{"id":12157,"date":"2014-09-01T19:36:44","date_gmt":"2014-09-01T16:36:44","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=12157"},"modified":"2018-05-10T17:48:36","modified_gmt":"2018-05-10T14:48:36","slug":"ebola-salgini-neden-onlenemedi-nasil-onlenebilir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/09\/01\/ebola-salgini-neden-onlenemedi-nasil-onlenebilir","title":{"rendered":"Ebola salg\u0131n\u0131 neden \u00f6nlenemedi, nas\u0131l \u00f6nlenebilir?"},"content":{"rendered":"

Afrika\u2019da ortaya \u00e7\u0131kan ve birka\u00e7 ay i\u00e7inde 1500\u2019e yak\u0131n insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden olan Ebola salg\u0131n\u0131 neden \u00f6nlenemedi? Sorunun bilimsel bir yan\u0131t\u0131 olmakla birlikte \u00f6l\u00fcmlerin bu denli y\u00fcksek olmas\u0131 as\u0131l olarak sosyal ve ekonomik nedenlerden kaynaklan\u0131yor.<\/em><\/p>\n

6 Aral\u0131k 2013\u2019te Gine\u2019nin g\u00fcneyinde, Liberya ve Sierra Leone s\u0131n\u0131rlar\u0131na yak\u0131n bir k\u00f6y olan Gu\u00e9ck\u00e9dou\u2019da 2 ya\u015f\u0131nda bir erkek \u00e7ocu\u011fu birka\u00e7 g\u00fcn s\u00fcren y\u00fcksek ate\u015f, kusma ve ishal \u015fik\u00eayetlerinin ard\u0131ndan ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi. Bir hafta sonra \u00e7ocu\u011fun annesi, onun ard\u0131ndan da 3 ya\u015f\u0131ndaki k\u0131z karde\u015fi ve b\u00fcy\u00fckannesi \u00f6ld\u00fc. Hepsinde ayn\u0131 semptomlar g\u00f6zlenmi\u015fti. Y\u00fcksek ate\u015f, kusma ve ishalle ba\u015flayan bu hastal\u0131k \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrede birka\u00e7 d\u00fczine insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden oldu.<\/p>\n

\u0130nsanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcren vir\u00fcs\u00fcn Ebola oldu\u011funu doktorlar Mart ay\u0131nda ke\u015ffettiler. Ancak hastal\u0131k \u00e7oktan Gine, Liberya ve Sierra Leone\u2019de yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Hastal\u0131\u011f\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lge olan Gu\u00e9ck\u00e9dou\u2019da g\u00f6rev yapan bir doktor, salg\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131k personeli dahil herkeste b\u00fcy\u00fck bir korkuya neden oldu\u011funu, doktorlar\u0131 ve sa\u011fl\u0131k personelini \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in ikna etmekte zorland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ediyor.<\/p>\n

\"\"
Demokratik Kongo Cumhuriyeti\u2019nde g\u00f6r\u00fclen bir Ebola vakas\u0131 ve tedavi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Hastal\u0131kla m\u00fccadele etmek i\u00e7in b\u00f6lgeye Mart ay\u0131n\u0131n sonunda ula\u015fan S\u0131n\u0131r Tan\u0131mayan Doktorlar \u00f6rg\u00fct\u00fc, salg\u0131n\u0131 \u201ce\u015fi g\u00f6r\u00fclmemi\u015f\u201d olarak niteledi. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc ise, \u00e7ok geni\u015f bir alana yay\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 ve onlarca ayr\u0131 noktada hastal\u0131\u011f\u0131n etkili olmas\u0131 nedeniyle salg\u0131na m\u00fcdahale etmenin \u00e7ok zor oldu\u011funu ifade ediyor. Ebola\u2019n\u0131n Gine\u2019de ilk kez g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc tarihten bu yana ge\u00e7en 8 ayda salg\u0131n\u0131n yay\u0131lma h\u0131z\u0131, etkiledi\u011fi alan\u0131n geni\u015fli\u011fi ve neden oldu\u011fu \u00f6l\u00fcmleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131rsak, hastal\u0131\u011f\u0131n ilk kez ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 1976\u2019dan bu yana g\u00f6r\u00fclen en k\u00f6t\u00fc salg\u0131nla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz anla\u015f\u0131l\u0131yor. Epidemiyologlar (hastal\u0131klar\u0131n yay\u0131l\u0131\u015f\u0131 ve salg\u0131nlarla ilgilenen biliminsan\u0131) salg\u0131n\u0131n aylar s\u00fcrebilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

Salg\u0131n\u0131 tetikleyen nedenler<\/strong><\/p>\n

Peki, bu kadar yayg\u0131n ve \u015fiddetli bir Ebola salg\u0131n\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n nedenleri neler? Pamukkale \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi Halk Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Anabilim Dal\u0131\u2019nda g\u00f6revli Prof. Dr. Mehmet Zencir, bu sorunun ekolojik ve sosyal-siyasal-k\u00fclt\u00fcrel nedenleri oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Zencir, Ebola salg\u0131n\u0131n\u0131 tetikleyen nedenleri \u015f\u00f6yle s\u0131ral\u0131yor(1)<\/sup>:<\/p>\n

– Ormans\u0131zla\u015ft\u0131rma politikalar\u0131.<\/p>\n

– Sert ve uzun s\u00fcreli kurakl\u0131k.<\/p>\n

– \u0130\u00e7 sava\u015f (Sierra Leone, Liberya).<\/p>\n

– Yoksulluk.<\/p>\n

– Sa\u011fl\u0131k hizmetlerinde tahribat ve yetersizlikler.<\/p>\n

– H\u00fck\u00fcmete, kamu g\u00f6revlilerine ve uluslararas\u0131 kurumlara olan g\u00fcvensizlik.<\/p>\n

– Salg\u0131n\u0131n hafife al\u0131nmas\u0131, ulusal ve uluslararas\u0131 d\u00fczeyde gecikmi\u015f ve etkin olmayan kontrol \u00f6nlemleri.<\/p>\n

Salg\u0131n\u0131n Gine\u2019de ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 Sierra Leone ve Liberya s\u0131n\u0131rlar\u0131 aras\u0131nda kalan b\u00f6lge, bu \u00fclkelerde uzun s\u00fcredir ya\u015fanan i\u00e7 sava\u015ftan ka\u00e7an insanlar\u0131n yerle\u015fti\u011fi bir kesi\u015fimi olu\u015fturuyor. Ormanl\u0131k alan\u0131n yeni yerle\u015fimler i\u00e7in s\u00fcrekli olarak tahrip edildi\u011fi b\u00f6lgede vah\u015fi hayvanlar\u0131n ya\u015fam alanlar\u0131na m\u00fcdahale edilmesinin insanlarla di\u011fer primatlar aras\u0131ndaki etkile\u015fimi art\u0131rd\u0131\u011f\u0131, salg\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda bunun etkili oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n

Ekolojik dengenin bozulmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ortaya \u00e7\u0131kan Ebola salg\u0131n\u0131yla m\u00fccadele konusunda ciddi bir engel de bulunuyor. Gine, Liberya ve Sierra Leone d\u00fcnyan\u0131n en yoksul \u00fclkeleri aras\u0131nda yer al\u0131yor. \u0130nsani kalk\u0131nma indeksine g\u00f6re 185 \u00fclke aras\u0131nda Gine 178., Sierra Leone 177. ve Liberya 174. s\u0131rada bulunuyor. Salg\u0131nla m\u00fccadele etmek i\u00e7in ne yeterli para kaynaklar\u0131 ne de sa\u011fl\u0131k personeli ve ekipmanlar\u0131 var. 20 A\u011fustos itibariyle salg\u0131n\u0131n en yo\u011fun olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fclkelerde rakamlar korkutucu boyutlara ula\u015ft\u0131: D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc verilerine g\u00f6re, Ebola salg\u0131n\u0131nda Liberya\u2019da 576, Gine\u2019de 396, Sierra Leone\u2019de 374 ki\u015fi hayat\u0131n\u0131 kaybetti. Ebola\u2019n\u0131n g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir di\u011fer \u00fclke olan Nijerya\u2019da ise \u015fimdiye kadar 4 ki\u015finin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc biliniyor.<\/p>\n

\"\"
Ebola salg\u0131n\u0131n\u0131n yo\u011fun oldu\u011fu Liberya\u2019dan bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc.<\/figcaption><\/figure>\n

Yoksul \u00fclkeler kendi kaderine terk edildi<\/strong><\/p>\n

Salg\u0131n\u0131n Afrika\u2019n\u0131n yoksul \u00fclkelerinde yay\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilememesinin as\u0131l nedeni ise kaynaklar\u0131 Ebola ile m\u00fccadele etmeye imk\u00e2n veren \u00fclkelerin uygulad\u0131\u011f\u0131 sa\u011fl\u0131k politikalar\u0131. Ebola salg\u0131n\u0131na kar\u015f\u0131 al\u0131nan temel \u00f6nlem hastal\u0131\u011f\u0131n yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fclke ve b\u00f6lgeleri tecrit etmekten ibaret. Geli\u015fmi\u015f \u00fclkeler uzun s\u00fcreli bir sa\u011fl\u0131k yat\u0131r\u0131m\u0131 ya da ara\u015ft\u0131rma b\u00fct\u00e7eleri yerine salg\u0131nlardan etkilenen \u00fclkelere ekonomik yard\u0131m yapmay\u0131 tercih ediyor. Ba\u015fta ABD olmak \u00fczere geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin her birinin, salg\u0131n\u0131n kendi \u00fclkelerine s\u0131\u00e7ramas\u0131 halinde uygulanacak eylem planlar\u0131 rezervde tutuluyor. Bunun en \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rne\u011fi ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde ya\u015fand\u0131.<\/p>\n

Cornell \u00dcniversitesi Weill T\u0131p Fak\u00fcltesi\u2019nden Do\u00e7. Dr. Zeynep H\u00fclya G\u00fcm\u00fc\u015f, ABD\u2019de ya\u015fanan Ebola krizini \u015fu s\u00f6zlerle aktar\u0131yor:<\/p>\n

\u201cEbola salg\u0131n\u0131n\u0131n medyada ilk zirve yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnlerde New York\u2019taki Mount Sinai (Musa Da\u011f\u0131) Hastanesi\u2019nde Ebola alarm\u0131 verilmesi hem New York hem de ABD kamuoyunu sallad\u0131. Bat\u0131 Afrika\u2019dan \u00f6zel ambulanslar ile kurtar\u0131lan ve karantina alt\u0131nda tedavi edilen iki ABD\u2019li sa\u011fl\u0131k g\u00f6revlisinin d\u0131\u015f\u0131nda, bu ilk ABD\u2019li Ebola vakas\u0131 olacakt\u0131. Genellikle Afrika ve G\u00fcney Amerika k\u00f6kenlilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Harlem\u2019e kom\u015fu olan hastaneye \u00e7ok yak\u0131n zamanda Bat\u0131 Afrika\u2019dan d\u00f6nen ve hem y\u00fcksek ate\u015f hem de mide rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131 semptomlar\u0131 g\u00f6steren bir hasta gelmi\u015fti. Hasta gelir gelmez bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131k kurulu devreye girmi\u015f, geli\u015finden yedi dakika i\u00e7erisinde karantinaya al\u0131nm\u0131\u015f, al\u0131nan numuneler de Ebola vir\u00fcs\u00fc testi i\u00e7in ABD Hastal\u0131k Kontrol Merkezi\u2019ne (U. S. Centers for Disease Control and Prevention) g\u00f6nderilmi\u015fti. Testlerin sonucunun anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ge\u00e7en iki g\u00fcnl\u00fck s\u00fcrede Mount Sinai civar\u0131 tamamen bir medya karnaval\u0131na d\u00f6nd\u00fc. Bu esnada biz de canl\u0131 olarak TRT T\u00fcrk K\u00fcresel Bak\u0131\u015f program\u0131na ba\u011flan\u0131p Ebola krizini konu\u015ftuk. Hasta \u00fc\u00e7 g\u00fcn karantinada tedavi edildi. Ebola vir\u00fcs\u00fc ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131 kesinle\u015fince sessizce taburcu edildi. Hastan\u0131n kimli\u011fi a\u00e7\u0131klanmad\u0131 ve bas\u0131na s\u0131zd\u0131r\u0131lmad\u0131. Bat\u0131 Afrika\u2019dan \u00f6zel ambulans ile kurtar\u0131lan di\u011fer iki sa\u011fl\u0131k g\u00f6revlisi ise insanlar \u00fczerinde ilk defa denenen ila\u00e7 kokteyli ZMapp ile tedavi edildiler. \u015eu anda tamamen iyile\u015fmi\u015f durumdalar ve onlar da taburcu edildiler. Bu iki \u00f6rnek de g\u00f6steriyor ki ABD\u2019nin ileri teknoloji merkezleri Ebola t\u00fcr\u00fc bir bula\u015f\u0131c\u0131 vir\u00fcs ile sava\u015fmaya haz\u0131rl\u0131kl\u0131yd\u0131.\u201d<\/p>\n

Geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin, ellerinde imk\u00e2n olmas\u0131na ra\u011fmen yoksul \u00fclkelerde ya\u015fanan salg\u0131na m\u00fcdahale etmemelerinin temel nedeni, bunun \u201ck\u00e2rl\u0131\u201d bir i\u015f olmamas\u0131. ABD\u2019deki Teksas \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi\u2019nden virolog (vir\u00fcsbilimci) Thomas Geisbert Scientific American<\/em> dergisine yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klama \u00e7arp\u0131c\u0131:<\/p>\n

\u201c\u0130nsan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 konusunda yat\u0131r\u0131m ar\u0131yoruz \u2026 ancak bu, a\u015f\u0131 geli\u015ftiren k\u00fc\u00e7\u00fck firmalar\u0131n ekonomik durumuna ba\u011fl\u0131. \u0130nsan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 pahal\u0131 ve \u00e7ok b\u00fcy\u00fck devlet yard\u0131m\u0131 gerektiriyor. Ebola a\u00e7\u0131s\u0131ndan, k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u00fcresel pazar bulunuyor – b\u00fcy\u00fck ila\u00e7 \u015firketlerini Ebola a\u015f\u0131s\u0131na \u00f6zendirecek bir sebep yok dolay\u0131s\u0131yla devlet fonuna ihtiya\u00e7 duyuyor.\u201d(2)<\/sup><\/p>\n

\u00dcstelik Ebola, bu konuda tekil bir \u00f6rnek de\u011fil. Zencir\u2019in aktard\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, erken \u00f6l\u00fcm ve sakatl\u0131klar\u0131n y\u00fczde 10\u2019undan fazlas\u0131n\u0131n tropik hastal\u0131klar nedeniyle ger\u00e7ekle\u015fmesine kar\u015f\u0131n 1975-2004 aras\u0131nda bulunan ila\u00e7lar\u0131n y\u00fczde 1\u2019inden az\u0131 tropik hastal\u0131klarla ilgili.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak, yakla\u015f\u0131k 40 y\u0131ld\u0131r bilinen ve geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin elinde \u00f6l\u00fcmleri asgari d\u00fczeye indirebilecek a\u015f\u0131lar\u0131n oldu\u011fu bir hastal\u0131k nedeniyle Afrika\u2019da binlerce insan ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi. Bu durum, yoksul \u00fclkelerin kendi kaderine terk edildi\u011finin en somut g\u00f6stergesi olarak kar\u015f\u0131m\u0131zda duruyor.<\/p>\n

Dipnotlar<\/strong><\/p>\n

1) Mehmet Zencir. Ebola salg\u0131n\u0131n\u0131 tetikleyen ekolojik-sosyopolitik nedenler. http:\/\/siyasihaber.org\/yazilar\/ebola-salginini-tetikleyen-ekolojik-sosyopolitik-nedenler-mehmet-zencir<\/p>\n

2) Ebola salg\u0131n\u0131 ve denek olarak kullan\u0131lan halklar. http:\/\/haber.sol.org.tr\/bilim-teknoloji\/ebola-salgini-ve-denek-olarak-kullanilan-halklar-haberi-95822\u00a0<\/strong><\/p>\n

Kaynaklar<\/strong><\/p>\n

1) Tracing Ebola\u2019s Breakout to an African 2-Year-Old. http:\/\/www.nytimes.com\/2014\/08\/10\/world\/africa\/tracing-ebolas-breakout-to-an-african-2-year-old.html?ref=science&_r=4&referrer<\/p>\n

2) Using experimental drugs and vaccines against Ebola is ethical, WHO panel says. http:\/\/news.sciencemag.org\/africa\/2014\/08\/using-experimental-drugs-and-vaccines-against-ebola-ethical-who-panel-says<\/p>\n

3) Two Ebola patients in the US have been cured. http:\/\/sciencealert.com.au\/news\/20142208-26053.html<\/p>\n

Ebola vir\u00fcs\u00fc nedir, nas\u0131l yay\u0131l\u0131yor ve al\u0131nabilecek \u00f6nlemler nelerdir?<\/strong><\/p>\n

\"\"
Elektron mikroskopu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcyle Ebola vir\u00fcs\u00fc.<\/figcaption><\/figure>\n

The Naked Scientists<\/em> adl\u0131 internet sitesi, Ebola\u2019n\u0131n nas\u0131l bir vir\u00fcs oldu\u011funa, nas\u0131l yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131na, tedavisinin m\u00fcmk\u00fcn olup olmad\u0131\u011f\u0131na, bir a\u015f\u0131 geli\u015ftirilmesi konusunda insanl\u0131\u011f\u0131n hangi a\u015famada oldu\u011funa ili\u015fkin bir dizi merak edilen soruyu Cambridge \u00dcniversitesi\u2019nden Chris Smith\u2019e sordu. 4 A\u011fustos tarihinde yay\u0131nlanan s\u00f6yle\u015fiyi sizler i\u00e7in \u00e7evirdik.<\/p>\n

– Ebola tam olarak nedir? Nereden geldi ve Ebola\u2019y\u0131 durdurmak i\u00e7in ne yapabiliriz? Sen bir virolog olarak bize Ebola\u2019ya neyin neden oldu\u011funu s\u00f6yleyebilir misin?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Ebola bir vir\u00fcs. Filovirus olarak adland\u0131r\u0131yoruz, mikroskopta bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok ince bir saman \u00e7\u00f6p\u00fc ya da \u00e7ubuk gibi g\u00f6z\u00fcken; \u00e7o\u011funlukla e\u011filip b\u00fck\u00fclen ve kendi kendini dola\u015ft\u0131ran ya da bazen kendi kendine 8 \u015feklinde d\u00fc\u011f\u00fcmler atan yap\u0131da bir vir\u00fcs. A\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 18 nanometre uzunlu\u011funda; ki bu \u00f6l\u00e7\u00fc, bir milimetrenin 80 milyonda bir geni\u015fli\u011fine ve yakla\u015f\u0131k binde bir uzunlu\u011funa denk geliyor. V\u00fccut s\u0131v\u0131lar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yay\u0131l\u0131yorlar; ancak zaman zaman hava yoluyla da yay\u0131labilecekleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. \u201cEbola v\u00fccut s\u0131v\u0131lar\u0131yla yay\u0131l\u0131yorsa sa\u011fl\u0131k g\u00f6revlileri neden maske kullan\u0131yor? Vir\u00fcs\u00fcn hava yoluyla da yay\u0131lma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu mu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?\u201d \u015feklinde bir soru gelmi\u015fti. Evet, bunu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Ayr\u0131ca bir insanda Ebola vir\u00fcs\u00fc varsa v\u00fccudunun tamam\u0131ndan bu enfeksiyonun bula\u015fma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 var demektir. Ebola hastalar\u0131 yaraland\u0131klar\u0131nda, i\u011fneyle kan verdiklerinde, herhangi ba\u015fka bir s\u0131v\u0131 \u00f6rne\u011fi verdiklerinde, ishal olduklar\u0131nda; k\u0131sacas\u0131 v\u00fccut s\u0131v\u0131lar\u0131n\u0131n herhangi bir nedenle havaya temas etti\u011finde \u00e7evrelerindeki insanlara hastal\u0131\u011f\u0131 bula\u015ft\u0131rma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunuyor.<\/p>\n

– \u00a0Ebolay\u0131 bu kadar \u00f6l\u00fcmc\u00fcl yapan nedir?<\/em><\/strong><\/p>\n

\"\"
Ara\u015ft\u0131rmalar yarasalar\u0131n Ebola vir\u00fcs\u00fcnden hem etkilendiklerini hem de bu vir\u00fcs\u00fcn olas\u0131 ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/figcaption><\/figure>\n

– Ebola ilk olarak insanlarda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan bir enfeksiyon de\u011fil, meyve yarasalar\u0131na \u00f6zg\u00fc bir enfeksiyon. Bunu 2005 y\u0131l\u0131nda Eric Leroy adl\u0131 bir biliminsan\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 saha ara\u015ft\u0131rmas\u0131 sayesinde \u00f6\u011frendik. Leroy, insanlardan ba\u015fka hastal\u0131ktan etkilenen ve kitlesel \u00f6l\u00fcmlerin g\u00f6zlendi\u011fi b\u00fcy\u00fck maymunlar\u0131n Afrika\u2019da etkile\u015fim halinde oldu\u011fu b\u00fct\u00fcn hayvanlar \u00fczerinde yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rma sonucunda bu bilgiye eri\u015fmeyi ba\u015fard\u0131. Bu ara\u015ft\u0131rmalar s\u0131ras\u0131nda biliminsanlar\u0131, meyve yarasalar\u0131 \u00fczerinde yapt\u0131klar\u0131 incelemelerde hem Ebola vir\u00fcs\u00fcne hem de vir\u00fcs\u00fcn genetik materyallerine rastlad\u0131lar. Bu da yarasalar\u0131n Ebola vir\u00fcs\u00fcnden hem etkilendiklerini hem de bu vir\u00fcs\u00fcn olas\u0131 ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. \u00d6yle g\u00f6z\u00fck\u00fcyor ki yarasalar ya do\u011frudan ya da ba\u015fka hayvanlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla vir\u00fcs\u00fc insanlara bula\u015ft\u0131rm\u0131\u015f ve bir salg\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olmu\u015flar.<\/p>\n

– Bu, Ebolan\u0131n yarasalar i\u00e7in o kadar da \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir hastal\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na m\u0131 geliyor?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Evet ve bu durum vir\u00fcs\u00fcn insanlar i\u00e7in \u00e7ok tehlikeli olmas\u0131n\u0131n as\u0131l nedenlerinden biri. \u00c7\u00fcnk\u00fc vir\u00fcs bir yarasan\u0131n v\u00fccudunda ya\u015fayabilecek \u015fekilde evrimle\u015fiyor. E\u011fer vir\u00fcs kona\u011f\u0131n\u0131n \u00e7abucak \u00f6lmesine neden olursa, bu onun ba\u015fkalar\u0131n\u0131 etkileme \u015fans\u0131n\u0131 azalt\u0131r. Ancak konak, vir\u00fcs\u00fc ta\u015f\u0131yacak fakat \u00f6lmeyecek \u015fekilde ya\u015famaya devam ederse vir\u00fcs\u00fcn yay\u0131lmas\u0131 h\u0131zlan\u0131r. Ancak bir yarasan\u0131n ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi ve v\u00fccudu bir insan\u0131nkinden olduk\u00e7a farkl\u0131d\u0131r. Her iki t\u00fcr de memeli olmas\u0131na ra\u011fmen birbirlerine pek benzemiyorlar. Vir\u00fcs, yarasan\u0131n ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini aldatabilmeyi ba\u015farm\u0131\u015f; fakat bir insan\u0131n v\u00fccuduna girdi\u011finde muazzam b\u00fcy\u00fckl\u00fckte bir m\u00fccadele ba\u015fl\u0131yor ve vir\u00fcs insan\u0131n ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini tam anlam\u0131yla ele ge\u00e7iriyor. Dendritik h\u00fccrelere(1)<\/sup> sald\u0131r\u0131yor, bu h\u00fccrelerin i\u00e7erisinde b\u00fcy\u00fcyor fakat ayn\u0131 zamanda ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemine, sistemin kendisini yok etmesine neden olacak kadar b\u00fcy\u00fck miktarlarda kimyasal salg\u0131lat\u0131yor. Ayn\u0131 zamanda hastal\u0131klarla sava\u015fan birinci derecede savunma mekanizmam\u0131z\u0131 olu\u015fturan akyuvar h\u00fccrelerinin -lenfositler- kendilerini yok etmesine neden oluyor. Bu nedenle vir\u00fcs v\u00fccudumuza girdi\u011finde ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde zay\u0131flat\u0131yor ve ortaya \u00e7\u0131kan iltihapl\u0131 kimyasallar nedeniyle v\u00fccudun bir t\u00fcr \u015fok ge\u00e7irmesine neden oluyor.<\/p>\n

– Yani v\u00fccudumuzun kendi kendisine zarar vermesine neden oluyor. Buna kar\u015f\u0131 herhangi bir tedavi yok mu?<\/em><\/strong><\/p>\n

\"\"
Vir\u00fcs v\u00fccudumuza girdi\u011finde ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde zay\u0131flat\u0131yor ve ortaya \u00e7\u0131kan iltihapl\u0131 kimyasallar nedeniyle v\u00fccudun bir t\u00fcr \u015fok ge\u00e7irmesine neden oluyor.<\/figcaption><\/figure>\n

– \u015eu anda yok, en b\u00fcy\u00fck problem de bu zaten. \u0130nsanlara \u00f6nerebildi\u011fimiz tek \u015fey destekleyici terapi. Bu da asl\u0131nda kullanabildi\u011fimiz her t\u00fcrl\u00fc ara\u00e7la iflas etmekte olan organlar\u0131 ayakta tutabilmek i\u00e7in desteklemekten ba\u015fka bir \u015fey de\u011fil. Hastalara yeterli miktarda s\u0131v\u0131 vermeye, yeterli miktarda kaloriyle beslemeye, tansiyonlar\u0131n\u0131 normal de\u011ferlerde tutmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Bunun yan\u0131 s\u0131ra p\u0131ht\u0131la\u015fma sorunuyla da m\u00fccadele etmemiz gerekiyor; \u00e7\u00fcnk\u00fc hastalar\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131klar\u0131 \u015fok durumu p\u0131ht\u0131la\u015fmama fakt\u00f6r\u00fcn\u00fc de g\u00fcndeme getiriyor. Sonu\u00e7 olarak y\u00fcksek bir kanama riski s\u00f6z konusu oluyor. Ebola\u2019n\u0131n son a\u015famaya geldi\u011finin belirtilerinden biri hastalar\u0131n b\u00fct\u00fcn a\u00e7\u0131kl\u0131klar\u0131ndan kan bo\u015falmaya ba\u015flamas\u0131. G\u00f6zlerinden bile kan geldi\u011fi g\u00f6r\u00fclebiliyor. Bu nedenle, kesin tedavi i\u00e7in bir a\u015f\u0131 \u00fcretilene kadar destekleyici tedavi Ebola tedavisinin temelini olu\u015fturmaya devam edecek.<\/p>\n

– Bir sonraki sorum da bu olacakt\u0131. Bir a\u015f\u0131dan s\u00f6z ediliyor. \u0130\u015fe yarayacak bir a\u015f\u0131 \u00fcretmeye ne kadar yak\u0131n\u0131z?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Baz\u0131 deneyler yap\u0131ld\u0131 ve i\u00e7lerinde Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019nin de oldu\u011fu bir dizi \u00fclke Ebola\u2019n\u0131n protein katman\u0131 \u00fczerinde \u00e7e\u015fitli \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131. Geni, nezleye yol a\u00e7an bir zarars\u0131z adenovir\u00fcse(2)<\/sup> \u00a0naklettiler. Bunun ard\u0131ndaki fikir \u015fuydu: Birine geneti\u011fi de\u011fi\u015ftirilmi\u015f bir vir\u00fcs bula\u015ft\u0131r\u0131yorsun, nezle vir\u00fcs\u00fc \u00e7o\u011fal\u0131rken ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemine de Ebola\u2019n\u0131n neye benzedi\u011fini g\u00f6steriyor, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi de g\u00fcvenli bir \u015fekilde Ebola\u2019ya kar\u015f\u0131 antikorlar \u00fcretmeye ba\u015fl\u0131yor. E\u011fer bunu yap\u0131p ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin vir\u00fcs\u00fc ele ge\u00e7irmesini sa\u011flayabilirsen v\u00fccudu Ebola\u2019ya kar\u015f\u0131 korumay\u0131 ba\u015farabilirsin.<\/p>\n

– Peki, bu insanlara yard\u0131m etmeye ba\u015flamak i\u00e7in ne kadar uzakl\u0131kta?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Asl\u0131nda bu ara\u015ft\u0131rma \u015fimdiye kadar \u00f6ncelikli olarak y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015f olan bir ara\u015ft\u0131rma de\u011fil; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu a\u015f\u0131y\u0131 yapabilecek paraya ve iradeye sahip olan \u00fclkeler i\u00e7in Ebola bu zamana de\u011fin bir tehdit olu\u015fturmuyordu. Bu son salg\u0131n, Ebola 1976\u2019da ilk kez g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden bu yana, son 40 y\u0131l\u0131n en b\u00fcy\u00fck salg\u0131n\u0131. Fakat \u015fu anda 700\u2019den fazla insan\u0131n \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc ve 1200\u2019den fazla insana hastal\u0131\u011f\u0131n bula\u015ft\u0131\u011f\u0131(3)<\/sup> ve vir\u00fcs\u00fcn havaalanlar\u0131ndan vs. bat\u0131daki \u00fclkelere yay\u0131lma tehlikesinin oldu\u011fu bir durumla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Bat\u0131l\u0131 \u00fclkeler ani bir kararla bu sorunla ilgilenmeye ba\u015flad\u0131lar ve Ebola ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 \u00f6ncelikli olarak ele almaya ba\u015flad\u0131lar. Belki bu sayede bir a\u015f\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi konusunda ba\u015far\u0131 sa\u011flanabilir.<\/p>\n

– Ebola\u2019n\u0131n \u0130ngiltere\u2019de yay\u0131lmaya ba\u015flama tehlikesi ihtimali nedir?<\/em><\/strong><\/p>\n

– \u015eu anda riskin \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Hemen endi\u015felenmemizi gerektirecek bir \u015fey oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Ancak ger\u00e7ek \u015fu ki milyonlarca u\u00e7ak yolculu\u011fu yap\u0131l\u0131yor ve insanlar s\u00fcrekli u\u00e7aklarla seyahat ediyorlar. Bunun bir sonucu olarak \u00fclkeler aras\u0131 ge\u00e7i\u015fler \u00e7ok h\u0131zl\u0131 hale gelmi\u015f durumda ve Ebola\u2019n\u0131n kulu\u00e7ka d\u00f6nemi ise \u00fc\u00e7 haftaya kadar \u00e7\u0131kabiliyor. Bu nedenle \u015f\u00f6yle bir senaryo pek\u00e2l\u00e2 m\u00fcmk\u00fcn: Vir\u00fcs\u00fcn bula\u015ft\u0131\u011f\u0131 ancak hastal\u0131\u011f\u0131n semptomlar\u0131n\u0131 g\u00f6stermeyen, kulu\u00e7ka evresinde oldu\u011fu bir insan bir \u00fclkeden di\u011ferine, diyelim ki bir bat\u0131l\u0131 \u00fclkeye gidebilir ve burada hastal\u0131\u011f\u0131n etkileri ortaya \u00e7\u0131k\u0131p insanlara vir\u00fcs bula\u015ft\u0131rabilir. Bu \u015fekilde bir salg\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 var. Bu nedenle h\u00fck\u00fcmetler olas\u0131 bir salg\u0131n halinde bunun yay\u0131lmas\u0131n\u0131 nas\u0131l engelleyeceklerine ili\u015fkin \u00e7e\u015fitli senaryolar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n

Dipnotlar<\/strong><\/p>\n

1) Dendritik h\u00fccreler memelilerin ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini olu\u015fturan imm\u00fcn h\u00fccrelerden biridir. Bu h\u00fccrelerin ana i\u015flevi antijenleri i\u015flemek ve imm\u00fcn sistemin di\u011fer h\u00fccrelerine y\u00fczeyinden sunmakt\u0131r.<\/p>\n

2) Adenovir\u00fcsler, solunum yollar\u0131, g\u00f6z, sindirim sistemi ve idrar yollar\u0131n\u0131n zarlar\u0131n\u0131 ve mukozalar\u0131n\u0131 etkileyen \u00e7ok zararl\u0131 olmayan bir vir\u00fcs grubudur.<\/p>\n

3) S\u00f6yle\u015finin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 4 A\u011fustos tarihinde a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f olan resmi rakamlar bu \u015fekildeydi. 18 A\u011fustos\u2019ta yay\u0131nlanan say\u0131 ise 2473 ki\u015finin hastal\u0131\u011fa yakaland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve 1350\u2019sinin ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n

Kaynak<\/strong><\/p>\n

1) Chris Smith ile s\u00f6yle\u015fi, The Naked Scientists<\/em>. http:\/\/www.thenakedscientists.com\/HTML\/content\/interviews\/interview\/1000828\/<\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Afrika\u2019da ortaya \u00e7\u0131kan ve birka\u00e7 ay i\u00e7inde 1500\u2019e yak\u0131n insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden olan Ebola salg\u0131n\u0131 neden \u00f6nlenemedi? Sorunun bilimsel bir yan\u0131t\u0131 olmakla birlikte \u00f6l\u00fcmlerin bu denli y\u00fcksek olmas\u0131 as\u0131l olarak sosyal ve ekonomik nedenlerden kaynaklan\u0131yor. 6 Aral\u0131k 2013\u2019te Gine\u2019nin g\u00fcneyinde, Liberya ve Sierra Leone s\u0131n\u0131rlar\u0131na yak\u0131n bir k\u00f6y olan Gu\u00e9ck\u00e9dou\u2019da 2 ya\u015f\u0131nda bir erkek \u00e7ocu\u011fu […]<\/p>\n","protected":false},"author":453,"featured_media":12160,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[164,33],"tags":[677,425,1011],"class_list":["post-12157","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-127-sayi","category-saglik-bilimleri","tag-ebola","tag-saglik","tag-salgin-hastaliklar"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12157","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/453"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12157"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12157\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12160"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12157"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12157"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12157"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}