreli bir organizma veya bakteri.<\/p>\n

Pron\u00fckleus: <\/strong>D\u00f6llenme sonras\u0131nda yumurtada olu\u015fan iki adet yap\u0131d\u0131r. Pron\u00fckleuslardan biri annenin, di\u011feri de baban\u0131n genetik materyalini ta\u015f\u0131r.<\/p>\n

Rekombinant protein:<\/strong> DNA zincirlerinin k\u0131r\u0131lmas\u0131 ve farkl\u0131 DNA par\u00e7alar\u0131n\u0131n birbirine ba\u011flanmas\u0131 sonucunda ortaya \u00e7\u0131kan yeni DNA molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn \u00fcretti\u011fi protein.<\/p>\n

S-S k\u00f6pr\u00fcleri:<\/strong> Proteinlerde iki sistein aminoasidinin tiyol gruplar\u0131 aras\u0131nda olu\u015fan dis\u00fclfit ba\u011f\u0131.<\/p>\n

Santrif\u00fcj:<\/strong> Farkl\u0131 yo\u011funluktaki s\u0131v\u0131 ya da kat\u0131 par\u00e7ac\u0131klar\u0131n yo\u011funIuklar\u0131na g\u00f6re farkl\u0131 h\u0131zlarda d\u00f6nd\u00fcr\u00fclme ile birbirinden ayr\u0131lmas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131.<\/p>\n

Somatik h\u00fccre: <\/strong>E\u015fey h\u00fccreleri d\u0131\u015fta kalmak \u00fczere bir hayvan ya da bitkinin di\u011fer b\u00fct\u00fcn h\u00fccreleri. V\u00fccut h\u00fccresi, soma h\u00fccresi.<\/p>\n

Transfeksiyon<\/strong>: Bir h\u00fccreye \u00e7e\u015fitli yollarla genetik madde aktar\u0131m\u0131.<\/p>\n

Transgenik:<\/strong> Genetik m\u00fchendisli\u011fi y\u00f6ntemleriyle kendine ait olamayan genler nakledilmi\u015f herhangi bir bitki veya hayvan.<\/p>\n

Terapotik:<\/strong> Tedavi edici.<\/p>\n

Zigot:<\/strong> Bir di\u015fi ve bir erkek e\u015fey h\u00fccresinin birle\u015fmesiyle olu\u015fan d\u00f6llenmi\u015f yumurta.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Oyal\u0131 ve Zarife adl\u0131 kopya koyunlar\u0131m\u0131z, anne-baba sahibi koyunlardan daha m\u0131 fazla ilgi bekliyor? Hayvanc\u0131l\u0131kta, tekstilde ve g\u0131dada \u201cfare\u201d ile k\u0131yaslanamayacak olan \u201ckoyun\u201d, transgenik hayvan \u00fcretiminde \u201cfare\u201dnin \u00fcn\u00fcn\u00fc yakalar m\u0131? \u0130nsan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in vazge\u00e7ilmez olan ila\u00e7lar ucuzlar m\u0131? Pandalar kurtar\u0131labilir mi? Organ naklinde yeni bir umut \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 m\u0131 do\u011fuyor? T\u00fcm bunlar\u0131n yan\u0131t\u0131 ve daha fazlas\u0131n\u0131, […]<\/p>\n","protected":false},"author":279,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[86,21,231],"tags":[197,292,499,865],"class_list":["post-11665","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-48-sayi","category-biyoloji","category-molekuler-biyoloji-ve-genetik","tag-biyoloji","tag-genetik","tag-klon","tag-organnakli"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t