{"id":11756,"date":"2014-07-01T21:16:49","date_gmt":"2014-07-01T18:16:49","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=11756"},"modified":"2018-05-17T17:11:02","modified_gmt":"2018-05-17T14:11:02","slug":"neandertallerin-kokenine-dogru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/07\/01\/neandertallerin-kokenine-dogru","title":{"rendered":"Neandertallerin k\u00f6kenine do\u011fru\u2026"},"content":{"rendered":"

Sima de los Huesos buluntular\u0131 Homo sapiens de\u011fildi, Homo heidelbergensis de de\u011fildi, neandertallerin ilkin \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131yor olsalar da b\u00fct\u00fcn\u00fcyle bir neandertal t\u00fcr\u00fc de de\u011fildi. Bu insanlar neandertallerin ilk atalar\u0131yd\u0131lar ve neandertaller ilk olarak y\u00fcz morfolojisi ve \u00f6zellikle \u00e7ene morfolojisi ve \u00e7i\u011fneme hareketindeki farkl\u0131la\u015fma ile evrilmeye ba\u015flad\u0131lar. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar neandertal \u00f6zelliklerinin bir anda ortaya \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, farkl\u0131 zaman dilimlerinde evrilen morfolojik de\u011fi\u015fimler oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlar. <\/em><\/p>\n

Neandertallerin evrimi paleoantropolojinin en aktif konular\u0131ndan biri. Hem fosil hem de genetik \u00e7al\u0131\u015fmalar ile s\u00fcrekli yeni bilgilerin ve tezlerin \u00fcretildi\u011fi bir alan. Bilim ve Gelecek<\/em> dergisinin 121. say\u0131s\u0131nda Neandertaller ile atalar\u0131m\u0131z modern insan aras\u0131ndaki genetik melezle\u015fmenin yakla\u015f\u0131k 50-60 bin y\u0131l \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini ancak aktar\u0131lan genlerin \u00e7ok aktif olamad\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z etmi\u015ftik. Neandertallerin ortak atam\u0131zdan evrimsel olarak ne zaman ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve t\u00fcrle\u015fti\u011fine dair bug\u00fcne kadar \u00f6zel bir yaz\u0131 yazmam\u0131\u015ft\u0131m. Genel olarak onlar\u0131n neredeyse 600 bin y\u0131l \u00f6nce t\u00fcrle\u015fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Ancak Science<\/em> dergisinin 20 Haziran 2014 say\u0131s\u0131nda neandertallerin k\u00f6kenine \u0131\u015f\u0131k tutacak ve bu sorular\u0131 yan\u0131tlayacak yeni bir ke\u015fif duyuruldu (Arsuaga ve di\u011f., 2014). Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u0130spanya\u2019da Atapuerca b\u00f6lgesinde fosil insan buluntular\u0131n\u0131n zenginli\u011fi ile \u00fcnl\u00fc Sima de los Huesos ma\u011faras\u0131nda neandertal atalar\u0131na ait yedi ayr\u0131 kafatas\u0131 ke\u015ffettiler. Bu ke\u015fifler neandertallerin k\u00f6keni hakk\u0131ndaki gizemli konular\u0131 ayd\u0131nlat\u0131yor. Direk makaleye ve bu konudaki teknik anlat\u0131ma ge\u00e7meden \u00f6nce hem sizleri konuya \u0131s\u0131nd\u0131rmak hem de hat\u0131rlatma a\u00e7\u0131s\u0131ndan genel bir giri\u015f yapman\u0131n faydal\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

Neandertaller hakk\u0131ndaki bilgimizin geli\u015fimi<\/strong><\/p>\n

\"\"
Sima lokalitesinden ke\u015ffedilen bir kafatas\u0131. K\u00fc\u00e7\u00fck beyine sahip bu kafatas\u0131 ilk neandertal y\u00fcz \u00f6zelliklerini yans\u0131tan bir morfolojiye sahip.<\/figcaption><\/figure>\n

Fosil kal\u0131nt\u0131lardan elde edilen genetik bilgi, ta\u015f aletler gibi arkeolojik kan\u0131tlar ve \u00f6zellikle \u00e7evresel de\u011fi\u015fimler hakk\u0131nda artan bilgimiz insan evrimi hakk\u0131nda bir\u00e7ok karanl\u0131k noktay\u0131 ayd\u0131nlat\u0131yor. 19. y\u00fczy\u0131ldan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze s\u00fcren ara\u015ft\u0131rmalar ve toplanan veriler \u00f6zellikle neandertallerin k\u00f6keni ve evrimi konusunda \u00e7ok ayr\u0131nt\u0131l\u0131 sonu\u00e7lar olu\u015fturdu. \u00d6zellikle neandertallerin, t\u00fcr\u00fcm\u00fcz olan Homo sapiense evrimsel olarak en yak\u0131n insan t\u00fcr\u00fc olmas\u0131 onlar\u0131 bizler i\u00e7in daha \u00f6zel ve ilgin\u00e7 bir \u00e7al\u0131\u015fma konusu haline getirdi. \u0130lk neandertal fosilleri 1800\u2019l\u00fc y\u0131llar\u0131n sonlar\u0131nda ke\u015ffedildi. 1920\u2019lerde neandertallerin evrimsel olarak insanlardan daha \u00e7ok insans\u0131 maymunlara yak\u0131n olduklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc. Bu fikir 1908\u2019de G\u00fcney Fransa\u2019da La-Chapelle-aux-Saints ma\u011faras\u0131ndan elde edilen buluntular\u0131n incelenmesi ile ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ve g\u00f6r\u00fc\u015f 1950\u2019lerde de ge\u00e7erlili\u011fini koruyordu. Ayn\u0131 y\u0131l i\u00e7inde John Hopkins \u00dcniversitesi\u2019nden baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar iskeleti yeniden incelediler ve 40-50 ya\u015flar\u0131nda, \u00e7enesinde, belinde ve alt uzuvlar\u0131nda romatizma olan modern bir insandan farkl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrd\u00fcler. Neandertallerin 1970\u2019li y\u0131llara kadar anatomik olarak modern insanlar\u0131n -yani bizlerin- 100 bin ile 40 bin y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f ilkel bi\u00e7imleri oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. Evrimsel hipotezlerin temelini \u00e7o\u011funlukla neandertal ve modern insan\u0131n morfolojik kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131 olu\u015fturuyordu. Hatta erken modern insanlar\u0131n ilkel morfolojik \u00f6zellikleri \u2018neandertal evresi\u2019 olarak tan\u0131mlan\u0131yordu.<\/p>\n

\"\"
Sima de los Huesos lokalitesindeki \u00e7al\u0131\u015fmalardan bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc.<\/figcaption><\/figure>\n

Neandertaller d\u00fcnyan\u0131n k\u0131s\u0131tl\u0131 bir b\u00f6lgesinde var oldular. Bat\u0131 Avrupa\u2019dan \u00c7in ve Mo\u011folistan\u2019\u0131n bat\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131na, Sibirya\u2019n\u0131n g\u00fcneyinden \u0130srail\u2019e kadar olan bir b\u00f6lgede ya\u015fad\u0131lar. Bu ekolojik alan asl\u0131nda bizlere Ge\u00e7 Orta ve Erken Ge\u00e7 Pleyistosen d\u00f6nemlerde (yakla\u015f\u0131k olarak 500 bin y\u0131l ile 100 bin y\u0131llar aras\u0131nda kalan jeolojik zaman dilimi) insanlar\u0131n eko-co\u011frafik adaptasyonlar\u0131, n\u00fcfuslar\u0131 ve da\u011f\u0131l\u0131mlar\u0131 hakk\u0131nda da bilgi veriyor. Neandertaller b\u00fcy\u00fck v\u00fccutlu ve \u00e7ok enerji ihtiyac\u0131 olan insan t\u00fcrleriydi. G\u00fcncel izotop \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 neandertallerin \u00e7o\u011funlukla hayvansal proteinler ile beslendi\u011fini i\u015faret ediyor. Av hayvanlar\u0131 aras\u0131nda orta ve b\u00fcy\u00fck boyutlu hayvanlar vard\u0131. Kaliteli ve besin de\u011feri y\u00fcksek bir diyete sahiplerdi. Ya\u015fam alanlar\u0131 \u00e7o\u011funlukla serin, so\u011fuk ya da zaman zaman \u0131l\u0131k bir iklime sahipti. Neandertallerin v\u00fccut oranlar\u0131 onlar\u0131n daha \u00e7ok serin ve so\u011fuk iklime uyum sa\u011flad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Buna ra\u011fmen onlar\u0131n so\u011fuk iklime tamamen uyum sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek zor, \u00e7\u00fcnk\u00fc kimi buzul d\u00f6nemlerinde so\u011fuyan b\u00f6lgeleri terk ettikleri ve buzul d\u00f6nemi sonras\u0131 tekrar yerle\u015ftikleri biliniyor. Ayr\u0131ca k\u00fclt\u00fcrel olarak da so\u011fuk iklimde ya\u015fayabilecek teknolojiyi \u00fcretemedikleri bir ger\u00e7ek. Bununla birlikte v\u00fccut yap\u0131lar\u0131 bir Homo sapeinse oranla so\u011fuk iklime daha dayan\u0131kl\u0131 olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Ayr\u0131ca, baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar neandertallerin co\u011frafik olarak farkl\u0131 alanlarda da\u011f\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131 onlar\u0131n iklimsel de\u011fi\u015fimlere yan\u0131t olarak g\u00f6\u00e7 ettiklerinden ya da ya\u015fanabilir ortamlar\u0131 takip ettiklerinden de\u011fil lokal olarak yok olduklar\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcyor. Neandertaller bizlere en \u00e7ok benzeyen t\u00fcr olsalar da \u00e7al\u0131\u015fmalar biz ve onlar aras\u0131nda \u00f6l\u00e7\u00fclebilen ve \u00f6l\u00e7\u00fclemeyen keskin ayr\u0131mlar\u0131n oldu\u011funu kan\u0131tl\u0131yor. \u00d6zellikle genetik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n neandertallerin fosil kal\u0131nt\u0131lar\u0131ndan b\u00fct\u00fcn genomunu ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, iki t\u00fcr\u00fcn farkl\u0131 oldu\u011funa dair hi\u00e7bir ku\u015fku kalmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Neandertal ve Homo sapiens ne zaman ayr\u0131\u015ft\u0131?<\/strong><\/p>\n

\"\"
Yak\u0131n kuzenlerimiz olan neandertallerin Avrupa\u2019da bizlerden ba\u011f\u0131ms\u0131z evrimle\u015fti\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yor.<\/figcaption><\/figure>\n

Neandertal ve Homo sapiensin evrimsel olarak ne zaman ortak atadan ayr\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131n kan\u0131tlar\u0131 iki farkl\u0131 alandan geliyor: insan paleontolojisi ve paleo-genetik. Son olan paleo-genetik veriler iki t\u00fcr\u00fcn yakla\u015f\u0131k olarak 600 bin y\u0131l \u00f6nce evrimsel olarak ayr\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 i\u015faret ediyor. Paleontolojik kan\u0131tlar ise fosil buluntulardan geliyor ve bu ke\u015fifler asl\u0131nda yaz\u0131m\u0131z\u0131n ana konusu. Ancak neandertallerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na dair kan\u0131tlar\u0131n sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir alan ise arkeoloji. \u00d6zellikle a\u015f\u00f6lyen ad\u0131 ile bildi\u011fimiz ta\u015f alet teknolojisinin Afrika\u2019dan Avrupa\u2019ya ula\u015fmas\u0131 yine yakla\u015f\u0131k olarak 600 bin y\u0131l \u00f6ncesine rast geliyor. Bu ta\u015f alet k\u00fclt\u00fcr\u00fc asl\u0131nda Afrika\u2019da neredeyse 1,6 milyon y\u0131l \u00f6nce ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor, ancak Avrupa\u2019ya ula\u015fmas\u0131 1 milyon y\u0131l sonra ger\u00e7ekle\u015fiyor. Bu ta\u015f alet k\u00fclt\u00fcr\u00fc Avrupa\u2019ya b\u00fcy\u00fck beyinli bir insan taraf\u0131ndan ta\u015f\u0131nd\u0131. Bu k\u00fclt\u00fcr\u00fc ta\u015f\u0131yan t\u00fcr\u00fcn morfolojisi \u0130spanya\u2019da Atapuerca b\u00f6lgesinde bulunan Sima de los Huesos ma\u011faras\u0131 buluntular\u0131 ile benze\u015fiyor.<\/p>\n

G\u00fcncel \u00e7al\u0131\u015fmalar neandertallerin ve modern insan\u0131n ortak atas\u0131n\u0131n Homo heidelbergensis oldu\u011funda ortakla\u015f\u0131yordu. Homo heidelbergensis hem Afrika hem de Avrupa\u2019da ya\u015fam\u0131\u015f olan bir insan atas\u0131. Bu t\u00fcr\u00fcn neandertal ve modern insana atal\u0131k etti\u011fine dair en \u00f6nemli kan\u0131tlar\u0131 Sima de los Huesos buluntular\u0131 sa\u011fl\u0131yordu. \u00d6zellikle Sima de los Huesos fosillerinin yakla\u015f\u0131k olarak 600 bin y\u0131l \u00f6ncesine tarihlendirilmesi ayn\u0131 zamanda paleo-genetik ayr\u0131\u015fma tarihi ile \u00f6rt\u00fc\u015fmesi hipotezi daha da g\u00fc\u00e7lendiriyordu. Ancak yine Atapuerca\u2019da bulunan Gran Dolina lokalitesinden ke\u015ffedilen buluntular yakla\u015f\u0131k olarak 800 bin y\u0131l \u00f6ncesine tarihlendirilmi\u015fti ve neandertal ile Homo sapiensin atas\u0131 olarak \u00f6nerilen Homo antecessore atfedilmi\u015fti. Bununla birlikte Homo antecessor\u00fc morfolojik olarak Afrikal\u0131 \u00e7a\u011fda\u015flar\u0131ndan da ay\u0131rmak \u00e7ok zordu. G\u00fcncel baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar Homo antecessor\u00fcn neandertal ya da Homo sapiensten \u00e7ok Asyal\u0131 Homo erectuslar ile morfolojik benzerli\u011finin oldu\u011funu \u00f6nerdi. Di\u011fer bir hipotez ise neandertal ve Homo sapiens ayr\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n daha erken bir tarihte, 400 bin y\u0131l \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini \u00f6neriyor. Buna g\u00f6re \u0130ngiltere\u2019deki Swanscombe lokalitesinde bulunan neandertal fosilinin t\u00fcremi\u015f baz\u0131 neandertal \u00f6zellikleri ta\u015f\u0131mas\u0131 ger\u00e7ek neandertal bireylerin yakla\u015f\u0131k bu d\u00f6nemde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6neriyor.<\/p>\n

Sima de los Huesos buluntular\u0131<\/strong><\/p>\n

\"\"
Buluntular neandertallerin ilk ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n\u0131n, y\u00fcz morfolojisinde ba\u015flayan de\u011fi\u015fimlerle ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini \u00f6neriyor.<\/figcaption><\/figure>\n

Yaz\u0131m\u0131z\u0131n konusu olan makalenin \u00f6nerisi ise biraz farkl\u0131. Bu fark\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 yeni tarihlendirme sonu\u00e7lar\u0131. Buna g\u00f6re Sima de los Huesos lokalitesi daha \u00f6nce bildi\u011fimiz gibi 600 bin y\u0131l de\u011fil 430 bin y\u0131l \u00f6ncesine tarihlendiriliyor. B\u00f6ylece bu buluntular neandertallerin ilkin \u00f6zelliklerini g\u00f6steren kronolojik olarak en eskileri. Ayr\u0131ca di\u015f morfolojisi ve genetik verilerin de bu tarihler ile \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor olmas\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 neandertal ve Homo sapiens ayr\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n 430 bin y\u0131l \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmelerini sa\u011fl\u0131yor. Bu buluntular neandertallerin ilk ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n\u0131n y\u00fcz morfolojisinde ba\u015flayan de\u011fi\u015fimler ile ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini \u00f6neriyor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar Sima de los Huesos kafataslar\u0131nda \u00f6zellikle y\u00fcz ve \u00e7ene morfolojisinde neandertal \u00f6zelliklerinin do\u011fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark ettiklerini belirtiyorlar. Bug\u00fcne kadar ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar Sima de los Huesos buluntular\u0131 ve di\u011fer Orta Pleyistosen insan ke\u015fiflerinin Homo heidelbergensis ad\u0131 alt\u0131nda s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011finde hem fikirdiler. Ancak bu yeni buluntular ilkin neadertal \u00f6zellikleri ta\u015f\u0131rken genetik olarak da s\u00fcrpriz bir bi\u00e7imde Denisova insanlar\u0131na yak\u0131n \u00e7\u0131k\u0131yor. Ayr\u0131ca Homo heidelbergensisin orijinal buluntusu olan Mauer alt \u00e7ene kemi\u011finin Sima de los Huesos buluntular\u0131 ile yeterince ilkin \u00f6zellikleri payla\u015fmay\u0131\u015f\u0131 da di\u011fer bir soru i\u015fareti. T\u00fcm bunlardan dolay\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar Sima de los Huesos buluntular\u0131n\u0131n Homo heidelbergensis ismi alt\u0131nda s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6neriyor. Buna g\u00f6re Homo heidelbergensis \u00fcyeleri sadece neandertal ilkin morfolojik \u00f6zelliklerine sahip olmayan Orta Pleyistosen insanlar\u0131 ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kal\u0131yor. Sima de los Huesos buluntular\u0131n\u0131 neandertal insan\u0131 olarak s\u0131n\u0131fland\u0131rmak da m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc y\u00fcz morfolojisi d\u0131\u015f\u0131ndaki iskelet \u00f6zellikleri neandertalleri yans\u0131tm\u0131yor. Ayr\u0131ca mitokondoriyal DNA\u2019lar\u0131n\u0131n neandertaler de\u011fil Denisova insanlar\u0131 ile e\u015fle\u015fiyor olmas\u0131 da bu insanlar\u0131n neandertal olamayaca\u011f\u0131 sav\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendiriyor. Sima de los Huesos buluntular\u0131 Homo sapiens de\u011fildi, Homo heidelbergensis de de\u011fildi, neandertallerin ilkin \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131yor olsalar da b\u00fct\u00fcn\u00fcyle bir neandertal t\u00fcr\u00fc de de\u011fildi. Bu insanlar neandertallerin ilk atalar\u0131yd\u0131lar ve neandertaller ilk olarak y\u00fcz morfolojisi ve \u00f6zellikle \u00e7ene morfolojisi ve \u00e7i\u011fneme hareketindeki farkl\u0131la\u015fma ile evrilmeye ba\u015flad\u0131lar. Arsuaga ve di\u011ferleri makalelerinde neandertal \u00f6zelliklerinin bir anda ortaya \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, farkl\u0131 zaman dilimlerinde evrilen morfolojik de\u011fi\u015fimler oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlar.<\/p>\n

Sima buluntular\u0131 neandertal \u00f6zelliklerinin 430 bin y\u0131l \u00f6nce ilk kez ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u015faret ediyor. Bu lokaliteden bug\u00fcne kadar 28 bireye ait fosil kal\u0131nt\u0131lar ke\u015ffedildi. En son ke\u015fif ise yedi ayr\u0131 insan kafatas\u0131ndan olu\u015fuyor. Fosil bak\u0131m\u0131ndan son derece zengin bir lokalite. Modern insan\u0131n yakla\u015f\u0131k 200 bin y\u0131l \u00f6nce Afrika\u2019da ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, yak\u0131n kuzenlerimiz olan neandertallerin Avrupa\u2019da bizlerden ba\u011f\u0131ms\u0131z evrimle\u015fti\u011fini anl\u0131yoruz. Sima buluntular\u0131 neandertal y\u00fcz\u00fcne sahip olsa da k\u00fc\u00e7\u00fck beyin hacmine sahipti. Bu durumda neandertallerin beyin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc de ba\u011f\u0131ms\u0131z bir evrimsel de\u011fi\u015fim.<\/p>\n

Sima buluntular\u0131 hen\u00fcz isimlendirilmedi, ancak ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar onlar\u0131n yeni bir insan t\u00fcr\u00fc olmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Bu t\u00fcr neandertallerin en yak\u0131n atas\u0131yd\u0131. Londra Do\u011fa Tarihi M\u00fczesinden Chris Stringer bu buluntulara yeni bir t\u00fcr ismi vermektense erken ya da arkaik neandertaller olarak tan\u0131mlanabilece\u011fini belirtiyor.<\/p>\n

Kaynak<\/strong>: Arsuaga ve di\u011f. 2014, Neandertal roots: Crania and chronological evidence from Sima de los Huesos, Science Vol 344, 1358-1361.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sima de los Huesos buluntular\u0131 Homo sapiens de\u011fildi, Homo heidelbergensis de de\u011fildi, neandertallerin ilkin \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131yor olsalar da b\u00fct\u00fcn\u00fcyle bir neandertal t\u00fcr\u00fc de de\u011fildi. Bu insanlar neandertallerin ilk atalar\u0131yd\u0131lar ve neandertaller ilk olarak y\u00fcz morfolojisi ve \u00f6zellikle \u00e7ene morfolojisi ve \u00e7i\u011fneme hareketindeki farkl\u0131la\u015fma ile evrilmeye ba\u015flad\u0131lar. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar neandertal \u00f6zelliklerinin bir anda ortaya \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, farkl\u0131 zaman […]<\/p>\n","protected":false},"author":180,"featured_media":11757,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[162,211,32],"tags":[200,529,353],"class_list":["post-11756","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-125-sayi","category-antropoloji","category-evrim","tag-evrim","tag-neandertal","tag-paleoantropoloji"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t