13 May\u0131s 2014 g\u00fcn\u00fc Soma linyit ocaklar\u0131ndaki ac\u0131kl\u0131 olaydan (facia) sonra Almanya ZDF-TV \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi: \u201cT\u00fcrkiye\u2019de t\u00fcm sanayide, \u00f6zellikle maden ocaklar\u0131nda, g\u00fcvenlik standartlar\u0131 uygulanmad\u0131\u011f\u0131ndan bu \u00e7e\u015fit kazalara \u015fa\u015fmamak gerekir.\u201d Ye\u015filler Partisi e\u015f ba\u015fkan\u0131 Cem \u00d6zdemir de ekledi: \u201cG\u00fcvenlik standartlar\u0131n\u0131n uygulanmad\u0131\u011f\u0131na bir \u00f6rnek olan Soma facias\u0131na ra\u011fmen T\u00fcrkiye\u2019de h\u00fck\u00fcmet \u015fimdi bir de Atom santralleri yapmaya giri\u015fiyor.\u201d<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019de h\u00fck\u00fcmet , TBMM\u2019den ge\u00e7en yasayla Akkuyu N\u00fckleer G\u00fc\u00e7 Santral\u0131n\u0131n (NGS) yap\u0131m\u0131n\u0131 kesinle\u015ftirmi\u015f ve Akkuyu NGS\u2019\u0131 projesi bug\u00fcn y\u00fcr\u00fcmektedir. B\u00fct\u00e7eden bir para \u00e7\u0131kmadan Rus \u015firketinin kuraca\u011f\u0131, i\u015fletip elektrik satarak finanse edece\u011fi Akkuyu n\u00fckleer santral\u0131 anla\u015fmas\u0131ndaki g\u00fcvenlik standartlar\u0131yla ilgili bo\u015fluklar\u0131 ve ileride Soma facias\u0131na ta\u015f \u00e7\u0131kartacak kazalar\u0131 ve radyoaktivite yay\u0131lmas\u0131n\u0131n etkilerini \u015fimdiden \u00f6nlemek i\u00e7in vakit hen\u00fcz ge\u00e7memi\u015ftir.<\/p>\n
Almanya\u2019da n\u00fckleer santrallerin yap\u0131m projelerinde 25 y\u0131l \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, Almanya N\u00fckleer G\u00fcvenlik Standartlar\u0131n\u0131n (KTA) haz\u0131rlanmas\u0131na 15 y\u0131l katk\u0131da bulunmu\u015f ve bu konularla ilgili yaz\u0131lar\u0131n\u0131 daha \u00f6nce dergimizde yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, radyasyon fizik\u00e7isi Y\u00fcksel Atakan ge\u00e7en 25 Nisan\u2019da Kad\u0131k\u00f6y D\u00fc\u015f\u00fcnce Platformunda ve 30 Nisan\u2019da da Hacettepe \u00dcniversitesi N\u00fckleer M\u00fchendislik b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde Akkuyu N\u00fckleer G\u00fc\u00e7 Santral\u0131ndaki g\u00fcvenlik standartlar\u0131ndaki ve kalite kontrollerindeki bo\u015fluklar\u0131, Almanya n\u00fckleer santrallerindeki \u00f6rneklerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131ran iki semineri, T\u00fcrkiye\u2019deki bu konularla ilgili uzmanlara sunmu\u015ftur. Akkuyu g\u00fcncel projesindeki bu bo\u015fluklar\u0131 okuyucular\u0131m\u0131za yans\u0131tmak amac\u0131yla Y\u00fcksel Atakan<\/strong>\u2019\u0131n ele\u015ftirel sunumlar\u0131n\u0131n \u00f6zetini a\u015fa\u011f\u0131da veriyoruz.<\/p>\n Bilindi\u011fi gibi Akkuyu N\u00fckleer G\u00fc\u00e7 Santral\u0131 (NGS)\u2019\u0131 ile ilgili yasala\u015fan anla\u015fmaya g\u00f6re (2010), santral\u0131 Rus \u015firketi kurup i\u015fletecek,\u00a0T\u00fcrkiye\u2019ye devretmeyecek, T\u00fcrkiye b\u00fct\u00e7eden bir para harcamadan, santralde \u00fcretilen elektrikten sat\u0131n alacak<\/strong> (T\u00fcrkiye\u2019de kurulan bir Mercedes otob\u00fcs fabrikas\u0131 \u00f6rne\u011fine benzetilebilir):<\/p>\n 1) Temel sorun: Uygulanacak g\u00fcvenlik standartlar\u0131 hangileri? Kalite kontrollerindeki belirsizlik.<\/p>\n N\u00fckleer santralde, reakt\u00f6r\u00fcn kabu\u011fundan (containment) ba\u015flayarak, n\u00fckleer ve radyasyon g\u00fcvenli\u011fiyle ilgili kullan\u0131lacak her bir sistem eleman\u0131n\u0131n (reakt\u00f6r kazan\u0131n\u0131n, ana dola\u015f\u0131m suyu pompalar\u0131n\u0131n, buhar \u00fcrete\u00e7lerinin)\u00a0ve di\u011fer t\u00fcm ilgili par\u00e7alar\u0131n (components) uluslararas\u0131 standartlar\u0131n \u00f6n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc kalite kontrollerinden ge\u00e7erek, sonu\u00e7lar olumluysa, santral\u0131n i\u015fletmeye a\u00e7\u0131lmas\u0131. (1)<\/p>\n Kalite kontrol\u00fc, \u00f6nce ilgili sistem eleman\u0131n uygunlu\u011funun bilimsel ve teknolojik yol, y\u00f6ntem ve hesaplarla g\u00f6sterilmesi, sonra yap\u0131m (imalat) yerinde ilgili standarda g\u00f6re testler yap\u0131larak, daha sonra da santralde montaj\u0131 ve i\u015fletilmesi evrelerinde t\u00fcm denetimleri ayr\u0131 ayr\u0131 kapsamas\u0131 gerekiyor. \u00d6rne\u011fin 10 cm \u00e7elik duvarl\u0131 b\u00fcy\u00fck reakt\u00f6r kab\u0131n\u0131n (kazan\u0131n\u0131n) uygunluk hesaplar\u0131 yap\u0131ld\u0131ktan sonra, kullan\u0131lacak malzemenin i\u00e7indeki iz (eser) elementlerin en \u00e7ok ne miktarda olaca\u011f\u0131, bunlardan ileride n\u00f6tron ak\u0131s\u0131 alt\u0131nda olu\u015facak kobalt 60 (Co 60) radyoaktif maddesinin de \u00e7ok az olmas\u0131yla sonu\u00e7lanacakt\u0131r. Ancak b\u00f6ylelikle ileride santral \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken vana ve \u00e7e\u015fitli sistem ayg\u0131tlar\u0131nda birikecek Co 60 \u00e7ok daha az olacak ve oralarda bak\u0131m ve onar\u0131m i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015facak personel daha az \u0131\u015f\u0131nlanm\u0131\u015f olacakt\u0131r. Ayr\u0131ca kazan malzemesinde olabilecek k\u0131lcal \u00e7atlaklar\u0131n X \u0131\u015f\u0131nlar\u0131yla taran\u0131p ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ve bas\u0131n\u00e7 testleri gibi daha bir dizi denetimler gerekiyor. (2) Bu nedenle Akkuyu\u2019da yap\u0131lacak santral\u0131n hangi standartlara g\u00f6re kalite kontrollerinin yap\u0131laca\u011f\u0131 ve herhangi bir sistem eleman\u0131nda olumsuzluk belirlendi\u011finde bunlar\u0131, ilgili \u015firketinin kabul ederek gerekli d\u00fczeltme ve hatta yenilemeye gidip gitmeyece\u011fi a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Bunun, son derece \u00f6nemli oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n 2) N\u00fckleer santral\u0131n bacas\u0131ndan \u00e7evreye sal\u0131nan radyoaktif maddelerin uygun alarml\u0131 alet sistemleriyle s\u00fcrekli kontrol\u00fc ve gerekti\u011finde bacadan \u00e7evreye sal\u0131nan hava ak\u0131m\u0131n\u0131n kesilmesi.<\/p>\n Ba\u015fka bir \u00f6rnek baca gazlar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcm ve \u00f6rnek alma sistemlerinin uygunlu\u011fuyla ilgilidir. Bu sistemler, Almanya\u2019daki KTA 1503 (3) standard\u0131ndaki \u00f6l\u00e7\u00fcmleri kapsayacak \u015fekilde kurulacak olursa, \u00e7ok say\u0131daki duyarl\u0131 aletlerle \u00e7evreye belirli bir \u2018alt limit\u2019 de\u011ferin \u00fczerinde radyoaktif maddeler ula\u015famayacakt\u0131r. Az say\u0131da ve ucuz aletler kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise, iyice \u00f6l\u00e7\u00fclemeyen radyoaktif maddeler kimse fark etmeden \u00e7evreye azar azar ula\u015farak, \u00e7evredeki halk\u0131n ve do\u011fan\u0131n zamanla olumsuz etkilenmesine neden olabilecektir.\u00a0Bacadan ortalama olarak saatte 200.000 m3<\/sup><\/strong> hava sal\u0131n\u0131rken, bundan \u00f6zel \u00e7atal \u015feklindeki d\u00fczenek ve pompalarla s\u00fcrekli homojen \u00f6rneklerin otomatik bir sistemle al\u0131n\u0131p laboratuvarda incelikli radyoaktif madde analizleri yap\u0131lmas\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcmleri g\u00fcvenli k\u0131lacakt\u0131r (Bkz: \u015eekil 1A). Ancak b\u00f6ylelikle bacadan \u00e7evreye hangi cins radyoaktif maddeden ne miktarda at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirlenebilecektir.<\/p>\n Baca gazlar\u0131ndaki radyoaktivite \u00f6l\u00e7\u00fcmlerinin i\u015flevi ve amac\u0131:<\/p>\n – S\u00fcrekli olarak baca gazlar\u0131ndaki radyoaktivite d\u00fczeyini kontrol etmek.<\/p>\n – Saatlik, g\u00fcnl\u00fck s\u0131n\u0131r de\u011ferlere ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda durumu g\u00f6rebilmek.<\/p>\n – Alarm de\u011ferlere ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda izin verilen s\u0131n\u0131r de\u011ferlere g\u00f6re gere\u011fini yapmak (gerekiyorsa bacadan at\u0131k gaz ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 kesmek).<\/p>\n – Yetkili kuruma durumu ve al\u0131nan \u00f6nlemleri bildirmek.<\/p>\n Yukar\u0131daki a\u00e7\u0131klamalardan, Rus santral\u0131n\u0131in d\u00fc\u015f\u00fck kalitede olaca\u011f\u0131 anlam\u0131 da \u00e7\u0131kar\u0131lmamal\u0131. Rus santral\u0131 olsun ya da Sinop\u2019ta planlanan ba\u015fka bir \u015firketin kuraca\u011f\u0131 santral olsun, uluslararas\u0131 standartlara g\u00f6re kalite kontrol\u00fc yap\u0131lmas\u0131 sa\u011flanmal\u0131, bunlar\u0131n baz\u0131lar\u0131yla uyumsuzluk belirlendi\u011finde, gerekli yapt\u0131r\u0131mlar kar\u015f\u0131 tarafa kabul ettirilmelidir. \u00d6te yandan, bu \u00e7e\u015fit ayr\u0131nt\u0131l\u0131 kontroller ve bunlardan do\u011fabilecek yapt\u0131r\u0131mlar fiyat\u0131 ve santral\u0131n yap\u0131m s\u00fcresini uzatabilece\u011finden, bunlar\u0131 ilgili \u015firketin kabul etmesi de beklenmemelidir. T\u00fcrk taraf\u0131n\u0131n da, bu kontrol ve yapt\u0131r\u0131mlar\u0131, santral\u0131n \u00f6n g\u00f6r\u00fclen s\u00fcrede bitirilemeyece\u011fi kayg\u0131s\u0131yla, \u00f6ng\u00f6rmeyece\u011fi de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Bunlar yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131nda ise, ileride olabilecek radyoaktivite yay\u0131lmas\u0131n\u0131n bedeli \u00e7ok a\u011f\u0131r olabilir. Kalite kontrolleri, ilgili dalda deneyimli T\u00dcV gibi bilirki\u015filerce yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bir n\u00fckleer santral\u0131n bitimine kadar 50 ile 100 bilirki\u015fi x y\u0131l hizmet gerekece\u011fi hesaplan\u0131yor (\u00f6rne\u011fin: 10 bilirki\u015fi, 10 y\u0131l s\u00fcreyle devreye girebilir ki bunun fiyat\u0131 100-200 Avro\/saat\u2019ten hesaplanabilir).<\/p>\n Not: T\u00fcrkiye\u2019de \u00f6rne\u011fin termik santrallerin kazanlar\u0131ndan d\u00fcbellere kadar \u00e7ok \u00e7e\u015fitli sistem par\u00e7alar\u0131n\u0131n uygun montaj\u0131, yetkili uzman bilirki\u015filerin denetiminde ku\u015fkusuz yap\u0131l\u0131yordur. Ancak n\u00fckleer santrallerde \u00e7ok daha incelikli standartlar\u0131n ko\u015fullar\u0131 ge\u00e7erli oldu\u011fundan \u00f6zel uzmanl\u0131k dallar\u0131nda deneyimli bilirki\u015filer gerekiyor.<\/p>\n 3) Akkuyu Anla\u015fmas\u0131ndaki \u00f6nemli bo\u015fluklar neler?<\/p>\n Yasala\u015fan anla\u015fmada:<\/p>\n – N\u00fckleer ve radyasyon g\u00fcvenli\u011fi,<\/p>\n – N\u00fckleer yak\u0131t\u0131n ta\u015f\u0131nmas\u0131,<\/p>\n – Kullan\u0131lm\u0131\u015f yak\u0131t\u0131n havuzlarda bekletilmesi,<\/p>\n – Az ve orta aktivitedeki kat\u0131 ve s\u0131v\u0131 at\u0131klar\u0131n depolanmas\u0131yla ilgili somut maddeler bulunmuyor.<\/p>\n Sadece NGS\u2019\u0131 TC yasalar\u0131na g\u00f6re denetlenir deniyor. Bunun ise nas\u0131l yap\u0131labilece\u011fi bilinmiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc NGS\u2019in yap\u0131m\u0131n\u0131 ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla d\u00fczenleyen bir yasa ya da kar\u015f\u0131 taraf\u0131 s\u00f6zle\u015fmeyle ba\u011flayacak bir y\u00f6netmelik bulunmuyor.<\/p>\n Yetkililerin bu konulara \u015fimdiden el atmalar\u0131 ve ileride kurulacak NGS\u2019n\u0131n g\u00fcvenli\u011finin en \u00fcst d\u00fczeyde olmas\u0131yla ilgili katk\u0131da bulunmalar\u0131 beklenir. \u00d6rne\u011fin Almanya\u2019da radyoaktif at\u0131klar\u0131n depo yerlerinin se\u00e7imiyle ilgili son 35 y\u0131ld\u0131r yo\u011fun bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de \u2018az ve orta radyoaktivitedeki at\u0131klar\u0131n\u2019 nerelerde depolanaca\u011f\u0131 \u015fimdiden ara\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131 \u2018hidrojeolojik ve \u00e7evre etkileri\u2019yle ilgili bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalara daha fazla gecikmeden ba\u015flan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Dipnotlar<\/strong><\/p>\n 1) RS: Radyasyon ve Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z? ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitap, Y. Atakan, Nobel yay\u0131nlar\u0131, \u015eubat 2014, bkz: http:\/\/nobelyayin.com\/detay.asp?u=4025<\/p>\n 2) Almanya KTA 3204 Reakt\u00f6r kazan standart\u0131 (160 sayfa) https:\/\/dl.dropboxusercontent.com\/u\/82943983\/KTA%203204e%20PRESSURE%20VESSEL.pdf<\/p>\n 3) Baca gazlar\u0131ndaki radyoaktif maddelerin \u00f6l\u00e7\u00fcmleriyle ilgili Almanya KTA 1503.1 nolu standart<\/p>\n https:\/\/dl.dropboxusercontent.com\/u\/82943983\/KTA%201503_1_engl_2013_11%20STANDARD.pdf<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 13 May\u0131s 2014 g\u00fcn\u00fc Soma linyit ocaklar\u0131ndaki ac\u0131kl\u0131 olaydan (facia) sonra Almanya ZDF-TV \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi: \u201cT\u00fcrkiye\u2019de t\u00fcm sanayide, \u00f6zellikle maden ocaklar\u0131nda, g\u00fcvenlik standartlar\u0131 uygulanmad\u0131\u011f\u0131ndan bu \u00e7e\u015fit kazalara \u015fa\u015fmamak gerekir.\u201d Ye\u015filler Partisi e\u015f ba\u015fkan\u0131 Cem \u00d6zdemir de ekledi: \u201cG\u00fcvenlik standartlar\u0131n\u0131n uygulanmad\u0131\u011f\u0131na bir \u00f6rnek olan Soma facias\u0131na ra\u011fmen T\u00fcrkiye\u2019de h\u00fck\u00fcmet \u015fimdi bir de Atom santralleri yapmaya giri\u015fiyor.\u201d […]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":26232,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[162,535],"tags":[826,827,348],"class_list":["post-11669","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-125-sayi","category-forum","tag-akkuyu","tag-nukleer","tag-nukleer-enerji"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11669","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/429"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11669"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11669\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26232"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11669"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11669"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11669"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}