{"id":11763,"date":"2014-07-01T21:22:28","date_gmt":"2014-07-01T18:22:28","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=11763"},"modified":"2018-05-17T17:08:59","modified_gmt":"2018-05-17T14:08:59","slug":"kuranda-kolelik-ve-cariyelik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/07\/01\/kuranda-kolelik-ve-cariyelik","title":{"rendered":"Kuran\u2019da k\u00f6lelik ve cariyelik"},"content":{"rendered":"

Kuran hi\u00e7bir ayetinde, k\u00f6le ve cariyeli\u011fi kald\u0131rd\u0131m dememi\u015f, Hicaz b\u00f6lgesindeki uygulamay\u0131 reforme ederek devam ettirmi\u015ftir. Hatta Medine d\u00f6neminde, kurulan Medine \u0130slam devletinde, k\u00f6le ve cariyelerin hukuksal stat\u00fcs\u00fc kayda ba\u011flanm\u0131\u015f ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda as\u0131rlarca uygulanan k\u00f6le ve cariyelik hukukunun temelleri at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum, Kuran\u2019\u0131n evrensel de\u011fil, tarihsel ve y\u00f6resel oldu\u011funun a\u00e7\u0131k kan\u0131t\u0131 olarak kar\u015f\u0131m\u0131zda durur. <\/em><\/p>\n

Kuran<\/em>, pek \u00e7ok bak\u0131mdan seslendi\u011fi Arap toplumunun de\u011fer anlay\u0131\u015f\u0131na g\u00f6nderme yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, onlar\u0131n ekonomik ya\u015famlar\u0131n\u0131n uzant\u0131s\u0131 olan kurumlar\u0131na da de\u011finir. Onlar\u0131n ekonomik temelde yap\u0131lanan s\u0131n\u0131fsal yakla\u015f\u0131mlar\u0131na at\u0131flar yapar, yer yer bunlarda insani reformlar yapmaya y\u00f6nelir. Ku\u015fkusuz bu durumun en \u00f6nemli g\u00f6stergelerinden birisi, k\u00f6lelik ve cariyelik kurumudur. Bildi\u011fimiz kadar\u0131yla Kuran<\/em>\u2019\u0131n seslendi\u011fi Arap toplumunda k\u00f6le ve cariye yayg\u0131nd\u0131; hatta Hz. Peygamber\u2019in bile k\u00f6le ve cariyeleri vard\u0131. Kuran<\/em>\u2019\u0131n k\u00f6lelik ve cariyelikle ilgili s\u00f6ylemi, bu kurumlar\u0131n kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 modern zamanlarda, pek \u00e7ok tart\u0131\u015fmaya konu olmu\u015ftur. Bu tart\u0131\u015fmalarda, Kuran<\/em>\u2019\u0131n evrensellik-yerellik ikileminde ele al\u0131nmas\u0131n\u0131n k\u00f6kl\u00fc rol\u00fc olmu\u015ftur. Kimi modern Kuran<\/em> yorumbilimcilerine g\u00f6re, Kuran<\/em> k\u00f6leli\u011fi kald\u0131rm\u0131\u015f, kimine g\u00f6re ise sadece konumlar\u0131nda k\u0131smi reformlar yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Biz bu b\u00f6l\u00fcmde, \u00fczerinde s\u0131k\u00e7a tart\u0131\u015fma yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, Kuran<\/em>\u2019da k\u00f6lelik ve cariyelikle ilgili yarg\u0131lar\u0131 \u00f6nce \u00f6zetleyece\u011fiz, ard\u0131ndan da, k\u00f6le ve cariyelere ili\u015fkin Kuran\u00ee yarg\u0131lar\u0131 teker teker ortaya koyaca\u011f\u0131z. Ku\u015fkusuz bu \u00e7abam\u0131z, Kuran<\/em>\u2019\u0131n sosyo-k\u00fclt\u00fcrel ve s\u0131n\u0131fsal alt yap\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6rmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nemli veriler sunacak, onun tarihsel, yerel ba\u011flam\u0131n\u0131 g\u00f6rmemize olanak sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n

Kuran\u2019da k\u00f6le ve k\u00f6lelik<\/strong><\/p>\n

Kuran<\/em>\u2019da k\u00f6le, genellikle, abd, rakik, rakabe, k\u0131nn, meml\u00fck, vas\u00eef, m\u00fclk-i yemin gibi s\u00f6zc\u00fcklerle ifade edilir ve anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar\u0131yla 21 yerde ge\u00e7mektedir. Bunlardan Beled, Z\u00fcmer, Nahl ve M\u00fc\u2019minun surelerinde ge\u00e7enler Mekke, di\u011ferleri ise Medine d\u00f6nemine aittir. Kuran<\/em>\u2019da k\u00f6le kavram\u0131n\u0131n tarihsel geli\u015fimini g\u00f6rmek i\u00e7in, ayetlerin n\u00fczul s\u0131ras\u0131n\u0131 dikkate almak gerekir; \u00e7\u00fcnk\u00fc Kuran<\/em> yakla\u015f\u0131k 23 y\u0131la yay\u0131lm\u0131\u015f bildirilerden olu\u015fur. Aksi yakla\u015f\u0131m, Kuran<\/em>\u2019\u0131n s\u00f6yleminde k\u00f6le kavram\u0131n\u0131n tarihsel evriminin g\u00f6r\u00fclmesine engel te\u015fkil eder. Tarihsel evrimi i\u00e7erisinde Kuran<\/em>\u2019a bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda k\u00f6le ve k\u00f6lelikle ilgili olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan manzara \u015fudur:<\/p>\n

Kuran<\/em> ilk zamanlarda k\u00f6le azat etmeyi zorlu bir yoku\u015f olarak niteler; hatta bu d\u00f6nemde, Tanr\u0131\u2019ya ortak ko\u015fma konusu, k\u00f6le-efendi ili\u015fkisiyle ortaya konulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Medine d\u00f6neminde, k\u00f6lelik kurumu h\u00e2l\u00e2 me\u015fru bir kurumdur, inanan k\u00f6leler sadece putperestlerden daha de\u011ferli olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcrler. Ancak h\u00fcr m\u00fcminlerden a\u015fa\u011f\u0131 stat\u00fcdedirler, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar ekonomik mal niteli\u011fine sahiptirler. Onlarla ancak \u00f6zg\u00fcr birisiyle evlenilmeye g\u00fc\u00e7 yetirilemezse evlenilebilir. Geli\u015fen s\u00fcre\u00e7te m\u00fckatebe yani k\u00f6lenin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bir anla\u015fmayla sat\u0131n almas\u0131 g\u00fcndeme getirilir, ancak bu ko\u015fula ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r, onlarda bir hay\u0131r\/iyilik g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse bu yap\u0131labilir. M\u00fckatebe usul\u00fc, yani \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc sat\u0131n alma meselesi para gerektirdi\u011fi i\u00e7in k\u00f6leler, Medine d\u00f6neminde, zek\u00e2t alan s\u0131n\u0131fa sokulmu\u015flard\u0131r. Ancak, Kuran<\/em>\u2019da bir k\u00f6lenin k\u00f6lelikten kurtulma yolu, daha ziyade m\u00fcminin z\u0131har yapmas\u0131, yanl\u0131\u015fl\u0131kla bir m\u00fcmini \u00f6ld\u00fcrmesi, ya da yemini bozmas\u0131 gibi g\u00fcnahlar\u0131n kefareti olarak olas\u0131d\u0131r. Fakat bu t\u00fcrden g\u00fcnahlar\u0131n tek kefareti k\u00f6le azat etmek de\u011fildir.<\/p>\n

\"\"
Yemen\u2019de k\u00f6le pazar\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir \u00e7izim.<\/figcaption><\/figure>\n

Bundan ne \u00e7\u0131kar?<\/p>\n

Hem Mekke hem de Medine d\u00f6neminde Kuran<\/em> k\u00f6le kurumunu me\u015fru bir kurum olarak g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr ve asla, k\u00f6leli\u011fi kald\u0131rd\u0131m dememi\u015ftir. Hicaz b\u00f6lgesindeki m\u00fckatebe usul\u00fcne sadece g\u00fcnah kefareti olarak k\u00f6le azat etmeyi eklemi\u015ftir.<\/p>\n

Hz. Muhammed Medine\u2019de devlet kurunca k\u00f6leli\u011fi neden kald\u0131rmad\u0131, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yasaklamad\u0131?<\/p>\n

O ko\u015fullarda bu \u00e7ok zordu; \u00e7\u00fcnk\u00fc k\u00f6leler o d\u00f6nemin ekonomik de\u011feriydiler. \u015eu halde Kuran<\/em> ve \u0130slam k\u00f6leli\u011fi kald\u0131rd\u0131 sav\u0131, Kuran<\/em>\u2019daki k\u00f6le uygulamalar\u0131yla ilgili pek \u00e7ok ayeti g\u00f6rmemek, ya da postmodern bir manevrayla g\u00f6rmezden gelmek anlam\u0131na gelir.<\/p>\n

\u015eimdi, \u00f6zetledi\u011fimiz bu durumu nesnelle\u015ftirmek i\u00e7in, Kuran<\/em>\u2019da k\u00f6le ve k\u00f6leli\u011fe ili\u015fkin ayetleri tahmini n\u00fczul s\u0131ras\u0131n\u0131 da dikkate alarak ortaya koyal\u0131m.<\/p>\n

Mekke d\u00f6nemi<\/strong><\/p>\n

a) Mekke d\u00f6neminde, Hz. Muhammed\u2019in peygamberli\u011finin ba\u015flang\u0131\u00e7 y\u0131llar\u0131nda; k\u00f6le azat etmek g\u00fc\u00e7 bir i\u015f, sarp bir yoku\u015f olarak nitelendirilir.<\/p>\n

\u201cO sarp yoku\u015f nedir bilir misin? K\u00f6le azat etmek. Veya a\u00e7l\u0131k g\u00fcn\u00fcnde yemek yedirmektir.\u201d (Beled Suresi, 12-14)<\/p>\n

b) Mekke d\u00f6neminde, Tanr\u0131\u2019ya ortak ko\u015fma konusu, k\u00f6le \u00f6rne\u011fiyle anlat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. \u00c7ok ki\u015fiye ba\u011fl\u0131 olan k\u00f6le, bir ki\u015fiye, tek bir efendiye ba\u011fl\u0131 olan insan kar\u015f\u0131s\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131 say\u0131l\u0131r, bu bak\u0131mdan k\u00f6le a\u015fa\u011f\u0131 bir stat\u00fcde sunulur.<\/p>\n

\u201cTanr\u0131, \u00e7eki\u015fip duran bir\u00e7ok ortaklar\u0131n sahip oldu\u011fu bir adam (k\u00f6le) ile yaln\u0131z bir ki\u015fiye ba\u011fl\u0131 olan bir adam\u0131 misal olarak verir. Bu ikisi e\u015fit midir? Hamd Tanr\u0131\u2019ya \u00f6zg\u00fcd\u00fcr. Fakat onlar\u0131n \u00e7o\u011fu bilmezler.\u201d (Z\u00fcmer Suresi, 29)<\/p>\n

\u201cTanr\u0131 size kendinizden bir temsil getirmektedir: M\u00fclkiyetiniz alt\u0131nda bulunan k\u00f6leler i\u00e7inde, size verdi\u011fimiz r\u0131z\u0131klarda -birbirinizden \u00e7ekindi\u011finiz gibi kendilerinden \u00e7ekinece\u011finiz derecede sizinle e\u015fit (haklara sahip)- ortaklar\u0131n\u0131z var m\u0131? \u0130\u015fte biz ayetlerimizi, akl\u0131n\u0131 kullanacak bir kavim i\u00e7in b\u00f6ylece a\u00e7\u0131kl\u0131yoruz.\u201d (Rum Suresi, 28)<\/p>\n

c) Mekke d\u00f6neminde, Tanr\u0131ya ortak ko\u015fma konusu ba\u011flam\u0131nda, k\u00f6le g\u00fcndeme getirilir ve k\u00f6le \u00f6zg\u00fcr ki\u015fi kar\u015f\u0131s\u0131nda ikincille\u015ftirilir. Hatta mal olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n

\u201cTanr\u0131, hi\u00e7bir \u015feye g\u00fcc\u00fc yetmeyen, ba\u015fkas\u0131n\u0131n mal\u0131 olmu\u015f bir k\u00f6le ile kat\u0131m\u0131zdan kendisine verdi\u011fimiz g\u00fczel r\u0131z\u0131ktan gizli ve a\u00e7\u0131k olarak harcayan (\u00f6zg\u00fcr) bir kimseyi misal verir. Bunlar hi\u00e7 e\u015fit olurlar m\u0131? Do\u011frusu \u00f6vg\u00fc Tanr\u0131\u2019ya mahsustur. Fakat onlar\u0131n \u00e7o\u011fu (bunu) bilmezler.\u201d (Nahl Suresi, 75)<\/p>\n

d) Mekke d\u00f6neminde, kavimleri k\u00f6le olan insanlar g\u00fcvenilmez olarak g\u00f6sterilir.<\/p>\n

\u201cBu y\u00fczden dediler ki: Kavimleri bize k\u00f6lelik ederken, bizim gibi olan bu iki adama inan\u0131r m\u0131y\u0131z?\u201d (M\u00fcminun Suresi, 47)<\/p>\n

Medine d\u00f6nemi<\/strong><\/p>\n

e) Art\u0131k Medine d\u00f6nemindeyiz, Hz. Muhammed Medine devletini kurdu; k\u00f6lelik kald\u0131r\u0131lm\u0131yor, sadece m\u00fcminlerin sevdi\u011fi maldan harcad\u0131klar\u0131 bir s\u0131n\u0131f olarak takdim ediliyor.<\/p>\n

\u201c\u0130yilik, y\u00fczlerinizi do\u011fu ve bat\u0131 taraf\u0131na \u00e7evirmeniz de\u011fildir. As\u0131l iyilik, o kimsenin yapt\u0131\u011f\u0131d\u0131r ki, Tanr\u0131\u2019ya, ahiret g\u00fcn\u00fcne, meleklere, kitaplara, peygamberlere inan\u0131r. (Tanr\u0131\u2019n\u0131n r\u0131zas\u0131n\u0131 g\u00f6zeterek) yak\u0131nlara, yetimlere, yoksullara, yolda kalm\u0131\u015flara, dilenenlere ve k\u00f6lelere sevdi\u011fi maldan harcar, namaz k\u0131lar, zek\u00e2t verir. Antla\u015fma yapt\u0131\u011f\u0131 zaman s\u00f6zlerini yerine getirir. S\u0131k\u0131nt\u0131, hastal\u0131k ve sava\u015f zamanlar\u0131nda sabreder. \u0130\u015fte do\u011fru olanlar, bu vas\u0131flar\u0131 ta\u015f\u0131yanlard\u0131r. M\u00fcttak\u00eeler ancak onlard\u0131r!\u201d (Bakara Suresi, 177)<\/p>\n

f) Medine d\u00f6nemi hukuki d\u00fczenlemelerinde, k\u00f6lelik hukuksal uygulamalara da yans\u0131yor.<\/p>\n

\u201cEy iman edenler! \u00d6ld\u00fcr\u00fclenler hakk\u0131nda size k\u0131sas farz k\u0131l\u0131nd\u0131. H\u00fcre h\u00fcr, k\u00f6leye k\u00f6le, kad\u0131na kad\u0131n (\u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr). Ancak her kimin cezas\u0131, karde\u015fi (\u00f6ld\u00fcr\u00fclenin velisi) taraf\u0131ndan bir miktar ba\u011f\u0131\u015flan\u0131rsa art\u0131k (taraflar) hakkaniyete uymal\u0131 ve (\u00f6ld\u00fcren) ona (gereken diyeti) g\u00fczellikle \u00f6demelidir. Bu s\u00f6ylenenler, Rabbinizden bir hafifletme ve rahmettir. Her kim bundan sonra haddi a\u015farsa muhakkak onun i\u00e7in elem verici bir azap vard\u0131r.\u201d (Bakara Suresi, 178)<\/p>\n

g) Medine d\u00f6neminde, k\u00f6leye iyi davranmak tavsiye ediliyor.<\/p>\n

\u201cTanr\u0131\u2019ya ibadet edin ve O\u2019na hi\u00e7bir \u015feyi ortak ko\u015fmay\u0131n. Ana-babaya, akrabaya, yetimlere, yoksullara, yak\u0131n kom\u015fuya, uzak kom\u015fuya, yak\u0131n arkada\u015fa, yolcuya, ellerinizin alt\u0131nda bulunanlar (k\u00f6le, cariye, hizmet\u00e7i ve benzerlerine) iyi davran\u0131n. Tanr\u0131 kendini be\u011fenen ve daima b\u00f6b\u00fcrlenip duran kimseyi sevmez. Yanl\u0131\u015fl\u0131kla olmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda bir m\u00fcminin bir m\u00fcmini \u00f6ld\u00fcrmeye hakk\u0131 olamaz.\u201d (Nisa Suresi, 36)<\/p>\n

h) K\u00f6le azat etme, sadece yanl\u0131\u015fl\u0131kla m\u00fcmin \u00f6ld\u00fcrmenin, z\u0131har yapman\u0131n ve yemini bozman\u0131n bir kefareti olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n

\u201cYanl\u0131\u015fl\u0131kla bir m\u00fcmini \u00f6ld\u00fcren kimsenin, m\u00fcmin bir k\u00f6le azat etmesi ve \u00f6lenin ailesine teslim edilecek bir diyet vermesi gereklidir. Me\u011ferki \u00f6l\u00fcn\u00fcn ailesi o diyeti ba\u011f\u0131\u015flam\u0131\u015f ola. (Bu takdirde diyet vermez). E\u011fer \u00f6ld\u00fcr\u00fclen m\u00fcmin oldu\u011fu halde, size d\u00fc\u015fman olan bir toplumdan ise m\u00fcmin bir k\u00f6le azat etmek l\u00e2z\u0131md\u0131r. E\u011fer kendileriyle aran\u0131zda antla\u015fma bulunan bir toplumdan ise ailesine teslim edilecek bir diyet ve bir m\u00fcmin k\u00f6leyi azat etmek gerekir. Bunlar\u0131 bulamayan kimsenin, Tanr\u0131 taraf\u0131ndan t\u00f6vbesinin kabul\u00fc i\u00e7in iki ay pe\u015f pe\u015fe oru\u00e7 tutmas\u0131 l\u00e2z\u0131md\u0131r. Tanr\u0131 her \u015feyi bilendir, hikmet sahibidir.\u201d (Nisa Suresi, 92)<\/p>\n

\u201cKad\u0131nlardan z\u0131har ile ayr\u0131lmak isteyip de sonra s\u00f6ylediklerinden d\u00f6nenlerin kar\u0131lar\u0131yla temas etmeden \u00f6nce bir k\u00f6leyi h\u00fcrriyete kavu\u015fturmalar\u0131 gerekir. Size \u00f6\u011f\u00fctlenen budur. Tanr\u0131, yapt\u0131klar\u0131n\u0131zdan haberi oland\u0131r.\u201d (M\u00fccadele Suresi, 3)<\/p>\n

\u201cTanr\u0131, kas\u0131ts\u0131z olarak a\u011fz\u0131n\u0131zdan \u00e7\u0131k\u0131veren yeminlerinizden dolay\u0131 sizi sorumlu tutmaz, fakat bilerek yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z yeminlerden dolay\u0131 sizi sorumlu tutar. Bunun da kefareti, ailenize yedirdi\u011finiz yeme\u011fin orta hallisinden on fakire yedirmek, yahut onlar\u0131 giydirmek, yahut da bir k\u00f6le azat etmektir. Bunlar\u0131 bulamayan \u00fc\u00e7 g\u00fcn oru\u00e7 tutmal\u0131d\u0131r. Yemin etti\u011finiz takdirde yeminlerinizin kefareti i\u015fte budur. Yeminlerinizi koruyun (onlara riayet edin). Tanr\u0131 size ayetlerini a\u00e7\u0131kl\u0131yor; umulur ki \u015f\u00fckredersiniz.\u201d (Maide Suresi, 89)<\/p>\n

\u0131) K\u00f6le kendisinden kad\u0131n\u0131n ziynetini saklamamas\u0131 gereken bir s\u0131n\u0131f olarak sunuluyor.<\/p>\n

\u201cM\u00fcmin kad\u0131nlara da s\u00f6yle: G\u00f6zlerini (harama bakmaktan) korusunlar; namus ve iffetlerini esirgesinler. G\u00f6r\u00fcnen k\u0131s\u0131mlar\u0131 m\u00fcstesna olmak \u00fczere, ziynetlerini te\u015fhir etmesinler. Ba\u015f \u00f6rt\u00fclerini, yakalar\u0131n\u0131n \u00fczerine sals\u0131nlar. Kocalar\u0131, babalar\u0131, kocalar\u0131n\u0131n babalar\u0131, kendi o\u011fullar\u0131, kocalar\u0131n\u0131n o\u011fullar\u0131, erkek karde\u015fleri, erkek karde\u015flerinin o\u011fullar\u0131, k\u0131z karde\u015flerinin o\u011fullar\u0131, kendi kad\u0131nlar\u0131 (m\u00fcmin kad\u0131nlar), ellerinin alt\u0131nda bulunanlar (k\u00f6leleri), erkeklerden, ailenin kad\u0131n\u0131na \u015fehvet duymayan hizmet\u00e7i vb. t\u00e2bi kimseler yahut hen\u00fcz kad\u0131nlar\u0131n gizli kad\u0131nl\u0131k hususiyetlerinin fark\u0131nda olmayan \u00e7ocuklardan ba\u015fkas\u0131na ziynetlerini g\u00f6stermesinler. Gizlemekte olduklar\u0131 ziynetleri anla\u015f\u0131ls\u0131n diye ayaklar\u0131n\u0131 yere vurmas\u0131nlar (Dikkatleri \u00fczerine \u00e7ekecek tarzda y\u00fcr\u00fcmesinler). Ey m\u00fcminler! Hep birden Tanr\u0131\u2019ya t\u00f6vbe ediniz ki kurtulu\u015fa eresiniz. (Nur Suresi, 31)<\/p>\n

j) K\u00f6leleri evlendirmek tavsiye ediliyor.<\/p>\n

\u201cAran\u0131zdaki bek\u00e2rlar\u0131, k\u00f6lelerinizden ve cariyelerinizden elveri\u015fli olanlar\u0131 evlendirin. E\u011fer bunlar fakir iseler, Tanr\u0131 kendi l\u00fctfu ile onlar\u0131 zenginle\u015ftirir. Tanr\u0131, (l\u00fctfu) geni\u015f olan ve (her \u015feyi) bilendir.\u201d (Nur Suresi, 32)<\/p>\n

k) M\u00fckatebe, yani k\u00f6lenin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sat\u0131n almas\u0131, onda g\u00f6r\u00fclen iyili\u011fe ba\u011flan\u0131yor.<\/p>\n

\u201cEvlenme imk\u00e2n\u0131n\u0131 bulamayanlar ise, Tanr\u0131, l\u00fctfu ile kendilerini varl\u0131kl\u0131 k\u0131l\u0131ncaya kadar iffetlerini korusunlar. Ellerinizin alt\u0131nda bulunanlardan (k\u00f6leler ve cariyelerden) m\u00fckatebe yapmak isteyenlerle, e\u011fer kendilerinde bir hay\u0131r (kabiliyet ve g\u00fcvenilirlik) g\u00f6r\u00fcyorsan\u0131z, hemen m\u00fckatebe yap\u0131n. Tanr\u0131\u2019n\u0131n size vermi\u015f oldu\u011fu mal\u0131ndan siz de onlara verin. D\u00fcnya hayat\u0131n\u0131n ge\u00e7ici menfaatlerini elde edeceksiniz diye, namuslu kalmak isteyen cariyelerinizi fuh\u015fa zorlamay\u0131n. Kim onlar\u0131 zor alt\u0131nda b\u0131rak\u0131rsa, bilinmelidir ki zorlanmalar\u0131ndan sonra Tanr\u0131 (onlar i\u00e7in) \u00e7ok ba\u011f\u0131\u015flay\u0131c\u0131 ve merhametlidir.\u201d (Nur Suresi, 33)<\/p>\n

l) K\u00f6leler, ergenlik \u00e7a\u011f\u0131na girmemi\u015flerle, bulu\u011fa ermemi\u015flerle birlikte, yatak odalar\u0131na belli vakitte girmeleri izne ba\u011flan\u0131yor.<\/p>\n

\u201cEy m\u00fcminler! Ellerinizin alt\u0131nda bulunan (k\u00f6le ve cariyeleriniz) ve i\u00e7inizden hen\u00fcz ergenlik \u00e7a\u011f\u0131na girmemi\u015f olanlar, sabah namaz\u0131ndan \u00f6nce, \u00f6\u011fleyin soyundu\u011funuz vakit ve yats\u0131 namaz\u0131ndan sonra (yan\u0131n\u0131za gireceklerinde) sizden \u00fc\u00e7 defa izin istesinler. Bunlar, mahrem (kapanmam\u0131\u015f) halde bulunabilece\u011finiz \u00fc\u00e7 vakittir. Bu vakitlerin d\u0131\u015f\u0131nda ne sizin i\u00e7in ne de onlar i\u00e7in bir mahzur yoktur. Birbirinizin yan\u0131na girip \u00e7\u0131kabilirsiniz. \u0130\u015fte Tanr\u0131 ayetleri size b\u00f6yle a\u00e7\u0131klar. Tanr\u0131, (her \u015feyi) bilendir, h\u00fck\u00fcm ve hikmet sahibidir.\u201d (Nur Suresi, 58)<\/p>\n

m) K\u00f6leler, zek\u00e2t verilen s\u0131n\u0131flardan birisi olarak sunuluyor.<\/p>\n

\u201cSadakalar (zek\u00e2tlar) Tanr\u0131\u2019dan bir farz olarak ancak, yoksullara, d\u00fc\u015fk\u00fcnlere, (zek\u00e2t toplayan) memurlara, g\u00f6n\u00fclleri (\u0130sl\u00e2m\u2019a) \u0131s\u0131nd\u0131r\u0131lacak olanlara, (h\u00fcrriyetlerini sat\u0131n almaya \u00e7al\u0131\u015fan) k\u00f6lelere, bor\u00e7lulara, tanr\u0131 yolunda \u00e7al\u0131\u015f\u0131p cihad edenlere, yolcuya mahsustur. Tanr\u0131 pek iyi bilendir, hikmet sahibidir.\u201d (Tevbe Suresi, 60)<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"
<\/strong> Hem Mekke hem de Medine d\u00f6neminde Kuran k\u00f6lelik ve cariyelik kurumunu me\u015fru g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n

Kuran\u2019da cariye ve cariyelik<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Kuran<\/em>\u2019da cariye, eme, vas\u00eefe, memluke, \u011furre gibi s\u00f6zc\u00fcklerle ifade edilmektedir ve k\u00f6le kavram\u0131ndan daha az ge\u00e7mektedir. Ayn\u0131 durum kad\u0131n i\u00e7in de ge\u00e7erlidir, Kuran<\/em>\u2019da erkekli s\u00f6ylem daha egemendir. Cariye Mekke d\u00f6nemine ait ayetlerde sadece iki yerde ge\u00e7er; ikisi de, erkeklerin e\u015fleri d\u0131\u015f\u0131nda birlikte olaca\u011f\u0131 (hatta Kuran<\/em>\u2019\u0131n s\u00f6ylemiyle erke\u011fin iffetini ve \u0131rz\u0131n\u0131 kendisine kar\u015f\u0131 korumad\u0131\u011f\u0131) kad\u0131nlar olarak sunulur. Medine d\u00f6neminde, ganimet olarak da nitelenen cariye -\u00e7\u00fcnk\u00fc cihat Medine d\u00f6neminde farz k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r ve ancak o zaman esir ve ganimet olarak cariye al\u0131nmas\u0131 imk\u00e2n\u0131 do\u011fmu\u015ftur-, daima erkeklerin ellerinin alt\u0131ndaki \u015fey olarak nitelenir ve putperest kad\u0131nlardan daha iyi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Yine \u00f6zg\u00fcr bir erke\u011fin e\u011fer zinaya d\u00fc\u015fme tehlikesi varsa cariye ile evlenebilece\u011fi h\u00fckme ba\u011flan\u0131r. Tabi cariyeye, evli olup da zina ederse, \u00f6zg\u00fcr kad\u0131na verilen cezan\u0131n yar\u0131s\u0131n\u0131n verilmesi gerekir. Evli de\u011filse, Kuran<\/em>\u2019da bir h\u00fck\u00fcm yoktur. Bu durum cariyenin sosyal konumuyla ilgilidir, iffetini korumas\u0131 daha zordur. \u00d6te yandan, Araplarda cariyeleri fuh\u015fa zorlay\u0131p onlar\u0131n \u00fczerinden para kazanma gelene\u011fi vard\u0131r ve Kuran<\/em> bu gelene\u011fe kar\u015f\u0131 koyar. Ayn\u0131 \u015fekilde, Medine d\u00f6nemindeki ayetlerde peygamberin cariyelerine at\u0131flar yap\u0131l\u0131r; belli bir say\u0131dan sonra \u00f6zg\u00fcr kad\u0131nlarla evlenmesi yasaklansa da, cariyeler ayr\u0131 tutulur. Cariye de erkek k\u00f6leler gibi, m\u00fckatebe, (yaz\u0131l\u0131 s\u00f6zle\u015fme yapma) yoluyla \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sat\u0131n alabilir.<\/p>\n

Kuran<\/em>\u2019\u0131n cariyeler konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, t\u0131pk\u0131 genel k\u00f6lelik gibi, Hicaz b\u00f6lgesinin genel anlay\u0131\u015f\u0131na uygundur ve cariyeli\u011fin kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin olarak da a\u00e7\u0131k bir ifade yoktur. Hatta me\u015fruiyeti s\u0131k s\u0131k ima edilir.<\/p>\n

Kuran<\/em>\u2019da cariyelikle ilgili olarak ortaya konan yarg\u0131lar, tarihsel evrimiyle bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n

a) Mekke d\u00f6neminde, cariyeler erkeklerin \u0131rzlar\u0131n\u0131 korumad\u0131\u011f\u0131 iki s\u0131n\u0131ftan birisidir; birisi e\u015fler, di\u011feri ise cariyelerdir.<\/p>\n

\u201cIrzlar\u0131n\u0131 koruyanlar, -ancak e\u015flerine ve cariyelerine kar\u015f\u0131 m\u00fcstesna- \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar k\u0131nanmaz; bundan \u00f6teye (ge\u00e7mek) isteyenler ise, onlar ta\u015fk\u0131nlar\u0131n ta kendileridir.\u201d (Mearic Suresi, 29-31)<\/p>\n

\u201cGer\u00e7ekten m\u00fcminler kurtulu\u015fa ermi\u015ftir; onlar ki, namazlar\u0131nda hu\u015f\u00fb i\u00e7indedirler; onlar ki, bo\u015f ve yarars\u0131z \u015feylerden y\u00fcz \u00e7evirirler; onlar ki, zek\u00e2t\u0131 verirler ve onlar ki, iffetlerini korurlar; ancak e\u015fleri ve ellerinin sahip oldu\u011fu (cariyeleri) hari\u00e7. (Bunlarla ili\u015fkilerden dolay\u0131) k\u0131nanm\u0131\u015f de\u011fillerdir. Su halde, kim bunun \u00f6tesine gitmek isterse, i\u015fte bunlar, haddi a\u015fan kimselerdir.\u201d (M\u00fcminun Suresi, 1-7)<\/p>\n

b) Medine d\u00f6neminde cariye ganimet olarak sunulur, peygamberin elinin alt\u0131ndaki \u015feydir ve ona helaldir.<\/p>\n

\u201cEy Peygamber! Mehirlerini verdi\u011fin han\u0131mlar\u0131n\u0131, Tanr\u0131\u2019n\u0131n sana ganimet olarak verdi\u011fi ve elinin alt\u0131nda bulunan cariyeleri, amcan\u0131n, halan\u0131n, day\u0131n\u0131n ve teyzenin seninle beraber g\u00f6\u00e7 eden k\u0131zlar\u0131n\u0131 sana hel\u00e2l k\u0131ld\u0131k. Bir de Peygamber kendisiyle evlenmek istedi\u011fi takdirde, kendisini peygambere hibe eden m\u00fcmin kad\u0131n\u0131, di\u011fer m\u00fcminlere de\u011fil, s\u0131rf sana mahsus olmak \u00fczere (hel\u00e2l k\u0131ld\u0131k). Ku\u015fkusuz biz, han\u0131mlar\u0131 ve ellerinin alt\u0131nda bulunan cariyeleri hakk\u0131nda m\u00fcminlere neyi farz k\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 biliriz. (Bu hususta ne yapmalar\u0131 l\u00e2z\u0131m geldi\u011fini onlara a\u00e7\u0131klad\u0131k) ki, sana bir zorluk olmas\u0131n. Tanr\u0131 ba\u011f\u0131\u015flayand\u0131r, merhamet edendir.\u201d (Ahzab Suresi, 50)<\/p>\n

c) Hz. Peygamber cariyeler hari\u00e7, istese de di\u011fer \u00f6zg\u00fcr kad\u0131nlarla art\u0131k evlenemez.<\/p>\n

\"\"
Ganimet olarak da nitelenen cariye, daima erkeklerin ellerinin alt\u0131ndaki \u015fey olarak nitelenir.<\/figcaption><\/figure>\n

\u201cBundan sonra art\u0131k ba\u015fka kad\u0131nlarla evlenmen, elinin alt\u0131nda bulunan cariyeler hari\u00e7, g\u00fczellikleri ho\u015funa gitse bile, bunlar\u0131n yerine ba\u015fka han\u0131mlar alman sana hel\u00e2l de\u011fildir. Tanr\u0131 her \u015feyi g\u00f6zetler.\u201d (Ahzab Suresi, 52)<\/p>\n

\u201cOnlara (Peygamber\u2019in han\u0131mlar\u0131na), babalar\u0131, o\u011fullar\u0131, karde\u015fleri, karde\u015flerinin o\u011fullar\u0131, k\u0131z karde\u015flerinin o\u011fullar\u0131, kad\u0131nlar\u0131 (m\u00fcmin kad\u0131nlar) ve ellerinin alt\u0131nda bulunan cariyelerinden dolay\u0131 bir g\u00fcnah yoktur. (Ey Peygamber han\u0131mlar\u0131!) Tanr\u0131\u2019dan korkun; \u015f\u00fcphesiz Tanr\u0131, her \u015feye \u015fahittir.\u201d (Ahzab Suresi, 55)<\/p>\n

d) Cariye putperest kad\u0131nlardan daha iyidir; putperestle evlenmektense onunla evlenmek daha do\u011frudur.<\/p>\n

\u201c\u0130man etmedik\u00e7e putperest kad\u0131nlarla evlenmeyin. Be\u011fenseniz bile, putperest bir kad\u0131ndan, imanl\u0131 bir cariye kesinlikle daha iyidir. \u0130man etmedik\u00e7e putperest erkekleri de (k\u0131zlar\u0131n\u0131zla) evlendirmeyin. Be\u011fenseniz bile, putperest bir ki\u015fiden inanm\u0131\u015f bir k\u00f6le kesinlikle daha iyidir. Onlar (m\u00fc\u015frikler) cehenneme \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Tanr\u0131 ise, izni (ve yard\u0131m\u0131) ile cennete ve ma\u011ffirete \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Tanr\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp anlas\u0131nlar diye ayetlerini insanlara a\u00e7\u0131klar.\u201d (Bakara Suresi, 221)<\/p>\n

e) Evlenmeye g\u00fc\u00e7 yetiremeyen \u00f6zg\u00fcr erkekler, sahip oldu\u011fu cariyelerle yetinebilirler.<\/p>\n

\u201cE\u011fer (kendileriyle evlendi\u011finiz takdirde) yetimlerin haklar\u0131na riayet edememekten korkarsan\u0131z be\u011fendi\u011finiz (veya size hel\u00e2l olan) kad\u0131nlardan iki\u015fer, \u00fc\u00e7er, d\u00f6rder al\u0131n. Haks\u0131zl\u0131k yapmaktan korkarsan\u0131z bir tane al\u0131n yahut da sahip oldu\u011funuz (cariyeler) ile yetinin. Bu, adaletten ayr\u0131lmaman\u0131z i\u00e7in en uygun olan\u0131d\u0131r.\u201d (Nisa Suresi, 3)<\/p>\n

f) Sava\u015f esiri cariyeler m\u00fcstesna evli kad\u0131nlarla ili\u015fki ya da evlenmek haramd\u0131r; m\u00fcminler mallar\u0131yla kad\u0131n isteyebilir; \u00fccretini \u00f6deyerek onlardan faydalanabilir.<\/p>\n

\u201c(Sava\u015f esiri olarak) sahip oldu\u011funuz cariyeler m\u00fcstesna, evli kad\u0131nlar da size haram k\u0131l\u0131nd\u0131. Tanr\u0131\u2019n\u0131n size emri budur. Bunlardan ba\u015fkas\u0131n\u0131, namuslu olmak ve zina etmemek \u00fczere mallar\u0131n\u0131zla istemeniz size hel\u00e2l k\u0131l\u0131nd\u0131. Onlardan faydalanman\u0131za kar\u015f\u0131l\u0131k kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olan \u00fccretlerini verin. \u00dccret kesiminden sonra (bir miktar indirim i\u00e7in) kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 anla\u015fman\u0131zda size g\u00fcnah yoktur. \u015e\u00fcphesiz Tanr\u0131 ilim ve hikmet sahibidir.\u201d (Nisa Suresi, 24)<\/p>\n

g) \u0130manl\u0131 h\u00fcr kad\u0131n alamayan cariye alabilir; ancak sahipleri izin vermelidir; cariye fuhu\u015f yaparsa \u00f6zg\u00fcr kad\u0131na verilen cezan\u0131n yar\u0131s\u0131 verilmelidir. Cariyeyle evlenmek iyi bir \u015fey de\u011fildir; sadece g\u00fcnahtan korkanlar, yani zinaya d\u00fc\u015fece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnenler i\u00e7in ge\u00e7erlidir.<\/p>\n

\u201c\u0130\u00e7inizden, imanl\u0131 h\u00fcr kad\u0131nlarla evlenmeye g\u00fcc\u00fc yetmeyen kimse, ellerinizin alt\u0131nda bulunan imanl\u0131 gen\u00e7 k\u0131zlar\u0131n\u0131z (say\u0131lan) cariyelerinizden als\u0131n. Tanr\u0131 sizin iman\u0131n\u0131z\u0131 daha iyi bilmektedir. Hep ayn\u0131 k\u00f6ktensiniz (insanl\u0131k bak\u0131m\u0131ndan aran\u0131zda fark yoktur). \u00d6yle ise iffetli ya\u015famalar\u0131, zina etmemeleri ve gizli dost da tutmamalar\u0131 \u015fart\u0131 ve sahiplerinin izni ile onlar\u0131 (cariyeleri) nik\u00e2hlay\u0131p al\u0131n, mehirlerini de normal miktarda verin. Evlendikten sonra bir fuhu\u015f yaparlarsa onlara, h\u00fcr kad\u0131nlar\u0131n cezas\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131 (uygulan\u0131r). Bu (cariye ile evlenme izni), i\u00e7inizden g\u00fcnaha d\u00fc\u015fmekten korkanlar i\u00e7indir. Sabretmeniz ise sizin i\u00e7in daha hay\u0131rl\u0131d\u0131r. Tanr\u0131 \u00e7ok ba\u011f\u0131\u015flay\u0131c\u0131 ve esirgeyicidir.\u201d (Nisa Suresi, 25)<\/p>\n

h) Cariyelere iyi davranmak gerekir.<\/p>\n

\u201cTanr\u0131\u2019ya ibadet edin ve O\u2019na hi\u00e7bir \u015feyi ortak ko\u015fmay\u0131n. Ana-babaya, akrabaya, yetimlere, yoksullara, yak\u0131n kom\u015fuya, uzak kom\u015fuya, yak\u0131n arkada\u015fa, yolcuya, ellerinizin alt\u0131nda bulunanlara (k\u00f6le, cariye, hizmet\u00e7i ve benzerlerine) iyi davran\u0131n; Tanr\u0131 kendini be\u011fenen ve daima b\u00f6b\u00fcrlenip duran kimseyi sevmez.\u201d (Nisa Suresi, 36)<\/p>\n

\u0131) Cariye ile m\u00fckatebe yap\u0131labilir.<\/p>\n

\"\"
Harem ve cariyelik Osmanl\u0131 saraylar\u0131n\u0131n da en temel kurumlar\u0131ndan biriydi.<\/figcaption><\/figure>\n

\u201cAran\u0131zdaki bek\u00e2rlar\u0131, k\u00f6lelerinizden ve cariyelerinizden elveri\u015fli olanlar\u0131 evlendirin. E\u011fer bunlar fakir iseler, Tanr\u0131 kendi l\u00fctfu ile onlar\u0131 zenginle\u015ftirir. Tanr\u0131, (l\u00fctfu)geni\u015f olan ve (her \u015feyi) bilendir. Evlenme imk\u00e2n\u0131n\u0131 bulamayanlar ise; Tanr\u0131, l\u00fctfu ile kendilerini varl\u0131kl\u0131 k\u0131l\u0131ncaya kadar iffetlerini korusunlar. Ellerinizin alt\u0131nda bulunanlardan (k\u00f6leler ve cariyelerden) m\u00fckatebe yapmak isteyenlerle, e\u011fer kendilerinde bir hay\u0131r (kabiliyet ve g\u00fcvenilirlik) g\u00f6r\u00fcyorsan\u0131z, hemen m\u00fckatebe yap\u0131n. Tanr\u0131\u2019n\u0131n size vermi\u015f oldu\u011fu mal\u0131ndan siz de onlara verin.\u201d (Nur Suresi, 32)<\/p>\n

j) Cariyeleri fuh\u015fa zorlamay\u0131n.<\/p>\n

\u201cD\u00fcnya hayat\u0131n\u0131n ge\u00e7ici menfaatlerini elde edeceksiniz diye, namuslu kalmak isteyen cariyelerinizi fuh\u015fa zorlamay\u0131n. Kim onlar\u0131 zor alt\u0131nda b\u0131rak\u0131rsa, bilinmelidir ki zorlanmalar\u0131ndan sonra Tanr\u0131 (onlar i\u00e7in) \u00e7ok ba\u011f\u0131\u015flay\u0131c\u0131 ve merhametlidir.\u201d (Nur Suresi, 33)<\/p>\n

De\u011ferlendirme ve sonu\u00e7 <\/strong><\/p>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, Kuran<\/em>\u2019da k\u00f6lelik ve cariyelikle ilgili g\u00f6rmezden gelinemeyecek kadar \u00e7ok ayet vard\u0131r. Bu ayetler, Hicaz b\u00f6lgesindeki m\u00fckatebe usul\u00fcne, g\u00fcnahlar\u0131n kefareti olarak k\u00f6le azat etmeyi eklemi\u015f, ancak tek kefaret olarak \u00f6nermemi\u015ftir. Onlara iyi davranmay\u0131 \u00f6nermi\u015f, k\u00f6le azad\u0131n\u0131 sarp bir yoku\u015f olarak tan\u0131mlam\u0131\u015f, cariyelerin para kazanmak i\u00e7in fuh\u015fa zorlanmamas\u0131n\u0131 sal\u0131k vermi\u015f, bu konuda insani \u00f6nlemler alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u00f6ylemlerden yola \u00e7\u0131karak Kuran<\/em>\u2019\u0131n k\u00f6leli\u011fi kald\u0131rmaya y\u00f6neldi\u011fi yorumunun zorlama bir yorum oldu\u011funu belirtmek gerekir. Kuran<\/em> hi\u00e7bir ayetinde, k\u00f6le ve cariyeli\u011fi kald\u0131rd\u0131m dememi\u015f, Hicaz b\u00f6lgesindeki uygulamay\u0131 reforme ederek devam ettirmi\u015ftir. Hatta Medine d\u00f6neminde, kurulan Medine \u0130slam devletinde, k\u00f6le ve cariyelerin hukuksal stat\u00fcs\u00fc kayda ba\u011flanm\u0131\u015f ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda as\u0131rlarca uygulanan k\u00f6le ve cariyelik hukukunun temelleri at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum, Kuran<\/em>\u2019\u0131n yarg\u0131lar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ilgin\u00e7tir; \u00e7\u00fcnk\u00fc onu evrensel de\u011fil, tarihsel ve y\u00f6resel oldu\u011funun a\u00e7\u0131k kan\u0131t\u0131 olarak kar\u015f\u0131m\u0131zda durmaktad\u0131r. \u00d6te yandan, y\u00f6resel bir d\u00fczenin, hatta insanlar aras\u0131nda stat\u00fc bak\u0131m\u0131ndan k\u00f6kl\u00fc farklar g\u00f6ren ekonomik temelli bir d\u00fczenin, s\u0131rf Kuran<\/em>\u2019a yans\u0131mas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden tanr\u0131sal oldu\u011funun ileri s\u00fcr\u00fclemeyece\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Aksi tutum, Tanr\u0131\u2019y\u0131 sosyal-ekonomik e\u015fitsizliklerin temeline oturtmak, bunu O\u2019nun arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla me\u015frula\u015ft\u0131rmak ve onamak anlam\u0131na gelecektir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kuran hi\u00e7bir ayetinde, k\u00f6le ve cariyeli\u011fi kald\u0131rd\u0131m dememi\u015f, Hicaz b\u00f6lgesindeki uygulamay\u0131 reforme ederek devam ettirmi\u015ftir. Hatta Medine d\u00f6neminde, kurulan Medine \u0130slam devletinde, k\u00f6le ve cariyelerin hukuksal stat\u00fcs\u00fc kayda ba\u011flanm\u0131\u015f ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda as\u0131rlarca uygulanan k\u00f6le ve cariyelik hukukunun temelleri at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum, Kuran\u2019\u0131n evrensel de\u011fil, tarihsel ve y\u00f6resel oldu\u011funun a\u00e7\u0131k kan\u0131t\u0131 olarak kar\u015f\u0131m\u0131zda durur. Kuran, […]<\/p>\n","protected":false},"author":483,"featured_media":25742,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[162,224,1464],"tags":[896,229,557,895,592],"class_list":["post-11763","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-125-sayi","category-din-ve-dinler-tarihi","category-dosya","tag-cariyelik","tag-din","tag-kadin","tag-kolelik","tag-kuran"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11763","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/483"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11763"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11763\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/25742"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11763"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11763"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11763"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}