California \u00dcniversitesi San Diego T\u0131p Fak\u00fcltesi\u2019nden ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar farelerin haf\u0131zas\u0131n\u0131 silmeyi ve yeniden canland\u0131rmay\u0131 ba\u015fard\u0131lar. 1 Haziran\u2019da Nature\u2019da yay\u0131nlanan makaleye g\u00f6re bu \u00e7al\u0131\u015fmayla ilk defa se\u00e7ilen bir haf\u0131za \u00f6\u011fesi silindi ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir \u015fekilde n\u00f6ronlar\u0131n uyar\u0131lmas\u0131 ile canland\u0131r\u0131ld\u0131. \u00c7al\u0131\u015fmada sinaps ad\u0131 verilen n\u00f6ronlar aras\u0131 ba\u011flant\u0131lar\u0131n zay\u0131flat\u0131lmas\u0131 ve g\u00fc\u00e7lendirilmesi prensibi kullan\u0131ld\u0131, ayn\u0131 zamanda optogenetikten faydalan\u0131ld\u0131. \u00c7al\u0131\u015fma haf\u0131zan\u0131n h\u00fccresel altyap\u0131s\u0131na \u0131\u015f\u0131k tutarken, di\u011fer yandan Alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131 tedavisi i\u00e7in de kap\u0131 aral\u0131yor.<\/p>\n
\u00c7o\u011fu sinir bilimci haf\u0131za olu\u015fumunun sinir h\u00fccreleri aras\u0131ndaki sinaps ad\u0131 verilen ba\u011flant\u0131lar\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesiyle alakal\u0131 oldu\u011funda uzla\u015fmaktad\u0131r. Bu g\u00fc\u00e7lenmenin uzun s\u00fcreli potansiyel art\u0131\u015f\u0131 (long-term potentiation (LTP)) olarak isimlendirilen sinirsel esnekli\u011fin (sinaptik plastisite) bir bi\u00e7imiyle ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi varsay\u0131l\u0131yordu, ne yaz\u0131k ki bu konuda sa\u011flam bir kan\u0131t mevcut de\u011fildi.<\/p>\n
Yeni ara\u015ft\u0131rma geli\u015fen n\u00f6roteknolojiyi kullanarak sadece korku haf\u0131zas\u0131n\u0131n olu\u015fumu i\u00e7in LTP ile sinapslar\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesinin gerekti\u011fini g\u00f6stermekle kalm\u0131yor, ayn\u0131 zamanda bu haf\u0131zan\u0131n ayn\u0131 sinapslar\u0131 zay\u0131flatarak silinebildi\u011fini de g\u00f6steriyor.<\/p>\n
LTP ilk defa 60\u2019larda Norve\u00e7li bilim insan\u0131 Terje L\u00f8mo taraf\u0131ndan ke\u015ffedildi. L\u00f8mo tav\u015fan hipokampusundaki sinir h\u00fccrelerinin etkinli\u011fini s\u0131namak i\u00e7in elektrot \u00e7iftleri kullan\u0131yordu. L\u00f8mo bir elektrotu bir b\u00f6lgedeki h\u00fccreleri uyarmak i\u00e7in ve bir di\u011ferini ise kom\u015fu alandaki ilintili h\u00fccrelerin etkinli\u011fini e\u015f zamanl\u0131 \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in kulland\u0131. L\u00f8mo elektrikle uyar\u0131lan h\u00fccrelerin aralar\u0131ndaki ba\u011flant\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lendi\u011fini g\u00f6zledi. \u00d6zellikle bir h\u00fccre di\u011feriyle \u00f6rt\u00fc\u015fecek bi\u00e7imde d\u00fczenli ve tekrarlayan y\u00fcksek frekansl\u0131 uyar\u0131ya maruz b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda aralar\u0131ndaki iletim daha verimli hale geliyordu, k\u00fc\u00e7\u00fck bir ate\u015fleme akabinde di\u011ferinde uzat\u0131lm\u0131\u015f bir tepki \u00fcretiyordu.<\/p>\n
Hipokamp\u00fcs\u00fcn haf\u0131za i\u00e7in \u00f6nemi o zamana kadar iyice anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, ard\u0131ndan LTP ke\u015ffedildi, LTP\u2019nin haf\u0131zan\u0131n h\u00fccresel altyap\u0131s\u0131 oldu\u011fu yayg\u0131n \u015fekilde \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc ve beyin ara\u015ft\u0131rmalar\u0131ndaki di\u011fer alanlara k\u0131yasla daha fazla makale \u00fcretilerek mekanizmas\u0131 hakk\u0131nda yo\u011fun bi\u00e7imde \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n pek \u00e7o\u011fu LTP\u2019nin \u00e7e\u015fitli haf\u0131za bi\u00e7imleriyle ili\u015fkili oldu\u011funu, \u00e7e\u015fitli kimyasallarla veya genetik mutasyonlarla mekanizman\u0131n bloke edilmesinin haf\u0131za kay\u0131plar\u0131na yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koydu. Ancak hi\u00e7biri haf\u0131zan\u0131n h\u00fccresel d\u00fczeyde LTP\u2019ye dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frudan g\u00f6stermiyordu. Roberto Malinow ve meslekta\u015flar\u0131 bu probleme optogenetik olarak isimlendirilen bir teknikle yakla\u015ft\u0131lar. Bu teknik Channelrhodopsin olarak adland\u0131r\u0131lan \u0131\u015f\u0131\u011fa duyarl\u0131 proteini kodlayan genin se\u00e7ilen sinir h\u00fccresi gruplar\u0131na aktarmay\u0131 i\u00e7eriyor. B\u00f6ylece ilgili h\u00fccreler beynin i\u00e7ine optik lifle g\u00f6nderilen lazer sinyallerle kayda de\u011fer kesinlikle a\u00e7\u0131labiliyor veya kapat\u0131labiliyorlar.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar genetik olarak tasarlanm\u0131\u015f Channelrhodopsin genini ta\u015f\u0131yan vir\u00fcs\u00fc \u00fcrettiler ve fare amigdalas\u0131nda (genelllikle beynin \u201ckorku merkezi\u201d olarak bilinir) sesi i\u015fleyen h\u00fccrelerinin bulundu\u011fu k\u0131sm\u0131 hedefleyecek \u015fekilde enjekte ettiler. Sonras\u0131nda \u00fcnl\u00fc klasik \u015fartlama metoduyla hayvanlara verilen sesten korkmay\u0131 \u00f6\u011frettiler, yaln\u0131z k\u00fc\u00e7\u00fck bir farkla. Normalde, verilen ses veya ba\u015fka uyaranlara hafif bir elektrik \u015foku korkuyu olu\u015fturmak \u00fczere e\u015flik eder. B\u00f6ylece fareler kolayca uyaran ve e\u015f zamanl\u0131 \u015fok aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131 \u00f6\u011frenirler ve sonras\u0131nda uyaran tek ba\u015f\u0131na ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda da korku tepkisi verirler.<\/p>\n
Malinow ve ekibi korku \u015fartlar\u0131n\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck elektrik \u015foklar\u0131n\u0131, ses yerine amigdaladaki sinir h\u00fccrelerine y\u00fcksek frekansta lazer sinyali verirken uygulad\u0131lar. Sonras\u0131nda fareler \u015fokla lazer \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n sinyali aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131 \u00f6\u011frendiler, b\u00f6ylece sadece \u0131\u015f\u0131k sinyallerine de korkuyla tepki verir hale geldiler. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar beyinleri inceledikleri zaman \u0131\u015f\u0131k sinyallerinin amigdala LTP\u2019yi tetikledi\u011fini g\u00f6zlediler.<\/p>\n
Dahas\u0131, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u0131\u015f\u0131k sinyallerini ba\u015fka bir \u00f6r\u00fcnt\u00fcyle g\u00f6nderdikleri zaman LTD (Long-term depression) olarak isimlendirilen z\u0131t bir mekanizma ile ayn\u0131 h\u00fccrelerdeki LTP\u2019nin ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlediler. Bu farelerin \u015fokla lazer sinyalleri aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131 \u201cunutmalar\u0131na\u201d ve art\u0131k sinyallerden korkmamalar\u0131na sebep oldu, ancak bu \u201csilme\u201d geri \u00e7evrilebilirdi. E\u011fer ilk sinyal \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc ikinci kez g\u00f6nderilirse LTP bir kez daha olu\u015fuyordu ve haf\u0131za bu kez elektrik \u015foklar\u0131na gerek kalmadan yeniden canlan\u0131yordu.<\/p>\n
Malinow\u2019un laboratuvar\u0131nda doktora sonras\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131 olan Sadegh Nabavi \u201cBir hayvanda g\u00fc\u00e7lendirici ve zay\u0131flat\u0131c\u0131 frekanslarla korkuyu yaratabiliyor, sonra ortadan kald\u0131rabiliyor ve sonra tekrar korkmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabiliyoruz.\u201d diyor. Malinow, Nature<\/em> muhabirine \u201cHaf\u0131z\u0131yla yoyo gibi oynuyorduk.\u201d diyor ve ekibin hen\u00fcz k\u00fc\u00e7\u00fck bir kutlama yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. \u00dcniversitesinde Alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ile ilgili b\u00f6l\u00fcmde yetkili olan Malinow, beta amiloit polipeptidinin birikimi sonucu olu\u015fan Alzheimer\u2019\u0131n farelerdeki sinaps zay\u0131flamas\u0131 ile ayn\u0131 mekanizmay\u0131 kullanarak olu\u015ftu\u011funu vurguluyor ve hastalardaki beta amiloit etkisini tersine \u00e7evirme potansiyelinin var oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n Kaynaklar<\/strong><\/p>\n 1) Sadegh Nabavi, Rocky Fox, Christophe D. Proulx, John Y. Lin, Roger Y. Tsien and Roberto Malinow. Engineering a memory with LTD and LTP. Nature, 2014 DOI:10.1038\/nature13294<\/p>\n 2) University of California, San Diego Health Sciences. (2014, June 1). How to erase a memory \u2013- and restore it: Researchers reactivate memories in rats. ScienceDaily. Retrieved June 20, 2014 from www.sciencedaily.com\/releases\/2014\/06\/140601150633.htm<\/p>\n 3) Costandi, M. Light switches memories on and off . The Guardian. Retrieved June 20, 2014 from http:\/\/www.theguardian.com\/science\/neurophilosophy\/2014\/jun\/03\/optogenetic-memory-switch<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" California \u00dcniversitesi San Diego T\u0131p Fak\u00fcltesi\u2019nden ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar farelerin haf\u0131zas\u0131n\u0131 silmeyi ve yeniden canland\u0131rmay\u0131 ba\u015fard\u0131lar. 1 Haziran\u2019da Nature\u2019da yay\u0131nlanan makaleye g\u00f6re bu \u00e7al\u0131\u015fmayla ilk defa se\u00e7ilen bir haf\u0131za \u00f6\u011fesi silindi ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir \u015fekilde n\u00f6ronlar\u0131n uyar\u0131lmas\u0131 ile canland\u0131r\u0131ld\u0131. \u00c7al\u0131\u015fmada sinaps ad\u0131 verilen n\u00f6ronlar aras\u0131 ba\u011flant\u0131lar\u0131n zay\u0131flat\u0131lmas\u0131 ve g\u00fc\u00e7lendirilmesi prensibi kullan\u0131ld\u0131, ayn\u0131 zamanda optogenetikten faydalan\u0131ld\u0131. \u00c7al\u0131\u015fma haf\u0131zan\u0131n h\u00fccresel […]<\/p>\n","protected":false},"author":601,"featured_media":25720,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[162,19,35],"tags":[254,298,640],"class_list":["post-11794","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-125-sayi","category-bilim-gundemi","category-noroloji","tag-beyin","tag-hafiza","tag-tip"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t