Neolitik devir insanlar\u0131n\u0131n Avrupa\u2019ya nas\u0131l ula\u015ft\u0131klar\u0131 uzunca bir s\u00fcre tart\u0131\u015fma konusu olmu\u015ftur. 6 Haziran\u2019da yay\u0131mlanan bir \u00e7al\u0131\u015fma, modern toplumlardaki genetik i\u015faretlerin (genetik marker) bu konuda baz\u0131 ipu\u00e7lar\u0131 sundu\u011funu g\u00f6steriyor. \u201cAvrupa Kolonizasyonunda Denizcilik Rotas\u0131\u201d\u00a0 isimli makale, Amerikan Ulusal Bilimler Akademisi\u2019ndeki konferans\u0131n online versiyonu olarak yay\u0131mland\u0131.<\/p>\n
Milattan \u00f6nce 10.000 ve 8.800 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Levant\u2019ta, yani bug\u00fcnk\u00fc \u0130srail, Bat\u0131 \u015eeria, \u00dcrd\u00fcn, Suriye ve T\u00fcrkiye\u2019nin g\u00fcneyini i\u00e7ine alan Do\u011fu Akdeniz b\u00f6lgesinde insanlar yabani tah\u0131llar\u0131 nas\u0131l ekeceklerini \u00f6\u011frendiler. Bu beceri zamanla insanlar\u0131n avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 ya\u015fam bi\u00e7iminden \u00e7ift\u00e7ili\u011fe ge\u00e7i\u015fine olanak sa\u011flad\u0131.<\/p>\n
Arkeologlar bu ge\u00e7i\u015fi Paleolitik \u00c7a\u011f\u2019\u0131n yani Eski Ta\u015f \u00c7a\u011f\u0131\u2019n\u0131n sonu ve Neolitik yani Yeni Ta\u015f \u00c7a\u011f\u0131\u2019n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 olarak tan\u0131ml\u0131yorlar.<\/p>\n
Arkeolojik bulgular milattan \u00f6nce 7.000 y\u0131l\u0131nda Neolitik \u00e7ift\u00e7ilerin Avrupa\u2019ya ayak bast\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Bu \u00e7ift\u00e7iler 30.000 ila 40.000 y\u0131l \u00f6nce buraya yerle\u015fmi\u015f yerli Avrupal\u0131larla \u00e7ift\u00e7ilik becerilerini ve kendi genlerini payla\u015ft\u0131lar.<\/p>\n
Neolitik \u00e7ift\u00e7ilerin ula\u015f\u0131m y\u00f6ntemleri ve yolculuk rotalar\u0131 uzunca bir s\u00fcre sorgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Kara yoluyla, Do\u011fu Akdeniz\u2019den Anadolu\u2019ya ve oradan \u0130stanbul Bo\u011faz\u0131 ve Balkanlar yoluyla Avrupa i\u00e7lerine mi g\u00f6\u00e7 ettiler, yoksa deniz yoluyla m\u0131? E\u011fer deniz yoluyla ise hangi rotay\u0131 kullanarak? Bir teorinin \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc gibi Do\u011fu Akdeniz k\u0131y\u0131lar\u0131ndan direkt Girit\u2019e ve oradan Yunanistan boyunca m\u0131? Yoksa \u00f6nce kuzeye, Anadolu\u2019ya ve oradan adalar yoluyla Girit\u2019e ve Girit\u2019ten Yunanistan ve Avrupa\u2019ya m\u0131?<\/p>\n
Washington \u00dcniversitesi\u2019nde t\u0131p ve genomik profes\u00f6r\u00fc olan George Stamatoyannopoulos liderli\u011findeki uluslararas\u0131 bir ara\u015ft\u0131rma ekibi, Yak\u0131n Do\u011fu ve Kuzey Afrika, Anadolu, Ege Adalar\u0131 ve Girit, Yunanistan, Kuzey ve G\u00fcney Avrupa\u2019da ya\u015fayan 32 farkl\u0131 topluluktan elde ettikleri genetik i\u015faretleri inceleyerek bu sorulara yan\u0131t bulmay\u0131 denedi.<\/p>\n
Bu \u00e7al\u0131\u015fmada Stamatoyannopoulos ve \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131 bu topluluklar aras\u0131nda, belirli genetik i\u015faretlerin oran\u0131 ya da s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde tan\u0131mlanabilecek \u201csinglenucleotidepolymorphism\u201d (\u201cSNP\u201d ya da \u201csnip\u201d) d\u00fczeylerini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n
Bir insan toplulu\u011fu g\u00f6\u00e7 etti\u011fi b\u00f6lgedeki yerel pop\u00fclasyonla kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 zaman kendi genlerini bu b\u00f6lgedeki gen havuzuna dahil eder ve ayn\u0131 zamanda bu gen havuzundan de\u011fi\u015fik genler al\u0131r. Bir toplumdan di\u011fer topluma bu \u015fekilde bir gen aktar\u0131m\u0131na \u201cgen ak\u0131\u015f\u0131\u201d denir.<\/p>\n
Bu g\u00f6\u00e7 sonraki ku\u015faklar boyunca devam ederse ve gen al\u0131\u015f veri\u015fi tekrar tekrar ger\u00e7ekle\u015firse \u201cSNP\u201d s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6\u00e7 eden topluluktaki genetik kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 yans\u0131tacakt\u0131r. Bu \u00f6l\u00e7\u00fcm g\u00f6\u00e7 eden toplulu\u011fun geride b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 \u00fcyelerinde de yap\u0131labilmektedir.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda Neolitik g\u00f6\u00e7menlerin Avrupa\u2019ya esas olarak deniz yoluyla ula\u015ft\u0131klar\u0131 \u015feklinde bir hipotez kurdular. Bu hipotezi test etmek i\u00e7in de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Do\u011fu Akdeniz, T\u00fcrkiye, Ege ve Akdeniz adalar\u0131, Avrupa ve Kuzey Afrika\u2019da ya\u015fayan topluluklar\u0131n SNP s\u0131kl\u0131klar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131lar. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n sonucu, Amerikan Ulusal Bilimler Akademisi\u2019ndeki konferans\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla 9 Haziran\u2019da online olarak yay\u0131mland\u0131.<\/p>\n
Yap\u0131lan analiz Neolitik g\u00f6\u00e7menlerin Do\u011fu Akdeniz\u2019den gittiklerini do\u011frulad\u0131. G\u00f6\u00e7 eden topluluklar \u00f6nce Anadolu\u2019ya, oradan s\u0131ras\u0131yla On \u0130ki Adalar, Girit ve Laconia, yani bug\u00fcnk\u00fc Yunanistan\u2019\u0131n g\u00fcneydo\u011fu ucuna ula\u015ft\u0131lar.<\/p>\n
G\u00f6\u00e7 devam ettik\u00e7e baz\u0131 topluluklar Yunanistan\u2019\u0131n kuzeyine do\u011fru ilerlediler. Fakat g\u00f6\u00e7\u00fcn ana istikameti bat\u0131ya, Sicilya ve Avrupa\u2019n\u0131n g\u00fcneyindeki Akdeniz k\u0131y\u0131lar\u0131na do\u011fru ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n
Stamatoyannopoulos \u015f\u00f6yle diyor: \u201cNeolitik insanlar Avrupa\u2019ya pek \u00e7ok kez g\u00f6\u00e7 ettiler ve hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz kara yolunu da kulland\u0131lar. Fakat as\u0131l rota Anadolu \u00fczerinden Girit merkezli ve deniz yoluyla idi.\u201d<\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n as\u0131l oda\u011f\u0131 olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar Arap Yar\u0131madas\u0131 ve Kuzey Afrika\u2019da ya\u015fayan insan topluluklardaki gen ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 da incelediler. Sonu\u00e7lar, Yak\u0131n Do\u011fu k\u00f6kenli Neolitik insanlar\u0131n ayn\u0131 zamanda Arap Yar\u0131madas\u0131, M\u0131s\u0131r ve Kuzey Afrika k\u0131y\u0131lar\u0131na do\u011fru yay\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n
Ancak \u00e7al\u0131\u015fmada Afrika ve Avrupa aras\u0131nda Akdeniz boyunca bir gen ak\u0131\u015f\u0131 oldu\u011funa dair herhangi bir kan\u0131t bulunamad\u0131. Bu da g\u00f6steriyor ki k\u0131y\u0131lar\u0131 boyunca g\u00f6\u00e7 ger\u00e7ekle\u015fse de Akdeniz ayn\u0131 zamanda iki k\u0131ta aras\u0131nda zorlu bir bariyer olu\u015fturuyordu.<\/p>\n
Bulgular ayr\u0131ca daha eski tart\u0131\u015fmalara da hitap ediyor: Neolitik k\u00fclt\u00fcr\u00fcn toplumdan topluma aktar\u0131lmas\u0131 esas olarak k\u00fclt\u00fcrel temas (k\u00fclt\u00fcrel dif\u00fczyon) yoluyla m\u0131 ger\u00e7ekle\u015fti? Yoksa fikir ve beceriler g\u00f6\u00e7 eden topluluklar yoluyla m\u0131 (demik dif\u00fczyon) yay\u0131ld\u0131? (demos – Yunanca\u2019da halk anlam\u0131ndad\u0131r.)<\/p>\n
\u201cMuhakkak ki k\u00fclt\u00fcrel dif\u00fczyon da etkili oldu; fakat bu \u00e7al\u0131\u015fmadaki bulgular demik dif\u00fczyon hipotezini g\u00fc\u00e7lendirir nitelikte.\u201d diyor Stamatoyannopoulos.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Neolitik devir insanlar\u0131n\u0131n Avrupa\u2019ya nas\u0131l ula\u015ft\u0131klar\u0131 uzunca bir s\u00fcre tart\u0131\u015fma konusu olmu\u015ftur. 6 Haziran\u2019da yay\u0131mlanan bir \u00e7al\u0131\u015fma, modern toplumlardaki genetik i\u015faretlerin (genetik marker) bu konuda baz\u0131 ipu\u00e7lar\u0131 sundu\u011funu g\u00f6steriyor. \u201cAvrupa Kolonizasyonunda Denizcilik Rotas\u0131\u201d\u00a0 isimli makale, Amerikan Ulusal Bilimler Akademisi\u2019ndeki konferans\u0131n online versiyonu olarak yay\u0131mland\u0131. Milattan \u00f6nce 10.000 ve 8.800 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Levant\u2019ta, yani bug\u00fcnk\u00fc \u0130srail, […]<\/p>\n","protected":false},"author":847,"featured_media":25683,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[162,19,231],"tags":[244,230,909,598],"class_list":["post-11804","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-125-sayi","category-bilim-gundemi","category-molekuler-biyoloji-ve-genetik","tag-arkeoloji","tag-insanlik-tarihi","tag-neolitik-cag","tag-paleolitik-cag"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t