{"id":12166,"date":"2014-09-01T19:45:21","date_gmt":"2014-09-01T16:45:21","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=12166"},"modified":"2018-05-10T17:42:14","modified_gmt":"2018-05-10T14:42:14","slug":"sol-ve-bilisim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/09\/01\/sol-ve-bilisim","title":{"rendered":"Sol ve bili\u015fim"},"content":{"rendered":"

Bili\u015fim sekt\u00f6r\u00fc, siyasetin en temel kavramlar\u0131na geri d\u00f6nelim, kapital birikiminin nas\u0131l yap\u0131labildi\u011fine dair deneyimlerimizi son derece ivedi bir \u015fekilde de\u011fi\u015ftiriyor, de\u011fi\u015ftiremedi\u011fi yerlerde de derinden sars\u0131yor. Bunun ekonomik ve siyasi alg\u0131m\u0131z\u0131 nas\u0131l \u015fekillendirece\u011fi, \u00f6znelerin ve hatta kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00f6yle ya da b\u00f6yle \u201cg\u00f6n\u00fcll\u00fc\u201d oldu\u011fu bu ekosistemi, kuvvet kullanmadan nas\u0131l y\u0131kabilece\u011fimiz, nas\u0131l titretece\u011fimiz h\u00e2l\u00e2 yan\u0131t bekleyen bir soru. <\/em><\/p>\n

D\u00fcnya de\u011fi\u015fiyor. Bili\u015fim, yani internet, bilgi teknolojileri ve elektronik m\u00fchendisli\u011fi, bu de\u011fi\u015fimin en \u00e7arp\u0131c\u0131 mihenk ta\u015flar\u0131ndan biri. Di\u011fer bir mihenk ta\u015f\u0131 da siyasetin, bu maddi de\u011fi\u015fimi ne kadar yakalad\u0131\u011f\u0131. Bu yaz\u0131da, sol cenahta yer alan siyasetin bili\u015fim alan\u0131ndaki ihmallerine, yerel ve k\u00fcresel g\u00fcndemi son birka\u00e7 y\u0131lda i\u015fgal eden \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 geli\u015fmelere at\u0131fta bulunarak de\u011finece\u011fim. Ka\u00e7an trenin nas\u0131l yakalanmas\u0131 gerekti\u011fine dair kimi noktalara de\u011finerek yaz\u0131y\u0131 sonland\u0131raca\u011f\u0131m.<\/p>\n

Bu yaz\u0131da, olduk\u00e7a engin bir alan olan bili\u015fimin, bizleri ilgilendirdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm kimi y\u00f6nlerini tart\u0131\u015faca\u011f\u0131m: dijital mahremiyet, dijital ekonomi ve dijital toplum. Dijital mahremiyet denince, WikiLeaks\u2019den tutun da memleketimizde son aylarda g\u00fcndemden d\u00fc\u015fmek bilmeyen telefon dinlemelerine de\u011finece\u011fim. Dijital ekonomide ise oda\u011f\u0131m BitCoin olacak. Dijital toplum s\u00f6z\u00fcyle de sosyal medyay\u0131 ve ticari sosyal medya uygulamalar\u0131n\u0131 kastediyor olaca\u011f\u0131m. Bu meseleleri tart\u0131\u015f\u0131rken, bili\u015fim sahas\u0131ndaki bu yeniliklerin yeni ve kapsay\u0131c\u0131 bir siyasete olan aciliyeti bize tekrar hat\u0131rlatmas\u0131 gerekti\u011fini de usulca ima edece\u011fim.<\/p>\n

Bizi hacker\u2019lar m\u0131 kurtaracak?<\/strong><\/p>\n

WikiLeaks\u2019in (veya RedHack\u2019in ya da akl\u0131n\u0131za gelen herhangi bir siyasi hacker grubunun) kendilerine ait olmayan verilere izinsiz eri\u015fip, bunu kendilerince kamusal bir yarar gerek\u00e7esine s\u0131\u011f\u0131narak if\u015fa etmesinin, k\u0131z arkada\u015f\u0131ndan ayr\u0131lan delikanl\u0131n\u0131n kamusal bir yarar iddias\u0131yla, eski k\u0131z arkada\u015f\u0131n\u0131n \u00f6zel bilgilerini ilan etmesinden ahlaki bir fark\u0131 yoktur.<\/p>\n

Ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 eri\u015fim sa\u011flanan veriler (hacker\u2019lara bu ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131 \u00fcst\u00fcn bilgisayar bilgileri ve yetenekleri, delikanl\u0131ya da k\u0131z arkada\u015f\u0131yla kurmay\u0131 becerebildi\u011fi duygusal yak\u0131nl\u0131k verir), kendi kendini do\u011frulaman\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7emeyen bir ahlaki d\u00f6ng\u00fcyle (Asange\u2019nin bu bilgileri if\u015fa etmesinin kamusal yarar do\u011furaca\u011f\u0131n\u0131 \u201c\u00f6ng\u00f6rmesi\u201d ne kadar ger\u00e7ek\u00e7idir?) if\u015fa etmesi, mahremiyetin asl\u0131nda ne kadar da \u201ckolay\u201d afi\u015fe edilebilece\u011fini g\u00f6sterir. Asl\u0131nda, \u201ckolay\u201dla kast\u0131m, bunun sadece ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir grup i\u00e7in kolay oldu\u011fudur. Bu ba\u011flamda, a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde WikiLeaks kendini ciddi bir iktidar oda\u011f\u0131 olarak kodlam\u0131\u015ft\u0131r. Buna, direni\u015fin iktidar\u0131, bilginin g\u00fc\u00e7 getirece\u011fine inanan \u015fu ka\u00e7 y\u00fczy\u0131ll\u0131k zihniyetin bir tecellisi diyebilirsiniz. Hat\u0131rlar m\u0131s\u0131n\u0131z, bilmem, y\u0131llar \u00f6nce IndyMedia da benzer bir motivasyonla kurulmu\u015ftu. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131 ki, \u201chalk\u201d (yani interneti d\u00fczenli kullanan az\u0131nl\u0131k) ger\u00e7ek ve adil habere ula\u015f\u0131rsa, toplumun de\u011fi\u015fimi ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc kolayla\u015facakt\u0131. Olmad\u0131. Tarafs\u0131z haber yerine, man\u00fcplatif haber geldi. G\u00f6n\u00fcll\u00fc gazeteciler de birka\u00e7 y\u0131l sonra s\u0131k\u0131ld\u0131. Herkes gibi benim de bu karamsarl\u0131\u011f\u0131m, \u015f\u00fcphesiz b\u00fcy\u00fck bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcyd\u00fc. Demek ki g\u00f6n\u00fcll\u00fc olmak gazeteci ya da foto\u011fraf\u00e7\u0131 olmaya yetmeyebiliyormu\u015f. \u201cCitizen journalism\u201d pek de de\u011ferli bir heves de\u011filmi\u015f.<\/p>\n

Meselenin \u00f6z\u00fcndeki epistemolojik m\u00fccadele, oyunun kurallar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmiyor. Bug\u00fcne dek B\u00fcy\u00fck Birader\u2019in bizi izlerken kulland\u0131\u011f\u0131 silah\u0131 ona do\u011frultma m\u00fccadelesi ne devrimci, ne de ahlaki olarak alt\u0131 doldurulabilir bir \u00e7abad\u0131r. E\u011fer bu silah ba\u015fkas\u0131na do\u011frultuldu\u011funda keyif al\u0131yorsan\u0131z, ba\u015fkas\u0131 da bu silah\u0131 size do\u011frulttu\u011funda, onun da bunun i\u00e7in kendince bir nedeni olabilece\u011fini, bu nedenin de me\u015fru olabilece\u011fini tan\u0131m\u0131\u015f olursunuz. Oyunun kurallar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeden, yan mahalleden arkada\u015flar\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rarak kavgaya giri\u015fmektir bu.<\/p>\n

WikiLeaks \u00f6zelinde, Amerikan kolonyalizmine bir darbe vuruldu\u011funa inanmak hayalperestlik olacakt\u0131r. Peki o zaman WikiLeaks neyi ba\u015fard\u0131? WikiLeaks \u00fczerine yaz\u0131lan \u00e7izilen ele\u015ftirilerin \u00e7o\u011funda s\u0131kl\u0131kla dile getirildi\u011fi gibi, WikiLeaks acaba gizli belgeleri a\u00e7\u0131klarken yok yere masumlara zarar verilmesinin yolunu mu a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r? K\u0131sacas\u0131, WikiLeaks acaba ele ge\u00e7irdi\u011fi her belgeyi t\u00fcm \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131yla a\u00e7\u0131klama hakk\u0131na sahip midir? Bunun neticesinde zarar g\u00f6rebilecek \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filerin korunup korunmamas\u0131 gerekti\u011fi, devletlerin mahremiyetinin \u00f6tesinde, ki\u015filerin mahremiyetinin ne kadar korunmas\u0131 gerekti\u011fine \u00fc\u00e7 be\u015f bilgisayar hacker\u2019\u0131n\u0131n karar verebilecek olmas\u0131 ne kadar adildir, ne kadar demokratiktir? E\u011fer, WikiLeaks verileri g\u00f6zden ge\u00e7irecek, zarar g\u00f6rebilecek ki\u015filerin isim ve adreslerini karalayacaksa, buna nas\u0131l g\u00fcvenebiliriz, bunun kontrol\u00fcn\u00fc, sa\u011flamas\u0131n\u0131 kim yapacakt\u0131r? Assange ve ekibine \u201cneye dayanarak\u201d bu kadar g\u00fcveniyoruz? \u0130yi niyetlerine inansak bile, ya yanl\u0131\u015f yaparlarsa, ya hata yaparlarsa?<\/p>\n

\"\"
WikiLeaks \u00f6zelinde, Amerikan kolonyalizmine darbe vuruldu\u011funa inanmak hayalperestlik olur.<\/figcaption><\/figure>\n

Ku\u015fkusuz, WikiLeaks yaz\u0131\u015fmalar\u0131nda ta \u00e7ocuklu\u011fumdan beri tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m diplomat bir arkada\u015f\u0131m\u0131n ismini g\u00f6r\u00fcnce m\u00fcstehzi bir g\u00fcl\u00fcmsemeye kap\u0131lm\u0131yor de\u011filim. Ama yine de, bu ceza, bu if\u015fa m\u00fcstehak m\u0131d\u0131r diye sormadan da edemiyorum. Siyasetin ve ahlak\u0131n belden a\u015fa\u011f\u0131s\u0131 bu mudur?<\/p>\n

T\u00fcrkiye g\u00fcndemini s\u00fcrekli i\u015fgal eden bantlar ve d\u00f6k\u00fcmleri de bu kavgan\u0131n belden a\u015fa\u011f\u0131 indi\u011finin bir g\u00f6stergesi elbette. Ancak, hat\u0131rlamakta fayda var, WikiLeaks de bunu, kendince toplumsal fayda amac\u0131yla yapm\u0131\u015ft\u0131. Haliyle, ahlaki yarg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 kurbanlar\u0131n siyasi g\u00f6r\u00fc\u015flerine ya da if\u015fa edilen bilginin niteli\u011fine ba\u011fl\u0131yorsak siyasi anlamda b\u00fcy\u00fck bir hata yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu siyasi hatan\u0131n bedelleri tarihte aleni bir \u015fekilde ya\u015fand\u0131, tekrarlamaya gerek yok. Clinton\u2019un stajyerinin \u201clekeli\u201d elbisesini an\u0131msamak, meselenin ne kadar laubalile\u015febilece\u011finin ba\u015fat g\u00f6stergelerindendir.<\/p>\n

Benzer \u015fekilde, WikiLeaks\u2019e ula\u015fan verileri ve benzerlerini s\u0131zd\u0131ran Snowden ve Manning\u2019in ne kadar kahraman oldu\u011fu (ve hatta ne kadar yaln\u0131z b\u0131rak\u0131ld\u0131klar\u0131) meselesi de ciddi bir tart\u0131\u015fmay\u0131 gerektirmektedir. Ku\u015fkusuz, whistleblower<\/em>\u2019lar\u0131n hemen her eylemi, sistemdeki bir a\u00e7\u0131\u011fa i\u015faret eder ve tan\u0131m itibariyle, sistemi yamar ve g\u00fc\u00e7lendirir. Bir iki kurban vererek, Irak\u2019ta sivilleri \u00f6ld\u00fcren bir iki askeri kurban ederek, i\u015fgal kuvvetlerinin ellerini g\u00fc\u00e7lendirip g\u00fc\u00e7lendirmedi\u011fimiz sorusu ciddi bir konudur, dallan\u0131p budaklanacak, \u00fczerinde g\u00fcnlerce tart\u0131\u015f\u0131labilecek bir meseledir. En nihayetinde Manning, bir USB belle\u011fe y\u00fckledi\u011fi verilerle d\u00fcnya siyasetinin gidi\u015fat\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdi.<\/p>\n

Bir ergen \u00f6fkesiyle, sisteme sald\u0131r\u0131p onu ancak ve ancak epistemolojik olarak if\u015fa etmenin aczimizi katmerledi\u011fine inan\u0131yorum. Kahraman bekleme hissiyat\u0131m\u0131z\u0131 kuvvetlendiren, ancak \u201c\u00e7\u0131lg\u0131n hacker\u2019lar\u0131n\u201d (ve whistleblower<\/em>\u2019lar\u0131n) bizi kurtarabilece\u011fine bizi inand\u0131ran afaki bir hayalperestlik yaratt\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yorum dijital aktivizmin. Dahas\u0131, toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn bilgiyle, cehaleti yenmeyle ger\u00e7ekle\u015fece\u011fine inanan bilgi sultas\u0131 zihniyetini de alttan alta harlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum bunun. Kald\u0131 ki, toplumun ezici \u00e7o\u011funlu\u011funun meselenin teknik mevzular\u0131na olan acziyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bu dijital aktivizm erkinin nas\u0131l kontrol edilebilece\u011fi h\u00e2l\u00e2 net olmayan bir meseledir. Acaba, ars\u0131z iktidar\u0131n bantlar\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irirken, bir yandan da seni, beni dinlemediklerini nas\u0131l bilece\u011fiz? Bug\u00fcn Redhack\u2019in sald\u0131rd\u0131klar\u0131na \u00f6fkelenenlerin yar\u0131n sana bana dijital olarak sald\u0131rmayaca\u011f\u0131n\u0131 nas\u0131l garanti edece\u011fiz?<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"
Julian Assange ve ekibine \u201cneye dayanarak\u201d bu kadar g\u00fcveniyoruz?<\/figcaption><\/figure>\n

Bu siyasi hatan\u0131n \u00f6telemeleri internetten telif haklar\u0131n\u0131 ihlal ederek film ve m\u00fczik indirme meselesinde, internet pornosunda \u00e7ok daha karma\u015f\u0131kla\u015fmaktad\u0131r. Bu da yetmiyormu\u015f gibi, mesele siyasi spektrumumuza Korsan Partisi gibi parodilerle, pervas\u0131z torrent\u00e7iler aras\u0131nda bir yere s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalmaktad\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

BitCoin in mi cin mi?<\/strong><\/p>\n

Heyecan\u0131m\u0131 ba\u011f\u0131\u015flay\u0131n, ama ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn bu gelgitlere ra\u011fmen, BitCoin beni h\u00e2l\u00e2 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131yor. Malumunuz, ge\u00e7ti\u011fimiz aylarda, en b\u00fcy\u00fck BitCoin borsalar\u0131ndan biri olan Japon firma \u00e7\u00f6kt\u00fc ve yat\u0131r\u0131mc\u0131lar BitCoin\u2019lerini nakde tahvil edemediler. Bunun \u00fczerine, BitCoin yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131ndan biri meseleyi, ABD\u2019nin batan bankalar\u0131 kurtarmas\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Zira, batan BitCoin borsas\u0131 i\u00e7in Japonya elbette kendi devlet b\u00fct\u00e7esinden, \u201cBitCoin-zedelere\u201d bir para aktar\u0131m\u0131nda bulunmayacakt\u0131. Oysa, ABD\u2019de s\u0131rf bankalar ve kredit\u00f6rler bor\u00e7lar\u0131n\u0131 sigortalarken a\u00e7g\u00f6zl\u00fc olduklar\u0131 i\u00e7in (basitle\u015ftirerek anlat\u0131yorum elbette) batm\u0131\u015f, halk\u0131n vergilerinden akla hayale s\u0131\u011fmayacak mebla\u011flar da bu bankalara aktar\u0131lm\u0131\u015f, neticesinde de bu bankalar\u0131n y\u00f6neticilerinin b\u00fcy\u00fcn \u00e7o\u011funlu\u011fu hi\u00e7bir \u015feyden sorumlu tutulmam\u0131\u015ft\u0131. K\u0131sacas\u0131 bankalar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 finansal hatalar\u0131n bedelini halk \u00f6demi\u015fti: hem i\u015fini kaybetmi\u015fti, hem de vergilerini. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda BitCoin k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00e7ok daha adil g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor mu? Kimileri paralar\u0131n\u0131 bat\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda, bu dalga dalga b\u00fcy\u00fcy\u00fcp seni beni vurmuyor.<\/p>\n

\"\"
BitCoin\u2019in \u201ckar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131\u201d var m\u0131?<\/figcaption><\/figure>\n

Fark\u0131nda m\u0131y\u0131z, bilmiyorum, ancak batan bankalar\u0131 kurtarmaya e\u011filimli sosyal politikalar bankalar\u0131n tan\u0131msal niteliklerinden biri olan s\u00f6m\u00fcrgenliklerini \u00e7ok ustaca saklamaktad\u0131r. Zira, en nihayetinde banka veya borsa bir iktisadi risktir, bir olas\u0131l\u0131k hesab\u0131d\u0131r. Banka ve borsa gibi yat\u0131r\u0131m arac\u0131 kullananlar, bu riski almakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Ancak, bu riskin toplumsal bedeli, vergilerin bu riski \u00f6rtmek i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131 olamaz. Tam tersine, bu risk, bankac\u0131l\u0131\u011f\u0131n ne kadar da ciddi bir \u015fekilde sak\u0131n\u0131lmas\u0131 gereken bir sekt\u00f6r oldu\u011funu bize tekrar tekrar hat\u0131rlatmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan elzemdir. \u00c7\u00f6z\u00fcm, riski topluma yaymak de\u011fil, riskli sekt\u00f6r\u00fc izole edip, toplumun \u00e7o\u011funlu\u011fundan yal\u0131tabilme iradesine haiz olmakt\u0131r. BitCoin bunu, nispeten gayr\u0131-nizami ve yasalar \u00fcst\u00fc olmas\u0131 nedeniyle ba\u015farabiliyor. Kendini, risk-severlerin kumar masas\u0131 olarak, do\u011fru ve adil bir \u015fekilde, konumluyor. Bu, kendini ekonominin motoru olarak konumland\u0131ran bankalar\u0131n propagandas\u0131ndan \u00e7ok daha d\u00fcr\u00fcstt\u00fcr.<\/p>\n

BitCoin\u2019in \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 bir mitos gibi kendini \u00e7evreleyen algoritmas\u0131nda yat\u0131yor. Bu algoritma BitCoin\u2019in tamamen anonim olmas\u0131n\u0131 ve daha da \u00f6nemlisi sadece sonlu miktarda \u00fcretilebilece\u011fini garantiliyor, hem de matematiksel olarak. Dolay\u0131s\u0131yla, keyfi bir \u015fekilde BitCoin basmak m\u00fcmk\u00fcn olmuyor. Peki BitCoin\u2019in \u201ckar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131\u201d var m\u0131? Elbette bir parasal kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 var BitCoin\u2019in borsalarda, ancak bu al\u0131m kuvveti nereden geliyor?<\/p>\n

Bir ekonomi deneyi olarak hepimizi \u015fa\u015f\u0131rtan soru, bence budur. Birileri \u00e7\u0131k\u0131p BitCoin\u2019e neden 500 k\u00fcsur dolar veriyor? Soruyu daha belirginle\u015ftirmek istersek, neden birileri \u00e7\u0131k\u0131p alt\u0131n\u0131n gram\u0131na bilmem ka\u00e7 lira para veriyor? Domatesin de\u011ferini anlayabilirim, kabz\u0131mallar\u0131n neden bazen kasa kasa domatesi denize d\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc de kafamda bir yere oturtabilirim. Bu dizgeyle ilerlersem, alt\u0131n\u0131n bir nirengi noktas\u0131 olarak de\u011fer almas\u0131n\u0131 (1970\u2019lerde terk edilen gold standard<\/em>) anlayabilirim. Ancak, birilerinin ileride de\u011ferinin artaca\u011f\u0131n\u0131 umarak BitCoin\u2019e bir de\u011fer bi\u00e7mesini anlamakta zorlan\u0131r\u0131m. Soruyu tersten soral\u0131m. Madem BitCoin\u2019in zamanla de\u011ferlenmesini istiyoruz, neden her sene de\u011ferini iki kat\u0131na \u00e7\u0131karm\u0131yoruz? Neden de\u011ferini s\u00fcrekli art\u0131rm\u0131yoruz? En nihayetinde, fiili al\u0131\u015fveri\u015fte ve takasta kullan\u0131labilen bir para birimi de\u011fil BitCoin, dolay\u0131s\u0131yla s\u00fcrekli de\u011ferini art\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmak nas\u0131l bir enflasyon yaratabilir? BitCoin\u2019in de\u011ferini y\u00fckseltmek, bu anlamda, domatesin BitCoin cinsinden fiyat\u0131n\u0131 da de\u011fi\u015ftirir mi? Madem de\u011fi\u015ftiriyor, o zaman BitCoin\u2019in T\u00fcrk Liras\u0131 ya da Euro kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 de\u011ferini de de\u011fi\u015ftirir mi?<\/p>\n

Bu sorular\u0131n siyasi boyutu ku\u015fkusuz de\u011fer ve para alg\u0131m\u0131z\u0131 yeniden \u015fekillendirmelidir. Di\u011fer bir deyi\u015fle, para bir borcun ifadesiyse, BitCoin hangi borca, kimin kime borcuna kar\u015f\u0131l\u0131k geliyor?<\/p>\n

Sosyal medya ne kadar sosyal?<\/strong><\/p>\n

Klavye devrimcisi laf\u0131n\u0131 neredeyse G\u00f6k\u00e7ek kadar seviyorum. Zira, bu lakap, yaz\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131nda de\u011finegeldi\u011fim, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bilgi-iktidar ili\u015fkisinin ne kadar sa\u011fl\u0131ks\u0131z kuruldu\u011funun, g\u00fcncel sol politikan\u0131n da bu meseleyi nas\u0131l g\u00f6z g\u00f6re g\u00f6re ihmal etti\u011finin alt\u0131n\u0131 belirgin bir \u015fekilde \u00e7iziyor. Ku\u015fkusuz, sadece bo\u015f zaman zengini T\u00fcrkiye\u2019de de\u011fil, hemen her toplumda sosyal medya benzer \u015fekilde i\u015fliyor.<\/p>\n

\u00d6ncelikle, sosyal medya tan\u0131m\u0131n\u0131n Facebook ve Twitter gibi \u00f6zel \u015firketlerin marka olan isimlerini telaffuzdan sak\u0131nan bir yakla\u015f\u0131m\u0131n yan etkisi oldu\u011funu an\u0131msamakta fayda var. Buradaki sorun, Facebook ve Twitter\u2019\u0131n bir marka olmas\u0131d\u0131r. Bunu daha iyi kavramak i\u00e7in tweet\u2019leri e-mail ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rabiliriz.<\/p>\n

E-mail adreslerini ve sunucular\u0131n\u0131 istedi\u011finiz herhangi bir kurulu\u015ftan alabilirsiniz, hatta arzu ederseniz kendi bilgisayar\u0131n\u0131z\u0131 sunucu olarak kullanarak kendi alan ad\u0131n\u0131zla bir e-mail adresi yaratabilirsiniz \u00e7al\u0131\u015fma odan\u0131zda. Bu adresten istisnas\u0131z her alan ad\u0131na, her adrese e-mail g\u00f6nderebilirsiniz.<\/p>\n

Fakat, Twitter\u2019da mesaj g\u00f6ndermek i\u00e7in kar\u015f\u0131 taraf\u0131n da twitter \u00fcyesi olmas\u0131 gerekir. Twitter\u2019a benzer bir sisteme sahip olan di\u011fer sosyal medyaya, \u00f6rne\u011fin diaspora*\u2019ya mesaj g\u00f6ndermek, kula\u011fa komik geldi\u011finin fark\u0131nday\u0131m, m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ancak, bu, de\u011findi\u011fim sosyal medyalar\u0131n asl\u0131nda ne kadar \u201csosyal\u201d oldu\u011funu g\u00f6sterir ve a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde siyasi karard\u0131r. Bili\u015fim lingosuyla konu\u015fmak gerekirse,Twitter ve Facebook kapal\u0131 habitatlard\u0131r. Kimi bilgilere ula\u015fmak i\u00e7in \u00fcye ve kullan\u0131c\u0131 olman\u0131z gerekmeyebilir, ancak hizmeti tam olarak kullanman\u0131n \u015fart\u0131 \u00fcye olmakt\u0131r. Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak gerekirse, e\u011fer e-mail de benzer bir zihniyeti kullansayd\u0131, G-mail adresi olan arkada\u015f\u0131m\u0131za e-mail atmak i\u00e7in G-mail adresimiz, Yahoo adresliler i\u00e7inse Yahoo adresimiz olmas\u0131 gerekirdi. Mant\u0131ks\u0131zl\u0131k a\u00e7\u0131k de\u011fil mi?<\/p>\n

Mant\u0131ks\u0131zl\u0131k dedim ama, elbette bu bir ticari taktik ayn\u0131 zamanda. \u00d6rne\u011fin, bu ticari takti\u011fi kullanmayan mikroblog platformlar\u0131 da elbette mevcut, diaspora* bunun en bilinen \u00f6rne\u011fi.<\/p>\n

Meselenin siyasi boyutunun h\u00e2l\u00e2 Facebook \u00e7\u0131lg\u0131n\u0131 bu memlekette g\u00fcndeme gelmemesi elbette \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131. Bu siyasi boyutun ilk kademesi, yukar\u0131da de\u011findi\u011fime benzer \u015fekilde, mahremiyettir. Bu \u015firketler, y\u00fcz milyonlarca insan\u0131n ki\u015fisel foto\u011fraflar\u0131n\u0131, arkada\u015flar\u0131yla olan ba\u011flar\u0131n\u0131, romantik ve g\u00fcnl\u00fck ya\u015fant\u0131lar\u0131n\u0131, para harcama dizgelerini, profesyonel hayatlar\u0131n\u0131 iyice bilmektedir. Dahas\u0131, WikiLeaks tart\u0131\u015fmas\u0131ndan farkl\u0131 olarak, bu sefer, kullan\u0131c\u0131lar bu verilerin \u00e7o\u011funu g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak teslim etmektedir. Sosyal medya \u015firketleri de eldeki verileri analiz ederek, \u00e7\u0131lg\u0131nca diyebilece\u011fim hesaplamalarla, kullan\u0131c\u0131 kitleleri hakk\u0131nda misli misli daha fazla veri elde etmektedir. Bu \u015fekilde bu \u015firketler, bizlerin g\u00f6remedi\u011fini g\u00f6r\u00fcr, bizlerin bilemedi\u011fi ili\u015fkileri, genel \u015femalara vak\u0131f olduklar\u0131 i\u00e7in, in\u015fa edebilir. Bu da onlar\u0131 ciddi bir iktidar oda\u011f\u0131 haline getirir. Bu iktidardan nemalanmaya \u00e7al\u0131\u015fanlar da bu firmalara para ak\u0131tarak bu g\u00fc\u00e7ten sebeplenirler. Zira, y\u00fczmilyonlarca kullan\u0131c\u0131ya eri\u015febilme \u015fans\u0131 hemen her kapitalist \u015firket i\u00e7in bir nimettir.<\/p>\n

Fakat, \u00e7ok da haddimizi a\u015fmayal\u0131m. Ge\u00e7en y\u0131llarda eski k\u0131z arkada\u015f\u0131n\u0131n e-maillerini okuyan Google m\u00fchendisi gibi tek t\u00fck vakalar\u0131 bir yana koyarsak, bu b\u00fcy\u00fck firmalar\u0131n i\u015fi bireylerle de\u011fildir. Ahmet\u2019in k\u0131z arkada\u015f\u0131 veya Ay\u015fe\u2019nin \u00f6\u011fle yeme\u011finden \u00f6te, bu \u015firketler i\u00e7in sistemlerinde biriken devasa veriler, kocaman bir istatistik laboratuvar\u0131 olarak ticari de\u011fer ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u00dcst\u00fcne de reklam gelirlerini koyunca, d\u00f6rt be\u015f y\u0131lda trilyoner olmak i\u015ften bile de\u011fildir.<\/p>\n

Yukar\u0131da de\u011findi\u011fim, verileri \u201cg\u00f6n\u00fcll\u00fc\u201d sa\u011flama, hatta \u201csistemle g\u00f6n\u00fcll\u00fc i\u015fbirli\u011finde olma\u201d meselesi, siyasette s\u0131kl\u0131kla an\u0131lan kavramlardan biridir. G\u00f6n\u00fcll\u00fc onay\u0131m\u0131z\u0131n \u015fartland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir onay oldu\u011funa dair bir yorumdur bu. K\u0131sacas\u0131, g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak ki\u015fisel bilgilerimizi ticari tek bir firmaya sunarkenki g\u00f6n\u00fcll\u00fc halimiz asl\u0131nda \u015fartland\u0131r\u0131larak yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir g\u00fcd\u00fcd\u00fcr. Bu \u015fartlanma da zaten \u00e7o\u011funlukla sosyal bask\u0131yla birlikte gelir. T\u00fcm arkada\u015flar\u0131m\u0131z Facebook\u2019taysa, biz de Facebook\u2019a kaydoluruz. Birileri LinkedIn ile i\u015f bulduysa, biz de hemen kaydoluruz. Zira \u201cnas\u0131lsa bedavad\u0131r\u201d.<\/p>\n

\"\"
Facebook\u2019un market cap\u2019i, yani piyasadaki kapitalizasyonu 180 milyar dolard\u0131r. Twitter\u2019\u0131nkiyse yakla\u015f\u0131k 30 milyar dolar. De\u011firmenin suyu nereden geliyor?<\/figcaption><\/figure>\n

Dolay\u0131s\u0131yla, sosyal medya ele\u015ftirilerinin kapitalizm ele\u015ftirisinin \u00f6tesine ge\u00e7en bir y\u00f6n\u00fc var. Buradaki s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn, e\u011fer ger\u00e7ekten bir s\u00f6m\u00fcr\u00fc varsa bu ili\u015fkide, al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k bir \u00fcslupta oldu\u011fu a\u00e7\u0131k. Zira k\u0131sa vadede ve dar alanda, kullan\u0131c\u0131n\u0131n kazan\u00e7l\u0131 oldu\u011funu g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn bu ili\u015fkide. D\u00fc\u015f\u00fcnsenize g\u00f6nderdi\u011finiz her e-mail i\u00e7in, k\u0131sa mesaj SMS gibi, bir bedel \u00f6dedi\u011finizi. E-mail firmalar\u0131 bize bu \u201c\u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u201d, neredeyse s\u0131n\u0131rs\u0131z bir kapasiteyle sunuyor hi\u00e7 ama hi\u00e7bir bedel almadan. Hatta, az\u0131c\u0131k bilgisayar merakl\u0131s\u0131ysan\u0131z, size g\u00f6sterdikleri reklamlar\u0131 bile engelleyebiliyorsunuz. Daha ne! Acaba, bu kapitalist propagandan\u0131n b\u0131kmadan usanmadan tekrarlad\u0131\u011f\u0131, rekabetin faydalar\u0131ndan m\u0131? E\u011fer, bu uygulamalar\u0131n bize faydas\u0131 bu kadarsa, \u015firketlere faydas\u0131n\u0131n ne\u00a0kadar da b\u00fcy\u00fck oldu\u011funu, bu fayda u\u011fruna \u015firketlerin on milyonlarca kullan\u0131c\u0131ya neredeyse s\u0131n\u0131rs\u0131z veri kapasitesi hakk\u0131 vermeyi g\u00f6ze almak zorunda oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini g\u00f6rmek zorunday\u0131z. K\u0131sacas\u0131, kaz gelecek yerden tavuk esirgenmiyorsa, yolduklar\u0131 kazdan epey menfaat elde ettikleri a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Ku\u015fkusuz, sosyal medyaya sunulan verinin, bizlerin verilerinin, ne kadar \u00f6nemli ve de\u011ferli oldu\u011funu anlamak i\u00e7in Facebook ve Twitter\u2019\u0131n borsa de\u011ferlerine g\u00f6z atmak yeterli olacakt\u0131r. Facebook\u2019un market cap\u2019i, yani piyasadaki kapitalizasyonu 180 milyar dolard\u0131r. Twitter\u2019\u0131nkiyse yakla\u015f\u0131k 30 milyar dolar.<\/p>\n

\"\"
Bir yeniyetmenin, \u00fcniversite yurdundaki odas\u0131nda, bir iki bilgisayarla haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 bir sistemin, verilerinin hepsini kullan\u0131c\u0131lar\u0131n sa\u011flamak zorunda oldu\u011fu bir ekosistemde, bu kadar k\u0131sa s\u00fcrede, bu kadar fazla kapital biriktirmesi\u2026<\/figcaption><\/figure>\n

\u0130\u015fin ilginci, bu iki \u015firket ve sosyal medya \u00f6zelinde, as\u0131l \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 mesele, ne Twitter\u2019\u0131n ne de Facebook\u2019un asl\u0131nda kendi sitelerinde kendilerinden kaynakl\u0131 neredeyse hi\u00e7bir veri ve bilgi olmamas\u0131d\u0131r. Bu siteler tamamen kullan\u0131c\u0131lar\u0131n yaratt\u0131klar\u0131 ve y\u00fckledikleri verilerden ve bilgilerden olu\u015fmaktad\u0131r. T\u0131pk\u0131 Wikipedia gibi. Zira Wikimedia Vakf\u0131, oturup ansiklopedi maddelerini kendileri yazmamaktad\u0131r. Ancak, buna ra\u011fmen Wikipedia, devasa teknik altyap\u0131 masraflar\u0131na ra\u011fmen, bedavad\u0131r (illa ki bir \u00e7\u0131ban bulacaksak, Katar Vakf\u0131\u2019n\u0131n Barselona forma reklam\u0131ndan sonra Wikimedia Vakf\u0131\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck ba\u011f\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri oldu\u011fu akla gelir).<\/p>\n

Sosyal medya, Silikon Vadisi\u2019nin ilkel ve ganimet\u00e7i kapitalizm alg\u0131s\u0131n\u0131 en net bir \u015fekilde yans\u0131tan sekt\u00f6rlerdendir. Akla gelen her iyi fikri nakde tahvil etme a\u015fk\u0131, 20\u2019li ya\u015flar\u0131n\u0131n ilk y\u0131llar\u0131n\u0131 d\u00fcnyay\u0131 gezme yerine CalTrain\u2019de ge\u00e7iren yeniyetmelerin zenginlik ve \u015f\u0131mar\u0131k hayallerini tatmin etmeye \u00e7al\u0131\u015fan bir \u201cfikir enflasyonu\u201d yarat\u0131r. Canavar gibi \u00e7al\u0131\u015fkan bu gen\u00e7lerin \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131klar\u0131 da \u201ckapitalist yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u201d bir emaresi olarak y\u00fcceltilir, ho\u015f g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ve \u00f6v\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n

***<\/p>\n

Bili\u015fim sekt\u00f6r\u00fc, siyasetin en temel kavramlar\u0131na geri d\u00f6nelim, kapital birikiminin nas\u0131l yap\u0131labildi\u011fine dair deneyimlerimizi son derece ivedi bir \u015fekilde de\u011fi\u015ftiriyor, de\u011fi\u015ftiremedi\u011fi yerlerde de derinden sars\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, end\u00fcstriyel \u00fcretim yapan bir \u015firketin basbaya\u011f\u0131 bir \u015feyler \u201c\u00fcreterek\u201d kapital biriktirmesi kavram\u0131n\u0131 \u00f6yle ya da b\u00f6yle anlayabiliyoruz. Ancak, bir yeniyetmenin, \u00fcniversite yurdundaki odas\u0131nda, bir iki bilgisayarla haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 bir sistemin, verilerinin hepsini kullan\u0131c\u0131lar\u0131n sa\u011flamak zorunda oldu\u011fu bir ekosistemde, bu kadar k\u0131sa s\u00fcrede, bu kadar fazla kapital biriktirmesi, hatta bunu geleneksel anlamda bir \u015feyler \u201c\u00fcretmeden\u201d ba\u015farabilmesi sol ideolojide h\u00e2l\u00e2 sadece bir \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k ve hatta hayranl\u0131k yarat\u0131yor. Bunun ekonomik ve siyasi alg\u0131m\u0131z\u0131 nas\u0131l \u015fekillendirece\u011fi, \u00f6znelerin ve hatta kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n (varolu\u015f\u00e7uluk derecenize g\u00f6re) \u00f6yle ya da b\u00f6yle \u201cg\u00f6n\u00fcll\u00fc\u201d oldu\u011fu bu ekosistemi, kuvvet kullanmadan nas\u0131l y\u0131kabilece\u011fimiz, nas\u0131l titretece\u011fimiz h\u00e2l\u00e2 yan\u0131t bekleyen bir soru.<\/p>\n

Bu sorulara yan\u0131t araman\u0131n, dijital sosyoloji ve bili\u015fim zemininden hareketle ciddi ahlaki ve siyasi bir tefekk\u00fcr gerektirdi\u011fi art\u0131k a\u00e7\u0131k olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bili\u015fim sekt\u00f6r\u00fc, siyasetin en temel kavramlar\u0131na geri d\u00f6nelim, kapital birikiminin nas\u0131l yap\u0131labildi\u011fine dair deneyimlerimizi son derece ivedi bir \u015fekilde de\u011fi\u015ftiriyor, de\u011fi\u015ftiremedi\u011fi yerlerde de derinden sars\u0131yor. Bunun ekonomik ve siyasi alg\u0131m\u0131z\u0131 nas\u0131l \u015fekillendirece\u011fi, \u00f6znelerin ve hatta kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00f6yle ya da b\u00f6yle \u201cg\u00f6n\u00fcll\u00fc\u201d oldu\u011fu bu ekosistemi, kuvvet kullanmadan nas\u0131l y\u0131kabilece\u011fimiz, nas\u0131l titretece\u011fimiz h\u00e2l\u00e2 yan\u0131t bekleyen bir soru. […]<\/p>\n","protected":false},"author":593,"featured_media":12167,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[164,453,31],"tags":[454,975,3210,812,998],"class_list":["post-12166","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-127-sayi","category-bilisim","category-teknoloji","tag-bilisim","tag-bilisim-cagi","tag-bit-coin","tag-sol","tag-sosyal-medya"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t