Bilim nedir? Bilimi, bat\u0131l inan\u00e7tan, ideolojiden, k\u0131sacas\u0131 bilim olmayandan nas\u0131l ay\u0131raca\u011f\u0131z? Ay\u0131rabilmemizin, bilimselli\u011fin veya rasyonelli\u011fin \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc ne olmal\u0131? Bu sorular, felsefecileri felsefe tarihinin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bu yana \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde me\u015fgul etmi\u015f sorulard\u0131r. 20. y\u00fczy\u0131lda ayr\u0131 bir disiplin olarak ortaya \u00e7\u0131kan bilim felsefesinin de temel sorular\u0131 aras\u0131nda yer al\u0131rlar ve farkl\u0131 bir boyutla de\u011ferlendirilirler.\u00a0 \u00c7a\u011fda\u015f bilim felsefesinin en \u00f6nemli fig\u00fcrleri bu sorulara y\u00f6nelik farkl\u0131 yan\u0131tlar vermi\u015f, farkl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri sunmu\u015flard\u0131r. Bu \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerilerinden en \u00e7arp\u0131c\u0131 olanlar\u0131ndan bir tanesini Macar bilim ve matematik felsefecisi Imre Lakatos\u2019un d\u00fc\u015f\u00fcncelerinde g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n
Lakatos, Bilimsel Ara\u015ft\u0131rma Programlar\u0131n\u0131n Metodolojisi<\/em>\u2019nde (1978) kendinden \u00f6nceki felsefecilerin g\u00f6r\u00fc\u015flerini de ele alarak bilimin ve bilim tarihinin yap\u0131s\u0131na g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lmamas\u0131 gereken bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 getiriyor. Hemen belirtmemiz gerekirse, \u00f6l\u00e7\u00fct bulma sorunu, bilim felsefesinde \u201cs\u0131n\u0131r koyma sorunu\u201dolarak bilinmektedir. Lakatos\u2019un, bilime yakla\u015f\u0131m\u0131na ve bu soruna dair sundu\u011fu farkl\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerisine ge\u00e7meden evvel, daha \u00f6nceki g\u00f6r\u00fc\u015flere ve Lakatos\u2019un bunlara ele\u015ftiri niyetiyle kaleme ald\u0131\u011f\u0131 yan\u0131tlar\u0131na g\u00f6z atal\u0131m.<\/p>\n Bilimle bilim olmayan\u0131 (ve\/ya metafizi\u011fi) ay\u0131rmak i\u00e7in bir \u00f6l\u00e7\u00fct \u00f6nerisini ilk olarak Mant\u0131k\u00e7\u0131 Pozitivistler olarak da bilinen Viyana \u00c7evresi felsefecileri getirmi\u015ftir. Onlar bu \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn, \u201cdeneysel olarak do\u011frulanabilir nitelikte olan her \u015fey bilimseldir\u201d \u015feklinde olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015flerdir.([i]<\/a>)<\/sup> Bu anlay\u0131\u015fa ge\u00e7ti\u011fimiz y\u00fczy\u0131l\u0131nen etkili bilim felsefecilerinden olan Karl R. Popper kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r ve yerine \u201cdeneysel olarak yanl\u0131\u015flanabilir olma\u201d \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn\u00fc getirmi\u015ftir.([ii]<\/a>)<\/sup> Popper\u2019a g\u00f6re bir kuram, \u201conu yanl\u0131\u015flayabilecek can al\u0131c\u0131 bir deney veya g\u00f6zlem ortaya atabiliyorsa bilimseldir; bunun gibi bir \u201colanakl\u0131 yanl\u0131\u015flay\u0131c\u0131\u201d t\u00fcm\u00fcyle reddediliyorsa, o kuram sahte-bilimseldir\u201d.([iii]<\/a>) <\/sup>Bilimsel kuramlar\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fcleri deneysel g\u00f6zlemle \u00e7eli\u015fti\u011fi takdirde kuramlar yanl\u0131\u015flan\u0131r ve \u00e7ok ge\u00e7meden terk edilir, bilim de bir yanl\u0131\u015flanabilirlik s\u00fcreciyle, bir eleme s\u00fcreci \u015feklinde ilerler.([iv]<\/a>)<\/sup><\/p>\n Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u00fczy\u0131l\u0131n\u00f6nemli bilim felsefecilerinden bir di\u011feriThomas S. Kuhn ise, Popper\u2019\u0131n bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc olduk\u00e7a idealist bir bilim g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc olarak nitelendirmi\u015ftir. Kuhn\u2019a g\u00f6re bilim, anomaliler kar\u015f\u0131s\u0131nda bilim insanlar\u0131n\u0131n kuramlar\u0131na tutundu\u011fu, deneylerle kuram\u0131n belli bir paradigma i\u00e7erisinde ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi ola\u011fan bilim d\u00f6nemlerinden olu\u015fur. Paradigmay\u0131, belli bir bilimsel toplulu\u011fa ait \u00fcyelerin d\u00fcnyaya bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u015fekillendiren, bir ger\u00e7ekli\u011fin ortak inan\u00e7lar, de\u011ferler ve hatta ortak teknikle anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan kavramsal \u00e7er\u00e7eve olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Bilimsel bilginin olu\u015fum ve \u00e7o\u011falma s\u00fcreci birikimli bir s\u00fcre\u00e7 de\u011fil, devrimseldir; bilimin aral\u0131ks\u0131z ilerledi\u011fini iddia eden tarih anlay\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, bilimsel ilerleme paradigmalarla, h\u00e2kim paradigman\u0131n yerine ba\u015fka bir paradigman\u0131n ge\u00e7mesiyle a\u00e7\u0131klan\u0131r. Bilim tarihi, paradigma de\u011fi\u015fimleriyle \u015fekillenmi\u015ftir. H\u00fck\u00fcm s\u00fcren paradigma nadiren de olsa ala\u015fa\u011f\u0131 edilir. Paradigma de\u011fi\u015fimleri \u201cyaln\u0131zca Popperc\u0131 deneysel yanl\u0131\u015flamayla a\u00e7\u0131klanamaz\u201d, yaln\u0131zca akla dayal\u0131 da de\u011fillerdir; Kuhn\u2019a g\u00f6re, \u201ckuramsal yap\u0131lardaki de\u011fi\u015fimler daha \u00e7ok din de\u011fi\u015ftirme gibi b\u00fcy\u00fck ve irrasyonel de\u011fi\u015fimlerdir\u201d.([v]<\/a>)<\/sup> Kuhn\u2019un bilim anlay\u0131\u015f\u0131nda \u00f6nemli bir nokta da, paradigmalar\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lam\u0131yor olmas\u0131d\u0131r. Her paradigma ge\u00e7erli oldu\u011fu ola\u011fan bilim d\u00f6nemi i\u00e7in do\u011frudur; kendine \u00f6zg\u00fc kavramsal bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na, bilimsel \u00f6l\u00e7\u00fctlere sahiptir.Bu durum, \u00f6rne\u011fin, ger\u00e7ek (ve ger\u00e7ek olma ihtimali) olana dair farkl\u0131 alg\u0131lara yol a\u00e7ar. Bir paradigmaya bakarak di\u011ferine dair bir ele\u015ftiri getirmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir; buradan hareketle, aralar\u0131nda yap\u0131lacak bir tercihin de rasyonel olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir.([vi]<\/a>)<\/sup><\/p>\n Lakatos, hem Popper\u2019\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc hem de Kuhn\u2019un g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ele\u015ftirir ve kendi felsefi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc olu\u015ftururken ikisininkini uzla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir pozisyon al\u0131r, \u00e7\u00f6zemedikleri sorunlara \u00e7\u00f6z\u00fcm sa\u011flayabilecek bir y\u00f6ntem geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc her iki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn de bilim tarihi taraf\u0131ndan desteklenmedi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Lakatos\u2019un yapt\u0131\u011f\u0131 katk\u0131y\u0131 anlayabilmemiz i\u00e7in ilk \u00f6nce \u2018kuram\u2019 ile neyi anlatmak istedi\u011fini anlamam\u0131z gerekir. Lakatos, bilimde bir kuram\u0131n, asl\u0131nda, hepsinin ortak sert bir \u00e7ekirde\u011fi<\/strong> payla\u015ft\u0131\u011f\u0131, zaman i\u00e7erisinde geli\u015ftirilen deneysel tekniklerle birbirinden biraz farkl\u0131 ama birbirini takip eden kuramlar dizisi oldu\u011funu ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu toplan\u0131\u015fa ara\u015ft\u0131rma program\u0131<\/strong> ad\u0131n\u0131 vermi\u015ftir. \u201cB\u00fcy\u00fck bilimsel ba\u015far\u0131lar\u0131n tan\u0131mlay\u0131c\u0131 biriminin yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f bir hipotez yerine bir ara\u015ft\u0131rma program\u0131 oldu\u011funu\u201d, \u201cbu ara\u015ft\u0131rma program\u0131n\u0131n, ayn\u0131 zamanda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir sorun \u00e7\u00f6zme makinesi olan bir \u201ch\u00f6risti\u011fi\u201d([vii]<\/a>)<\/sup> oldu\u011funu\u201d iddia eder.([viii]<\/a>)<\/sup> \u201cNewton\u2019un k\u00fctle\u00e7ekim kuram\u0131, Einstein\u2019in g\u00f6relilik kuram\u0131, kuantum mekani\u011fi, Marksizm, Freud\u00e7uluk; hepsi de ara\u015ft\u0131rma programlar\u0131d\u0131r\u201d.([ix]<\/a>)<\/sup> Belli bir ara\u015ft\u0131rma program\u0131 i\u00e7erisinde \u00e7al\u0131\u015fan bilim insanlar\u0131, \u00e7ekirde\u011fi, yard\u0131mc\u0131 hipotezlerin koruyucu kemeriyle yanl\u0131\u015flamadan korurlar (Popper\u2019da ise ilk engelde yanl\u0131\u015flama, kuram\u0131n terk edilmesine neden olabilir). Her birinde geli\u015fimlerinin her a\u015famas\u0131nda \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmemi\u015f sorunlar, \u00fcstesinden gelinememi\u015f ayr\u0131l\u0131klar vard\u0131r.([x]<\/a>)<\/sup>\u00a0 Burada as\u0131l mesele, bu kuramlar\u0131n aras\u0131ndaki nitelik fark\u0131n\u0131n nas\u0131l belirlenece\u011fi meselesidir. Lakatos bunun, bir ara\u015ft\u0131rma program\u0131n\u0131n ilerletici olup olmamas\u0131yla belirlenece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bir ara\u015ft\u0131rma program\u0131n\u0131n ilerletici bir program olmas\u0131, b\u00fcy\u00fcmesine, yeni, \u00e7arp\u0131c\u0131, beklenmedik, sars\u0131c\u0131 olgular\u0131 \u00f6ng\u00f6rebilmesine ve daha net, kesin tahminler yapabilmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bunun kar\u015f\u0131s\u0131nda, yozla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ara\u015ft\u0131rma programlar\u0131 yer al\u0131r. Yozla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir program (ba\u015fka bir deyi\u015fle de sahte bilimsel bir program), b\u00fcy\u00fcm\u00fcyor olu\u015fuyla g\u00f6ze \u00e7arpar, \u201cbilinen olgulara uyum sa\u011flamak i\u00e7in \u00f6ne s\u00fcr\u00fcl\u00fcrler\u201d([xi]<\/a>)<\/sup>; yard\u0131mc\u0131 kemeri daha sonra do\u011frulanacak olan yeni tahminlere yol a\u00e7m\u0131yordur. (Buna g\u00f6re, Kopernik\u2019in ara\u015ft\u0131rma program\u0131 daha \u00f6nce g\u00f6zlemlenmemi\u015f yeni olgular \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc, \u201ckuramsal, deneysel ve h\u00f6ristik ilerleme bak\u0131m\u0131ndan \u00fcst\u00fcn oldu\u011fu i\u00e7in\u201d ilerletici bir ara\u015ft\u0131rma program\u0131yken, ona rakip olan Ptolemaios\u2019un ara\u015ft\u0131rma program\u0131, Kopernik\u2019inkine k\u0131yasla, yozla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir programd\u0131r.([xii]<\/a>)<\/sup> Nitekim zaman i\u00e7erisinde yerini Kopernik\u2019in kuram\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r.)<\/p>\n Lakatos, Popper\u2019\u0131n yanl\u0131\u015flanabilirlik \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn\u00fcn bilimselli\u011fin i\u015fareti olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bilim insanlar\u0131n\u0131n bir engelle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 zaman kuramlar\u0131n\u0131n \u00e7ekirdek varsay\u0131mlar\u0131n\u0131 hemen terk etmediklerini vurgulayarak belirtir. Bu noktada, Lakatos\u2019un modelinin Popper\u2019\u0131n yanl\u0131\u015flamac\u0131l\u0131k modeline g\u00f6re daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmaz. Ara\u015ft\u0131rma programlar\u0131 fikriyle birlikte, kuramlar g\u00f6zlemle ilk \u00e7eli\u015fkisinde reddedilmezler; bilimin de bir eleme s\u00fcreci \u015feklinde ilerledi\u011finin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesinin yerine, bir ara\u015ft\u0131rma program\u0131n\u0131n \u00e7ekirde\u011finin etraf\u0131ndaki daha esnek olan koruyucu kemerin d\u00fczenlenmesiyle, geli\u015ferek ilerledi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n \u00d6te yandan, Lakatos\u2019un g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc temelde Kuhn\u2019unkinden olduk\u00e7a farkl\u0131d\u0131r. Lakatos, paradigma kavram\u0131n\u0131 bir \u00e7ekirde\u011fi ve koruyucu kemeri olan ara\u015ft\u0131rma program\u0131 kavram\u0131yla de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. Bilim insanlar\u0131,bir ara\u015ft\u0131rma program\u0131n\u0131n \u00e7ekirde\u011fini m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca korumak i\u00e7in koruyucu kemeri geni\u015fletme etkinli\u011finde bulunurlar. Bu,rasyonel bir s\u00fcre\u00e7tir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, Lakatos bilimin rasyonel bir bi\u00e7imde ilerledi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Daha da \u00f6nemlisi, bir paradigma kaymas\u0131 meydana geldi\u011finde, bu kayma yozla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir ara\u015ft\u0131rma program\u0131ndan daha ilerletici olana do\u011fru ger\u00e7ekle\u015fir. Bu da, Kuhn\u2019un irrasyonel oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn aksine, paradigma kaymas\u0131n\u0131n rasyonel oldu\u011funu bize d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrtebilir.<\/p>\n Lakatos\u2019a g\u00f6re:\u201cBilim ile sahte bilim aras\u0131nda s\u0131n\u0131r koyma sorunu yaln\u0131zca masa ba\u015f\u0131nda yap\u0131lan felsefenin \u00fcstesinden gelmesi gereken bir sahte sorun de\u011fildir; ayn\u0131 zamanda olduk\u00e7a \u00f6nemli etik ve politik i\u00e7ermelere de sahiptir.\u201d([xiii]<\/a>)<\/sup> \u00d6rne\u011fin, gerek 1616\u2019da Katolik Kilisesi\u2019nin Kopernik\u2019in kuram\u0131n\u0131 gerek 1949\u2019da Sovyet Kom\u00fcnist Partisi Merkez Komitesi\u2019nin Mendelci genetik bilimini sahte-bilim olduklar\u0131 gerek\u00e7esiyle yasaklatmas\u0131, Lakatos\u2019un aktard\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, \u201cka\u00e7\u0131n\u0131lmaz \u015fekilde bir t\u00fcr s\u0131n\u0131r koyma \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc \u00fczerinde temellenmi\u015ftir.\u201d([xiv]<\/a>)<\/sup> Bu nedenle, Lakatos\u2019un \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerisinin \u00f6nemi bir kere daha d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir. Lakatos, bize tek bir kuram\u0131n de\u011fil, bir b\u00fct\u00fcn olarak ara\u015ft\u0131rma program\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fini anlat\u0131r. O halde yeni \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcm\u00fcz, bir ara\u015ft\u0131rma program\u0131n\u0131n ilerletici mi yoksa yozla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 m\u0131 oldu\u011fudur. Bu noktada sorulabilecek sorulardan biri, inceledi\u011fimiz g\u00f6r\u00fc\u015fler aras\u0131ndan hangisinin daha ge\u00e7erli oldu\u011funu nas\u0131l bilece\u011fimizdir. Kan\u0131mca bu soru, bilim tarihinin enginli\u011fini, bilimsel kuramlar\u0131n karma\u015f\u0131k yap\u0131lar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, temel bir sorundur; yine de Lakatos\u2019un yapt\u0131\u011f\u0131 katk\u0131y\u0131 g\u00f6rmemize ve yeni de\u011ferlendirmelerde bulunmam\u0131za engel de\u011fildir. Kuhn\u2019un bilim anlay\u0131\u015f\u0131, daha radikal olarak nitelendirilebilecek g\u00f6r\u00fc\u015fleri, bilimsel bilgi sosyolojisi adl\u0131 harekete temel olu\u015fturmu\u015ftur; \u00f6zellikle sosyal bilimciler aras\u0131nda olduk\u00e7a kabul g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr.([xv]<\/a>)<\/sup> Popper ve Kuhn \u00f6ncesi d\u00f6nemde, pozitivizmin akla ve deneye verdi\u011fi, onlar\u0131 y\u00fcceltici de\u011ferle birlikte bilimd\u0131\u015f\u0131 ve ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fclebilecek her \u015feyi d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakm\u0131\u015fken, Kuhn\u2019un Bilimsel Devrimlerin Yap\u0131s\u0131<\/em> eseriyle birlikte bilim tarihine giren paradigma kavram\u0131, paradigmalar\u0131n olu\u015fumunda tarihsel, toplumsal ve de\u011fer yarg\u0131lar\u0131n\u0131n da dahil oldu\u011fu bilimd\u0131\u015f\u0131 b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir yap\u0131n\u0131n rol oynad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in, bilime \u00f6znel bir a\u00e7\u0131yla yakla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n yolunu a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte, \u00e7a\u011fda\u015f bilim felsefesinin ortaya koydu\u011fu bilimsellik \u00f6l\u00e7\u00fctleri baz\u0131 sorunlara yol a\u00e7\u0131nca, Lakatos\u2019un g\u00f6r\u00fc\u015flerini \u015fiddetle ele\u015ftiren bir ba\u015fka bilim felsefecisi Paul Feyerabend\u2019in g\u00f6r\u00fc\u015fleri (\u00f6rne\u011fin, \u2018kuramlar\u0131n hi\u00e7bir nesnel temelde saf d\u0131\u015f\u0131 edilemeyece\u011fi\u2019, \u2018bilimsel rasyonalitenin olmad\u0131\u011f\u0131\u2019 gibi g\u00f6r\u00fc\u015fleri) modern bilime y\u00f6nelik geli\u015ftirilen postmodern ele\u015ftirilerin de \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.([xvi]<\/a>)<\/sup> Bug\u00fcn, bilimlerin ve bilhassabu yaz\u0131da yer verdi\u011fimiz di\u011fer g\u00f6r\u00fc\u015flerin fazla etkisinde kalm\u0131\u015fsosyal bilimlerin, Lakatos\u2019un sundu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fct temelinde yeniden de\u011ferlendirilmesi, bilgi sosyolojisine dair h\u00e2lihaz\u0131rdaki karma\u015falar([xvii]<\/a>)<\/sup>, g\u00f6recelilik ve postmodernizmle birlikte gelen g\u00f6r\u00fc\u015f bulan\u0131klar\u0131na yeni bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla yakla\u015f\u0131lmas\u0131nda yol g\u00f6sterici olabilir. Lakatos\u2019un g\u00f6r\u00fc\u015flerine gerek bilim insanlar\u0131 aras\u0131nda gerekse \u00fclkemizdeki felsefe ve sosyal bilimler tart\u0131\u015fmalar\u0131nda di\u011fer felsefecilerinkiler kadar s\u0131k rastlayam\u0131yoruz ve bunu bir eksiklik olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmek m\u00fcmk\u00fcn. Bilimsel Ara\u015ft\u0131rma Programlar\u0131n\u0131n Metodolojisi<\/em>\u2019ndeki yaz\u0131lar\u0131n([xviii]<\/a>)<\/sup> sayesinde Lakatos\u2019un g\u00f6r\u00fc\u015flerini tart\u0131\u015fmaya a\u00e7mak, bu eksikli\u011fi gidermede bir ilk basamak olabilir.<\/p>\n – Imre Lakatos \u2013 Bilimsel Ara\u015ft\u0131rma Programlar\u0131n\u0131n Metodolojisi, Alfa Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, Nisan 2014.<\/em><\/p>\n Lakatos Kimdir?<\/strong><\/p>\n Macar bilim ve matematik felsefecisi Imre Lakatos 1922\u2019de Macaristan, Debrecen\u2019de do\u011fdu. 1944\u2019teDebrecen \u00dcniversitesi\u2019nden matematik, fizik ve felsefe dereceleriyle mezun oldu. Doktora derecesini \u201cEssays in the Logic of Mathematical Discovery\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 teziyle 1961\u2019de Cambridge \u00dcniversitesi\u2019nden ald\u0131. 1960 y\u0131l\u0131nda London School of Economics\u2019te \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. 1974\u2019teki ani \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar burada g\u00f6rev yapan Lakatos, matematik ve bilim felsefesi \u00fczerine yaz\u0131lar kaleme ald\u0131. 1971\u2019den \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar, uluslararas\u0131 \u00f6nemli bir konuma sahip British Journal for the Philosophy of Science <\/em>dergisinin de edit\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapt\u0131.<\/p>\n T\u00fcrk\u00e7e\u2019deki di\u011fer eseri:<\/strong><\/p>\n Kan\u0131tlar ve \u00c7\u00fcr\u00fctmeler<\/em> (Matematiksel Ke\u015ffin Mant\u0131\u011f\u0131) <\/em>Nesin (Matematik K\u00f6y\u00fc) Yay\u0131nlar\u0131, 2014.<\/p><\/blockquote>\n Dipnotlar<\/strong><\/p>\n <\/p>\n [i]<\/a>) Lakatos, I. Bilimsel Ara\u015ft\u0131rma Programlar\u0131n\u0131n Metodolojisi<\/em>, Alfa Yay\u0131nlar\u0131, 2014, s. 12<\/p>\n [ii]<\/a>) s. 12<\/p>\n [iii]<\/a>) s. 23<\/p>\n [iv]<\/a>) Popper\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerine dair daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi edinmek i\u00e7in bak\u0131n\u0131z: Popper, K. R.Bilimsel Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n Mant\u0131\u011f\u0131<\/em>. Yap\u0131 Kredi Yay\u0131nlar\u0131, 2012 (5. Bask\u0131)<\/p>\n [v]<\/a>) Lakatos, I. Bilimsel Ara\u015ft\u0131rma Programlar\u0131n\u0131n Metodolojisi<\/em>.Alfa Yay\u0131nlar\u0131, 2014,s.12-13<\/p>\n [vi]<\/a>) Daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bak\u0131n\u0131z: Kuhn, T. S. Bilimsel Devrimlerin Yap\u0131s\u0131.<\/em> K\u0131rm\u0131z\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, May\u0131s 2006.<\/p>\n [vii]<\/a>) Bulgulat\u0131l\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131.<\/p>\n [viii]<\/a>) Lakatos, I. Bilimsel Ara\u015ft\u0131rma Programlar\u0131n\u0131n Metodolojisi.<\/em> Alfa Yay\u0131nlar\u0131, 2014, s. 24<\/p>\n [ix]<\/a>) s. 25<\/p>\n [x]<\/a>) s. 25<\/p>\n [xi]<\/a>) s. 26<\/p>\n [xii]<\/a>) s. 267-304<\/p>\n [xiii]<\/a>) s.28<\/p>\n [xiv]<\/a>) s. 28<\/p>\n [xv]<\/a>) Bunun iki nedeni vard\u0131r. Birincisi, Kuhn\u2019un bilim resmi, bilimin ne oldu\u011funun \u015fimdiye kadarkinden daha liberal bir kavray\u0131\u015f\u0131na, \u00f6rne\u011fin sosyoloji ve psikanaliz gibi disiplinlerin i\u00e7erildi\u011fi bir kavray\u0131\u015fa, izin vermektedir. \u0130kincisi de, yukar\u0131da belirtildi\u011fi gibi, Kuhn\u2019un bilimsel sonu\u00e7lar\u0131 belirleyen olarak kurallar\u0131 reddetmesi, bilime d\u0131\u015fsal olan \u00f6\u011felere ba\u015fvurulmas\u0131na da izin vermektedir. (Hem nedenler i\u00e7in hem de Kuhn\u2019un felsefi g\u00f6r\u00fc\u015flerine dair daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bak\u0131n\u0131z: http:\/\/plato.stanford.edu\/entries\/thomas-kuhn\/ Kaynak, \u0130ngilizcedir.)<\/p>\n [xvi]<\/a>) s. 14(Lakatos\u2019un ayn\u0131 zamanda yak\u0131n bir arkada\u015f\u0131 olan Feyerabend, onun metodolojisinin asl\u0131nda bir metodoloji olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kendi benimsedi\u011fi pozisyondan, yani epistemolojik anar\u015fizmden, asl\u0131nda hi\u00e7 de farkl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmi\u015ftir. Feyerabend\u2019in tart\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in \u015fu kayna\u011fa bak\u0131labilir: \u00d6zg\u00fcr Toplumda Bilim, Ayr\u0131nt\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, 1999.)<\/p>\n