![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/2-002-223x300.jpg\")
Haydarpa\u015fa Akliye asistan\u0131yken.<\/figcaption><\/figure>\n
1935 y\u0131l\u0131. Dr. Hikmet K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131 \u201ckendi elimle kurup partiye (TKP) mal etti\u011fim\u201d dedi\u011fi Marksizm Bibliyote\u011fi yay\u0131nevini kurmu\u015f, parti ad\u0131na yay\u0131nlara ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Yay\u0131nevinin ilk kitab\u0131 Karl Marx\u2019\u0131n G\u00fcndelik\u00e7i \u0130\u015f ile Sermaye<\/em> kitab\u0131n\u0131n \u00e7evirisidir. Bu kitab\u0131n arkas\u0131nda, yay\u0131nlan\u0131lmas\u0131 planlanan eserlerin listesi vard\u0131r. Bu listede s\u0131ras\u0131yla; \u201cDin Tarihinin Materyalizmi\u201d, \u201c\u0130slam Tarihinin Materyalizmi\u201d ve \u201cOsmanl\u0131 Tarihinin Materyalizmi\u201d vard\u0131r. Bu konularda \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r yani K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131. Ancak o y\u0131llarda bunlar\u0131n hi\u00e7biri yay\u0131nlanmaz. \u201cOsmanl\u0131 Tarihinin Materyalizmi\u201d diye and\u0131\u011f\u0131 eserini de 1970 sonlar\u0131nda kendisi yeni yaz\u0131ya aktar\u0131p daktilo ettirir ancak basmaya \u00f6mr\u00fc yetmez. Bu eseri daha sonra \u00e7e\u015fitli kereler bas\u0131ld\u0131. \u201cDin Tarihinin Materyalizmi\u201dni de \u00e7e\u015fitli tarih ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n i\u00e7inde bulmak olas\u0131 olabilir. Ancak \u0130slam tarihi \u00fczerine olan ara\u015ft\u0131rmas\u0131 son y\u0131llara dek bilinmez kalm\u0131\u015ft\u0131. Kitab\u0131n Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan en son bas\u0131m\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u201cYay\u0131nevinin Notu\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131m\u0131zda \u015f\u00f6yle bir aktar\u0131mda bulunmu\u015ftuk:<\/p>\n \u201cNihayet, tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla ilgili say\u0131s\u0131z incelemelerinden birine yazd\u0131\u011f\u0131 bir giri\u015f yaz\u0131s\u0131nda \u015f\u00f6yle bir a\u00e7\u0131klamas\u0131na rastlar\u0131z K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131\u2019n\u0131n:<\/p>\n \u201c1939 [1938] Yavuz davas\u0131nda gerek Osmanl\u0131, gerek \u2018\u0130slam Tarihinin Maddesi\u2019 \u00fczerine olan el yazmalar\u0131 gizli polis\u00e7e birer su\u00e7 belgesi imi\u015f\u00e7e gasp edildi. Ve bir daha o el yazmalar\u0131n\u0131n tek t\u00fck, eksik taslaklar\u0131ndan ba\u015fka izini tozunu bulamad\u0131k. Hele Kuran-\u0131 Kerim\u2019i sat\u0131r sat\u0131r izleyerek \u00f6zenle temiz etti\u011fimiz \u2018\u0130slam Tarihinin Maddesi\u2019 kitab\u0131n\u0131n birinci cildi, ba\u011f\u0131rta \u00e7a\u011f\u0131rta yok edildi. S\u00f6z verilmi\u015fken, y\u0131llarca sonra bulunamad\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle geri verilmedi.\u2019 (Tarih Yaz\u0131lar\u0131, s.12, Sosyal \u0130nsan Yay\u0131nlar\u0131)<\/p>\n \u201cKuran-\u0131 Kerim\u2019i sat\u0131r sat\u0131r izleyerek \u00f6zenle temiz etti\u011fimiz \u2018\u0130slam Tarihinin Maddesi\u2019 kitab\u0131n\u0131n birinci cildi (ab\u00e7), ba\u011f\u0131rta \u00e7a\u011f\u0131rta yok edildi\u201d derken, \u00f6zellikle birinci cilt demesi dikkatimizi \u00e7ekiyor. Elimizdeki kitap \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir olas\u0131l\u0131kla kastetti\u011fi o birinci cildin d\u0131\u015f\u0131nda kalan k\u0131l\u0131\u00e7 art\u0131klar\u0131.\u201d (Allah-Peygamber-Kitap, s.7, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131)<\/p>\n Nihayet 1999 y\u0131l\u0131nda bir yay\u0131nevi Allah-Peygamber-Kitap<\/em> ad\u0131yla bu notlar\u0131 bast\u0131. 2011 y\u0131l\u0131nda ba\u015fka bir yay\u0131nevinde yeniden bas\u0131ld\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve son bask\u0131 da 2013 Ekim\u2019inde yap\u0131ld\u0131. \u015eimdi elimizde olan kitab\u0131n k\u0131sa \u00f6yk\u00fcs\u00fc bu.<\/p>\n <\/p>\n Konumuz \u2018din\u2019<\/em><\/strong><\/p>\n Kitap hakk\u0131nda neler diyebilece\u011fimize gelirsek, s\u00f6ze yine K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131\u2019n\u0131n c\u00fcmleleriyle ba\u015flayal\u0131m:<\/p>\n \u201cKonumuz \u2018din\u2019. \u00dczerinde en \u00e7ok spek\u00fclasyon: d\u00fc\u015f\u00fcnce vurgunculu\u011fu yap\u0131lan alan! Oysa tam tersi olmas\u0131 gerekir. \u00d6yleyse bilimin en \u00e7ok k\u0131l\u0131\u00e7 ku\u015fanmas\u0131 gereken alanlardan birisi de din konusu olmal\u0131d\u0131r. Bu y\u00fczden bu alanda \u2018ideoloji\u2019 ve \u2018politika\u2019 s\u00f6kemez, s\u00f6kememelidir. O yavanl\u0131klar ancak bilim ate\u015fiyle durdurulup d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilir.<\/p>\n \u201cMeselemiz hi\u00e7 de ikincil \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcl kategoriden bir i\u015f say\u0131lamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc din konusu, sadece toplumun \u00e7at\u0131s\u0131nda t\u0131k\u0131rdayan bir k\u00fclt\u00fcr meselesi de\u011fil, insan beyninde, d\u00fc\u015f\u00fcnce mekanizmalar\u0131nda i\u015fleyen adeta sistemle\u015fmi\u015f canl\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imidir ve insan beyninde kolayca s\u00f6k\u00fcl\u00fcp at\u0131lamayacak derinliklere yap\u0131\u015fm\u0131\u015f k\u00f6klere sahiptir.<\/p>\n \u201cS\u00f6k\u00fcld\u00fc san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerde, ba\u015fka bir nesnenin veya konunun feti\u015fe edili\u015fine: tap\u0131m\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130nsan \u015fuuru kendisini bilemedik\u00e7e ne maddi nesnelerin, ne de manevi konular\u0131n feti\u015fizmini (tap\u0131nc\u0131n\u0131) a\u015famaz.\u201d (s.11)<\/p>\n Din meselesinin bir k\u00fclt\u00fcr meselesi de\u011fil, canl\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imi, hem de derinliklere yap\u0131\u015fm\u0131\u015f bir d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imi oldu\u011funu tespit ederek ba\u015fl\u0131yor g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi. Ve insan toplumunun geli\u015fiminde kom\u00fcnc\u00fcl \u00fcreyim ve \u00fcretimin \u00f6nemini kavramadan bu bilin\u00e7alt\u0131 derinliklerine i\u015fleyen k\u00f6kl\u00fc ve canl\u0131 bile\u015fimi kavraman\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fcne i\u015faret eder. \u00dcretim Nedir?<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli yaz\u0131s\u0131n\u0131n bir yerinde, \u201cMarx\u2019\u0131n tan\u0131m\u0131na g\u00f6re \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler 4 ba\u015fl\u0131d\u0131r. \u0130nsan<\/strong>, ge\u00e7mi\u015finden getirdi\u011fi gelenek g\u00f6reneklerle (Tarih<\/strong>), i\u00e7inde bulundu\u011fu Co\u011frafya<\/strong> ve iklim \u015fartlar\u0131nda, elinde bulunan Teknik<\/strong>\u2019le \u00fcretim yapar\u201d der. Burada da kom\u00fcnc\u00fcl par\u00e7alanma ve yeniden \u00fcretilme konusunu ayn\u0131 \u015fekilde veciz c\u00fcmlelerle a\u00e7\u0131klar:<\/p>\n \u201ca) \u0130nsan \u00fcretici g\u00fcc\u00fc, toplum ve ki\u015fi diyalekti\u011fiyle dinamizm bularak, tekni\u011fi ve co\u011frafyay\u0131 i\u015fleyip geli\u015ftirirler. Teknik ve co\u011frafya da insan\u0131, toplum ve ki\u015fi diyalekti\u011fi i\u00e7inde belirleyip determine eder.<\/p>\n \u201cb) Teknik \u00fcretici g\u00fcc\u00fc insan ve co\u011frafya \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerini sonuna dek baltalay\u0131p hi\u00e7e indiremez. \u00c7\u00fcnk\u00fc kendisini realize eden insand\u0131r. Kayna\u011f\u0131 ise do\u011fa co\u011frafya \u00fcretici g\u00fcc\u00fc alarak do\u011fad\u0131r.\u201d (s.14-15)<\/p>\n Kitab\u0131n ilk b\u00f6l\u00fcmlerinde kom\u00fcn gidi\u015fi i\u00e7indeki \u00fcreyimsel geli\u015fmelerin giderek soyutlama ve kutsalla\u015ft\u0131rma prosesine varmas\u0131 incelenir.<\/p>\n K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131 olaylar\u0131n k\u00f6kenine inmeyi ilke edinen bir devrimci usta. G\u00fcncel olaylar\u0131 dahi incelerken, o olay\u0131 belirleyen tarihsel \u015fartlara inmeden konuyu noktalamaz. Nitekim bu konuya neden \u00f6nem verdi\u011fini \u015f\u00f6yle \u00f6zetliyor:<\/p>\n \u201cBirincil olan devrimci stratejik g\u00f6revlerin yan\u0131 ba\u015f\u0131nda ikincil kalan k\u00fclt\u00fcrel-e\u011fitimsel o kadar kapsaml\u0131 ve \u00e7ok i\u015fimiz var ki; bunlar zamanla birincil g\u00f6revler haline gelecektir \u015f\u00fcphesiz. Belki de baz\u0131lar\u0131 \u00e7oktan i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f bulunuyor. Ama biz, onlar\u0131 ay\u0131klama i\u015fine bile giri\u015femiyoruz. Ancak \u2018Tarih Tezi\u2019mizle ilgili ve stratejik a\u015famam\u0131z\u0131n \u00f6z ve yedek g\u00fc\u00e7lerini dolays\u0131zca etkileyen konulardan ba\u015fl\u0131calar\u0131 olanlara e\u011filmeden edemiyoruz.<\/p>\n \u201cDin gibi k\u00fclt\u00fcrel duran ama \u00e7ok derin k\u00f6kleri olan ve bilin\u00e7 s\u00fcre\u00e7lerimizi zincirleyen, o \u00f6l\u00e7\u00fclerde de ki\u015filik hezeyanlar\u0131na yol a\u00e7an olaylar\u0131n maddesini ele almaktan geri duramad\u0131k.\u201d (s.19)<\/p>\n Ve ondan sonra da Kur\u2019an<\/em>\u2019\u0131 sat\u0131r sat\u0131r inceleyerek \u0130slam dinini temelleriyle birlikte inceleyip sonu\u00e7lar \u00e7\u0131karmaya giri\u015fir.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fcz toplumu Osmanl\u0131\u2019dan \u00e7\u0131kagelmi\u015ftir. Osmanl\u0131, \u0130slam toprak d\u00fczeni ile Bizans ekonomi ve saray geleneklerinin bir sentezidir. \u00d6yle ki ekonomi ve toplum taban\u0131nda \u0130slamiyet\u2019in etkisi neredeyse genlere i\u015flemi\u015f bi\u00e7imde toplumu ve ya\u015fam\u0131 etkilemeye devam etmektedir. Bu durumda \u00fclkenin ayd\u0131nlar\u0131na \u00f6zellikle de sosyalistlerine d\u00fc\u015fen g\u00f6rev, bu bilin\u00e7alt\u0131na bast\u0131r\u0131ld\u0131k\u00e7a g\u00fc\u00e7lenen ve zaman zaman zemberekten bo\u015fan\u0131rcas\u0131na patlamalara neden olan \u00f6nemli olguyu, yani \u0130slamiyet\u2019i bilin\u00e7le ele almak ve de\u011ferlendirmektir.<\/p>\n \u201cHemen herkesin anlay\u0131p kabul edece\u011fi gibi, her \u00f6nder veya peygamber, kendi \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n en otantik yarat\u0131\u011f\u0131d\u0131r ve ibret al\u0131nacak bir \u00f6rne\u011fidir.<\/p>\n \u201cAyd\u0131nlar\u0131m\u0131z bunu pekala bilirler ama i\u015f kendilerine gelince, ayd\u0131n\u0131 ve fikir adamlar\u0131n\u0131 tanr\u0131la\u015ft\u0131rmaya bay\u0131l\u0131rlar. Ki kendilerine de bundan pay \u00e7\u0131ks\u0131n. Hz. Muhammed\u2019i abartmaya gerek yok, oldu\u011fu gibi ele al\u0131ns\u0131n! Hay\u0131r a\u011fza bile al\u0131nmaz. Bunda bir alt bilince bast\u0131rma yok mu?\u201d (s.23) diyerek yola \u00e7\u0131kar K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131.<\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n K\u00f6ken: \u0130brahim Dini<\/em><\/strong><\/p>\n Allah-Peygamber-Kitap<\/em> ba\u015fl\u0131ca iki noktaya yo\u011funla\u015f\u0131r. \u00d6ncelikle \u0130slam dininin \u00f6nc\u00fcl\u00fc, k\u00f6keni oldu\u011funu tespit etti\u011fi \u201c\u0130brahim Dini\u201d \u00fczerinde durur. Bu konuyu ayd\u0131nlatmak i\u00e7in de Tevrat<\/em>\u2019\u0131 didik didik eder. Diyebiliriz ki bu inceleme-ele\u015ftirinin ba\u015fka bir \u00f6rne\u011fi yoktur T\u00fcrkiye sosyalizm tarihinde. Zaten \u0130slam dini incelemesinin de bir ba\u015fka \u00f6rne\u011fi yoktur.<\/p>\n \u201cKur\u2019an<\/em>\u2019daki Allah sistemi, kendinden hemen \u00f6nceki \u0130ncil<\/em> ve Tevrat<\/em>\u2019tan de\u011fil, en eski Ortodoks Hz. \u0130brahim gelene\u011finden al\u0131nmad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Tevrat<\/em> ve \u0130ncil<\/em>\u2019in yaz\u0131lar\u0131 de\u011fil ama Musa ve \u0130sa\u2019ya yans\u0131yan as\u0131l temel ruhu yine \u0130brahim gelene\u011finden al\u0131nmad\u0131r.\u201d (s.28)<\/p>\n B\u00f6yle yazd\u0131ktan sonra, \u0130brahim \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n \u00f6zellikleri ile Muhammed \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 k\u0131yaslayarak sonu\u00e7lar \u00e7\u0131kar\u0131r.<\/p>\n \u201c\u0130brahim hen\u00fcz antik tefeci bezirgan medeniyetlerinin lokal <\/strong>a\u015famas\u0131n\u0131 ya\u015f\u0131yordu. Irak-M\u0131s\u0131r-Hint ve \u00c7in tefeci bezirgan medeniyetleri kendi i\u00e7lerinde birbirlerine pek a\u00e7\u0131lamayan, ticaret yollar\u0131yla ba\u011fl\u0131 ama geli\u015f gidi\u015fleri ancak \u00e7ok zor ko\u015fullarda, kervanlarla askeri korumalar alt\u0131nda yapabiliyordu. Aralar\u0131nda barbar topluluklar\u0131n \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bentleri bulunuyordu. Sadece Orta Ticaret Yolu en i\u015flek olan\u0131yd\u0131. Kuzey ve G\u00fcney Ticaret Yolu pek i\u015flek de\u011fildi. Ve medeniyetler hen\u00fcz bitkicil <\/strong>denecek yava\u015fl\u0131kta lokal geli\u015fiyordu. Daha hareketli hayvanc\u0131l <\/strong>medeniyetler \u00e7a\u011f\u0131na ge\u00e7ilmemi\u015fti. Bu a\u015fama hen\u00fcz Grek medeniyetiyle a\u00e7\u0131lmaya haz\u0131rlan\u0131yordu.<\/p>\n \u201cOysa Muhammed zaman\u0131nda tefeci-bezirgan medeniyetleri lokal a\u015famay\u0131 \u00e7oktan a\u015fm\u0131\u015f, evrencil a\u015famaya ge\u00e7meye haz\u0131rlan\u0131yorlard\u0131. \u0130slam Medeniyeti, evrensel <\/strong>tefeci bezirganl\u0131k a\u015famas\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131. Muhammed bu a\u015famay\u0131, Kur\u2019an<\/em>\u2019\u0131n Arabistan\u2019da iktidar olmas\u0131yla temellendirdi.\u201d (s.28)<\/p>\n <\/p>\n Tarihsel devrim<\/em><\/strong><\/p>\n Bunlar\u0131n hemen ard\u0131ndan da en somut sonucunu koyar ortaya:<\/p>\n \u201cPeygamberlik, bilhassa kutsal kitap inmi\u015f peygamberlik, kentten orijinal medeniyete ge\u00e7ecek barbar topluluklar\u0131n yarat\u0131\u011f\u0131d\u0131r.\u201d (s.29)<\/p>\n Burada K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131\u2019n\u0131n, \u0130bni Haldun\u2019u a\u015farak geli\u015ftirdi\u011fi Marksist \u201cTarih Tezi\u201dnin ana konusu geliyor g\u00fcndeme. B\u00fct\u00fcn dinlerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 bir tarihsel devrim<\/strong>, peygamberler de birer tarihsel devrim \u00f6nderleridir. K\u0131saca de\u011finmek gerekirse \u015f\u00f6yle \u00f6zetleyelim:<\/p>\n \u0130lk S\u00fcmer kentlerinin kurulmas\u0131yla ba\u015flayan medeniyet ve \u00e7evre barbarlar\u0131n m\u00fccadeleleri o zamanki antik toplumlar\u0131n gidi\u015f motorlar\u0131 olmu\u015ftur. Bu m\u00fccadelede teknik ve maddi g\u00fc\u00e7ler bak\u0131m\u0131ndan daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olan medeniyet de\u011fil, teknik bak\u0131mdan geri olsa da insan ve manevi g\u00fc\u00e7ler bak\u0131m\u0131ndan ileri olan barbarlar galip gelmi\u015f, medeniyetleri y\u0131k\u0131p durmu\u015flard\u0131r. Ancak bu y\u0131k\u0131l\u0131p yeniden kurulma tek d\u00fcze, tek t\u00fcr bir geli\u015fim olmam\u0131\u015ft\u0131r. Medeniyeti y\u0131kan barbarlar \u015fayet kent a\u015famas\u0131na kadar gelebilmi\u015f yukar\u0131 barbar dedi\u011fimiz a\u015famada iseler, y\u0131kt\u0131klar\u0131 medeniyetin yerine, kendi de\u011fer ve kurumlar\u0131yla yeni ve orijinal medeniyet<\/strong> kurabilmi\u015flerdir. E\u011fer medeniyeti y\u0131kan barbarlar hen\u00fcz g\u00f6\u00e7ebelik-\u00e7obanl\u0131k a\u015famas\u0131nda olan orta barbarlar iseler, y\u0131kt\u0131klar\u0131 medeniyetin yerine koyacaklar\u0131 kurumlar\u0131 olu\u015fmam\u0131\u015f oldu\u011fundan, y\u0131kt\u0131klar\u0131n\u0131 sand\u0131klar\u0131 medeniyetin kurumlar\u0131n\u0131 aynen benimseyerek, o \u00e7\u00f6ken medeniyeti dirili\u015fe u\u011frat\u0131rlar. K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131 bu dirilti\u015fe medeniyet r\u00f6nesans\u0131<\/strong> der. \u0130ster orijinal medeniyet kursun, ister r\u00f6nesans yaps\u0131n, bu y\u0131k\u0131l\u0131p kurulu\u015flar hep birer tarihsel devrimdir. B\u00fct\u00fcn antika tarih bu tarihsel devrim zembere\u011fiyle kurulup y\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n Muhammed de \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f Mekke\/Kurey\u015f medeniyetini, Yukar\u0131 barbar Medine barbarlar\u0131 ile y\u0131karak orijinal \u0130slam medeniyetini kurmu\u015f bir tarihsel devrim \u00f6nderidir. K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131 bu a\u015famada Muhammed ve \u0130slam dini \u00fczerine yo\u011funla\u015f\u0131r. Kendi deyimiyle Kur\u2019an<\/em>\u2019\u0131 sat\u0131r sat\u0131r inceleyerek ilerler.<\/p>\n \u201cHz. Muhammed ise, \u0130brahim atas\u0131ndan 2500 y\u0131l kadar sonra \u00e7oktan kentle\u015fmi\u015f Arap toplumunu G\u00fcney Ticaret Yolu \u00fczerinde medeniyete ge\u00e7irmekle kalmaz; uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc bir medeniyet yaratabilmenin temellerini atar…<\/p>\n \u201cBu kadarc\u0131k bir tarihsel senteze ula\u015fam\u0131yorsak e\u011fer; k\u00fct\u00fcphaneler dolusu uzmanl\u0131klar\u0131m\u0131z, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m\u0131z, onlarca y\u0131ll\u0131k nas\u0131rc\u0131l: d\u00f6n\u00fcp d\u00f6n\u00fcp ayn\u0131 \u015feyi okuyan emeklerimiz ne i\u015fe yarar?<\/p>\n \u201cBu tarihsel geli\u015fi kabaca olsun sentezle\u015ftirmemek s\u00f6z\u00fc bile fazla; h\u00e2l\u00e2 bu t\u00fcr yorumlara y\u00f6neli\u015f, bu t\u00fcr yorumlarda yo\u011funla\u015fma bile yok denebilir.<\/p>\n \u201cTart\u0131\u015fmalar bu y\u00f6nde geli\u015febilirse, peygamberler veya dinler de yerli yerlerine oturabilir; gereksiz toplumsal ve ki\u015fisel hezeyanlar k\u0131sa kesilip \u00fcretim ve yarat\u0131c\u0131l\u0131k yar\u0131\u015f\u0131na ge\u00e7ilebilir.\u201d (s.32-33)<\/p>\n \u201cBarbara Araplarda Bedevi denirdi. Hemen t\u00fcm kom\u00fcnc\u00fcl gelenekleri g\u00fc\u00e7l\u00fcce ta\u015f\u0131yorlard\u0131. \u0130nand\u0131klar\u0131na, \u00e7\u0131karlar\u0131na, \u00f6l\u00fcm\u00fcne inan\u0131rlard\u0131. Ancak beyinleri de yenili\u011fe o kadar a\u00e7\u0131k, tertemizdi. \u0130nan\u0131\u015flar\u0131 vah\u015fi \u00e7a\u011flardan kalma totemizme, animizme, ana tanr\u0131lara, baba tanr\u0131lara, do\u011fa tanr\u0131lar\u0131na dek uzanan putataparl\u0131k idi. Ama \u2018Allah\u2019\u0131 \u0130brahim\u2019den nakil ile \u00f6\u011frenmi\u015flerdi. Daha kesin hatlar\u0131yla, Muhammed, \u00e7oktanr\u0131l\u0131l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 tektanr\u0131 fikrini benimsemekle kalmad\u0131, bu anlay\u0131\u015f\u0131 zenginle\u015ftirdi. Arap halk\u0131 temiz zek\u00e2s\u0131yla bu \u00fcst\u00fcn tektanr\u0131 fikirlerine sar\u0131lmakta gecikmedi. \u00c7\u00fcnk\u00fc pratik \u00e7\u0131kar\u0131 bu zengin teorik geli\u015fime paralel geli\u015fiyordu. Tarihi geli\u015fim, Muhammed\u2019in tektanr\u0131 kavray\u0131\u015f\u0131ndaki zenginli\u011fi hakl\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131nca, G\u00fcney Ticaret Yolu \u00fczerindeki Arabistan halk\u0131 lehine h\u0131zland\u0131k\u00e7a, Araplar da gecikmi\u015f olarak tektanr\u0131 inan\u0131\u015flar\u0131n\u0131 Muhammed\u2019in zengin kavray\u0131\u015f\u0131na ula\u015ft\u0131rd\u0131lar. \u00d6nce ezberlediler sonra onlarca y\u0131l i\u00e7inde Allah d\u00fc\u015f\u00fcncelerini tarihsel determinizme yakla\u015ft\u0131rd\u0131lar. \u015e\u00fcphesiz ki bu hep fakir fukaralar ve kom\u00fcn gelenekleri i\u00e7inde tutunup, k\u00e2h iktidar, k\u00e2h muhalefet olarak geli\u015fti. Azg\u0131n tefeci bezirgan ve modern \u00e7a\u011f\u0131n kapitalist \u0130slaml\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ula\u015ft\u0131. \u015eimdi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu zengin kavray\u0131\u015f, hemen hi\u00e7bir \u015fey ifade etmeksizin de olsa kullan\u0131lm\u0131yor bile. \u0130\u00e7ten, temiz, fakir halk \u00e7ocuklar\u0131, i\u00e7lerindeki en insanc\u0131l kolektif duygular\u0131yla bu isimleri (Allah kavray\u0131\u015f\u0131n\u0131) \u00f6zde\u015ftirseler de; bunlar s\u0131n\u0131fl\u0131 toplum cehenneminin sahtekar \u0130slam gericili\u011fi i\u00e7inde savrulup eritilip t\u00fcketiliyor; bilin\u00e7alt\u0131na bast\u0131r\u0131l\u0131yorlar.\u201d (s.38)<\/p>\n <\/p>\n Allah\u2019\u0131n 99 ismi ne anlama geliyor?<\/em><\/strong><\/p>\n Kur\u2019an<\/em> incelemesini \u00f6ncelikle kitapta var olan t\u00fcm surelere yay\u0131lm\u0131\u015f bi\u00e7imde g\u00f6r\u00fclen Allah\u2019\u0131n isimleri \u00fczerinde yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131r ve oradan yorumlar. Yorumunun esas\u0131, Kur\u2019an<\/em> ve onun m\u00fcellifi olan Muhammed\u2019in evrim ve determinizm ile olan ba\u011f\u0131n\u0131 bulup sergilemektir. Esma\u00fcl H\u00fcsna (Allah\u2019\u0131n g\u00fczel isimleri) denilen 99 ismi tek tek yorumlar ve o isimlerin nas\u0131l evrim ve determinizm anlam\u0131na geldiklerini a\u00e7\u0131kl\u0131kla belirtir. Biz buraya birka\u00e7 tanesini \u00f6rnek olarak alal\u0131m:<\/p>\n \u201cHuvall\u00e2h\u00fcllezi l\u00e2 ilahe ill\u00e2 h\u00fb<\/strong>: Allah\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn di\u011fer adlar\u0131n\u0131 kendinde toplayan adlar ad\u0131d\u0131r: \u0130sm-i \u00e2zam<\/strong>: En y\u00fcce ismidir. \u015eu manaya gelir: O \u00f6yle bir Allah\u2019t\u0131r ki, ondan ba\u015fka tap\u0131lacak hi\u00e7bir nesne, il\u00e2h yoktur.<\/p>\n \u201cTarihsel determinizm veya do\u011fan\u0131n ve toplumun kanunlar\u0131: Evrim \u00f6yle y\u00fcce bir geli\u015fimdir ki, her \u015feyi kapsar; her \u015feyle say\u0131s\u0131z \u00f6rg\u00fcs\u00fcn\u00fc kurarak ilerler. Onu ne kadar inceleyip ara\u015ft\u0131rsak tam olarak ele ge\u00e7iremeyiz. Ancak gidi\u015f kanunlar\u0131n\u0131 yakalay\u0131p, onlara s\u00fcrekli uyum yapmaya \u00e7al\u0131\u015fabiliriz. Bu \u00e7abalar\u0131m\u0131z ona tapma olmasa da, tapmaya benzer bir korku, sayg\u0131, dikkat i\u00e7erir ve gerektirir. Bu y\u00fczden ondan ba\u015fka korkulacak, duyumda kusur etmemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacak hi\u00e7bir nesne abart\u0131lamaz. Yani para-pul-a\u015fk-ideoloji-teori-insan-do\u011fa akl\u0131m\u0131za ne gelirse her \u015fey tarihsel determinizmin kapsad\u0131\u011f\u0131 par\u00e7alar\u0131d\u0131r sadece. Mesele onu topyek\u00fbn kavramak ve uyum yapma \u00e7abas\u0131n\u0131 s\u00fcrekli art\u0131rmakt\u0131r. Yoksa herhangi bir yans\u0131mas\u0131n\u0131, par\u00e7as\u0131n\u0131 abartarak tap\u0131n\u00e7la\u015ft\u0131rmak de\u011fil.<\/p>\n \u201cDo\u011fan\u0131n insanl\u0131kla birlikte ak\u0131\u015f\u0131, \u00f6yle ak\u0131l almaz bir d\u00fczenlilikte i\u015fler ki, onu topyek\u00fbn hisseden modern bilimadamlar\u0131n\u0131 bile kendisine secde ettirip \u2018Allah\u2019 dedirtirse; y\u00fczlerce y\u0131l \u00f6ncesindeki a\u015firet \u00e7ocu\u011fu Muhammed\u2019e daha koyu bir mistisizm i\u00e7inde benzer duygu ve sezileri ya\u015fatabilir.\u201d (s.38-39)<\/p>\n Yine arka arkaya gelen, birbirinin diyalektik z\u0131dd\u0131ym\u0131\u015f gibi olan iki ismi de alal\u0131m buraya:<\/p>\n \u201cEl Gaffar<\/strong>: B\u00fcy\u00fck affedicidir.<\/p>\n \u201cEvrimin tolerans\u0131 boldur. Do\u011fada ve toplumda ak\u0131\u015f\u0131n bin bir olana\u011f\u0131 bulunur. Yine de bu f\u0131rsatlar evrimin kanunlar\u0131 gere\u011fidir. \u0130nsan bunlar\u0131 bilince \u00e7\u0131kar\u0131rsa, bu toleranslar i\u00e7inde<\/p>\n \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fcz hi\u00e7bir problem olamaz. Do\u011fa ve toplum kanunlar\u0131na uyum pek kolay pek ucuzdur asl\u0131nda. \u00c7\u00fcnk\u00fc zaten onun kanunlar\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f\u0131zd\u0131r. Uyum zorluklar\u0131 sadece o kanunlardan uzakla\u015fmam\u0131zla ilgilidir.<\/p>\n \u201cEl Kahh\u00e2r<\/strong> [Kahredici, yok edici]: \u0130stedi\u011fini yapar; hakimdir.<\/p>\n \u201cTarihsel determinizme kar\u015f\u0131 durdu\u011fumuz zaman bile, onun kanunlar\u0131na uyarak bunu ba\u015far\u0131r\u0131z. Ama bu ona hakim oldu\u011fumuzu de\u011fil, tam tersine onun gazab\u0131na daha fazla u\u011frayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6sterir. Enerjide G\u00fcne\u015f\u2019e y\u00f6nelmemek, toplumda halka y\u00f6nelmemek, sand\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck cezalar\u0131 saklar. Do\u011fay\u0131 ve toplumu kapitalist \u00e7\u0131karlar u\u011fruna i\u011fdi\u015f ve talan etmek, ki\u015fi m\u00fclkiyeti azg\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131n yan\u0131na k\u00e2r kalamaz. Cezas\u0131n\u0131 insanl\u0131kla birlikte onlar da \u00e7ekiyor; daha da \u00e7ekecekler. Ki o zaman evrimin kanunlar\u0131na Kur\u2019an<\/em>\u2019\u0131n dedi\u011fi gibi: \u2018zerrece sap\u0131tmadan\u2019 uymaktan ba\u015fka \u00e7are olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclecek…\u201d (s.41)<\/p>\n Burada \u00f6rnekledi\u011fimiz bi\u00e7imde 99 ismin t\u00fcm\u00fcn\u00fc de determinizm ve evrim a\u00e7\u0131s\u0131ndan inceler K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131 ve Muhammed\u2019in o e\u015fsiz sezgisini selamlar. \u0130simler meselesini bitirmeden, m\u00fclkiyetle ili\u015fkili olan ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczle de ili\u015fkilendirdi\u011fi son bir isim yorumu daha alal\u0131m:<\/p>\n \u201cMalik\u2019\u00fcl M\u00fclk: <\/strong>M\u00fclk\u00fcn ezeli ebedi sahibidir.<\/p>\n \u201cS\u0131n\u0131fl\u0131 topluma \u00e7\u00f6z\u00fclen bedevi Medineli Mekkeli fakir fukara, ipotek alt\u0131nda yoksulla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f k\u00f6yl\u00fc, esnaf ve z\u00fc\u011f\u00fcrt bezirg\u00e2nlar\u0131n, ganimet, mal m\u00fclk g\u00f6steri\u015f d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fcklerini g\u00f6rd\u00fck\u00e7e; Muhammed derinden sars\u0131l\u0131p \u00fcz\u00fcl\u00fcyordu. Kuraca\u011f\u0131 yeni \u0130slam medeniyeti de \u00f6ncekiler gibi bu ars\u0131z maddiyat\u00e7\u0131l\u0131k i\u00e7inde \u00e7\u00f6kecek miydi? S\u0131k s\u0131k ayetlerde azarlayarak, korkutarak uyard\u0131. Ama en \u015fiddetlisi Enfal s\u00fcresiyle oldu: \u2018Ganimet Allah\u2019\u0131n ve peygamberinindir\u2019 keskin sava\u015f kom\u00fcnizmi h\u00fckm\u00fc bildirilmi\u015ftir. Bu h\u00fckm\u00fc sonradan esnetmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc medeniyeti yay\u0131l\u0131rken ki\u015fi m\u00fclk\u00fc geli\u015fimini gemlemek olanaks\u0131z kald\u0131\u011f\u0131 gibi, bentledik\u00e7e selle\u015fiyordu. G\u00f6zleri doyar da belki maneviyata, \u0130slam\u2019\u0131n dediklerine uyarlard\u0131…<\/p>\n \u201cMuhammed\u2019in iyi dilekleri, H\u00fclafay\u0131 Ra\u015fidiyn, cennetle mu\u015ftulanm\u0131\u015f d\u00f6rt halife devri kadar, bir \u00e7eyrek y\u00fczy\u0131ldan biraz a\u015f\u0131r\u0131 tuttu. Mekke\u2019nin Ebu Sufyan bezirg\u00e2nlar\u0131-tefecileri iktidar\u0131 almakta gecikmediler ama yine de Allah\u2019\u0131n, kamunun mallar\u0131n\u0131 \u00f6zelle\u015ftirmeleri kolay olmad\u0131. \u0130slam yava\u015f yava\u015f bezirg\u00e2nla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Muhammed\u2019in m\u00fclk Allah\u2019\u0131nd\u0131r prensibi yelle yuf oldu, i\u00e7i bo\u015falt\u0131ld\u0131.<\/p>\n \u201cGer\u00e7ek de\u011fi\u015fti mi?<\/p>\n \u201cAradan y\u00fczlerce y\u0131l ge\u00e7ti, azg\u0131n bezirg\u00e2nl\u0131k yerini azg\u0131n finans kapitalizme b\u0131rakt\u0131. D\u00fcnya mal\u0131, Allah mal\u0131, durmadan ki\u015fi m\u00fclk\u00fcne dev\u015firildi, dev\u015firiliyor…<\/p>\n \u201cMuhammed\u2019den 700 y\u0131l sonra gelen \u0130bn Haldun; Muhammed\u2019in geleneklerle, naklen al\u0131p kendi akl\u0131yla sezdiklerini de geleneklerle Allah\u00e7\u0131l\u0131\u011fa tabi tutarak koyduklar\u0131n\u0131, ak\u0131lla nakili ay\u0131rarak ger\u00e7eklerle koymak zorunda kald\u0131. Ger\u00e7ek bir kez daha hat\u0131rlat\u0131ld\u0131: Mala m\u00fclke d\u00fc\u015fen medeniyetler, toplumlar \u00e7\u00fcr\u00fcy\u00fcp bat\u0131yorlard\u0131. Kamu mal\u0131na, kolektif aksiyona, gelenekle olsa da de\u011fer veren, de\u011feri i\u00e7inde ta\u015f\u0131yan g\u00f6\u00e7ebeler, yerle\u015fikler durumlar\u0131n\u0131 bozmad\u0131k\u00e7a daha canl\u0131 ve uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc medeniyetler, devletler geli\u015ftiriyorlard\u0131…<\/p>\n \u201cMuhammed\u2019den 1200 y\u0131l sonra gelen Marx-Engels ayn\u0131 \u015feyi \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler temelinde, kapitalist toplumun geli\u015fim bi\u00e7imiyle koydu, modern sosyalizmi m\u00fcjdeledi.\u201d (s.58)<\/p>\n <\/p>\n Bir tarihsel maddecinin Kur\u2019an tefsiri<\/em><\/strong><\/p>\n Kitab\u0131n bundan sonraki b\u00f6l\u00fcmlerinde de Muhammed\u2019in determinizmi sezi\u015fi, kom\u00fcn\u00fcn ve kutsalla\u015ft\u0131rman\u0131n k\u00f6klerine inilerek ve Kur\u2019an<\/em> s\u00fbreleri tek tek incelenerek yorumlan\u0131r. Tamam\u0131n\u0131 kitapta okuyaca\u011f\u0131n\u0131z bu de\u011ferlendirmeler bir sosyalistin bilincinden \u00e7\u0131km\u0131\u015f olmalar\u0131yla de\u011fer kazan\u0131yorlar. T\u00fcrkiye sosyalist hareketinin en verimli teorisyeni olan K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kimsenin giri\u015femedi\u011fi bu de\u011ferli yorumculuk konusunda \u0130slami kesimden, Antikapitalist M\u00fcsl\u00fcman olarak bilinen Recep \u0130hsan Elia\u00e7\u0131k\u2019\u0131n de\u011ferlendirmesini aktararak bitirelim yaz\u0131m\u0131z\u0131:<\/p>\n \u201cS\u0131rf bu \u00e7aban\u0131n Kur\u2019an<\/em> tefsiri a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011feri var m\u0131d\u0131r? Vard\u0131r.<\/p>\n \u201c\u00c7\u00fcnk\u00fc Kur\u2019an<\/em>\u2019\u0131n tefsir edilmesi, sadece Kur\u2019an<\/em> m\u00fcminlerine mahsus olamaz. Kald\u0131 ki K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131\u2019n\u0131n \u015fa\u015fmaz bir \u015fekilde m\u00fcmini oldu\u011fu \u015feyin Tarihsel Determinizm yani evrim kanunlar\u0131; do\u011fan\u0131n ve toplumun olu\u015f ve bozulu\u015f yasalar\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu \u00f6yle baki (ebedi) bir kanundur ki Muhammed\u2019in kutsalla\u015ft\u0131rma s\u00fcrecindeki \u2018Allah\u2019 bile bu ebedili\u011fin gelip ge\u00e7ici bir an\u0131n\u0131 ifade eder. Marx-Engels\u2019in maddi kutsalla\u015ft\u0131rma s\u00fcrecindeki \u2018Tarihsel maddecilik\u2019 ile ayn\u0131d\u0131r\u2026 Proses (s\u00fcre\u00e7) birinde Allah-Kitap-Peygamber olarak di\u011ferinde Arz-Talep-Fiyat kanunlar\u0131 olarak dile gelip konu\u015fuyor.<\/p>\n \u201cK\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131\u2019y\u0131 bu noktada inan\u00e7l\u0131 bir m\u00fcmin olarak rahatl\u0131kla g\u00f6rebiliriz. \u00c7\u00fcnk\u00fc inand\u0131\u011f\u0131, g\u00fcvendi\u011fi, de\u011fi\u015fmez ve \u015fa\u015fmaz kabul etti\u011fi bir \u015fey var. Ona \u2018Tarihsel Determinizm\u2019 veya Evrim Kanunlar\u0131 ya da Do\u011fan\u0131n ve Toplumun Gidi\u015f Kanunlar\u0131 demektedir\u2026\u201d<\/p>\n \u201c\u2026G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131 tefsiri tabiat olaylar\u0131na uyumu esas alan, do\u011falc\u0131, ekonomi-politik tefsirdir. Bu haliyle \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihi i\u00e7inde Mutezile d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri Nazzam ve Cahiz\u2019in do\u011fa ve akla dayal\u0131 tefsiri, Farabi ve \u0130bn R\u00fc\u015fd\u2019un do\u011falc\u0131 felsefeleri ile \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda Muhammed \u0130kbal, Seyyid Ahmed Han, Ali \u015eeriati, Muhammed Mahmud Taha, Cabiri ve Hasan Hanefi tefsirlerinin kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 bir tarz\u0131 vard\u0131r.\u201d (Recep \u0130hsan Elia\u00e7\u0131k, K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131 \u201cSempozyumu\u201dna sundu\u011fu bildiriden)<\/p>\n T\u00fcrkiye sosyalizminin bu en b\u00fcy\u00fck teori ve pratik ustas\u0131n\u0131n 42. \u00f6l\u00fcm y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc anmalar\u0131 yap\u0131l\u0131yor. Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131 bu \u00f6nemli eseri yeniden okuyucuya sunmakla en anlaml\u0131 anmalardan birini yerine getirmi\u015f oluyor.<\/p>\n Fotoaltlar\u0131<\/strong><\/p>\n 1) en ba\u015fa kitab\u0131m\u0131z\u0131n g\u00f6rseli<\/u><\/p>\n 2) Hikmet K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131 1928\u2019de Haydarpa\u015fa Akliye asistan\u0131yken.<\/p>\n 3) K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131, 1929\u2019da cezaevi arkada\u015flar\u0131yla birlikte.<\/p>\n 4) 1933\u2019te doktor k\u0131yafetiyle kitap okurken.<\/p>\n 5) 1940\u2019lar \u00c7ank\u0131r\u0131 Cezaevi hat\u0131ras\u0131.<\/p>\n 6) fotoalts\u0131z<\/u><\/p>\n 7) \u00d6l\u00fcm\u00fcnden birka\u00e7 g\u00fcn \u00f6nce (1971).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u201cAllah-Peygamber-Kitap\u201d ba\u015fl\u0131ca iki noktaya yo\u011funla\u015f\u0131r. \u00d6ncelikle \u0130slam dininin \u00f6nc\u00fcl\u00fc, k\u00f6keni oldu\u011funu tespit etti\u011fi \u201c\u0130brahim Dini\u201d \u00fczerinde durur. Bu konuyu ayd\u0131nlatmak i\u00e7in de Tevrat\u2019\u0131 didik didik eder. Daha sonra Kur\u2019an ayetleri \u2018tarih tezi\u2019 \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda tek tek incelenir. Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131 bu \u00f6nemli eseri yeniden okuyucuya sunmakla \u00e7ok anlaml\u0131 bir i\u015f yap\u0131yor. 1935 y\u0131l\u0131. Dr. […]<\/p>\n","protected":false},"author":562,"featured_media":11877,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[154,38,28],"tags":[945,944,196,946,947],"class_list":["post-11872","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-117-sayi","category-dergi-sayilari","category-sosyal-bilimler","tag-allah-peygamber-kitap","tag-doktor","tag-hikmet-kivilcimli","tag-islam-tarihi","tag-materyalizm"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/3-002-300x196.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/4-002-300x202.jpg\")
kitap okurken.<\/figcaption><\/figure>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/6-002-184x300.jpg\")
<\/p>\n