{"id":11976,"date":"2014-08-01T21:47:02","date_gmt":"2014-08-01T18:47:02","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=11976"},"modified":"2018-05-14T17:26:44","modified_gmt":"2018-05-14T14:26:44","slug":"le-kapital-2-0-bir-elestiri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/08\/01\/le-kapital-2-0-bir-elestiri","title":{"rendered":"LE KAP\u0130TAL 2.0 -bir ele\u015ftiri-"},"content":{"rendered":"

Ufuk a\u00e7\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlemelerine ve te\u015fhislerine ra\u011fmen, Piketty\u2019nin yeni Marx oldu\u011funu iddia etmenin tek bir anlam\u0131 olabilir – Marx\u2019\u0131 okumamak ve bilmemek. Olduk\u00e7a kapsaml\u0131 verilere dayanarak data mining<\/strong> (veri avlama) y\u00f6ntemleriyle ger\u00e7ek do\u011fruya ula\u015fabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen Piketty\u2019nin analizi bu nedenle kapsam itibariyle ve daha \u00f6nemlisi ideolojik olarak s\u0131n\u0131rl\u0131 olmaya mahkumdur. Piketty, her ne kadar iktisadi modellemelere ve bu modellerin \u00f6n kabullerine ihtiyatla yakla\u015fsa da, sahip oldu\u011fu sosyal bilimci hassasl\u0131\u011f\u0131, meselenin modellenerek a\u00e7\u0131klanmas\u0131 gereken makro noktalar\u0131n\u0131 es ge\u00e7mesine neden oluyor.<\/em><\/p>\n

Thomas Piketty\u2019in orijinal Frans\u0131zca edisyonu 2013\u2019te, daha \u00e7ok ses getiren \u0130ngilizce edisyonu 2014\u2019te yay\u0131nlanan \u201c21. Y\u00fczy\u0131lda Anapara\u201d (Le Capital au XXIe si\u00e8cle<\/em>) adl\u0131 kitab\u0131, gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131ndaki adaletsizlik ile anapara ve servetten elde edilen gelirin y\u00fczy\u0131llar boyunca nas\u0131l artt\u0131\u011f\u0131 gibi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn sosyopolitik yap\u0131s\u0131n\u0131 bilfiil ilgilendiren sorunlar\u0131 analitik bir \u015fekilde inceleyerek berrakla\u015ft\u0131rmaya ve basitle\u015ftirmeye; getirdi\u011fi \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileriyle de bu basitli\u011fi muhafaza etmeye \u00e7al\u0131\u015fan kapsaml\u0131 bir kitap. Kitab\u0131n ne kadar ses getirdi\u011fi, yazar\u0131n bilhassa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ABD turnesinde yaratt\u0131\u011f\u0131 sansasyon ve medya ilgisi malum (\u00f6rne\u011fin Lib\u00e9ration<\/em> gazetesine g\u00f6re, Piketty ABD\u2019de bir s\u00fcperstard\u0131r). Kitap, \u015f\u00fcphesiz medyatik olmas\u0131n\u0131n \u00f6tesinde de siyasal ve kuramsal bir ilgiyi hak ediyor.<\/p>\n

\"\"
Piketty kitab\u0131nda sermayenin gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131nda yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 adaletsizlik sorununu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in \u00f6neriler geli\u015ftiriyor.<\/figcaption><\/figure>\n

\u00d6zetlemek gerekirse, eser, ekonometrik istatistiklerle sermayenin son y\u00fczy\u0131ldaki gidi\u015fat\u0131n\u0131, yaratt\u0131\u011f\u0131 servet yo\u011funla\u015fmalar\u0131n\u0131 ve buna ba\u011fl\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kan gelir u\u00e7urumunu tarihsel bir \u00e7er\u00e7evede analitik y\u00f6ntemlerle anlatan, sonras\u0131nda da sermayenin gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131nda yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 adaletsizlik sorununu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in de k\u00fcresel bir sermaye vergisi \u00f6nerisi getiren bir \u00e7al\u0131\u015fma. Kitab\u0131n ne kadar emek yo\u011fun oldu\u011fu, kulland\u0131\u011f\u0131 verileri toplamak i\u00e7in ne kadar derin ve kapsaml\u0131 ar\u015fiv taramas\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hemen fark ediliyor. Daha da \u00f6nemlisi, daha d\u00fcne kadar ekonomistlerin ellerinde olmayan derinlikte, ayr\u0131nt\u0131larla dolu veritabanlar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 (her ne kadar Financial Times<\/em>, Piketty\u2019nin grafiklerine ve verilerine itiraz etmi\u015f olsa da), bu kitab\u0131 \u00f6nemli k\u0131lan di\u011fer bir etmen.<\/p>\n

Bu yaz\u0131da, Piketty\u2019nin kitab\u0131n\u0131 ele\u015ftirel bir \u00e7er\u00e7eveden de\u011ferlendirirken (k\u0131saca kitab\u0131 21YA<\/em> olarak anal\u0131m), vah\u015fi kapitalizmi kontrol etmek i\u00e7in \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen kimi y\u00f6ntemleri tekrar ele alacak, sosyopolitik ve kuramsal zeminde bu \u00f6nerilerin ve tezlerin nas\u0131l i\u015fleyece\u011fini anlamaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. Bu s\u00fcre\u00e7te akl\u0131m\u0131zda \u015fu soru olacak: Gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131ndaki e\u015fitsizli\u011fi devlet gibi merkezi bir otorite olmadan nas\u0131l engelleyebiliriz?<\/strong> Bu soru, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ekonomik sisteminde \u201cservet d\u00fc\u015fman\u0131\u201d olmadan, kitlelerin deste\u011fini alarak, ekonomik sistemi korkutucu bir \u015fekilde sarsmadan, sermayeyi ki\u015fiden al\u0131p devlete vermek gibi ad hoc<\/em> \u00e7\u00f6z\u00fcmlere yeltenmeden, zenginli\u011fi ve servet birikimini, sonuca de\u011fil de nedene odaklanarak\u00a0 nas\u0131l \u201ckontrol edebilece\u011fimiz\u201d sorusunu yan\u0131tlamadan \u00f6nce at\u0131lmas\u0131 gereken ilk ad\u0131mlardand\u0131r.<\/p>\n

Devleti ele ge\u00e7irmi\u015f kapitalizmle m\u00fccadele etmek<\/strong><\/p>\n

Amerikan r\u00fcyas\u0131<\/strong> kapitalizm \u015f\u00f6yle i\u015fler. \u00dcniversitede okurken, yurt odan\u0131zda bir iki arkada\u015f\u0131n\u0131zla beraber, bir internet sitesi yarat\u0131rs\u0131n\u0131z. Site, sadece kullan\u0131c\u0131lar\u0131n y\u00fckledikleri verileri bar\u0131nd\u0131racak \u015fekilde tasarlan\u0131r, bir iki ufak tefek bilgi d\u0131\u015f\u0131nda bu internet sitesinin i\u00e7eri\u011fini siz haz\u0131rlamazs\u0131n\u0131z. Sitenize, \u00f6ncelikle sadece kendi \u00fcniversitenizdeki \u00f6\u011frencilerin \u00fcye olmas\u0131na izin verirsiniz. Sonra, gitgide b\u00fcy\u00fcy\u00fcp ilgi \u00e7eken bu sistemi, \u00f6nce di\u011fer \u00fcniversite \u00f6\u011frencilerine, sonra da t\u00fcm internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n eri\u015fimine a\u00e7ars\u0131n\u0131z. Ad\u0131m ad\u0131m, gerek icat etti\u011finiz sistemin neredeyse tek olmas\u0131 sayesinde, gerekse medyayla ili\u015fkilerinizin iyi olmas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak, kurdu\u011funuz internet sitesinin kullan\u0131c\u0131 say\u0131s\u0131 da son on y\u0131lda 1 milyondan 1,1 milyara \u00e7\u0131kar. Kurdu\u011funuz site sayesinde 30 ya\u015f\u0131nda 25 milyar dolarl\u0131k bir servetiniz olur. Dahas\u0131 bu servet, maa\u015f\u0131n\u0131z\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 de\u011fildir, zira \u015firketinizde sadece 1 dolarl\u0131k sembolik bir maa\u015fla \u00e7al\u0131\u015fmaktas\u0131n\u0131zd\u0131r. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck, borsadaki ba\u015far\u0131n\u0131z da bu servetin birincil nedeni de\u011fildir. \u015eirketinizin hisse de\u011feri 38 Dolar\u2019dan, ancak 60 Dolar\u2019a \u00e7\u0131kabilmi\u015ftir, ine \u00e7\u0131ka. (1) Nihayetinde, ak\u0131ll\u0131 ve yarat\u0131c\u0131 bir veledin, \u015fans\u0131n ve h\u0131rs\u0131n da epeyce yard\u0131m\u0131yla, insanlar\u0131n \u201cg\u00f6n\u00fcll\u00fc olara\u201d i\u015ftirak etti\u011fi bir internet sitesi sayesinde, 30 ya\u015f\u0131nda 25 milyar dolar servetinin olmas\u0131n\u0131 nas\u0131l \u201cengelleriz\u201d?<\/p>\n

21YA<\/em>, bu ve benzeri durumlarda, gelir u\u00e7urumunun bu kadar a\u00e7\u0131labildi\u011fi bir devirde, sermayenin nas\u0131l kontrol edilebilece\u011fini, tarihsel veriler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda \u00e7\u00f6z\u00fcmleyip, nispeten merkeziyet\u00e7i, vergi temelli bir \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerisinde bulunuyor. Piketty\u2019nin neo-sosyalist yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 anlayabilmek i\u00e7in, spektrumun tamamen z\u0131t ucunda yer alan ba\u015fka bir siyasi alg\u0131yla mukayesesini \u00f6nemli g\u00f6r\u00fcyorum. Zira gelir vergisini h\u0131rs\u0131zl\u0131k olarak g\u00f6ren anarko-kapitalist \/ liberter yakla\u015f\u0131m\u0131 anlamadan ve yad etmeden, kapital\/izm \u00fczerine yaz\u0131lan bir kitab\u0131 kavramak zordur. Bu vesileyle, yeni-sol ya da neo-sosyalizm d\u0131\u015f\u0131nda da, devleti ele ge\u00e7irmi\u015f kapitalizme y\u00f6nelik insanc\u0131l, makul ve rasyonel alternatifler olabilece\u011fini an\u0131msamam\u0131z gerekiyor. Dahas\u0131, bu alternatifleri mukayese etmeden her iki tezi de yeteri kadar geli\u015ftiremez, bu tezlerin eksiklerini g\u00f6remez, haydi biraz Hegelci olal\u0131m, arzulanan senteze de ula\u015famay\u0131z. Bu anlamda \u00f6zetlemek gerekirse, devleti ele ge\u00e7irmi\u015f kapitalizmle<\/strong> m\u00fccadele etmenin iki yolu vard\u0131r. Birincisi, devleti ele ge\u00e7iren kapitalizmi ala\u015fa\u011f\u0131 edip yerine daha \u201ciyisini\u201d koymak, en k\u00f6t\u00fc ihtimalle de bu kapitalizmin vah\u015fili\u011fini t\u00f6rp\u00fclemektir. \u0130kincisi de, ele ge\u00e7irilecek devleti ortadan kald\u0131rmak, yerine daha adil ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc bir \u015fey koymaya \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r. Ama, her iki analizin de ortak ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131, kapitalizmin devleti ele ge\u00e7irmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Ba\u015fka \u015fekilde ifade etmek gerekirse, anarko-kapitalizme g\u00f6re, devlet zaten kapitalizm taraf\u0131ndan ele ge\u00e7irilmek i\u00e7in var edilmi\u015ftir, kapitalizmin zul\u00fcmlerinin \u00e7o\u011fu kapitalizmin elinde devlet gibi bir g\u00fc\u00e7 olmas\u0131ndan kaynaklan\u0131r. K\u0131sacas\u0131, kapitalizmi kontrol alt\u0131na alman\u0131n bir yolu devlet\u00e7ilikse, di\u011fer yolu da devletsizliktir. Bu hususlar\u0131 an\u0131msamak 21YA<\/em>\u2019y\u0131 okumadan \u00f6nce \u00f6nemlidir. Zira, Piketty dahil olmak \u00fczere neo-sosyalizmin, Frans\u0131z Sosyalist Partisi\u2019nden tutun da \u0130ngiliz \u0130\u015f\u00e7i Partisi\u2019ne dek s\u00fcregiden yeni m\u00fcreffeh sosyal devlet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n birincil tezi budur: kapitalizmi gerek y\u00fcksek vergilerle, gerekse sosyal devlet politikalar\u0131yla ehlile\u015ftirmek.<\/p>\n

\"\"Ancak burada, kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 olan, bu stratejinin temel ve devrimci bir yenilik getirmedi\u011fi, devlet\u00e7i sosyalizmi upgrade<\/strong> ederek, Sosyalizm 2.0<\/strong> edas\u0131yla g\u00fcndeme getirmesidir. Mekanizma gerek k\u00fcresel vergi talebiyle olsun, gerek uluslararas\u0131 finans hareketlerinin kontrol\u00fc olarak olsun, de\u011fi\u015fmemektedir. Bu merkeziyet\u00e7ili\u011fin ister istemez, analitik<\/strong> ve a priori<\/em> bir \u015fekilde yozla\u015fmaya ve verimsizli\u011fe ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin t\u0131rpanlanmas\u0131na yol a\u00e7abilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeden, alternatif ekonomik politikalar \u00fcretmek dar ve tek boyutlu bir d\u00fc\u015f\u00fcnce dinami\u011fi yaratacakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, Piketty\u2019yi okurken, akl\u0131m\u0131zda tutmam\u0131z gereken iki \u00f6nemli anekdot var.<\/p>\n

1) \u015eu anda i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z sistem, sadece kapitalizm de\u011fil, devleti ele ge\u00e7irmi\u015f kapitalizmdir.<\/p>\n

2) K\u00fcreselle\u015fen ekonomide, t\u0131pk\u0131 devletlerin \u015fiddet erkinin sonu olmamas\u0131 gibi, \u015firketlerin biriktirebilece\u011fi anaparan\u0131n ve servetin de neredeyse sonu yoktur.<\/p>\n

Bu \u015fartlar alt\u0131nda, gelir u\u00e7urumunu nas\u0131l \u00e7\u00f6zebiliriz? 21YA<\/em>, yukar\u0131daki ikinci maddeye yo\u011funla\u015farak bu sorunu analiz ediyor. Ancak, birinci maddeyi ihmal ederek kapitalizmin devlet gibi bir merkezi erk taraf\u0131ndan korunmad\u0131k\u00e7a var olamayaca\u011f\u0131 varsay\u0131m\u0131na (ya da tezine) neredeyse hi\u00e7 de\u011finmiyor. Bu minvalde ba\u015fat sorumuzu bu sefer tersten soral\u0131m: devlet zoru ve bask\u0131s\u0131 olmadan, acaba bir patronun i\u015f\u00e7isinin 50 kat\u0131 kazanmas\u0131na kim g\u00f6z yumabilir?<\/p>\n

Kapitalizmin Birinci Ana Kanunu<\/strong><\/p>\n

Anapara birikiminin, enflasyonla ve ekonomik b\u00fcy\u00fcme oran\u0131yla olan ili\u015fkisi, 21YA<\/em>\u2019n\u0131n \u00f6nemli sacayaklar\u0131ndan biri. Marx\u2019\u0131n tezlerini Piketty\u2019nin hat\u0131rlatmas\u0131yla tekrar g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alal\u0131m: uzun vadede kapitalizmde ya anaparadan gelir elde etme oran\u0131 gitgide d\u00fc\u015fer ve b\u00f6ylece sermaye biriktirilmez hale gelir, ya da sermayeyle servet gitgide daha da artar, u\u00e7urum daha da a\u00e7\u0131l\u0131r ve devrim i\u00e7in maddi ko\u015fullar\u0131 sa\u011flar. Bu noktada, geleneksel Marks\u00e7\u0131 ekonomik alg\u0131dan ayr\u0131larak, Piketty bize sosyalist devrimin sanayi devrimini bile do\u011fru d\u00fcr\u00fcst ya\u015famam\u0131\u015f \u201cfakir\u201d \u00fclkelerde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini an\u0131msat\u0131r. Mesele, ku\u015fkusuz sadece Marx\u2019\u0131n yan\u0131lmas\u0131 de\u011fil, kapitalizmin san\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan daha kuvvetli (ya da sosyalizmin san\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan daha zay\u0131f) olmas\u0131d\u0131r. Bu nedenle, anaparan\u0131n tarih i\u00e7inde, sava\u015f d\u00f6nemlerini saymazsak, gitgide kuvvetlenmesi, toplumlar\u0131 yeni aray\u0131\u015flara y\u00f6neltmi\u015ftir. Gelir vergisi de belki bu aray\u0131\u015f\u0131n en somut sonu\u00e7lar\u0131ndand\u0131r. Verginin \u201cyol, su, baraj\u201d olarak bize geri d\u00f6nmesinin \u00f6tesinde, 21YA<\/em> \u00e7er\u00e7evesinde en \u00f6nemli rol\u00fc toplumdaki s\u0131n\u0131f fark\u0131n\u0131 azaltmas\u0131d\u0131r. Az kazanan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck oranda, \u00e7ok kazanan\u0131n y\u00fcksek oranda vergi vermesi de bu toplumcu yakla\u015f\u0131m\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n

Bu minvalde, ultra-zenginlerin n\u00fcfustaki oran\u0131 ve sahip olduklar\u0131 m\u00fclk aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi if\u015fa eden can s\u0131k\u0131c\u0131 grafiklerle ve rakamlarla zaman\u0131n\u0131z\u0131 almayaca\u011f\u0131m. Hepimizin a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 a\u015fina oldu\u011fu bu tablo, \u00f6zellikle d\u00fcnya sava\u015flar\u0131ndan sonra daha da trajik bir hal alm\u0131\u015ft\u0131r. Kapitalizmin devleti daha da g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde ele ge\u00e7irmesi, bilhassa sars\u0131lan Amerikan r\u00fcyas\u0131n\u0131n B\u00fcy\u00fck Depresyon sonras\u0131 tekrar<\/strong> kendini canland\u0131rabilmesi, iki atom bombas\u0131na ra\u011fmen<\/strong> Japonya\u2019n\u0131n kalk\u0131nabilmesi, fa\u015fist diktat\u00f6rl\u00fcklerin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yenilgi sonras\u0131 Zimbabwe t\u00fcr\u00fc hiper-enflasyonla m\u00fccadele eden Almanya ve \u0130talya\u2019n\u0131n dahi<\/strong> tekrar m\u00fcreffeh olabilmesi kapitalizme olan g\u00fcveni tazelemi\u015ftir. Bu politik g\u00fcc\u00fc arkas\u0131na alan kapitalizm de gerek Thatcher\u2019ci\/\u00d6zal\u2019c\u0131 yeni sa\u011f ile, gerekse, sendikalizm kar\u015f\u0131t\u0131 siyasetiyle bir s\u00fcre i\u00e7in ge\u00e7ici zaferini ilan edebilmi\u015ftir. (2)\"\"<\/p>\n

Bu minvalde, sermaye ve zenginlik aras\u0131ndaki ba\u011f, 21YA<\/em>\u2019da basit ama etkili bir \u015fekilde betimleniyor. Piketty\u2019nin A<\/em> = F<\/em> x B<\/em> form\u00fcl\u00fc bu \u00e7er\u00e7evede milli zenginlik, faiz ve sermayenin milli gelirdeki rol\u00fcn\u00fc ifade ediyor. Milli zenginlik ile kas\u0131t, Gayr\u0131 Safi Milli Has\u0131ladan \u00e7e\u015fitli giderlerin, masraflar\u0131n, kullan\u0131m giderlerinin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131yla elde edilen rakamd\u0131r. Gayr\u0131 Safi Milli Has\u0131la, bir bakkal\u0131n y\u0131ll\u0131k has\u0131lat\u0131yken, milli zenginlik de bu has\u0131lattan bakkal d\u00fckkan\u0131n\u0131n ve mobilyalar\u0131n\u0131n eskime oran\u0131n\u0131 gibi giderlerin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131yla elde edilen rakamd\u0131r. Bu rakama, hem emek ve \u00e7al\u0131\u015fma sonucu elde edilen zenginlikler, hem de sermaye ve rant sonucu elde edilen zenginlikler dahil edilmektedir. Bu form\u00fclde, B<\/em> milli zenginli\u011fin y\u0131ll\u0131k gelire oran\u0131, F<\/em> faiz oran\u0131 (y\u00fczde olarak), dolay\u0131s\u0131yla da A<\/em> da sermayenin milli gelirdeki oran\u0131d\u0131r. Ku\u015fkusuz, bu form\u00fcl asl\u0131nda matematiksel limit<\/strong> kullanarak, zaman\u0131 ifade eden bir t<\/em> de\u011fi\u015fkenine ba\u011fl\u0131 olarak biraz daha karma\u015f\u0131k \u015fekillerde ifade edilebilir. Ancak, gerek kitab\u0131n gerekse bu makalenin amac\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan form\u00fcl\u00fc verildi\u011fi gibi ele almak yeterli. Piketty\u2019nin Kapitalizmin Birinci Ana Kanunu<\/strong> olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bu form\u00fcl \u015f\u00f6yle i\u015flemektedir. B<\/em> parametresi, geli\u015fmi\u015f bat\u0131 \u00fclkelerinde 1970\u2019lerde 2 ila 3 katken, 2010\u2019larda 4 ila 7 kata f\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Almanya, Fransa ve Britanya\u2019da 1870\u2019lerde yakla\u015f\u0131k 8 kat olan bu parametre, d\u00fcnya sava\u015flar\u0131 d\u00f6neminde dibe vurmu\u015f, ancak 1970\u2019lerden sonra kararl\u0131 ve s\u00fcrekli bir art\u0131\u015fa ge\u00e7mi\u015ftir. Bu gidi\u015fin s\u00fcrmesi halinde, 1870\u2019lerin Belle \u00c9poque<\/em>\u2019unun oranlar\u0131na, yani \u015fa\u015fal\u0131 zenginlik d\u00f6nemine ve s\u0131n\u0131fsal u\u00e7uruma, birka\u00e7 on y\u0131lda ula\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r. Piketty\u2019nin istatistiklerine g\u00f6re, 2010\u2019larda \u0130talya, Japonya ve Britanya\u2019da \u00f6rne\u011fin, ulusal servet, milli gelirin alt\u0131 kat\u0131d\u0131r. E\u011fer faiz de Britanya\u2019da y\u00fczde 5 olsayd\u0131, sermayenin ulusal gelirdeki pay\u0131, bu form\u00fcle g\u00f6re 6 x 5, yani y\u00fczde 30 olacakt\u0131. (3) Dolay\u0131s\u0131yla, bu form\u00fcl asl\u0131nda, \u201czengin\u201d ekonomilerde faizlerin neden d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011funu, sermayenin zenginlikteki oran\u0131n\u0131n neden nispeten d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011funu anlaman\u0131n bir yoludur.<\/p>\n

Bu form\u00fcl\u00fcn faydas\u0131 nedir? Bu form\u00fcl, bize dolayl\u0131 olarak kapitalist ekonomilerde milli zenginli\u011fin (yani B<\/em>\u2019nin) nas\u0131l artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131r. Yukar\u0131daki form\u00fcle g\u00f6re bunun iki y\u00f6ntemi vard\u0131r: 1) faizler d\u00fc\u015fecek, dolay\u0131s\u0131yla sermaye yat\u0131r\u0131m olarak rant d\u0131\u015f\u0131 sekt\u00f6rlere y\u00f6nelecek ve F<\/em> d\u00fc\u015fecek, 2) sermaye birikimi h\u0131zl\u0131ca artacak ve dolay\u0131s\u0131yla A<\/em> da artacakt\u0131r. Bu da halihaz\u0131rda geli\u015fmi\u015f ekonomilerde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz y\u00fczde birler mertebesinde s\u00fcregiden istikrarl\u0131 b\u00fcy\u00fcme oranlar\u0131, y\u00fczde 1-2\u2019yi bile bulmayan olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck faizler, \u00fcretimin Asya\u2019ya kayd\u0131r\u0131lmas\u0131 sonucu sermaye birikiminin daha da y\u00fckselmesi gibi g\u00f6zlemlerle peki\u015fmektedir.<\/p>\n

\u2018Bakkallar\u0131n birle\u015fmesi sistemi\u2019 nedir? <\/strong><\/p>\n

Piketty\u2019nin en b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131s\u0131, gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 e\u015fitsizli\u011finde, servet ve sermayenin, i\u015fg\u00fcc\u00fc ve eme\u011fe nazaran \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck rol\u00fc oldu\u011funu, sezgilerin ve ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmelerin \u00f6tesinde rakamsal ve istatistiki verilerle desteklemesidir. Bu da, sermayenin yo\u011funla\u015fmaya e\u011filimli oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini tekrar ortaya koymaktad\u0131r (en nihayetinde at\u00f6lyenizde g\u00fcnde 10 sandalye yapmak yerine fabrikan\u0131zda g\u00fcnde 10 bin sandalye yapmak daha verimli ve k\u00e2rl\u0131d\u0131r). Sermaye artt\u0131k\u00e7a, sermayenin kuvveti ve erki bu art\u0131\u015ftan da y\u00fcksek bir ivmeyle b\u00fcy\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla, sermayenin, eme\u011fe nazaran daha fazla kazanmas\u0131n\u0131n, kazan\u00e7 oran\u0131n\u0131 art\u0131rmas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli y\u00f6ntemi yo\u011funla\u015fmas\u0131d\u0131r: \u015eirketle\u015fmesi, holdingle\u015fmesi ve kartelle\u015fmesi, bu anlamda sadece b\u00fcy\u00fcme i\u00e7in de\u011fil, kazan\u00e7 oran\u0131n\u0131 art\u0131rmas\u0131 ve gelirinin katlanarak \u00e7o\u011falmas\u0131 i\u00e7in gereklidir. B\u00fcy\u00fck bir s\u00fcpermarketi \u201cb\u00fcy\u00fck\u201d yapan sadece anaparas\u0131n\u0131n mahalle bakkal\u0131ndan \u00e7ok daha fazla olmas\u0131 de\u011fil, bu b\u00fcy\u00fck anaparas\u0131n\u0131n oransal olarak daha fazla getirisi olmas\u0131d\u0131r (\u00f6rne\u011fin \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck miktarlarda toptan al\u0131\u015f yapan s\u00fcpermarket, bakkala g\u00f6re, kilo ba\u015f\u0131na kuru fasulyeye daha az \u00f6der veya g\u00fcnl\u00fck cirosunu bankaya yat\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda daha fazla faiz oran\u0131 al\u0131r).<\/p>\n

Bu g\u00f6zlemler asl\u0131nda \u00e7o\u011fu okura a\u015finad\u0131r. Bakkal \u00f6rne\u011finden devam etmek gerekirse, bu; bakkallar\u0131n birle\u015ferek (kooperativizm ilkesiyle ya da de\u011fil) \u015firketle\u015fmesinin ekonomik anlamda, b\u00fcy\u00fck hipermarketlerle ba\u015f etmelerinin tek yolu oldu\u011funu ifade eder. Kimi bat\u0131 \u00fclkelerinde bu marketleri g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn \"\"(Britanya\u2019daki coop marketleri gibi). Peki, birbiriyle iti\u015fip durarak hem kendilerine hem s\u0131n\u0131fsal temellerine zarar veren bakkallar neden birle\u015fmez? Bunun s\u0131n\u0131f bilinci noksanl\u0131\u011f\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda bir a\u00e7\u0131klamas\u0131 olabilir mi? Piketty\u2019nin bize an\u0131msatt\u0131klar\u0131 asl\u0131nda bu noktada \u00f6nemlidir: k\u00fc\u00e7\u00fck yat\u0131r\u0131mc\u0131n\u0131n i\u015fini iyi bilen \u201cyat\u0131r\u0131m dan\u0131\u015fman\u0131\u201d yoktur, risk alamamaktad\u0131r ve kazanc\u0131n\u0131 rekabet edecek kadar art\u0131ramamaktad\u0131r.<\/p>\n

\u00d6te yandan, bakkallar\u0131n birle\u015fmesi sistemi, asl\u0131nda Amerikan kapitalizminden tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z zincir d\u00fckkanlar (chain store) y\u00f6ntemidir. Amerika\u2019da neredeyse her benzin istasyonunda, her k\u00f6\u015fe ba\u015f\u0131nda bir Dunkin\u2019 Donuts \u00e7\u00f6rek\u00e7isini, bir Subway sandvi\u00e7\u00e7isini, benzer \u015fekilde her kasabada bir GAP ma\u011fazas\u0131n\u0131, her mahallede bir Walgreens market-eczanesini bulabilirsiniz. Bu \u015firketlerin hemen hepsinin \u00f6yk\u00fcs\u00fc de benzerdir. Mahalledeki sandvi\u00e7\u00e7i olarak ba\u015flayan maceralar\u0131, b\u00fcy\u00fcyerek, di\u011fer kentlerde \u015fubeler a\u00e7arak, marka standartlar\u0131 olu\u015fturarak, di\u011fer sandvi\u00e7 d\u00fckkanlar\u0131n\u0131 kendilerine kat\u0131p geni\u015fleyerek (ve kuvvetle muhtemel sigortas\u0131z ka\u00e7ak i\u015f\u00e7i \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131p s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn ivmesini de art\u0131rarak) devam etmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla, asl\u0131nda, McDonalds\u2019 ya da Dunkin\u2019 Donuts Amerika\u2019n\u0131n birle\u015fip g\u00fc\u00e7lenen sandvi\u00e7\u00e7isi, \u00e7\u00f6rek\u00e7isidir. Elbette, kooperatifle\u015fmek yerine \u015firketle\u015fmi\u015fler, insan ve hayvan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na \u00f6nem vermektense, k\u00e2r marj\u0131na \u00f6ncelik vermi\u015flerdir. Peki sormamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil: neden \u201cbiz iyi insanlar\u201d da benzer \u015fekilde \u00f6rg\u00fctlenerek, ama siyasi do\u011frulu\u011fu m\u00fcmk\u00fcn mertebe muhafaza ederek benzer ekonomik olu\u015fumlar ve kooperatifler olu\u015fturmuyoruz? (4) Buna verilecek aceleci yan\u0131t haz\u0131r: \u201cac\u0131mas\u0131z bir kapitalist olmad\u0131k\u00e7a, \u2018k\u00f6t\u00fc insanlar\u0131n\u2019 \u015feytani zekalar\u0131na, h\u0131rs\u0131zl\u0131k kabiliyetlerine sahip olmad\u0131k\u00e7a, iyi insanlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu kooperatifler iktisadi bir \u015fekilde bu kadar ba\u015far\u0131l\u0131 olamaz\u201d. Fakat, bu \u201cmazeretlerin\u201d, hele hele bilgi \u00e7a\u011f\u0131nda, art\u0131k inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Benzer \u015fekilde, bakkal kooperatiflerinin noksanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kapitalist ekonomiye yormak da, \u00e7ok ciddi bir \u00e7eli\u015fkidir – zira bu kapitalizmin bizatihi kendisidir kooperatifleri m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan. Bu noktan\u0131n alt\u0131n\u0131 \u0131srarla \u00e7iziyorum, zira bu nokta kapitalist ekonomiyle, devleti ele ge\u00e7irerek haks\u0131z rekabet ve haddini a\u015fan bir e\u015fitsizlik yaratan devlet\u00e7i kapitalizm aras\u0131ndaki fark\u0131 \u0131srarla ortaya koyar. \u00c7o\u011fumuzun \u015fikayet\u00e7i oldu\u011fu asl\u0131nda kapitalizm de\u011fil; polisiyle, yozla\u015fm\u0131\u015f devleti ve hukukuyla, r\u00fc\u015fvet\u00e7i memurlar\u0131 ve politikac\u0131lar\u0131yla,\u00a0 \u015fiddeti ve ordusuyla devlet\u00e7i kapitalizmdir. (5) Bu minvalde McDonalds\u2019\u0131 bile kuran sandvi\u00e7\u00e7inin iktisadi s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fini, iktisadi dinamikleri yok sayarak ki\u015fiselle\u015ftirmek, 21YA<\/em>\u2019n\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda hele, gitgide ciddiyetsiz bir y\u00f6ntem olarak belirmektedir.<\/p>\n

Kapitalizmin \u0130kinci Ana Kanunu<\/strong><\/p>\n

Bu anlamda, gelirin ve faydan\u0131n ne kadar\u0131n\u0131n eme\u011fe, ne kadar\u0131n\u0131n sermayeye aktar\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi sorunu (yani, i\u015f\u00e7ilere ne kadar maa\u015f verilece\u011fi sorunu), olduk\u00e7a merkezi bir \u015fekilde belirmektedir. 21YA<\/em>, bu dinamiklerin, sermaye ve emek aras\u0131ndaki payla\u015f\u0131m sava\u015flar\u0131n\u0131 so\u011fukkanl\u0131 bir \u015fekilde, rakamsal ve oransal analizlerle a\u00e7\u0131klayarak okura sunuyor.<\/p>\n

Bu analizin ilk tespitlerinden biri milli zenginli\u011fin neredeyse tamam\u0131n\u0131n bireysel\/ki\u015fisel zenginlikler oldu\u011fudur. \u00d6rne\u011fin, para eden arsalar ve araziler \u00f6zel ki\u015fi ve \u015firketlere aitken, para etmeyen ve i\u015fletilmeyen da\u011flar bay\u0131rlar da kamunundur. Dahas\u0131 bir arazi, maden bulunmas\u0131 veya turizme a\u00e7\u0131lmas\u0131 gibi bir nedenle zenginlik vaat eder hale gelince, neredeyse istisnas\u0131z bir \u015fekilde \u00f6zelle\u015ftirilmektedir. Almanya, Fransa ve Britanya\u2019da, 1870\u2019de \u015fahsa ait sermaye, milli gelirin yedi kat\u0131yken, bu oran d\u00fcnya sava\u015flar\u0131 sonras\u0131 olduk\u00e7a d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ama sonra tekrar eski ivmesine kavu\u015farak 2010\u2019larda 6 kat oran\u0131na ula\u015fabilmi\u015ftir. \u00d6te yandan, yine bu \u00fc\u00e7 \u00fclkede kamu sermayesinin milli gelire oran\u0131 1870\u2019den beri, d\u00fcnya sava\u015flar\u0131 s\u0131ras\u0131ndaki sars\u0131nt\u0131lar d\u0131\u015f\u0131nda, bire birdir. Kamusal sermaye, ancak milli gelir kadard\u0131r. \u00d6te yandan, \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck Avrupa \u00fclkesi d\u0131\u015f\u0131nda, ABD \u00f6rne\u011fine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda zenginli\u011fin, beklenenin aksine o kadar da y\u00fcksek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Piketty\u2019nin rakamsal analizine g\u00f6re, 1770\u2019de \u015fahsa ait sermaye, milli gelirin \u00fc\u00e7 kat\u0131, 1910\u2019da d\u00fcnya sava\u015flar\u0131 \u00f6ncesi be\u015f kat\u0131 ve 1950\u2019lerden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar da sadece d\u00f6rt kat\u0131d\u0131r. Bu rakamlar \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck Avrupa ekonomisiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda olduk\u00e7a m\u00fctevaz\u0131 kalmaktad\u0131r – ki ABD \u00f6zelinde bu zaman diliminin ilk y\u00fcz y\u0131ll\u0131k s\u00fcresine k\u00f6leli\u011fin ve onun getirdi\u011fi ekonominin yans\u0131d\u0131\u011f\u0131 da unutulmamal\u0131d\u0131r.\"\"<\/p>\n

Piketty\u2019nin analizinin \u00f6nemli noktalar\u0131ndan biri de \u015fu soruya verdi\u011fi a\u00e7\u0131klamad\u0131r: Avrupa\u2019da sermaye\/gelir oran\u0131, tarihin g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc en y\u00fcksek orana iki d\u00fcnya sava\u015f\u0131 sonras\u0131 tekrar geri d\u00f6nmeyi nas\u0131l ba\u015farabilmi\u015ftir ve \u00f6zellikle ABD\u2019de bu oran Avrupa\u2019yla k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda neden \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr? Bu sorunun yan\u0131t\u0131, Piketty\u2019nin Kapitalizmin \u0130kinci Ana Kanunu<\/strong> olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 form\u00fcld\u00fcr. E\u011fer S<\/em> ile sermaye\/gelir oran\u0131n\u0131, T<\/em> ile tasarruf oran\u0131n\u0131, B<\/em> ile de b\u00fcy\u00fcme oran\u0131n\u0131 g\u00f6sterirsek, Kapitalizmin \u0130kinci Ana Kanunu \u015fu \u015fekilde sembolize edilebilir: S <\/em>= T<\/em> \/ B. <\/em>\u00d6rne\u011fin, y\u00fczde on tasarruf eden bir b\u00fct\u00e7e, y\u00fczde iki b\u00fcy\u00fcmenin oldu\u011fu bir ekonomide, 5 kat gibi bir sermaye\/gelir oran\u0131 yakalar. \u015e\u00fcphesiz, bu basit form\u00fcle biraz ihtiyatla yakla\u015fmak gerekir. T<\/em> ve B<\/em> gibi de\u011fi\u015fkenlerin i\u00e7inde yine bir t <\/em>zaman parametresi oldu\u011fu, bu form\u00fcl\u00fcn de asl\u0131nda t<\/em> sonsuza giderken i\u015fleyece\u011fini g\u00f6rmek \u015fartt\u0131r. Piketty\u2019nin de vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi, merakl\u0131s\u0131 i\u00e7in s\u00f6yleyelim, bu asl\u0131nda asimptotik bir form\u00fcld\u00fcr. Zamana ba\u011fl\u0131 olarak form\u00fcl\u00fcn ba\u015far\u0131s\u0131 artacakt\u0131r. Bu anlamda, Piketty\u2019nin de dikkatlice alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi\u011fi gibi, uzun vadede, y\u00fcksek oranda tasarruf yapan ama d\u00fc\u015f\u00fck ve kararl\u0131 bir h\u0131zda b\u00fcy\u00fcyen \u00fclkelerin sermaye birikimi \u00e7ok daha fazla olacakt\u0131r.<\/p>\n

Bu analizleri okuyup sermayenin birikimini anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken ve gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na dair sonu\u00e7lar \u00e7\u0131kar\u0131rken dikkatli olmakta fayda var. Zira, bu minvalde, gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n Afrika\u2019da, Bat\u0131 memleketlerinin yakla\u015f\u0131k yirmide biri olmas\u0131, gelir e\u015fitsizli\u011fini anlamada yeterli de\u011fildir. Burada dikkat etmemiz gereken, sat\u0131n alma parametresi ve gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n iki ucu aras\u0131ndaki farkt\u0131r. Zira s\u00f6z konusu gelir ortalamas\u0131 ise, tan\u0131m gere\u011fi, kimilerinin geliri bu ortalaman\u0131n \u00fcst\u00fcnde, kimilerininki de alt\u0131nda olacakt\u0131r. Mesele ortalaman\u0131n \u00fczerindeki gelirin ne kadar fazla, ortalaman\u0131n alt\u0131ndaki gelirin ne kadar d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fudur. Bu, Rawls\u00e7\u0131 bir yakla\u015f\u0131m\u0131n \u00f6nemini vurgular: en d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131n\u0131f\u0131n durumunu d\u00fczeltmek, ortalamay\u0131 rakamsal olarak art\u0131rmaktan daha \u00f6nemlidir. Ku\u015fkusuz, bu, ayn\u0131 zamanda sonu\u00e7 olarak<\/strong> toplumlar\u0131n gelir ortalamas\u0131n\u0131 art\u0131racak, gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 da belki biraz daha e\u015fitlik\u00e7i yapacakt\u0131r. Ancak, dikkat ediniz, burada gelir ortalamas\u0131n\u0131n artmas\u0131 bir sonu\u00e7tur<\/strong>, neden ya da birincil ama\u00e7 de\u011fil.<\/p>\n

Piketty\u2019nin y\u00f6ntembilgisinin yeterli gelmedi\u011fini hissetmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131z anlar da tam da bu ve benzeri durumlard\u0131r. Nihayetinde, bir\u00e7ok grafik ve tabloyla dolu olan 21YA<\/em>\u2019n\u0131n oda\u011f\u0131 rakamsal, istatistiki ve analitik sonu\u00e7lard\u0131r. Sundu\u011fu \u00e7\u00f6z\u00fcmleme de bu sonu\u00e7lardan yola \u00e7\u0131karak, nedeni te\u015fhis etmek \u00fczerine yo\u011funla\u015f\u0131r. Ancak bu y\u00f6ntem, neden-sonu\u00e7 ili\u015fkisini anlamam\u0131z\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131r. Y<\/em>\u2019den yola \u00e7\u0131karak X<\/em>\u2019in Y<\/em>\u2019ye sebep oldu\u011fu sonucu \u00e7\u0131karmak mant\u0131ken olduk\u00e7a kusurlu uslamlamalara neden olur. Benzer \u015fekilde, istatistiki veriler, hemen hemen her boyutta farkl\u0131 yorumlamalara a\u00e7\u0131kt\u0131r. Gelir ortalamas\u0131, standart sapmay\u0131, o gelirin tekab\u00fcl etti\u011fi al\u0131m g\u00fcc\u00fcn\u00fc bilmeden anlams\u0131zd\u0131r, \u00f6rne\u011fin. Bu yaz\u0131da bu konulara her ne kadar girmeyecek olsak da, Piketty\u2019nin analitik y\u00f6nteminin sonu\u00e7tan hareket etti\u011fini, belki de ekonometrik ve istatistiki her yakla\u015f\u0131m\u0131n sosyal bilimlerde b\u00f6yle bir kusuru oldu\u011funu belirtmekle yetinelim. (6)<\/p>\n

Sermaye ve emekten elde edilen gelirin da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 <\/strong><\/p>\n

\u015eimdi de 21YA<\/em>\u2019n\u0131n sermaye ve emekten elde edilen gelirin da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, sermayenin da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n nas\u0131l daha adaletsiz oldu\u011funa dair sundu\u011fu verileri ele alal\u0131m. 21YA<\/em>\u2019n\u0131n ele ald\u0131\u011f\u0131 ilk veri \u015fudur. Gelir ve sermaye hareketine dair bilgilerin \"\"oldu\u011fu t\u00fcm \u00fclkelerde, istisnas\u0131z bir \u015fekilde, eme\u011fe ba\u011fl\u0131 elde edilen gelirin en y\u00fcksek y\u00fczde onluk dilimini alan s\u0131n\u0131f, toplam gelirin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 25\u2019ini veya 30\u2019unu al\u0131r. Yani, eme\u011fe, \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u011fl\u0131 gelir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, maa\u015f\u0131, kazanc\u0131 en y\u00fcksek olan i\u015flerde \u00e7al\u0131\u015fan y\u00fczde onluk dilim, o \u00fclkenin toplam emek gelirinin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde otuzunu elde eder, yakla\u015f\u0131k olarak da ortalaman\u0131n \u00fc\u00e7 kat\u0131 gelir elde eder. Fakat, sermayeden ve servetten elde edilen gelir incelendi\u011finde, en \u00fcst y\u00fczde onluk dilimin t\u00fcm servetin en az yar\u0131s\u0131na sahip oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla, sermayeden ve servetten (yani menkul ve gayr\u0131menkul servetten) elde edilen gelir, emekten elde edilen kazanca g\u00f6re her zaman \u00e7ok daha fazlad\u0131r. Rant, eme\u011fi ge\u00e7mi\u015ftir.<\/p>\n

Bu a\u015famada, 21YA<\/em>, Avrupa\u2019da bu gelir e\u015fitsizli\u011finin nas\u0131l i\u015fledi\u011fiyle ilgili, bu yaz\u0131n\u0131n kapsam\u0131n\u0131 a\u015fan veriler ve tart\u0131\u015fmalar sunuyor. \u00d6zellikle en \u00e7ok kazanan y\u00fczde onluk dilimle, en \u00e7ok kazanan y\u00fczde birlik dilim aras\u0131ndaki gelir u\u00e7urumunu tekrar tekrar an\u0131msamak, tart\u0131\u015fman\u0131n iki boyutunu tekrar hat\u0131rlat\u0131yor bize. 21YA<\/em>\u2019ya g\u00f6re g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki e\u011filim devam ederse, 2030 y\u0131l\u0131nda ABD\u2019de en y\u00fcksek y\u00fczde onluk gelir grubu ortalama olarak ayda 9 bin avro, en \u00fcst y\u00fczde birlik gelir grubu ise ayda 34 bin avro kazanacakt\u0131r. En alt y\u00fczde ellilik dilimse sadece ayda 800 avro kazanacakt\u0131r. Gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 bir de varl\u0131k ve servet durumuyla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda sonu\u00e7 daha da trajiktir. 2030\u2019lara gitmeden, Fransa\u2019daki son verilere g\u00f6re, \u00fclkedeki en zengin y\u00fczde onluk grup, \u00fclkenin zenginli\u011finin y\u00fczde 62\u2019sine sahiptir. En fakir y\u00fczde ellilik kitleyse \u00fclkedeki zenginli\u011fin sadece y\u00fczde d\u00f6rd\u00fcne sahiptir (ABD\u2019de bu rakamlar y\u00fczde 72\u2019ye, y\u00fczde 2\u2019dir ve off-shore zenginlikleri i\u00e7ermemektedir). Unutulmamal\u0131d\u0131r ki, bu rakamlar d\u00fcnya sava\u015flar\u0131 sonras\u0131 nispeten dengelenmi\u015f rakamlard\u0131r. Sava\u015f \u00f6ncesi, 1900-1910 d\u00f6neminde, 21YA<\/em>\u2019ya g\u00f6re, haklar\u0131nda yeterli bilgiye sahip oldu\u011fumuz her \u00fclkede, en zengin y\u00fczde onluk dilim, toplumun neredeyse t\u00fcm zenginli\u011finin ve servetinin sahibiydi.<\/p>\n

Burada, yeniden benzer bir uyar\u0131 yapmak zorunday\u0131m. Bu rakamlar e\u015fitsizli\u011fin boyutunu ortaya koyuyor. Kabul. Ancak, bu rakamlar\u0131n s\u00fcrekli bir ortalama<\/strong>ya dayand\u0131\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla, \u00fclkeler aras\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yap\u0131l\u0131rken bu ortalama farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n ciddi sapmalar yarataca\u011f\u0131 unutulmamal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, ABD\u2019de en \u00fcst y\u00fczde 10\u2019luk dilimle, en alt y\u00fczde 50\u2019lik dilimin servet oran\u0131 y\u00fczde 72 ile y\u00fczde 2\u2019dir. Keza, Nepal\u2019de de en \u00fcst en \u00fcst y\u00fczde 10\u2019luk dilimle en alt y\u00fczde 50\u2019lik dilimin servetinin birbirine oran\u0131 da benzerdir. Her iki \u00fclkede de en zengin y\u00fczde onluk dilim, en fakir y\u00fczde onluk dilimden 15-16 kat fazla kazan\u0131r. Fakat, ABD\u2019nin gelir ortalamas\u0131, al\u0131m g\u00fcc\u00fcne g\u00f6re normalle\u015ftirildi\u011finde bile, Nepal\u2019in 35 kat\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla ABD\u2019de yoksul olmakla, Nepal\u2019de yoksul olmak aras\u0131ndaki trajik fark\u0131 21YA<\/em>\u2019n\u0131n verileriyle, hele hele refah boyutunda, do\u011frudan okumak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n

Daha da \u00f6nemlisi, bu yukar\u0131daki veriler (y\u00fczde 72\u2019ye y\u00fczde 2\u2019lik da\u011f\u0131l\u0131m gibi) adaletsizse e\u011fer, adaletli da\u011f\u0131l\u0131m nas\u0131l olmal\u0131d\u0131r? Bu sorunun yan\u0131t\u0131n\u0131 verirken kullanmam\u0131z gereken rakam, ortalamadan ziyade, bir t\u00fcr sapma (deviation)\u2019d\u0131r. En fakir ve en zenginin, ortalamadan ne kadar uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek, iktisadi tabloyu daha iyi de\u011ferlendirmekte \u00f6nemli veri sa\u011flar. K\u0131sacas\u0131, ortalama geliri ne olursa olsun, adil bir toplumda en y\u00fcksek y\u00fczde onluk dilimin ve en alt y\u00fczde onluk dilimin, ortalama gelire oran\u0131 ka\u00e7 kat olmal\u0131d\u0131r? Daha \u00f6nce de de\u011findi\u011fimiz gibi, ortalama, ad\u0131 \u00fcst\u00fcnde ortalamay\u0131 verir – fakat ortalama de\u011ferde bulu\u015fan rakamlar\u0131n birbirine ne kadar uzak oldu\u011funu, zenginle fakir aras\u0131ndaki u\u00e7urumu, do\u011frudan temsil etmez.<\/p>\n

Bu minvalde en \u00f6nemli soruysa, tahmin etti\u011fimiz ya da geli\u015ftirece\u011fimiz bu adil gelir\/servet da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 modelinin, iktisadi olarak dengeli ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir oldu\u011funu tan\u0131tlamakt\u0131r. En nihayetinde rakamsal adalet alg\u0131m\u0131z\u0131n, iktisadi (ve ekolojik) s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik sa\u011flama alg\u0131m\u0131zla \u00f6rt\u00fc\u015fmesi gerekmektedir. \u00d6rne\u011fin, d\u00fcnya sava\u015flar\u0131 sonras\u0131 ortadire\u011fin b\u00fcy\u00fcmesi, gelir u\u00e7urumunun azalt\u0131lmas\u0131nda \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. 21YA<\/em>\u2019ya g\u00f6re, Fransa\u2019da 20. y\u00fczy\u0131lda gelir e\u015fitsizli\u011finin azalmas\u0131nda iki fakt\u00f6r rol oynam\u0131\u015ft\u0131r: Gayrimenkul gibi m\u00fclk gelirlerinden elde edilen gelirin azalmas\u0131 ile sermayeden elde edilen y\u00fcksek faizin ciddi derecede d\u00fc\u015fmesi. Bu fakt\u00f6r\u00fcn, ortadirek s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fcmesinin bir sonucu mu yoksa, bu fakt\u00f6re yol a\u00e7an bir neden mi oldu\u011fu tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 21YA<\/em>\u2019da bulmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Ancak, daha \u00f6nce de de\u011findi\u011fimiz neden-sonu\u00e7 ili\u015fkisini kurma zorlu\u011funa burada k\u0131saca de\u011finmekle yetinelim.<\/p>\n

Bu kapsamda, Piketty\u2019nin bas\u0131nda ekseri yer bulan f > b<\/em> form\u00fcl\u00fcn\u00fc tart\u0131\u015fmak gerekir: kapitalizmde, faiz (f<\/em>), b\u00fcy\u00fcme oran\u0131ndan (b<\/em>) b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Piketty, bunun matematiksel ya da mant\u0131ksal bir zorunluluk de\u011fil, tersine tarihsel bir olgu oldu\u011funu belirtiyor. Di\u011fer bir de\u011fi\u015fle, bu form\u00fcl, sentetik<\/strong> ve a posteriori<\/em> bir durumun betimlemesidir. Ayr\u0131ca, bu form\u00fcl, \u00e7o\u011fumuzun kafas\u0131n\u0131 kurcalayan bir olgunun sembolle\u015ftirilmi\u015f halidir. E\u011fer ekonomi, \u00f6rne\u011fin y\u00fczde 2 b\u00fcy\u00fcyorsa, parama nas\u0131l y\u00fczde 3 faiz alabiliyorum? Ekonomi y\u00fczde 2 b\u00fcy\u00fcrken, borsa nas\u0131l y\u00fczde 4 kazan\u00e7 getiriyor? Bu, Piketty\u2019ye g\u00f6re kapitalizmin merkezi \u00e7eli\u015fkisidir<\/strong>.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Piketty, tarihsel veriler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda milattan ba\u015flayarak bu form\u00fcl\u00fcn gidi\u015fat\u0131n\u0131n izini s\u00fcr\u00fcyor. Bu de\u011fi\u015fkenlerin, hangi d\u00f6nemlerde, hangi oranlarda ve nas\u0131l artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131yor ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlemelerle. \u00d6zetle bu form\u00fclden \u00e7\u0131kar\u0131lacak iki sonu\u00e7 var. Birincisi, bu, miras ile aktar\u0131lan zenginli\u011fin emek kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 zenginlikten \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eder. D\u00fcnya sava\u015flar\u0131 \u00f6ncesindeki d\u00f6neminde neredeyse zenginli\u011fin y\u00fczde 90\u2019\u0131na tekab\u00fcl eden mirasa dayal\u0131 servet, bu gidi\u015fle, d\u00fcnya sava\u015flar\u0131 d\u00f6neminde ge\u00e7irdi\u011fi ciddi d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe ra\u011fmen, 2050\u2019lerde zenginli\u011fin y\u00fczde 80\u2019i ila y\u00fczde 90\u2019\u0131na tekab\u00fcl ederek eski sefahat g\u00fcnlerine d\u00f6necektir. Bu, dikkatli d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, \u00f6zellikle g\u00f6\u00e7men alan toplumlardaki (yani sanayile\u015fmi\u015f bat\u0131 \u00fclkelerinde) s\u0131n\u0131f fark\u0131n\u0131, onlarca ku\u015fakt\u0131r ayn\u0131 kentte ya\u015fayan ailenin sahip oldu\u011fu ve di\u011fer nesle aktaraca\u011f\u0131 mirasla bir ku\u015fak \u00f6nce o kente g\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f ailenin edinece\u011fi miras aras\u0131ndaki u\u00e7urum nedeniyle, katlayarak art\u0131racakt\u0131r. Bu olgu, g\u00f6\u00e7men politikalar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesinde ve yabanc\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 iktisadi \u00e7er\u00e7evede ele almada \u00f6nemli bir parametredir.<\/p>\n

Kapitalizmin temel \u00e7eli\u015fkisini betimleyen form\u00fclden \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131m\u0131z ikinci sonu\u00e7, d\u00fcnya sava\u015flar\u0131 \u00f6ncesi g\u00f6zlemlenen gelir e\u015fitsizli\u011finin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde hen\u00fcz var olmamas\u0131n\u0131n nedeni, Piketty\u2019nin \u015f\u0131k bir \u015fekilde ifade etti\u011fi gibi, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n \u00fczerinden hen\u00fcz yeterli s\u00fcrenin ge\u00e7memi\u015f olmas\u0131d\u0131r. f<\/em> > b<\/em> form\u00fcl\u00fcne g\u00f6re, yine bir gizli zaman parametresi vard\u0131r, zaman ilerledik\u00e7e faiz ve kalk\u0131nma aras\u0131ndaki fark a\u00e7\u0131lacak ve nihayetinde de gelir u\u00e7urumu artacakt\u0131r. Son olarak, dikkat edilmelidir, bu form\u00fcl ge\u00e7erliyse e\u011fer, b\u00fcy\u00fcme oran\u0131n\u0131 art\u0131rmak, yani \u201cekonomiyi \u015fahland\u0131rmak\u201d, gelir adaleti i\u00e7in bir \u00e7\u00f6z\u00fcm getirmeyecektir. Zira e\u011fer b<\/em> art\u0131yorsa, buna ba\u011fl\u0131 olarak f<\/em> her zaman yine b<\/em>\u2019den b\u00fcy\u00fck olacakt\u0131r. Marx\u2019\u0131n zamanla f <\/em>ve b<\/em> aras\u0131ndaki fark\u0131n kapanaca\u011f\u0131na dair \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fcn\u00fc tart\u0131\u015fmak bu minvalde \u00f6nemli, ancak bu yaz\u0131n\u0131n kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda bir meseledir.<\/p>\n

Piketty\u2019nin \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri ve sorular<\/strong><\/p>\n

Ba\u011flayal\u0131m. Bu yaz\u0131da, 21YA<\/em>\u2019n\u0131n kimi ilgi \u00e7ekici noktalar\u0131na ele\u015ftirel bir \u015fekilde de\u011findim. Ku\u015fkusuz bu yaz\u0131da tart\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131m bir\u00e7ok nokta var 21YA<\/em>\u2019n\u0131n ayr\u0131nt\u0131l\u0131 e\u011fildi\u011fi. ABD\u2019deki \u00fcniversite b\u00fct\u00e7elerinden veya emeklilik fonlar\u0131ndan tutun da, d\u00fcnyan\u0131n en zenginlerinin servetlerine veya 2007-8 k\u00fcresel finansal krizine d\u00f6n\u00fck analizlere, bizler i\u00e7in en \u00f6nemli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm konulara \u00f6ncelik vermek istedi\u011fimden, bu yaz\u0131da de\u011finmedim. (7) Ku\u015fkusuz bu konular\u0131n analizini yapmak bu makalenin hacmini daha da art\u0131racakt\u0131r.<\/p>\n

\"\"
T\u00fcm bu ufuk a\u00e7\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlemelerine ve te\u015fhislerine ra\u011fmen, Piketty\u2019nin yeni Marx oldu\u011funu iddia etmenin tek bir anlam\u0131 olabilir – Marx\u2019\u0131 okumamak ve bilmemek.<\/figcaption><\/figure>\n

21YA<\/em>\u2019y\u0131 okuduktan sonra sorular\u0131m\u0131z\u0131n artmas\u0131 do\u011fal. Sermayenin \u00f6zel sekt\u00f6rde birikmesi, kamuda birikmesinden neden daha sak\u0131ncal\u0131d\u0131r? Devlet\u00e7i ekonomide elit kitle -ya da politb\u00fcro- yaratmak, kapitalizmin yaratt\u0131\u011f\u0131na benzer bir e\u015fitsizlik yarat\u0131r m\u0131? Kooperatifler \u00f6rne\u011finde de\u011finmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m gibi, acaba k\u00f6t\u00fc sermaye kar\u015f\u0131s\u0131na, \u201ciyi sermaye\u201d koymak m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? Hepimizin cebindeki paraya g\u00f6z koyan bankalara kar\u015f\u0131, t\u0131pk\u0131 ABD\u2019deki gibi kredi birlikleri neden olu\u015fturam\u0131yoruz? Acaba, devleti ele ge\u00e7irmeksizin, \u201cb\u00fcy\u00fck ve doland\u0131r\u0131c\u0131\u201d bankan\u0131n, yerel kredi birli\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda hayatta kalma \u015fans\u0131 var m\u0131d\u0131r?<\/p>\n

Bu sorular\u0131n yan\u0131t\u0131n\u0131 bir kenara b\u0131rakacak olursak, Piketty\u2019nin sermayenin uluslar\u00fcst\u00fc piyasalarda a\u015f\u0131r\u0131 gelir elde etmesini engellemek i\u00e7in \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc, daha \u00f6nce de\u011findi\u011fimiz gibi, uluslararas\u0131 bir sermaye vergisidir. Piketty bu tezini desteklemek i\u00e7in yoksulun oransal olarak daha fazla vergi verdi\u011fine, fazla kazanandan fazla vergi al\u0131nmas\u0131n\u0131 savunan siyasetin \u00f6zellikle 80\u2019lerden sonra ini\u015fe ge\u00e7mesine, bunun da \u00f6zellikle Britanya\u2019da ve ABD\u2019de zenginli\u011fin astronomik oranlarda yo\u011funla\u015fmas\u0131na yol a\u00e7mada \u00f6nemli bir etmen oldu\u011funa de\u011finmektedir. Ancak, Piketty, bu noktadan, y\u00fczde seksenler civar\u0131nda bir servet vergisi noktas\u0131na kay\u0131yor. Bu, Piketty\u2019nin de de\u011findi\u011fi gibi devlete gelir kap\u0131s\u0131 a\u00e7mak i\u00e7in de\u011fil (zira bu \u015fekilde toplanacak para devlet b\u00fct\u00e7esinde su damlas\u0131d\u0131r), bireylerin bu kadar fazla servet biriktirmesinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek i\u00e7in \u00f6nerilen bir \u00e7\u00f6z\u00fcmd\u00fcr. Peki, acaba bu bir servet gasp\u0131 m\u0131d\u0131r? Dahas\u0131, servet vergisi, ki bana derhal \u201cVarl\u0131k Vergisi\u201dni an\u0131msat\u0131yor, ne kadar antikapitalist olsak da olal\u0131m, siyaseten ve ahlaken makul m\u00fcd\u00fcr? En \u00f6nemlisi, servet vergisi, sermaye birikimini yaratan nedenlere yo\u011funla\u015fmadan, sadece sonuca bak\u0131p, bu sonucu ortadan kald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fan y\u00fczeysel ve hatta pop\u00fclist bir y\u00f6ntem de\u011fil midir? Nihayetinde bu, uluslar\u00fcst\u00fc bir finansal ve ekonomik otoriteye a\u00e7\u0131k bir davet de\u011fil midir? Zira, zenginlerin Cayman Adalar\u0131\u2019ndaki servetinden vergi toplamak istiyorsan\u0131z, Cayman Adalar\u0131\u2019nda otoritesi ge\u00e7ecek bir yetkeye ihtiyac\u0131n\u0131z vard\u0131r. \u0130svi\u00e7re bankalar\u0131nda y\u00fcksek mebla\u011flara sahip bir devlet adam\u0131n\u0131z varsa, ya vatanda\u015flar\u0131n\u0131z\u0131n paralar\u0131n\u0131 yurtd\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karmalar\u0131n\u0131 engeller (ve b\u00f6ylece uluslararas\u0131 finans piyasalar\u0131ndan d\u0131\u015flanmay\u0131 g\u00f6ze al\u0131r) ya da \u0130svi\u00e7re bankalar\u0131n\u0131n dahi tabi olaca\u011f\u0131 bir uluslar\u00fcst\u00fc finans vergisi icat edersiniz (\u0130svi\u00e7re bankalar\u0131 da buna yana\u015f\u0131rsa elbette).<\/p>\n

Piketty\u2019nin \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri makul ve tutarl\u0131 olsa da ger\u00e7ek\u00e7ili\u011fi anlam\u0131nda teredd\u00fct yaratmaktad\u0131r. Deniza\u015f\u0131r\u0131 servetlerin, uluslar\u00fcst\u00fc yat\u0131r\u0131mlar\u0131n vergi kurumlar\u0131na bildirilmesi \u00f6rne\u011fin, kula\u011fa basit gelse de, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz uluslar\u00fcst\u00fc ekonomik sisteminde \u00e7ok zor bir proje olarak belirmektedir. As\u0131l \u00e7eli\u015fki, bu vergiyi toplayacak olan\u0131n, zenginli\u011fini devlete s\u0131rt\u0131n\u0131 dayararak elde etti\u011fi ayr\u0131cal\u0131klarla b\u00fcy\u00fcten bir iktisadi ve siyasi bir g\u00fc\u00e7 oda\u011f\u0131n\u0131n, yani burjuvazinin, bizzat \u201csahibi oldu\u011fu\u201d devletin ta kendisi olmas\u0131d\u0131r. Bu nokta, \u00f6nemlidir. Piketty\u2019nin analitik<\/strong> verilerden sentetik<\/strong> bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck bocalamay\u0131 net bir \u015fekilde ifade etmektedir. Basit\u00e7e ifade etmek gerekirse, burjuvaziyle devlet aras\u0131ndaki ili\u015fki d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, devletin kendini neredeyse var eden burjuvaziye zarar vermesi s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir de\u011fildir (Fran\u00e7ois Hollande\u2019\u0131n pop\u00fclist servet vergisinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi tart\u0131\u015fmalar\u0131, \u00f6rne\u011fin).<\/p>\n

\u00d6te yandan, pop\u00fclist manada, vergi gibi bir \u00e7\u00f6z\u00fcm kitlelerin deste\u011fini alacakt\u0131r. Zira, geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde bile, en zenginlerin geliri genelde sadece on milyonlar (avro, dolar ya da sterlin) d\u00fczeyindedir. Piketty\u2019nin verdi\u011fi \u00f6rne\u011fe g\u00f6re, Fransa\u2019n\u0131n en zengini olan L\u2019Or\u00e9al hanedan\u0131n\u0131n sahibi zatt\u0131n geliri, 30 milyar avroluk servetine ra\u011fmen, sadece 5 milyon avrodur. Dolay\u0131s\u0131yla, vergi de sadece 5 milyon avroluk mebla\u011fa tahakkuk etmektedir. Kalan 29 milyar 995 milyon avro ise vergi d\u0131\u015f\u0131 kalmaktad\u0131r. Bu mant\u0131ks\u0131zl\u0131k, ancak devleti ele ge\u00e7iren, devlet gibi bir ayr\u0131cal\u0131\u011fa varolu\u015fsal bir \u015fekilde ihtiya\u00e7 duyan bir kapitalizmde ve onun yaratt\u0131\u011f\u0131 burjuvazide m\u00fcmk\u00fcn olur g\u00f6r\u00fcnmektedir. (8)<\/p>\n

\u00d6te yandan, Piketty\u2019nin Amerikan tipi ekonomistlere bir alternatif olarak belirmesi, medyadan ciddi ve ilham verici bir ilgi g\u00f6rmesi \u015f\u00fcphesiz \u00f6nemlidir. (9) Piketty, Amerikan tipi matematiksel ekonomiyi reddini, a\u00e7\u0131k ve net bir \u015fekilde belirtiyor kitab\u0131nda. Bu mukayeseyi daha iyi kavramak i\u00e7in pop\u00fcler bir \u00f6rne\u011fi k\u0131saca ele alal\u0131m. Son zamanlarda ad\u0131 parlayan, memleketimizin \u00f6d\u00fcllendirdi\u011fi Daren Acemo\u011flu Why Nations Fail<\/em>\u2019de, Piketty\u2019nin de\u011findi\u011fi noktalar\u0131 es ge\u00e7erek, yoksul \u00fclkelerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 iktisadi ve sosyal trajedileri neredeyse istisnas\u0131z bir \u015fekilde kapal\u0131<\/strong> toplum olmalar\u0131na ba\u011flamaktad\u0131r – Popper ve Soros\u2019un pop\u00fclerle\u015ftirdi\u011fi a\u00e7\u0131k toplum<\/strong> idealini savunarak. Ku\u015fkusuz, totaliter ve antidemokratik rejimlerin iktisadi olarak da \u00e7\u00f6kmesi, halklar\u0131n\u0131 s\u00f6m\u00fcrmesi \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir. Ancak bu, iktisadi ilerlemenin yegane \u015fart\u0131n\u0131n kapitalist pazar ekonomisi oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini nas\u0131l nedensel ve analitik bir \u015fekilde \u00f6telemiyorsa, benzer \u015fekilde, a\u00e7\u0131k toplum ideali, sahip oldu\u011fu bir\u00e7ok \u00f6zenilesi \u00fctopyaya ra\u011fmen, iktisadi dengeyi sa\u011flamada \u00f6nc\u00fcl ve yeterli fikri ve tatbiki kuvveti sa\u011flayamamaktad\u0131r. Burada dural\u0131m.<\/p>\n

***<\/p>\n

T\u00fcm bu ufuk a\u00e7\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlemelerine ve te\u015fhislerine ra\u011fmen, Piketty\u2019nin yeni Marx oldu\u011funu iddia etmenin tek bir anlam\u0131 olabilir – Marx\u2019\u0131 okumamak ve bilmemek. Olduk\u00e7a kapsaml\u0131 verilere dayanarak data mining<\/strong> (veri avlama) y\u00f6ntemleriyle ger\u00e7ek do\u011fruya ula\u015fabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen Piketty\u2019nin analizi bu nedenle kapsam itibariyle ve daha \u00f6nemlisi ideolojik olarak s\u0131n\u0131rl\u0131 olmaya mahkumdur. Piketty, her ne kadar iktisadi modellemelere ve bu modellerin \u00f6n kabullerine ihtiyatla yakla\u015fsa da, sahip oldu\u011fu sosyal bilimci hassasl\u0131\u011f\u0131, meselenin modellenerek a\u00e7\u0131klanmas\u0131 gereken makro noktalar\u0131n\u0131 es ge\u00e7mesine neden oluyor. Bu da ku\u015fkusuz, bu makalede dile getirdi\u011fim bir\u00e7ok sorunun tam olarak yan\u0131tlanamamas\u0131na neden oluyor. Bu nedenle Piketty\u2019yi okurken, d\u00fc\u015f\u00fcnsel kayg\u0131larla Piketty\u2019nin okulda\u015f\u0131 Sartre\u2019\u0131n varolu\u015f\u00e7u t\u0131n\u0131lar\u0131n\u0131, diyalektik kayg\u0131larla da Piketty\u2019nin anti-tezi olan kimi liberter yakla\u015f\u0131mlar\u0131 ak\u0131lda tutman\u0131n \u00f6nemli oldu\u011funa inan\u0131yorum.<\/p>\n

Dipnotlar<\/strong><\/p>\n

1) Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak i\u00e7in belirtelim, ayn\u0131 zaman diliminde, \u00fcnl\u00fc bir online televizyon yay\u0131n\u0131 \u015firketinin hisse fiyatlar\u0131 70 Dolar\u2019dan 400 Dolar\u2019a f\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

2) Sava\u015f d\u00f6nemlerine de\u011finmi\u015fken, parantez a\u00e7mamak olmaz. Naomi Klein\u2019in Felaket Ekonomisi<\/em>\u2019yle, Graeber\u2019in Bor\u00e7<\/em>\u2019unu akl\u0131m\u0131zda tutarsak, felaketler, insanlar\u0131n kapitalizm d\u0131\u015f\u0131 \u00f6rg\u00fctlenmelerini sa\u011flar (1975\u2019te \u0130rlanda\u2019da t\u00fcm bankalar\u0131n i\u015flemlerini aylarca durdurmas\u0131n\u0131 ya da Katrina felaketi sonras\u0131 New Orleans\u2019\u0131 an\u0131msay\u0131n). \u00d6te yandan, ayn\u0131 felaketler, devletlerin tepki \u00e7ekebilecek politikalar\u0131n\u0131 uygulamaya koymalar\u0131 i\u00e7in de birebirdir (b\u00fcy\u00fck T\u00fcrkiye depremi sonras\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn).<\/p>\n

3) ABD\u2019de \u00f6rne\u011fin vadeli hesaplar\u0131n faiz oranlar\u0131 binde biri bile bulmazken, uzun vadeli CD hesaplar\u0131nda faiz y\u00fczde 2 civar\u0131ndad\u0131r. Benzer \u015fekilde, Britanya\u2019da da benzer \u015fekilde faizler y\u00fczde 2\u2019yi bile bulmamaktad\u0131r. Bu takdirde, Britanya\u2019da sermayenin milli gelirdeki oran\u0131 y\u00fczde 12\u2019dir, Piketty\u2019nin form\u00fcl\u00fcne g\u00f6re.<\/p>\n

4) Bunun en g\u00fczel \u00f6rne\u011fi, Brooklyn\u2019deki Park Slope Food Coop\u2019tur (Park Slope mahallesi G\u0131da Kooperatifi). Food Coop, e\u015fitlik\u00e7i ideallerle y\u00f6netilen, inan\u0131lmaz ucuz fiyata \u00e7ok y\u00fcksek kaliteli g\u0131dalar\u0131 sadece \u00fcyelerine satan, \u00fcyelerinin her ay \u00fc\u00e7 saat \u00e7al\u0131\u015fmak zorunda oldu\u011fu, \u0130srail mamullerini sat\u0131p satmamak gibi tali g\u00f6r\u00fcnen konularda bile aylarca tart\u0131\u015fmalar\u0131n ve kampanyalar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, muazzam bir kooperatiftir. Benzerleri de Paris gibi kimi Avrupa kentlerinde a\u00e7\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lsa da, Park Slope Food Coop 1973\u2019ten beri aktif olarak kesintisiz bir \u015fekilde i\u015flemektedir.<\/p>\n

5) Nas\u0131l delikli demir mertli\u011fi bozduysa, devleti arkas\u0131na alan kapitalizmin de emek\/sermaye m\u00fccadelesindeki mertli\u011fi bozdu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Dolay\u0131s\u0131yla, siyasi m\u00fccadelenin ilk hedefinin de \u00f6nce devlet, sonra kapitalizm oldu\u011fu sonucunu \u00e7\u0131kar\u0131yorum bu g\u00f6zlemlerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda.<\/p>\n

6) Neden sonu\u00e7 ili\u015fkisine dair karma\u015falar \u00f6zellikle t\u0131p bilimlerinde g\u00fcl\u00fcn\u00e7 sonu\u00e7lar yarat\u0131r. S\u0131rf protein i\u00e7erdi\u011fi i\u00e7in et yemenin tavsiye edilmesi, s\u0131rf zihni a\u00e7\u0131yor diye nikotin i\u00e7eri\u011fi nedeniyle y\u0131llar \u00f6nce hekimlerin sigara t\u00fcketimini te\u015fvik etmesi gibi \u00f6rnekler akla gelir. Sosyal bilimlerdeyse, sonuca bakarak nedeni tahmin<\/strong> etme trajik bir y\u00f6ntemdir.<\/p>\n

7) Ancak, \u00f6nemle dikkat \u00e7ekmek isterim ki bilhassa bireysel emeklili\u011fin pop\u00fclerle\u015fmesi, \u00f6zel \u00fcniversitelerin art\u0131p devlet \u00fcniversitelerinde har\u00e7lar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 sonras\u0131 Y\u00d6K\u2019\u00fcn daha az sorgulan\u0131r olmas\u0131 gibi noktalar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, Piketty\u2019nin bu yaz\u0131n\u0131n kapsam\u0131na yer darl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle \u00fcz\u00fclerek alamad\u0131\u011f\u0131m analizleri, T\u00fcrkiye \u00f6zelinde ayr\u0131 bir ilgiyi hak ediyor.<\/p>\n

8) Ancak, rakamsal olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda da vergi meselesinin olduk\u00e7a sorunlu oldu\u011funu belirtmek zorunday\u0131m. Basit bir \u00f6rnekle meram\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131klayay\u0131m. \u00d6rne\u011fin, 1000 lira br\u00fct maa\u015fla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Bunun belli bir oran\u0131, \u00f6rne\u011fimiz basit olsun, gelir vergisi olarak benim maa\u015f\u0131mdan kesilir. Memleketimizde en d\u00fc\u015f\u00fck gelir vergisi y\u00fczde 15\u2019tir, dolay\u0131s\u0131yla elime 850 lira ge\u00e7ecektir (asgari \u00fccret vergisiz olmal\u0131d\u0131r tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 bir kenara b\u0131rakal\u0131m, zira 1000 lira laf\u0131n geli\u015fi bir mebla\u011f). Bu 850 lirayla da, \u00f6rne\u011fin, bir televizyon ald\u0131\u011f\u0131m\u0131 varsayal\u0131m. KDV dahil fiyat\u0131 850 Lira olan bir televizyonun yakla\u015f\u0131k 130 liras\u0131 vergidir, y\u00fczde 18\u2019lik KDV oran\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde (ger\u00e7ekte \u00e7ok daha y\u00fcksek tabii T\u00fcrkiye\u2019de). Benim al\u0131\u015fveri\u015fimde, eline 720 lira ge\u00e7en televizyon sat\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 yar\u0131s\u0131n\u0131n da k\u00e2r oldu\u011funu varsayal\u0131m. Dolay\u0131s\u0131yla, asl\u0131nda televizyonun maliyetinin 360 lira, \u00fcst\u00fcne 360 lira k\u00e2r ve 130 lira vergiyle, 850 liraya geldi\u011fini varsayal\u0131m. \u015eimdi, sat\u0131c\u0131, elde etti\u011fi 360 lira k\u00e2r\u0131n y\u00fczde 15 gelir vergisini verecektir. Bu da 54 lirad\u0131r. Toparlayal\u0131m. 1000 Liral\u0131k kazanc\u0131m\u0131n, sadece bir al\u0131\u015fveri\u015fte, yakla\u015f\u0131k 434 liras\u0131 vergiye gitti. Dahas\u0131, televizyon sat\u0131c\u0131s\u0131, benim al\u0131\u015fveri\u015fimden elde etti\u011fi k\u00e2r\u0131 harcamaya devam ettik\u00e7e, bu mebla\u011f daha da artacakt\u0131r. Bu basit analizimde bir hata var m\u0131, bilmiyorum. Ama yine de bu a\u015f\u0131r\u0131 bir rakam de\u011fil midir?<\/p>\n

9) \u00d6zellikle ana ak\u0131m (ekonomi) bas\u0131n\u0131n\u0131n 21YA<\/em>\u2019ya nas\u0131l yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 dikkatle izlenmelidir. Bu mecralar olduk\u00e7a analitik yakla\u015f\u0131mla bir\u00e7ok do\u011fru tespit de yapmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin:<\/p>\n

http:\/\/www.ft.com\/intl\/cms\/s\/2\/0421d04e-cb42-11e3-ba95-00144feabdc0.html<\/p>\n

http:\/\/www.liberation.fr\/economie\/2014\/04\/25\/piketty-superstar-aux-states_1004593<\/p>\n

Piketty’s Wealth Tax Won’t Hurt Investment<\/a><\/p><\/blockquote>\n