{"id":11682,"date":"2014-07-01T19:25:18","date_gmt":"2014-07-01T16:25:18","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=11682"},"modified":"2018-06-04T16:08:26","modified_gmt":"2018-06-04T13:08:26","slug":"duyabilmenin-dayanilmaz-hafifligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/07\/01\/duyabilmenin-dayanilmaz-hafifligi","title":{"rendered":"Duyabilmenin dayan\u0131lmaz hafifli\u011fi"},"content":{"rendered":"

Son g\u00fcnlerde seslere kar\u015f\u0131 ciddi bir hassasiyet i\u00e7erisindeyim. Trafik ve in\u015faat g\u00fcr\u00fclt\u00fclerine dayanam\u0131yorum. Sesleri ayr\u0131\u015ft\u0131rmam\u0131 sa\u011flayan kulak i\u00e7i t\u00fcy h\u00fccrelerime ve dolay\u0131s\u0131 ile i\u015fitme yetime zarar verdi\u011fini bildi\u011fim halde etraf\u0131mdaki g\u00fcr\u00fclt\u00fc kirlili\u011fini bast\u0131rmak i\u00e7in kulakl\u0131kla m\u00fczik dinleyip, m\u00fczi\u011fin sesini de sonuna kadar a\u00e7\u0131yorum. Oysa bu \u00e7ok k\u00f6t\u00fc bir fikir. \u00c7\u00fcnk\u00fc t\u00fcy h\u00fccrelerime zarar gelirse, \u00f6nce y\u00fcksek frekanstaki sesleri, zamanla da d\u00fc\u015f\u00fck frekanstaki sesleri ay\u0131rt etme yetimi ve hatta i\u015fitme yetimi tamamen kaybedebilirim. Kaybedersem de tedavi alternatiflerim \u00e7ok k\u0131s\u0131tl\u0131.<\/p>\n

G\u00fcr\u00fclt\u00fc hassasiyetime paralel olarak m\u00fczik \u00fczerine sinirbilim kitaplar\u0131na merak sard\u0131m. Bunlar aras\u0131nda sinirbilimci Oliver Sacks\u2019in Musicophilia<\/em> (M\u00fczik Sevgisi)<\/em> kitab\u0131 sade anlat\u0131m\u0131 ve bilimsel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla en be\u011fendi\u011fim kitap oldu. Charles Darwin g\u00f6zlerimizi \u201cevrimin mucizesi\u201d olarak tan\u0131mlasa da, Sacks kulaklar\u0131m\u0131z\u0131n da g\u00f6zlerimiz kadar karma\u015f\u0131k ve g\u00fczel oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor.<\/p>\n

Kitapta Jacob isimli 60\u2019l\u0131 ya\u015flarda bir bestek\u00e2rdan bahsediliyor. Jacob duyma yetisini kaybetmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 2000 hertz\u2019den daha y\u00fcksek frekanstaki sesleri duyamamakta ya da sapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir \u015fekilde alg\u0131lamaktad\u0131r. Lakin bestelerini art\u0131k kulaklar\u0131 ile duyamasa da, beynindeki m\u00fcziksel tasvirler tamd\u0131r. Bu sayede h\u00e2l\u00e2 beste yapmaya devam eden Jacob, \u00e7ok karma\u015f\u0131k bir beste i\u00e7in yo\u011fun bir tempo i\u00e7erisinde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flay\u0131nca, duyma yetisi d\u00fczelmeye ba\u015flar!<\/p>\n

\"\"
Finli entomolog Olavi Sotavalta, bir b\u00f6ce\u011fin u\u00e7arken \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 sesin notas\u0131n\u0131 anlayabiliyor. Sotavalta, Plusia gamma isimli g\u00fcvenin, fa notas\u0131ndan yar\u0131m ses daha tiz olan fa diyez civar\u0131nda kanat \u00e7\u0131rpt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.<\/figcaption><\/figure>\n

Baz\u0131 g\u00fcnler daha iyi, baz\u0131 g\u00fcnler yine k\u00f6t\u00fc duymaktad\u0131r; ama genellikle duyma yetene\u011fi artm\u0131\u015ft\u0131r. Bu iyile\u015fme \u00f6zellikle armonik ve dokusal olarak geni\u015f bir yelpaze kaplayan eserleri bestelerken ve \u00fcretirken artmaktad\u0131r. Belli ki beste yapma d\u00f6nemi, beynindeki belirli mekanizmalar\u0131 harekete ge\u00e7irmi\u015ftir. Belki de Jacob\u2019un m\u00fczisyen beyni ya\u015flanmakta olan kulaklar\u0131ndaki mekanik sorunlar\u0131 a\u015fmak i\u00e7in yo\u011fun m\u00fcziksel aktivite ile yeniden \u015fekillenmektedir!<\/p>\n

\u0130\u015fitme kayb\u0131 pek \u00e7ok m\u00fczisyende g\u00f6r\u00fclse de, \u00fczerinde konu\u015fulmayan bir konu. Ne de olsa i\u015fitme kay\u0131plar\u0131 duyulursa profesyonel hayatlar\u0131 etkilenecektir. \u0130\u015fitme kayb\u0131 olan m\u00fczisyen deyince tabii akla hemen Alman bestek\u00e2r ve piyanist Beethoven ve klasik senfonik m\u00fczik tarihinde bir \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7an bestesi Eroica<\/em> geliyor.<\/p>\n

Beethoven\u2019in 26-27 ya\u015flar\u0131nda ba\u015flayan kulak \u00e7\u0131nlamalar\u0131yla ilgili \u015fikayetleri art\u0131nca gitti\u011fi doktorlar, i\u015fitme sistemini yormayacak bir dinlenme k\u00fcr\u00fc tavsiye etmi\u015fler. Bu sebeple Beethoven 1802\u2019de Viyana s\u0131rtlar\u0131ndaki Heilingenstadt isimli k\u00fc\u00e7\u00fck bir kasabaya yerle\u015fmi\u015f. Orada i\u00e7 par\u00e7alay\u0131c\u0131 bir vasiyetname haz\u0131rlam\u0131\u015f; i\u015fitme yetisinin giderek azald\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve zamanla yok olaca\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131nda; bu sebeple intihar\u0131n e\u015fi\u011finde. Fakat intihar etmez, Viyana\u2019ya geri d\u00f6ner ve kendi stilinden tamamen farkl\u0131, yepyeni bir yolda ilerleyerek klasik senfonik m\u00fczik tarihinde bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 te\u015fkil eden Eroica<\/em>\u2019y\u0131 besteler. Eroica<\/em> di\u011fer klasik senfonilerden daha uzundur ve daha geni\u015f bir duygusal yelpazeyi kapsamaktad\u0131r; m\u00fczikteki romantik d\u00f6nemin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131n simgesi olur. \u0130\u015fitme duyusunun giderek kayboldu\u011fu d\u00f6nemde, Bethooven bir\u00e7ok orijinal besteye de imzas\u0131n\u0131 atar.<\/p>\n

Sacks\u2019in kitab\u0131ndan sonra, Bethooven\u2019\u0131n geni\u015f bir duygusal ve tonal yelpazeyi kapsayan Eroica<\/em>\u2019y\u0131 besteleme s\u00fcreci, i\u015fitme kayb\u0131n\u0131 yava\u015flatmak i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 bir \u00f6zterapi miydi diye d\u00fc\u015f\u00fcnmeden edemiyor insan.<\/p>\n

Sifonun sesinin notas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karabilir misiniz?<\/strong><\/p>\n

Mutlak (absolut) kula\u011fa (perfect pitch) sahip olanlar, kusursuz duyum ve ses alg\u0131lama, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yetenekleri ile duyduklar\u0131 sesin hangi notaya kar\u015f\u0131l\u0131k geldi\u011fini bilebiliyor. Do\u011fadaki ku\u015f seslerini ve hatta tuvalet sifonu \u00e7ekildi\u011finde \u00e7\u0131kan sesleri bile tam notas\u0131nda alg\u0131layabiliyorlar. Kendinizi test etmek isterseniz, \u00e7ekilen sifonun sesi \u00e7o\u011fu yerde mi notas\u0131n\u0131n yar\u0131m ses alt\u0131ndaki mi bemoldur; fark ettiniz mi?<\/p>\n

Oliver Sacks\u2019in yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re Finli u\u00e7an b\u00f6cek sesleri uzman\u0131, entomolog Olavi Sotavalta\u2019n\u0131n kariyerinde, mutlak kula\u011fa sahip olmas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck rol\u00fc vard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir b\u00f6ce\u011fin u\u00e7arken \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 ses ile kanat \u00e7\u0131rp\u0131\u015f frekans\u0131 do\u011frudan orant\u0131l\u0131d\u0131r. Sotavalta\u2019n\u0131n kula\u011f\u0131 o kadar keskindir ki, yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in m\u00fczik notaland\u0131rma sistemlerini yetersiz bulur: Mesela Plussia gamma<\/em> isimli g\u00fcve, fa notas\u0131ndan yar\u0131m ses daha tiz olan fa diyez civar\u0131nda kanat \u00e7\u0131rpmaktad\u0131r, ama Sotavalta bunun tam olarak saniyede 46 kanat \u00e7\u0131rp\u0131\u015f frekans\u0131na denk geldi\u011fini kusursuz kula\u011f\u0131 sayesinde tam olarak tahmin edebilmi\u015ftir. Bravo ona!<\/p>\n

Yaln\u0131z mutlak kulak her zaman iyi bir \u015fey de\u011fil; \u00e7o\u011fu zaman gidilen bir konserde normal bir insan\u0131n fark\u0131na bile varmayaca\u011f\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck hatalar, absolut kula\u011fa sahip bir insan\u0131 \u00e7ok rahats\u0131z edebiliyor.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"
<\/strong> Yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n sonucuna g\u00f6re, \u00c7inli \u00f6\u011frencilerin mutlak kulaklar\u0131, ABD\u2019li \u00f6\u011frencilerin mutlak kulaklar\u0131n\u0131 d\u00f6v\u00fcyor!..<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n

\u00c7inli \u00e7ocuklar\u0131n \u201ckula\u011f\u0131\u201d ABD\u2019lininkileri d\u00f6ver!<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Bir teoriye g\u00f6re b\u00fct\u00fcn bebekler mutlak kulak ile do\u011fuyor; \u015f\u00f6yle ki ayn\u0131 \u015fark\u0131 farkl\u0131 notalarda s\u00f6ylendi\u011finde bebekler bunu iki farkl\u0131 \u015fark\u0131 gibi alg\u0131l\u0131yor. Ama zamanla bu yeteneklerini kaybediyorlar. Diana Deutsch ve \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131n\u0131n 2006 y\u0131l\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fmaya gore, Vietnamca ya da \u00c7in dillerinden Mandarin konu\u015fanlar\u0131n mutlak kula\u011fa sahip olma y\u00fczdesi, Bat\u0131 dillerini konu\u015fanlardan \u00e7ok daha fazla. M\u00fczik e\u011fitimi de mutlak kula\u011f\u0131n korunmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck rol oynuyor.<\/p>\n

Deutsch ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n New York\u2019taki Eastman M\u00fczik Okulu ve Pekin Merkezi M\u00fczik Konservatuvar\u0131\u2019nda yapt\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re, m\u00fczik e\u011fitimine 4-5 ya\u015flar\u0131nda ba\u015flayan \u00c7inli \u00f6\u011frencilerin y\u00fczde 60\u2019\u0131nda mutlak kulak oldu\u011fu halde, bu oran Amerikal\u0131 \u00f6\u011frencilerde y\u00fczde 14 civar\u0131. M\u00fczik e\u011fitimine 6-7 ya\u015flar\u0131nda ba\u015flayan \u00c7inli \u00e7ocuklar\u0131n ise y\u00fczde 55\u2019i mutlak kulak sahibi iken, bu oran ABD\u2019li \u00f6\u011frencilerde y\u00fczde 6\u2019ya d\u00fc\u015f\u00fcyor. E\u011fer \u00c7inli \u00f6\u011frenci m\u00fczik e\u011fitimine 8-9 ya\u015flar\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015fsa, oran y\u00fczde 42\u2019ye d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, ama bu ya\u015f grubundan hi\u00e7bir ABD\u2019li \u00f6\u011frenci mutlak kulak yetisi g\u00f6stermemi\u015f. Yani tonal dilleri konu\u015fan \u00e7ocuklar, s\u00fcrekli bir nevi \u201ctonal pratik\u201d yapt\u0131klar\u0131 i\u00e7in absolut kulak yeteneklerini koruyabilmi\u015fler.<\/p>\n

Ya\u015fas\u0131n ku\u015f c\u0131v\u0131lt\u0131s\u0131<\/strong><\/p>\n

Yaz tatili i\u00e7in \u0130stanbul\u2019un sessiz bir semtine yeni geldim. NY\u2019un bitmeyen ses c\u00fcmb\u00fc\u015f\u00fcnden sonra, \u015fu anda a\u00e7\u0131k penceremden duydu\u011fum sadece farkl\u0131 ku\u015flar\u0131n sesleri ve a\u011fa\u00e7lar\u0131n h\u0131\u015f\u0131rt\u0131lar\u0131. Kulakl\u0131klar\u0131m\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131m. NY\u2019a d\u00f6nene kadar bir daha da takmam. Ku\u015flar hangi tonda \u00f6t\u00fcyor onu \u00e7\u0131karamasam da, duyabilmek, \u00f6zellikle bu g\u00fczel sesleri duyabilmek, muhte\u015fem bir his.<\/p>\n

Kaynak<\/strong><\/p>\n

Oliver Sacks, Musicophilia<\/em>, M\u00fczik ve beyin \u00fczerine hik\u00e2yeler<\/em>, Vintage Yayinevi, New York, 2007.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Son g\u00fcnlerde seslere kar\u015f\u0131 ciddi bir hassasiyet i\u00e7erisindeyim. Trafik ve in\u015faat g\u00fcr\u00fclt\u00fclerine dayanam\u0131yorum. Sesleri ayr\u0131\u015ft\u0131rmam\u0131 sa\u011flayan kulak i\u00e7i t\u00fcy h\u00fccrelerime ve dolay\u0131s\u0131 ile i\u015fitme yetime zarar verdi\u011fini bildi\u011fim halde etraf\u0131mdaki g\u00fcr\u00fclt\u00fc kirlili\u011fini bast\u0131rmak i\u00e7in kulakl\u0131kla m\u00fczik dinleyip, m\u00fczi\u011fin sesini de sonuna kadar a\u00e7\u0131yorum. Oysa bu \u00e7ok k\u00f6t\u00fc bir fikir. \u00c7\u00fcnk\u00fc t\u00fcy h\u00fccrelerime zarar gelirse, \u00f6nce […]<\/p>\n","protected":false},"author":555,"featured_media":26226,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[162,744],"tags":[869,343,868],"class_list":["post-11682","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-125-sayi","category-bilumum-bilim","tag-isitme","tag-muzik","tag-ses"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11682","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/555"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11682"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11682\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26226"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11682"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11682"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11682"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}