{"id":11814,"date":"2018-07-15T07:07:51","date_gmt":"2018-07-15T04:07:51","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=11814"},"modified":"2018-07-08T20:34:01","modified_gmt":"2018-07-08T17:34:01","slug":"herschel-yeni-olusmus-bir-yildizin-cevresinde-oksijen-kitligi-oldugunu-aciga-cikartti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/07\/15\/herschel-yeni-olusmus-bir-yildizin-cevresinde-oksijen-kitligi-oldugunu-aciga-cikartti","title":{"rendered":"Herschel yeni olu\u015fmu\u015f bir y\u0131ld\u0131z\u0131n \u00e7evresinde oksijen k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kartt\u0131"},"content":{"rendered":"

Avrupa Uzay Ajans\u0131\u2019n\u0131n \u00f6nderli\u011finde ve NASA\u2019n\u0131n deste\u011fi ile ger\u00e7ekle\u015ftirilen uzay g\u00f6revinde, Herschel Uzay Teleskopu oksijenle ilgili kozmik s\u0131rr\u0131 derinle\u015ftiren yeni bulgulara imza att\u0131. Olu\u015fum a\u015famas\u0131nda bir y\u0131ld\u0131z \u00fczerinde yap\u0131lan g\u00f6zlemler y\u0131ld\u0131z\u0131n geli\u015fmekte olan gaz ve toz bulutlar\u0131ndan meydana gelen \u00e7evresinde d\u00fc\u015f\u00fck miktarda soluyabilece\u011fimiz cinsten molek\u00fcler oksijen bulundu\u011funu a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n

Oksijen, hidrojen ve helyumdan sonra evrende en bol bulunan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc element. Fakat oksijenin en basit molek\u00fcler formu olan O2<\/sub> molek\u00fcllerinin saptanmas\u0131 \u00a0amac\u0131yla d\u0131\u015f uzay ortam\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen ara\u015ft\u0131rmalardan eli bo\u015f d\u00f6n\u00fcld\u00fc. Herschel\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 ke\u015fif y\u0131ld\u0131z ve gezegenlerin do\u011fum a\u015famas\u0131ndaki karma\u015f\u0131k kimyay\u0131 kavray\u0131\u015f\u0131m\u0131zla ilgili sorular\u0131 tekrar g\u00fcndeme getirdi.<\/p>\n

Yeni yay\u0131nlanan makalenin ba\u015fyazar\u0131 olan molek\u00fcler astrofizik\u00e7i Umut Y\u0131ld\u0131z \u201cHerschel\u2019den gelen bu yeni bulgularla, y\u0131ld\u0131zlar aras\u0131 ortamda ne kadar az molek\u00fcler oksijen bulundu\u011funu do\u011fruluyoruz\u201d diyor. Caltech\u2019in doktora sonras\u0131 bursiyeri olarak NASA\u2019n\u0131n Jet \u0130tki Laboratuvar\u0131\u2019nda ve Hollanda\u2019n\u0131n Leiden G\u00f6zlemevi\u2019nde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmekte olan Y\u0131ld\u0131z \u201c Oksijen molek\u00fcllerinin genel olarak bu derece nadir bulunmas\u0131n\u0131n sebebini kavraman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, her ne kadar az miktarda da olsa molek\u00fclleri buldu\u011fumuz b\u00f6lgeleri \u00f6zel yapan\u0131n ne oldu\u011funu ve bunun o b\u00f6lgelerin ve daha geni\u015f \u00f6l\u00e7ekli olarak evrenin kimyas\u0131 ile ilgili bize neler anlataca\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmemiz gerekir.\u201d diyor.<\/p>\n

Herschel, ke\u015ffi yapabilmek i\u00e7in 750 \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131ktaki bir \u00f6ny\u0131ld\u0131za \u2013\u00f6ny\u0131ld\u0131z (protostar) y\u0131ld\u0131z olu\u015fumundaki ilk evrelerinden biridir\u2013 uzun s\u00fcre odakland\u0131. Olu\u015fum a\u015famas\u0131nda olan y\u0131ld\u0131z\u0131 \u00e7evreleyen gaz ve tozdan meydana gelen ortam\u0131n i\u00e7erisinde molek\u00fcler oksijenin izini saptayabilmek i\u00e7in olduk\u00e7a uzun bir g\u00f6zlem s\u00fcresi gerekliydi.<\/p>\n

Herschel y\u0131ld\u0131zlar\u0131n olu\u015ftu\u011fu gaz bulutlar\u0131n\u0131n i\u00e7erisinde 2 atomlu oksijen molek\u00fcllerine ait yaln\u0131zca k\u00fc\u00e7\u00fck izleri saptad\u0131. Astronomlar \u00f6ny\u0131ld\u0131z\u0131n etraf\u0131nda her 6 milyar hidrojen molek\u00fcl\u00fc i\u00e7in yaln\u0131zca 1 oksijen molek\u00fcl\u00fc bulabildi. Bu bulgu 6 bin kere daha fazla oksiyen bulunmas\u0131 gerekti\u011fini \u00f6ng\u00f6ren teorik kimyasal modeller ile \u00e7eli\u015fiyor.<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rma ekibi mevcut oksijenin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn y\u0131ld\u0131z\u0131n etraf\u0131ndaki toz zerreleri \u00fczerinde donmu\u015f olarak bulunmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Bu zerreler, \u00e7e\u015fitli gazlar ve buzlarla birlikte y\u0131ld\u0131z\u0131 \u00f6ngezegensel disk denilen ve tan\u0131m olarak gezegenler, asteroidler ve y\u0131ld\u0131z sistemindeki di\u011fer g\u00f6k cisimlerinin kayna\u015ft\u0131\u011f\u0131 alanlarlar olandisklerde par\u00e7a par\u00e7a \u00e7evrelemi\u015f durumda. Bu oksijenlerdaha sonra hidrojen ile birle\u015ferek molek\u00fcler oksijen yerine su molek\u00fcllerini meydana getiriyor.<\/p>\n

\u201c\u00d6ny\u0131ld\u0131z\u0131n y\u00fcksek yo\u011funluklu b\u00f6lgelerinde neden bu derece az O2<\/sub> g\u00f6zlendi\u011fini a\u00e7\u0131klamak istiyoruz\u201d diyor Y\u0131ld\u0131z. \u201cOlas\u0131 bir a\u00e7\u0131klama oksijenin y\u0131ld\u0131z\u0131n erken geli\u015fim safhalar\u0131nda \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ve suya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc, b\u00f6ylece gezegensel diskin yap\u0131s\u0131nda bulunan gaz ve buzlar\u0131n \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck miktarda O2<\/sub> bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde.\u201d<\/p>\n

Herschel\u2019den \u00f6nce bu tarz bulgular\u0131 yapmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi ve milimetre alt\u0131 d\u00fczeyde \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 yakalayabilecek yeni bir uzay teleskobu g\u00f6ky\u00fcz\u00fcndeki yerini almadan tekrar m\u00fcmk\u00fcn olmayacak. Yery\u00fcz\u00fcne konu\u015fland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6zlemevleri D\u00fcnya\u2019n\u0131n atmosferinde bulunan molek\u00fcler oksijen nedeniyle y\u0131ld\u0131zlar aras\u0131 ortamdaki oksijeni saptayacak yetiye sahip de\u011filler.<\/p>\n

Herschel\u2019in bulgular\u0131 gezegenimizde bulunan oksijenin hen\u00fcz tamamlanmam\u0131\u015f hik\u00e2yesi ile yak\u0131ndan ili\u015fkili.\u00a0 Molek\u00fcler oksijen olduk\u00e7a reaktif, di\u011fer molek\u00fcllerle ba\u011f yapmaya isteksiz bir molek\u00fcl. Bu nedenle D\u00fcnya\u2019da soludu\u011fumuz serbest formdaki oksijen uzaydan molek\u00fcler formda gelmi\u015f olamaz. Aksine su, karbondioksit ve di\u011fer oksijen i\u00e7eren basit bile\u015fiklere ba\u011fl\u0131 olarak yolculu\u011funa ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu bile\u015fikler i\u00e7ersinde bulunan oksijen ileriki zamanlarda kimyasal s\u00fcre\u00e7ler ve canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n etkisiyle serbet kalm\u0131\u015f olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bilim insanlar\u0131 D\u00fcnya \u00fczerinde 3,5 milyar y\u0131ldan daha ge\u00e7 d\u00f6nemlerde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan ilk fotosentetik mikroplar\u0131n bu bol miktardaki karbondioksiti kullanarak yan \u00fcr\u00fcn olarak serbest oksijeni ortaya \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Bu s\u00fcrecin zaman\u0131 ile ilgili tart\u0131\u015fmalar hen\u00fcz durulmam\u0131\u015f olsa da, ge\u00e7en y\u00fcz milyonlarca y\u0131l\u0131n sonucunda, D\u00fcnya\u2019n\u0131n atmosferi ciddi miktarda oksijen bar\u0131nd\u0131rmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Oksijen miktar\u0131n\u0131n ve t\u00fcr\u00fcn\u00fcn ayarlanmas\u0131 s\u00fcrecini anlamak i\u00e7in yaln\u0131zca geli\u015fim a\u015famas\u0131ndaki y\u0131ld\u0131z ve gezegenlerin kimyas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturmak yetmez, canl\u0131l\u0131\u011f\u0131 da anlamak gereklidir.<\/p>\n

\u201cOksijen molek\u00fcl\u00fc ya\u015fam i\u00e7in en olmazsa olmaz molek\u00fcld\u00fcr\u201d diyor Y\u0131ld\u0131z. \u201cY\u0131ld\u0131z olu\u015fum b\u00f6lgelerinin \u00e7evresini derinlemesine incelemek, \u00f6ngezegensel dikslerde ve en nihayetinde G\u00fcne\u015f sistemi d\u0131\u015f\u0131ndaki gezegenlerin atmosferlerinde bulunan oksijenin k\u00f6kenini a\u00e7\u0131klayabilmemiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli.\u201d<\/p>\n

Herschel, NASA\u2019n\u0131n \u00f6nemli katk\u0131lar\u0131 ve Avrupa enstit\u00fclerinden olu\u015fan konsorsiyumun ara\u015ft\u0131rma ekipmanlar\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015ftirilen bir Avrupa Uzay Ajans\u0131 g\u00f6revidir. NASA\u2019n\u0131n Herschel Proje Ofisi Kaliforniya Pasadena\u2019daki NASA Jet \u0130tki Laboratuvar\u0131\u2019nda bulunuyor. JPL olarak da bilinen laboratuvar ayn\u0131 zamanda Pasadena\u2019daki Kaliforniya Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn bir par\u00e7as\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Avrupa Uzay Ajans\u0131\u2019n\u0131n \u00f6nderli\u011finde ve NASA\u2019n\u0131n deste\u011fi ile ger\u00e7ekle\u015ftirilen uzay g\u00f6revinde, Herschel Uzay Teleskopu oksijenle ilgili kozmik s\u0131rr\u0131 derinle\u015ftiren yeni bulgulara imza att\u0131. Olu\u015fum a\u015famas\u0131nda bir y\u0131ld\u0131z \u00fczerinde yap\u0131lan g\u00f6zlemler y\u0131ld\u0131z\u0131n geli\u015fmekte olan gaz ve toz bulutlar\u0131ndan meydana gelen \u00e7evresinde d\u00fc\u015f\u00fck miktarda soluyabilece\u011fimiz cinsten molek\u00fcler oksijen bulundu\u011funu a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131. Oksijen, hidrojen ve helyumdan sonra evrende […]<\/p>\n","protected":false},"author":677,"featured_media":25673,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[162,30,19],"tags":[248,911,3293,392],"class_list":["post-11814","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-125-sayi","category-astronomi","category-bilim-gundemi","tag-astronomi","tag-herschel","tag-oskijen","tag-uzay"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t