<\/p>\n
29 May\u0131s 1953\u2019te, yerel saatle 11:30\u2019da Everest\u2019in zirvesine ad\u0131m\u0131n\u0131 atan ilk insan olan Sir Edmund Percival Hillary, 11 Ocak 2008 tarihinde hayata veda etti. Yeni Zelandal\u0131 da\u011fc\u0131 ve k\u00e2\u015fif Hillary, kendi halinde bir ar\u0131c\u0131 iken d\u00fcnyan\u0131n en y\u00fcksek noktas\u0131na ad\u0131n\u0131 yazd\u0131ran, ancak daima m\u00fctevaz\u0131, insanc\u0131l kalan ve yapt\u0131\u011f\u0131 sporda \u00f6nc\u00fc karaktere sahip bir insand\u0131. Hillary\u2019nin da\u011fc\u0131l\u0131k sporunda a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yolun izinden giden, Everest\u2019e \u00e7\u0131km\u0131\u015f ilk T\u00fcrk olan Nasuh Mahruki ile Everest\u2019te \u0130lk T\u00fcrk<\/em> kitab\u0131n\u0131n \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde kendisine \u201cen i\u00e7ten tebriklerini\u201d ileten Hillary\u2019nin \u00f6yk\u00fcs\u00fcnden yola \u00e7\u0131karak d\u00fcnyan\u0131n zirvesi ve zirve tutkusu hakk\u0131nda konu\u015ftuk.<\/p>\n \u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n <\/p>\n Everest\u2019e 1953\u2019de ilk t\u0131rmanan, Tenzing Norgay ile birlikte Edmund Hillary oluyor. Bu \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n hik\u00e2yesini sizden dinleyebilir miyiz? Edmund Hillary\u2019den \u00f6nce bunu deneyenler olmu\u015f muydu?<\/em><\/strong><\/p>\n Bat\u0131\u2019n\u0131n, Everest\u2019in d\u00fcnyan\u0131n en y\u00fcksek da\u011f\u0131 oldu\u011funu ke\u015ffetmesinden sonra, bu zirveye ula\u015fmak, \u201c\u00fczerinde g\u00fcne\u015f batmayan imparatorluk\u201d \u0130ngiltere\u2019nin b\u00fcy\u00fck ilgisini \u00e7ekmi\u015f. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130ngilizler bunu, d\u00fcnya \u00fczerindeki egemenliklerini ba\u015fka \u015fekilde sembolize edecek bir olay olarak g\u00f6r\u00fcyorlar. O d\u00f6nemde da\u011fc\u0131l\u0131\u011fa milliyet\u00e7i duygularla ilgi duyuluyor asl\u0131nda.<\/p>\n Da\u011f\u0131n ad\u0131 da Sir George Everest\u2019den geliyor. \u0130ngilizler, 1800\u2019lerin ikinci yar\u0131s\u0131nda Himalayalar\u2019da \u201cGreat Trigonometric Survey\u201d dedikleri haritaland\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yaparken, George Everest ve ekibi, \u00f6l\u00e7\u00fcm s\u0131ras\u0131nda \u201cpeak fifteenth\u201d yani 15. zirve olarak i\u015faretledikleri da\u011f\u0131n, asl\u0131nda di\u011fer hepsinden daha y\u00fcksek oldu\u011funu ke\u015ffediyor ve \u00e7ok heyecanlan\u0131yorlar. 8848 metrelik Everest\u2019in y\u00fcksekli\u011fini asl\u0131na \u00e7ok yak\u0131n bi\u00e7imde \u00f6l\u00e7\u00fcyorlar. Asl\u0131nda ilgin\u00e7 bir nokta, George Everest \u00e7ok nitelikli bir insan ve da\u011flar\u0131n yerel isimleriyle an\u0131lmas\u0131ndan yana, kendi ad\u0131n\u0131n bu da\u011fa verilmesini istemiyor. \u0130ngilizler\u2019in \u201cRoyal Geographic Society\u201d dedikleri Kraliyet Co\u011frafya Cemiyeti\u2019nin bast\u0131rmas\u0131yla, Everest istemedi\u011fi halde, da\u011fa onun ad\u0131 veriliyor. Halbuki Everest\u2019in yerel ad\u0131 var; Nepalliler \u201cSagarmatha\u201d, Tibetliler ise \u201cChomolungma\u201d diyorlar.<\/p>\n \u0130ngilizler, 1910\u2019larda Everest\u2019e t\u0131rmanmak i\u00e7in birka\u00e7 ekspedisyon d\u00fczenliyor. \u015eartlar\u0131 ger\u00e7ekten zorluyorlar; George Mallory ve Andrew Irvine\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fcyle sonu\u00e7lan\u0131yor deneme. Nepal kapal\u0131 bir b\u00f6lge o d\u00f6nemde; bu nedenle kuzey rotas\u0131ndan deniyorlar ama, kuzey, o d\u00f6nemin \u015fartlar\u0131 ve birikimine g\u00f6re zor bir rota. Araya 1. ve 2. D\u00fcnya Sava\u015flar\u0131 giriyor. D\u00fcnya birbiriyle vuru\u015ftu\u011fu i\u00e7in, Everest g\u00fcndemden d\u00fc\u015f\u00fcyor; kimsenin bu t\u00fcr l\u00fckslere vakit ay\u0131racak hali olmuyor. 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra, d\u00fcnyan\u0131n en y\u00fcksek da\u011f\u0131na t\u0131rmanma yar\u0131\u015f\u0131 yeniden ba\u015fl\u0131yor. \u0130ngilizler yine en \u00f6nde gidiyor. Bir-iki deneme sonras\u0131nda, 1953\u2019de, ku\u015fatma harek\u00e2t\u0131 gibi \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir ekspedisyon d\u00fczenliyorlar. Y\u00fczlerce insan ile bir askeri operasyon gibi ger\u00e7ekle\u015ftiriyorlar bunu, nitekim liderleri de askeri ge\u00e7mi\u015fi olan insanlar.<\/p>\n Bir t\u00fcr fethetme anlay\u0131\u015f\u0131 h\u00e2kim yani\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n Evet, yakla\u015f\u0131m o. \u00c7ok b\u00fcy\u00fck lojistik destekleri var ve bulunabilecek en g\u00fc\u00e7l\u00fc da\u011fc\u0131lar\u0131 bir araya getiriyorlar. O d\u00f6nem kullan\u0131lan te\u00e7hizat ve ekipman ile y\u00fcksek intifa fizyolojisi, akreditasyon hakk\u0131ndaki bilgiler bug\u00fcnk\u00fcne g\u00f6re \u00e7ok yetersiz ama, \u0130ngilizler askeri teknoloji i\u00e7in geli\u015ftirilmi\u015f, kendi d\u00f6nemine g\u00f6re olduk\u00e7a ileri diyebilece\u011fimiz destek ile yap\u0131yorlar denemelerini. 1910\u2019larda kuzeyden \u00e7\u0131kmay\u0131 denemi\u015flerdi; 1953\u2019de g\u00fcneyden, Nepal\u2019den do\u011fru yap\u0131yorlar bunu, yani klasik rotas\u0131ndan. Everest\u2019in zirvesine \u00e7\u0131k\u0131lacak en mant\u0131kl\u0131 ve g\u00f6receli olarak en kolay diyebilece\u011fimiz rotadan.<\/p>\n Tenzing Norgay ile Edmund Hillary, o \u015fartlarda ekibin i\u00e7indeki en nitelikli ki\u015filer olarak de\u011ferlendiriliyor ve son hamleyi onlar yap\u0131yor. 29 May\u0131s 1953\u2019de d\u00fcnyan\u0131n en y\u00fcksek noktas\u0131na ula\u015f\u0131yorlar. Tabii \u0130ngilizlerin derdi oraya bir \u0130ngiliz vatanda\u015f\u0131n t\u0131rmanmas\u0131; ama ne gariptir ki, bir Yeni Zelandal\u0131 t\u0131rman\u0131yor. Fakat daha sonra o Yeni Zelandal\u0131\u2019ya da \u0130ngiliz\u2019mi\u015f gibi \u201csir\u201d unvan\u0131 veriyorlar. \u0130ngilizler\u2019in y\u0131llarca pe\u015finden ko\u015ftuklar\u0131 \u015fey b\u00f6ylece ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f oluyor.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Hillary, t\u0131rman\u0131\u015f\u0131n\u0131 Nepalli rehberi Tenzing Norgay ile birlikte ger\u00e7ekle\u015ftiriyor. Bu insanlar\u0131, yani \u201c\u015ferpalar\u0131\u201d sormak istiyorum size. Yerli halktan bu insanlar da\u011fc\u0131lar i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli, ancak t\u0131rman\u0131\u015flarda isimleri bile ge\u00e7miyor. Norgay\u2019\u0131n ismi ise Hillary\u2019nin \u00f6zel \u00e7abas\u0131yla biliniyor. Hatta \u015f\u00f6yle bir hik\u00e2ye duydum, Norgay zirveye \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131nda ilk ad\u0131m\u0131 Hillary\u2019nin atmas\u0131n\u0131 beklemi\u015f\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n Bu ilk ad\u0131m hi\u00e7 konu edilmez asl\u0131nda. Bu bir ekip i\u015fi ve son ad\u0131m\u0131 kimin att\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7 \u00f6nemli de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc oraya gelene kadar milyonlarca ad\u0131m at\u0131yorsunuz. O ad\u0131mlar\u0131n her biri son ad\u0131m kadar \u00f6nemli. Sadece son ad\u0131ma odaklanmak, sporun asaletine hakaret etmek olur. Da\u011fc\u0131l\u0131k sporunun niteli\u011fini, ne t\u00fcr ahlaki de\u011ferler \u00fczerine kurulu oldu\u011funu bilmeyen bir\u00e7ok \u201csivil\u201d diyeyim, bunu bir t\u00fcr m\u00fcsabaka gibi alg\u0131lad\u0131klar\u0131 i\u00e7in, b\u00f6yle abes bir durum ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n Edmund Hillary\u2019nin \u015ferpa k\u00fclt\u00fcr\u00fcne destek i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok \u015fey var. O b\u00f6lgeyi, oradaki insanlar\u0131 g\u00f6r\u00fcnce, tan\u0131y\u0131nca \u00e7ok etkileniyor. Yerli insanlar do\u011fayla, da\u011flarla ve co\u011frafyayla iyi ili\u015fkiler kurmu\u015flar. Y\u00fcksek irtifa fizyolojisine daha uyumlular, zaten 3 – 4 m y\u00fckseklikte ya\u015f\u0131yorlar. Hillary onlardan \u00e7ok etkileniyor ve hayat standartlar\u0131n\u0131 y\u00fckseltebilmek i\u00e7in okul kurmak, sa\u011fl\u0131kl\u0131 i\u00e7me suyu sa\u011flamak, birtak\u0131m e\u011fitimler vermek gibi \u00e7al\u0131\u015fmalar i\u00e7ine giriyor; k\u00f6pr\u00fcler kuruyor, yol yap\u0131m\u0131nda vd. bir\u00e7ok \u015feyde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u00d6l\u00fcm\u00fcne dek, Hillary\u2019nin deste\u011fi bir\u00e7ok bi\u00e7imde devam etti. \u015eerpalar kendi k\u00fclt\u00fcrlerine, ya\u015famlar\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 katk\u0131dan dolay\u0131 \u00e7ok severler Hillary\u2019yi.<\/p>\n Hillary ve Norgay Everest\u2019e ilk \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda, oras\u0131 d\u00fcnyan\u0131n ayak bas\u0131lmam\u0131\u015f son noktalar\u0131ndan biri miydi? <\/em><\/strong><\/p>\n Hay\u0131r, d\u00fcnyada 14 tane 8000 metrelik da\u011f var. 8000 metrelik da\u011flar ke\u015ffedildikten sonra, onlar\u0131n zirvesine ula\u015f\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. 1953\u2019te \u0130ngilizler Everest\u2019e, 1954\u2019te \u0130talyanlar Himalayalar\u2019daki K2\u2019ye \u00e7\u0131kt\u0131lar. Dolay\u0131s\u0131yla bir\u00e7ok ula\u015f\u0131lmam\u0131\u015f nokta vard\u0131 d\u00fcnyada, h\u00e2l\u00e2 da var; ama d\u00fcnyan\u0131n en y\u00fcksek da\u011f\u0131 olmas\u0131 nedeniyle \u00e7ok \u00f6zel bir yeri var Everest\u2019in.<\/p>\n Hillary\u2019nin ba\u015fka ke\u015fif yolculuklar\u0131 var m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n Tabii, bir\u00e7ok \u015fey yapt\u0131. Hillary\u2019nin o\u011flu ve hatta Tenzing Norgay\u2019\u0131n o\u011flu da \u00e7\u0131kt\u0131 Everest\u2019e.<\/p>\n Birlikte mi \u00e7\u0131kt\u0131lar?<\/em><\/strong><\/p>\n Galiba birlikte \u00e7\u0131kt\u0131lar. Hillary Antarktika\u2019ya ve ba\u015fka bir\u00e7ok yere ekspedisyonlar d\u00fczenledi. \u0130simleri nedeniyle daha kolay kaynak bulabildiler ve bu bir\u00e7ok ba\u015fka proje yapma f\u0131rsat\u0131 da verdi onlara.<\/p>\n \u00a0<\/em><\/strong>Da\u011fc\u0131l\u0131k ile toplumsal duyarl\u0131l\u0131k aras\u0131nda bir ba\u011f var m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n Hillary\u2019nin bahsetti\u011finiz gibi Nepal\u2019de fahri Nepalli gibi \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f oldu\u011funu biliyoruz. Ayn\u0131 zamanda siz de t\u0131pk\u0131 Hillary\u2019ninki gibi bir duyarl\u0131l\u0131kla baz\u0131 \u00f6nemli i\u015flere imza att\u0131n\u0131z. Bu duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n da\u011fc\u0131l\u0131k sporuyla do\u011frudan bir ba\u011f\u0131 var m\u0131? <\/em><\/strong><\/p>\n Genelleme yapmak \u00e7ok do\u011fru olmaz. Da\u011fc\u0131l\u0131kta, bizde de yabanc\u0131larda da duyars\u0131z insan epeyce var. Yani adam can \u00e7eki\u015firken yan\u0131ndan ge\u00e7ip zirveye giden da\u011fc\u0131 \u00f6rne\u011fi de \u00e7ok. Genelleme yap\u0131lamaz ama, da\u011fc\u0131lar\u0131n bir\u00e7o\u011funda, zorlu hedeflerle u\u011fra\u015fman\u0131n, ekip olarak hareket etmenin getirdi\u011fi bir kabiliyet vard\u0131r. E\u011fer o ki\u015filerin \u00f6z\u00fcnde, sorumluluk duygusu ve iyi insan olmak gibi birtak\u0131m hasletler de varsa, g\u00f6rd\u00fcklerine duyars\u0131z kalm\u0131yor ve \u2018Ben bunu nas\u0131l toparlar\u0131m\u2019 diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Nitekim AKUT ekibi bile da\u011fc\u0131lar aras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. 1996\u2019da kuruldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, daha \u00f6nceki 73 y\u0131ll\u0131k Cumhuriyet tarihinde, T\u00fcrkiye\u2019de hi\u00e7 kimsenin akl\u0131na do\u011fal afetlerde veya da\u011f kazalar\u0131nda can kayb\u0131n\u0131 en aza indirmek amac\u0131yla sivil olarak bir \u00f6rg\u00fctlenme yapmak gelmemi\u015f. Da\u011fc\u0131lar\u0131n akl\u0131na gelmi\u015f. O anlamda bu sporun bir fark\u0131 var ve AKUT bunun \u00f6rne\u011fi.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de da\u011fc\u0131l\u0131k sporuyla u\u011fra\u015fanlar\u0131n, herhalde d\u00fcnyada da b\u00f6yledir, e\u011fitim seviyesi \u00e7ok y\u00fcksek. Da\u011fc\u0131l\u0131k yapan herkes ya \u00fcniversite \u00f6\u011frencisi ya da \u00fcniversite mezunudur. Yani, e\u011fitim seviyesi toplum ortalamas\u0131n\u0131n \u00fczerinde.<\/p>\n Bir di\u011fer \u00f6nemli nokta, da\u011fc\u0131l\u0131k yapabilmek i\u00e7in uzak co\u011frafyalara, mesela A\u011fr\u0131 Da\u011f\u0131 i\u00e7in Do\u011fu Beyaz\u0131t\u2019a gidiyorsunuz ve oradaki insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 ko\u015fullar\u0131 g\u00f6r\u00fcyorsunuz. Tabii, sizin ya\u015fant\u0131n\u0131zdan \u00e7ok farkl\u0131. Bu e\u015fitsizlik \u00e7ok \u00fcz\u00fcc\u00fc, insan kendisinden utan\u0131yor ve bunu sorguluyor. Tabii i\u00e7inde varsa sorguluyor; yoksa birka\u00e7 foto\u011fraf \u00e7ekip, bir Afrika kabilesini izler gibi izleyenler de var.<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla bu sorumluluk duygusuyla ilgili bir \u015fey. Edmund Hillary de sorumluluk duygusu y\u00fcksek bir insan oldu\u011funu, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya pek \u00e7ok kereler g\u00f6sterdi. Tan\u0131k oldu\u011fu ya\u015fam ko\u015fullar\u0131na kar\u015f\u0131, bir \u015feyleri d\u00fczeltmek, iyile\u015ftirmek yakla\u015f\u0131m\u0131yla \u00e7aba harcad\u0131. O y\u00fczden de \u00e7ok sevilmi\u015ftir.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Siz de Everest\u2019e t\u0131rmanarak zirveye \u00e7\u0131kan ilk T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman unvan\u0131n\u0131 kazand\u0131n\u0131z. Kendi \u00e7\u0131k\u0131\u015f \u00f6yk\u00fcn\u00fcz\u00fc anlat\u0131r m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/em><\/strong><\/p>\n Ben 1988 sonlar\u0131nda, Bilkent \u00dcniversitesi \u0130\u015fletme Fak\u00fcltesi\u2019nde okurken da\u011fc\u0131l\u0131\u011fa ba\u015flad\u0131m. Da\u011fc\u0131l\u0131k, ma\u011farac\u0131l\u0131k, yama\u00e7 para\u015f\u00fct\u00fc, aletli dal\u0131\u015f gibi sporlarla u\u011fra\u015ft\u0131m. \u00dcniversiteyi bitirdi\u011fimde de y\u00fcksek irtifa da\u011fc\u0131l\u0131\u011f\u0131na devam etmeye karar verdim. Benden \u00f6nce T\u00fcrkiye\u2019de iki tane y\u00fcksek irtifa t\u0131rman\u0131\u015f\u0131 vard\u0131. Rahmetli Mecit Do\u011fru, 7495 metrelik Kom\u00fcnizm Da\u011f\u0131\u2019na ve 7134 metrelik Lenin Da\u011f\u0131\u2019na, Halil Alpay da yine Lenin Da\u011f\u0131\u2019na t\u0131rmanm\u0131\u015ft\u0131; 1992\u2019den sekiz y\u0131l \u00f6nceki t\u0131rman\u0131\u015flard\u0131 bunlar. Dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019de son y\u0131llarda hi\u00e7 y\u00fcksek irtifa t\u0131rman\u0131\u015f\u0131 ve bu konuda bir birikim yoktu. Ben 1992\u2019de 24 ya\u015f\u0131ndayken, yaln\u0131z ba\u015f\u0131ma Khan Tengri\u2019ye gitmeye karar verdim. \u00dcniversiteyi bitirdikten \u00fc\u00e7 hafta sonra Kazakistan\u2019a gittim. \u00c7ok keyifli ve heyecanl\u0131 ge\u00e7ti, Bir Da\u011fc\u0131n\u0131n G\u00fcncesi<\/em>\u2019nde de anlatt\u0131m bunu. Sonra metabolizmam\u0131n da uyumlu oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm, devam etmeye karar verdim. 1992-93 ve 94\u2019te Sovyet Rusya\u2019daki be\u015f tane 7000\u2019lik t\u0131rman\u0131\u015f\u0131 bitirdim ve 1995 y\u0131l\u0131nda 26 ya\u015f\u0131nda \u201cKar Leopar\u0131\u201d unvan\u0131n\u0131 ald\u0131m.<\/p>\n Bu unvan\u0131n niteli\u011fi nedir?<\/em><\/strong><\/p>\n Rusya Da\u011fc\u0131l\u0131k Federasyonu\u2019nun o t\u0131rman\u0131\u015flar\u0131 tamamlayanlara verdi\u011fi resmi bir unvan.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019den tekrar yap\u0131lmad\u0131 ve hatta ben o zaman unvan\u0131 alan en gen\u00e7lerden biriydim. Kar Leopar\u0131 olduktan sonra kendime g\u00fcvenim \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131kt\u0131 ve \u201cS\u0131ra art\u0131k 8000\u2019liklere geldi\u201d dedim. Hayat\u0131m\u0131n en b\u00fcy\u00fck hayallerinden biriydi. T\u00fcrkiye\u2019de kimse hayal bile etmemi\u015f, denemeyi g\u00f6ze alamam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n 1994\u2019de Ruslar\u2019la son t\u0131rman\u0131\u015flar\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131m d\u00f6nemde, da\u011flarda bir \u0130ngiliz ekiple tan\u0131\u015ft\u0131m. Ertesi sene kuzey taraf\u0131ndan Everest\u2019e gitmeyi planl\u0131yorlard\u0131. 1995\u2019e kadar Everest\u2019in g\u00fcney taraf\u0131ndan ba\u015far\u0131l\u0131 ekspedisyonlar vard\u0131, ama kuzeyden hi\u00e7 yoktu, denenecekti. Kuzey daha zordur, \u00e7\u00fcnk\u00fc y\u00fcksek irtifada \u00e7ok uzun vakit ge\u00e7irmeyi gerektirir. G\u00fcney rotas\u0131nda bir s\u0131rt hatt\u0131ndan daha do\u011frusal olarak y\u00fckselinir ve inilir. Kuzey rotas\u0131nda ise yatay ve uzun bir t\u0131rman\u0131\u015f hatt\u0131 vard\u0131r, dolay\u0131s\u0131yla da\u011fc\u0131n\u0131n y\u00fcksek irtifada \u00e7ok uzun zaman ge\u00e7irmesini gerektirir. Bu \u00e7ok tercih edilen bir \u015fey de\u011fildir; \u00e7\u00fcnk\u00fc v\u00fccudu \u00e7ok h\u0131rpalar, t\u00fcketir.<\/p>\n Everest\u2019in zirvesine t\u0131rmanmak i\u00e7in sadece iki farkl\u0131 rota m\u0131 var?<\/em><\/strong><\/p>\n \u015eu anda 14 -15 farkl\u0131 rota var, ama ilk t\u0131rman\u0131lan g\u00fcney rotas\u0131. Daha sonra kuzey rotas\u0131ndan t\u0131rman\u0131l\u0131yor.<\/p>\n 1994\u2019te \u0130ngilizler\u2019le tan\u0131\u015ft\u0131ktan sonra T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00f6nerek sponsor aramaya ba\u015flad\u0131m. \u00a0Kar Leopar\u0131 olana kadar kendi imk\u00e2nlar\u0131mla yapt\u0131m b\u00fct\u00fcn t\u0131rman\u0131\u015flar\u0131. Ama Everest g\u00fcndeme gelince, olay ba\u015fka bir yere geldi. Bu pahal\u0131 bir proje sonu\u00e7ta. Yap\u0131 Kredi\u2019den \u00d6mer Kayal\u0131o\u011flu ile g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcm, \u00e7ok s\u0131cak yakla\u015ft\u0131 ve proje onayland\u0131.<\/p>\n Sonras\u0131 tabii \u00e7ok heyecanl\u0131yd\u0131. 1995 Mart ay\u0131 sonunda T\u00fcrkiye\u2019den ayr\u0131laca\u011f\u0131m. Bir kez ekiple bulu\u015fmak i\u00e7in \u0130ngiltere\u2019ye gittim. Haz\u0131rl\u0131klar\u0131m\u0131 yapt\u0131m. Sonra da pald\u0131r k\u00fcld\u00fcr gittim. Ekspedisyon iyi ge\u00e7ti, yani \u00e7ok zor olmad\u0131 benim i\u00e7in. Hem iyi haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131m hem de \u00fc\u00e7 sene Ruslar\u2019la o t\u0131rman\u0131\u015flar\u0131 yapt\u0131ktan sonra metabolizmam uyumlu hale gelmi\u015f, performans\u0131m y\u00fckselmi\u015fti. Everest\u2019e oksijen t\u00fcps\u00fcz t\u0131rmanmak istemi\u015ftim, \u00f6yle bir niyetim vard\u0131 ama, 8000 metrenin \u00fczerinde v\u00fccudumun nas\u0131l tepki verece\u011fini bilmiyordum. \u00c7\u00fcnk\u00fc ondan \u00f6nce \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m en y\u00fcksek seviye 7546 m ile Kom\u00fcnizm Da\u011f\u0131\u2019yd\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla 1302 m irtifa fark\u0131 vard\u0131 ve bu beni d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrd\u00fc; oksijensiz yapabilir miyim yapamaz m\u0131y\u0131m, emin olamad\u0131m. Sonra oksijen ta\u015f\u0131maya karar verdim, gerekirse kullanacakt\u0131m. 8600 metreye kadar oksijensiz \u00e7\u0131kt\u0131m. Normalde 8000 metrede oksijen kullan\u0131r da\u011fc\u0131lar, hatta yatarken de oksijenle yatarlar. Ben yatarken de kullanmad\u0131m, ama parmaklar\u0131m\u0131 \u0131s\u0131tamad\u0131m. Sonu\u00e7ta bir \u0130ngiliz ve bir Rus da\u011fc\u0131 ile beraber zirveye vard\u0131k.<\/p>\n Nas\u0131l ba\u015fa \u00e7\u0131kabildiniz o bas\u0131n\u00e7la? \u00c7\u00fcnk\u00fc v\u00fccudunuzun biyolojik bir dengesi var, onu iradeyle nas\u0131l kontrol alt\u0131na alabiliyorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n Sadece irade de\u011fil tabii, v\u00fccudun uyum yetene\u011fi, o anki fiziksel \u015fartlar\u0131n\u0131z, kan dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131z, psikolojik durumunuz, bir\u00e7ok \u015fey etkili. 8600 metreye kadar oksijensiz oldu\u011fum halde oksijenlilerin arkas\u0131ndan devam edebildim; fakat bir t\u00fcrl\u00fc parmaklar\u0131m\u0131 \u0131s\u0131tamay\u0131nca, \u201cB\u00f6yle devam ederim ama parmaklar\u0131m\u0131 kaybederim, de\u011fmez\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm ve 8600 metrede, yani ikinci stepin hemen alt\u0131nda oksijene ge\u00e7tim. Sonras\u0131nda \u00e7ok daha rahat devam ettim ama, oksijenli yapm\u0131\u015f oldum t\u0131rman\u0131\u015f\u0131. Ondan sonraki 8000\u2019liklerimde, hatta K2\u2019de de oksijen kullanmad\u0131m. Everest benim ilk 8000\u2019li\u011fim olmasa, onda da kullanmazd\u0131m. Bir kez daha, ama bu kez oksijen kullanmadan t\u0131rmanmak istiyorum zaten.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Everest\u2019e t\u0131rmanman\u0131n zorluklar\u0131 neler? Everest\u2019in zirvesine t\u0131rmanman\u0131n, di\u011fer zirvelere t\u0131rmanmaya g\u00f6re farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 var m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n Everest y\u00fcksek irtifa ve k\u0131\u015f da\u011fc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn \u015fartlar\u0131na sahip. So\u011fu\u011fun yan\u0131 s\u0131ra, kayas\u0131, buzu, kar\u0131 gibi fiziksel olarak bir\u00e7ok zorlu\u011fu bulunuyor. Teknik zorluklar\u0131 var, psikolojik zorluklar\u0131 var; fiziksel bir k\u00fctleyle m\u00fccadele ediyorsunuz, onun insan \u00fczerinde yaratt\u0131\u011f\u0131 etki var. Tibet\u2019e giderken Everest\u2019i ilk g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde \u00e7ak\u0131ld\u0131k kald\u0131k \u00f6rne\u011fin; olduk\u00e7a uzaktan g\u00f6rd\u00fck ama, o kadar b\u00fcy\u00fck bir k\u00fctle ki, \u201cVay can\u0131na\u201d dedirtiyor. Etraf\u0131ndaki her \u015feyden \u00e7ok b\u00fcy\u00fck, yukar\u0131 do\u011fru f\u0131rl\u0131yor adeta. Bu insan\u0131 etkiliyor tabii. Everest\u2019in en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi y\u00fcksekli\u011fi. Deniz seviyesinde bir atmosfer hava bas\u0131nc\u0131 var ve soludu\u011fumuz, al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z hava bu. Ama 5500 metrede burada soludu\u011fumuzun yar\u0131s\u0131 kadar oksijen var. Everest\u2019in zirvesinde ise oksijen miktar\u0131 burada soludu\u011fumuzun \u00fc\u00e7te biri. Bu v\u00fccudun \u00e7al\u0131\u015fma sistemini \u00e7ok zorluyor.<\/p>\n Siz \u00f6zelde isminizden \u00f6te, Everest\u2019e t\u0131rmanan T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman olarak tan\u0131nmay\u0131 se\u00e7tiniz g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm kadar\u0131yla. Hatta bir d\u00f6nem tart\u0131\u015fma konusu olmu\u015ftunuz. Bu tavr\u0131n\u0131z\u0131n nedeni nedir?\u00a0\u00a0 <\/em><\/strong><\/p>\n Orada asl\u0131nda ba\u015fka a\u00e7mazlar var. 17 A\u011fustos Depremi\u2019nde AKUT \u00f6n plana \u00e7\u0131k\u0131nca T\u00fcrkiye\u2019de birtak\u0131m odaklar rahats\u0131z oldu. AKUT Silahl\u0131 Kuvvetler\u2019le birlikte iki y\u0131l \u00fcst \u00fcste T\u00fcrkiye\u2019nin en g\u00fcvenilir kurumu se\u00e7ildi\u011finde, ben de ekibin lideri olarak o g\u00fcvenin en \u00fcst\u00fcnde duruyordum. Medya, meclis, h\u00fck\u00fcmet, siyasi partiler, K\u0131z\u0131lay, g\u00fcvenirli\u011fi en alt seviyedeki kurumlard\u0131 ve bu birilerini rahats\u0131z etti. Ondan sonra bizim hakk\u0131m\u0131zda bir s\u00fcr\u00fc karalama kampanyas\u0131 ba\u015flat\u0131ld\u0131. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda, ad\u0131m onlara garip geldi\u011fi i\u00e7in dile getirdikleri Ermeni ve Yahudi oldu\u011fum s\u00f6ylemi var. Ama tabii o kadar cahil insanlar ki, Ermeni ya da Yahudi olmay\u0131 hakaret kabul ediyorlar.<\/p>\n Bir di\u011fer nokta, Everest\u2019e \u00e7\u0131kan ilk M\u00fcsl\u00fcman da\u011fc\u0131 olmak, rakamsal anlamda \u00e7ok \u00f6nemliydi. M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131n\u0131n n\u00fcfusu 1,5 milyar civar\u0131 ve bu b\u00fcy\u00fckl\u00fckteki bir \u00f6l\u00e7ekte ilk olmak \u00e7ok \u00f6nemli.<\/p>\n Daha sonra bunu deneyen M\u00fcsl\u00fcmanlar oldu mu?<\/em><\/strong><\/p>\n Tabii, Everest\u2019e ilk \u0130ranl\u0131 1998, ilk Pakistanl\u0131 2000, ilk Arap ise 2003 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kt\u0131. \u00dcstelik \u0130ran\u2019\u0131n da Pakistan\u2019\u0131n da da\u011fc\u0131l\u0131k gelenekleri bizden \u00e7ok daha g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. Ve daha \u00f6nce denemelerine ra\u011fmen, bu T\u00fcrkiye\u2019ye nasip oldu. Benim a\u00e7\u0131mdan \u00e7ok gurur verici.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Da\u011fc\u0131 olmak i\u00e7in gereken nitelikler nelerdir? \u0130steyen herkes da\u011fc\u0131 olabilir mi?<\/em><\/strong><\/p>\n \u00d6ncelikle ger\u00e7ekten istemek laz\u0131m. Tehlikeli ve fiziksel olarak insan\u0131 \u00e7ok h\u0131rpalayan a\u011f\u0131r bir spor. So\u011fuk, \u0131slak, eziyet, zahmet, zorluklar, tehlikeler… Temizlik s\u0131k\u0131nt\u0131d\u0131r, yemeniz, i\u00e7meniz, tuvaletiniz, bar\u0131nman\u0131z hepsi s\u0131k\u0131nt\u0131d\u0131r. O \u015fartlardan keyif alman\u0131z laz\u0131m bir kere. Uyum sa\u011flayabiliyorsan\u0131z ola\u011fan\u00fcst\u00fc g\u00fczel, insana ger\u00e7ekten ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc ula\u015famayaca\u011f\u0131 ki\u015fisel b\u00fcy\u00fcme f\u0131rsatlar\u0131 veren bir spor dal\u0131d\u0131r. Herkes yapabilir tabii ki. Ama unutmamak laz\u0131m, da\u011fc\u0131l\u0131k \u00f6z\u00fcnde riskli ve tehlikeli. S\u00fcrekli kararlar alman\u0131z\u0131 gerektiren kritik s\u00fcre\u00e7lerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yorsunuz, dolay\u0131s\u0131yla s\u00fcre\u00e7leri iyi analiz edebilecek sa\u011fduyu gerekiyor. \u015eunu s\u00f6ylerim, iyi da\u011fc\u0131 bir-iki kez zoru ba\u015far\u0131p \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcde kendini \u00f6ld\u00fcren veya sakat b\u0131rakan de\u011fildir. \u0130yi da\u011fc\u0131 s\u00fcrekli zor i\u015fler yapmay\u0131 becerebilendir.<\/p>\n Yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z ba\u015fka tehlikeli sporlar da var, ama da\u011fc\u0131l\u0131kta karar k\u0131lm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z. Da\u011fc\u0131l\u0131k di\u011fer sporlara g\u00f6re daha b\u00fcy\u00fck bir tutku gerektiriyor mu? Bir anlamda \u00f6l\u00fcmle s\u00fcrekli burun burunas\u0131n\u0131z. Bu ke\u015ffetme ve heyecan tutkusunu tan\u0131mlayabilir misiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n Hi\u00e7bir da\u011fc\u0131 giderken ya \u00f6l\u00fcrsem diye d\u00fc\u015f\u00fcnmez. Herkes \u015f\u00f6yle bakar olaya: Bu tehlikeli bir oyun, bir\u00e7ok riski var, kendime, ekip arkada\u015flar\u0131ma, ekipman\u0131ma, geli\u015fmekte olan \u015fartlara dikkat etmeliyim. S\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde kararlar\u0131m\u0131 da s\u00fcrekli yenilemem laz\u0131m. Mesela sabah saat 3:00\u2019de \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131m diye karar al\u0131yorsunuz, ama 3:00\u2019de kalk\u0131yorsunuz ki d\u0131\u015far\u0131da f\u0131rt\u0131na var, \u00e7\u0131km\u0131yorsunuz. 5:00\u2019de bir daha bak\u0131yorsunuz, e\u011fer f\u0131rt\u0131na h\u00e2l\u00e2 devam ediyorsa, ertesi g\u00fcn \u00e7\u0131k\u0131yorsunuz. Kumar oynamak, da\u011fla kavga etmek s\u00f6z konusu de\u011fil. Da\u011f\u0131n \u015fartlar\u0131 var ve sizin durumunuz o aral\u0131\u011fa uyabiliyorsa, t\u0131rman\u0131\u015fa devam ediyorsunuz; uymuyorsa, yani kabul edilebilir olan\u0131n \u00fczerinde bir risk fakt\u00f6r\u00fc \u00f6ng\u00f6r\u00fcyorsan\u0131z, ki bu deneyimle ilgilidir, en \u00f6nemli konu da deneyim zaten, bekliyorsunuz ya da geri d\u00f6n\u00fcyorsunuz.<\/p>\n Da\u011fc\u0131l\u0131k zor bir spor ve zorluklarla bo\u011fu\u015fuyorsunuz. Elbette ki ona ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131zda sizde yaratt\u0131\u011f\u0131 manevi tatmin, co\u015fku, heyecan duygusu \u00e7ok y\u00fcksek oluyor. Bunun insan\u0131n \u00f6zg\u00fcvenine, \u00f6zsayg\u0131na \u00e7ok katk\u0131s\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim; benim i\u00e7in hep \u00f6yle oldu. Ba\u015fka bir\u00e7ok \u015feyi de ba\u015farabilece\u011fime olan inanc\u0131 bana sa\u011flad\u0131.<\/p>\n \u00a0\u201cBen bu da\u011f\u0131 yenece\u011fim\u201d gibi bir anlay\u0131\u015f s\u00f6z konusu de\u011fil, \u00f6yle mi?<\/em><\/strong><\/p>\n \u00d6yle bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 da olabilir tabii. Mesela Edmund Hillary\u2019nin \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zamanki psikoloji oydu. Hillary\u2019nin bu t\u0131rman\u0131\u015f\u0131 ba\u015fard\u0131ktan sonra, a\u015fa\u011f\u0131 inerken s\u00f6yledi\u011fi ilk s\u00f6z \u201cPi\u00e7 kurusunu alt ettik.\u201d Bunu bug\u00fcn\u00fcn da\u011fc\u0131lar\u0131 asla kullanmazlar. Ama Hillary b\u00f6yle s\u00f6yledi diye onu su\u00e7layamay\u0131z; \u00e7\u00fcnk\u00fc o g\u00fcn\u00fcn anlay\u0131\u015f\u0131 \u00f6yleydi. \u0130ngiliz psikolojisine g\u00f6re Everest alt edilmesi gereken \u00f6zel ve ula\u015f\u0131lmaz bir projeydi.<\/p>\n Bug\u00fcn\u00fcn da\u011fc\u0131lar\u0131n\u0131n do\u011fayla daha bar\u0131\u015f\u0131k olmalar\u0131 gibi bir durumdan s\u00f6z edebilir miyiz?<\/em><\/strong><\/p>\n Evet, da\u011fc\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu i\u00e7in da\u011flarla, do\u011fayla daha bir uyum i\u00e7inde olmak s\u00f6z konusu. Benim bakt\u0131\u011f\u0131m yerden bakan sporcular, olay\u0131 kendileriyle rekabet olarak tan\u0131mlar. Bu kadar t\u0131rman\u0131\u015f yapt\u0131m, derdim hi\u00e7bir zaman da\u011fla iti\u015fmek olmad\u0131. Da\u011f ile s\u0131cak bir ili\u015fki kurdum,\u00a0 konu\u015farak, izin isteyerek yakla\u015ft\u0131m bir anlamda. Ama h\u00e2l\u00e2 Hillary\u2019nin zaman\u0131ndaki gibi bakan anlay\u0131\u015flar da var.<\/p>\n <\/p>\n Ayak bas\u0131lmam\u0131\u015f noktalardan bahsettik. \u015eu anda b\u00f6yle \u00e7ok zirve var m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n Evet \u00e7ok var. 8000 metrelik 14 tane var ama, 7000 – 6000 metrelik y\u00fczlerce, binlerce vard\u0131r.<\/p>\n Hi\u00e7 \u00f6l\u00fcmle burun buruna geldi\u011finiz anlar oldu mu?<\/em><\/strong><\/p>\n Olmaz olur mu? 20\u2019ye yak\u0131n arkada\u015f\u0131m da\u011flarda \u00f6ld\u00fc. Birka\u00e7 tanesi g\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcnde d\u00fc\u015ft\u00fc ve \u00f6ld\u00fc. Dolay\u0131s\u0131yla ben de \u00f6l\u00fcmle \u00e7ok kez burun buruna geldim, ama v\u00fccudumda hi\u00e7 kal\u0131c\u0131 sakatl\u0131k yok. Sadece ayak parmaklar\u0131m \u00fcst \u00fcste birka\u00e7 kez dondu, ama atlatt\u0131m. \u015eimdilerde so\u011fu\u011fa kar\u015f\u0131 tolerans\u0131m daha d\u00fc\u015f\u00fck. K2\u2019den sonra ara vermeyi istemem de biraz bundan. Sakat kalma ihtimalim var, o beni biraz tedirgin etti.<\/p>\n En \u00e7ok nerede zorland\u0131n\u0131z?<\/em><\/strong><\/p>\n K2\u2019de \u00e7ok zorland\u0131m. Zaten bu i\u015fin en son noktas\u0131 diye bilinir. 8611 metre ile d\u00fcnyan\u0131n ikinci en y\u00fcksek da\u011f\u0131d\u0131r. Ama en zor ve tehlikeli da\u011flar\u0131n ba\u015f\u0131nda kabul edilir. Ben 2000\u2019de gitti\u011fimde K2\u2019nin zirvesine ula\u015fmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015f 164 insan vard\u0131. 57 ki\u015fi ise denerken hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015fti, yani zirvesine \u00e7\u0131kan her \u00fc\u00e7 ki\u015fi i\u00e7in bir ki\u015finin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc bir da\u011f bu. D\u00fcnyada bundan daha y\u00fcksek bir istatistik oran bulamazs\u0131n\u0131z. Ba\u015far\u0131l\u0131 olan o 164 ki\u015finin 22\u2019si de geri d\u00f6nerken \u00f6lm\u00fc\u015f. Bu, K2\u2019nin zirvesine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131zda y\u00fczde 13,5 olas\u0131l\u0131kla geri d\u00f6nebiliyorsunuz demekti ben gitti\u011fimde. Rus ruletinde bile birinci merminin kafaya isabet etme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fczde 16\u2019d\u0131r. Ben K2\u2019ye \u00e7\u0131kan 75. da\u011fc\u0131 oldum.<\/p>\n Bir de 7439 metre ile d\u00fcnyan\u0131n en kuzeyindeki 7000\u2019lik da\u011f olan Pobeda\u2019da \u00e7ok zorland\u0131m. Onda da zirveye \u00e7\u0131kan her alt\u0131 ki\u015fiden biri \u00f6l\u00fcyor. D\u00fcnyada Pobeda\u2019ya solo \u00e7\u0131kan yedi ki\u015fi vard\u0131, ben sekizinci oldum. Herkes \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rd\u0131; \u00e7\u00fcnk\u00fc Ruslar i\u00e7in efsanevi bir da\u011fd\u0131r oras\u0131 ki, Ruslar inan\u0131lmaz da\u011fc\u0131lard\u0131r.<\/p>\n Te\u015fekk\u00fcr ederiz, Say\u0131n Mahruki.<\/em><\/strong><\/p>\n 20 Temmuz 1919\u2019da Yeni Zelanda\u2019n\u0131n Auckland Kenti\u2019nde do\u011fan Edmund Hillary, ar\u0131c\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 gen\u00e7 ya\u015flar\u0131nda, da\u011fc\u0131l\u0131\u011fa hobi olarak ba\u015flar. 16 ya\u015f\u0131ndayken Yeni Zelanda\u2019n\u0131n Ruapehu Da\u011f\u0131\u2019nda ge\u00e7irdi\u011fi k\u0131\u015f tatili hayat\u0131n\u0131n d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olmu\u015ftur. K\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde buz t\u0131rman\u0131\u015f\u00e7\u0131s\u0131 olarak tan\u0131n\u0131r.<\/p>\n 1947\u2019de Yeni Zelanda\u2019n\u0131n G\u00fcney Alpler\u2019inde bir\u00e7ok t\u0131rman\u0131\u015f yapar.<\/p>\n 1948\u2019de Cook Da\u011f\u0131\u2019n\u0131n g\u00fcney s\u0131rt\u0131n\u0131n ilk t\u0131rman\u0131\u015f\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftir.<\/p>\n 1950\u2019lerde Avrupa\u2019ya gidip Monte Rosa ve ba\u015fka bir\u00e7ok orta zorlukta zirveye t\u0131rman\u0131r.<\/p>\n 1951 y\u0131l\u0131nda Garhwal Himalayas\u0131 \u00fczerindeki 7128 metrelik Mukut Parbat gibi zirvelerin ilk \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n\u0131 yapar. \u00dcnl\u00fc \u0130ngiliz da\u011fc\u0131 Eric Shipton bu ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 duydu\u011funda, Hillary\u2019i 1951\u2019de Everest\u2019e yapaca\u011f\u0131 ke\u015ffe davet eder.<\/p>\n 1953\u2019te \u0130ngiliz ekibin bir \u00fcyesi olarak g\u00fcney rotas\u0131n\u0131 denemek \u00fczere yeniden Everest\u2019e gelir. Sir John Hunt liderli\u011findeki ekiple birlikte Everest\u2019in zirvesini hedefler ve 29 May\u0131s\u2019daki ikinci denemede Nepalli Tenzing Norgay ile zirveye var\u0131r. Ayn\u0131 y\u0131l ba\u015far\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 \u0130ngiltere Krali\u00e7esi taraf\u0131ndan verilen, \u201csir\u201d unvan\u0131n\u0131 al\u0131r.<\/p>\n Hillary t\u0131rmanmaya devam eder. 1957\u2019de G\u00fcney Kutbu\u2019na ilk kez ara\u00e7la gitmeyi ba\u015faran ekipte yer al\u0131r.<\/p>\n 1960\u2019da Makalu\u2019da oksijen kullanmadan t\u0131rman\u0131\u015f denemesi yapar.<\/p>\n 1963\u2019de y\u00f6netti\u011fi bir da\u011fc\u0131 ekibi Kangtega Da\u011f\u0131\u2019na \u00e7\u0131kar.<\/p>\n 1977 y\u0131l\u0131nda Ganj Nehri\u2019ni boydan boya ge\u00e7er.<\/p>\n Ba\u015fka ekspedisyonlara ve maceralara kat\u0131lmaya devam etmekle beraber, ya\u015fam\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc \u00f6zellikle Nepal\u2019in Solu-Khumbu \u00f6lgesindeki yerel halk i\u00e7in ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi projelere adar. 26 okul, 2 hastane, bir havaliman\u0131 yap\u0131m\u0131nda rol oynar. \u015eerpa \u00e7ocuklar\u0131 i\u00e7in e\u011fitim burslar\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n 2003\u2019de Nepal H\u00fck\u00fcmeti, b\u00f6lge halk\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 hizmetlerden dolay\u0131 kendisine onur vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 verir.<\/p>\n 11 Ocak 2008\u2019de 88 ya\u015f\u0131nda fahri Nepal vatanda\u015f\u0131 olarak hayata veda eder. Nepalliler h\u00e2l\u00e2 yas\u0131n\u0131 tutmakta ve onun i\u00e7in reenkarnasyon t\u00f6renleri d\u00fczenlemektedir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u201c\u0130ngilizler Everest\u2019e \u00e7\u0131kmay\u0131 bir egemenlik yar\u0131\u015f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. Onlar i\u00e7in Everest, alt edilmesi gereken bir projeydi. Bu nedenle Hillary\u2019nin t\u0131rman\u0131\u015f\u0131 ba\u015fard\u0131ktan sonra a\u015fa\u011f\u0131 inerken s\u00f6yledi\u011fi ilk s\u00f6z, \u2018Pi\u00e7 kurusunu alt ettik\u2019 olmu\u015ftur. Bug\u00fcn\u00fcn da\u011fc\u0131lar\u0131 b\u00f6yle s\u00f6ylemezler, genelde. Olay\u0131 kendileriyle rekabet olarak tan\u0131mlarlar. Bu kadar t\u0131rman\u0131\u015f yapt\u0131m, derdim hi\u00e7bir zaman da\u011fla iti\u015fmek olmad\u0131. Da\u011f ile s\u0131cak […]<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[86,29],"tags":[876,875,874,873],"class_list":["post-11699","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-48-sayi","category-toplum","tag-dagcilik","tag-edmundhillary","tag-everest","tag-nasuhmahruki"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\tEverest\u2019e t\u0131rmanmak, bir egemenlik yar\u0131\u015f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015fken\u2026<\/em><\/strong><\/h3>\n
Da\u011fc\u0131l\u0131k sporu ekip i\u015fi<\/em><\/strong><\/h3>\n
\u201cEverest\u2019e bir kez de oksijen kullanmadan \u00e7\u0131kmak istiyorum\u201d<\/em><\/strong><\/h3>\n
Everest\u2019in zirvesinde oksijen \u00fc\u00e7te iki daha az<\/em><\/strong><\/h3>\n
Da\u011f\u0131 alt etmek mi, zoru ba\u015farmak m\u0131?<\/em><\/strong><\/h3>\n
<\/h4>\n
K2\u2019ye t\u0131rmanmak, Rus ruleti oynamaktan daha riskli <\/em><\/strong><\/h4>\n
Edmund Hillary\u2019nin da\u011fc\u0131l\u0131k ve k\u00e2\u015fiflik ya\u015fam\u0131<\/strong><\/h3>\n
\n