{"id":12200,"date":"2014-09-01T20:17:47","date_gmt":"2014-09-01T17:17:47","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=12200"},"modified":"2018-05-10T17:20:18","modified_gmt":"2018-05-10T14:20:18","slug":"felsefi-antropolojinin-isiginda-hz-muhammed-ve-kuran-yayinlandi-peygambere-ve-kitapa-gercek-degerini-vermek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/09\/01\/felsefi-antropolojinin-isiginda-hz-muhammed-ve-kuran-yayinlandi-peygambere-ve-kitapa-gercek-degerini-vermek","title":{"rendered":"Felsefi Antropolojinin I\u015f\u0131\u011f\u0131nda Hz. Muhammed ve Kuran yay\u0131nland\u0131 Peygamber\u2019e ve Kitap\u2019a ger\u00e7ek de\u011ferini vermek\u2026"},"content":{"rendered":"

Bilimsel, felsefi, sanatsal, siyasal teorilerin kutsal kitaplardan cevaz almalar\u0131na gerek yoktur. Zira kutsal kitaplar ve bir kutsal kitap olarak Kuran da zaten tarihsel, y\u00f6resel ve s\u0131n\u0131rl\u0131 bir metindir; tarihsel ko\u015fullu bir metindir. E\u011fer insan, Kuran\u2019\u0131 ve Hz. Muhammed\u2019i tarihsel ba\u011flam\u0131na yerle\u015ftirirse, bilgi ve de\u011ferler alan\u0131nda \u00f6zg\u00fcrle\u015fir, kendi dili, bili\u015fi, k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve sahip oldu\u011fu \u00e7a\u011fc\u0131l bilgi ve de\u011ferler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 sorunlara ussal, ele\u015ftirel yan\u0131tlar arayabilir. B\u00f6ylece \u00f6znele\u015fir. Bu yakla\u015f\u0131m Hz. Muhammed\u2019e ve Kuran\u2019a\u00a0 da ger\u00e7ek de\u011ferini verir. <\/em><\/p>\n

Sunu\u015f<\/strong><\/p>\n

\u0130lahiyat ve felsefe alanlar\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla tan\u0131nan Do\u00e7. Dr. Hasan Ayd\u0131n\u2019\u0131n yeni kitab\u0131 \u201cFelsefi Antropolojinin I\u015f\u0131\u011f\u0131nda Hz. Muhammed ve Kuran\u201d Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131\u2019ndan \u00e7\u0131kt\u0131. Ayn\u0131 zamanda dergimizin de yazar\u0131 olan Hasan Ayd\u0131n\u2019la kitab\u0131n yaz\u0131l\u0131\u015f s\u00fcreci ve i\u00e7eri\u011fi hakk\u0131nda s\u00f6yle\u015fi yapmak istedik. Fakat s\u00f6yle\u015fi bu hedefi de a\u015farak, Ayd\u0131n\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnsel ser\u00fcveni, felsefi konumu, kendisinden \u00f6nce bu alan\u0131 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f olan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fleri, bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcnce ve y\u00f6ntem ile dogmatik-dinci d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f aras\u0131ndaki temel farklar gibi konulara do\u011fru geni\u015fledi. \u0130lgiyle okunaca\u011f\u0131n\u0131 umuyoruz.<\/p><\/blockquote>\n

Kitab\u0131n arka plan\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcnsel ser\u00fcven<\/strong><\/p>\n

– Y\u0131llard\u0131r Kuran\u2019\u0131 farkl\u0131 boyutlar\u0131yla ele alan ve Kuran okumas\u0131yla Hz. Muhammed\u2019in ya\u015fam\u0131n\u0131 irdeleyen \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131z yay\u0131nland\u0131. \u00d6ncelikle, Kuran ara\u015ft\u0131rmas\u0131na y\u00f6nelik bu ilginizin arkas\u0131nda neler yat\u0131yor? Ayr\u0131ca yeni yay\u0131nlanacak kitab\u0131n\u0131z, Kuran\u2019a y\u00f6nelik \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131zla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda yeni bir a\u00e7\u0131l\u0131m sunuyor mu? Ve daha da \u00f6nemlisi Kuran\u2019a y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131z\u0131n gerisi gelecek mi? <\/em><\/strong><\/p>\n

– \u00d6ncelikle, Kuran<\/em>\u2019a y\u00f6nelik ara\u015ft\u0131rma merak\u0131m\u0131n temelinde yatan iki hareket noktas\u0131na de\u011finmem gerekir.<\/p>\n

Bunlar\u0131n ilki, y\u00fcksek lisans tezime dayan\u0131yor. Y\u00fcksek lisans tezimde, Kuran<\/em> ve hadislerdeki bilgi kavram\u0131n\u0131n ilk d\u00f6nem inan\u00e7 mezheplerindeki tarihsel geli\u015fimine odaklanm\u0131\u015ft\u0131m. Ben asl\u0131nda, \u0130slam kelam\/teoloji gelene\u011finin epistemolojisini ortaya koymaya y\u00f6nelmek istemi\u015ftim; ama dan\u0131\u015fman\u0131m Prof. Dr. Mehmet Da\u011f, kelamc\u0131lar\u0131n\/teologlar\u0131n bilgi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n temellerini de g\u00f6stermek gerekti\u011fini ve bunun daha ilgi \u00e7ekici olaca\u011f\u0131n\u0131 vurgulay\u0131nca, \u00e7al\u0131\u015fmaya Kuran<\/em> ve hadisleri de d\u00e2hil ettik. Tabi dan\u0131\u015fman\u0131m\u0131n bu iste\u011finde, T\u00fcrkiye\u2019de Kuran<\/em>\u2019a d\u00f6n\u00fc\u015f ekseninde ya\u015fanan siyasal dinsel tart\u0131\u015fmalar\u0131n rol\u00fcn\u00fcn oldu\u011funu san\u0131yorum.<\/p>\n

\"\"
Ayd\u0131n kitab\u0131nda, Kuran\u2019\u0131n d\u00f6neminin dili, k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve ilk seslendi\u011fi muhataplar\u0131n bili\u015f d\u00fczeyleri ve k\u00fclt\u00fcrleriyle ve kadim k\u00fclt\u00fcrlerle ba\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir y\u00f6ntem geli\u015ftiriyor.<\/figcaption><\/figure>\n

Kuran<\/em> ve hadisler ile kelamc\u0131lar\u0131n\/teologlar\u0131n olu\u015fturduklar\u0131 epistemolojinin ba\u011flar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlerken, Kuran<\/em> \u00fczerine gelene\u011fin ve modern d\u00f6nem d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin yapt\u0131\u011f\u0131 yorumlarla da do\u011fal olarak kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldim. Gelene\u011fin, ba\u015flang\u0131\u00e7ta rivayet odakl\u0131 bir yoruma y\u00f6nelmi\u015fken, \u0130slam kuzeye yay\u0131l\u0131nca, yani Helenistik k\u00fclt\u00fcrle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131nca, dirayet\/ak\u0131lc\u0131 ve i\u015far\u00ee yorum anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm. \u00d6zellikle dirayet\u00e7i\/ak\u0131lc\u0131 ve i\u015far\u00ee gelene\u011fin, Kuran<\/em>\u2019\u0131n kavramlar\u0131yla oynayarak, onda Helenistik k\u00fclt\u00fcr\u00fc okumaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k olmak beni \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131. Ama beni as\u0131l \u015fa\u015f\u0131rtan \u015fey, Kuran<\/em>\u2019a d\u00f6n\u00fc\u015f ekseninde yap\u0131lanan modern yorum anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n, geleneksel yorumu yads\u0131rken, t\u0131pk\u0131 dirayet ve i\u015far\u00ee gelene\u011fin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi Kuran<\/em>\u2019da modern bilgi ve de\u011ferleri okumaya y\u00f6nelmesiydi. Bu asl\u0131nda bir t\u00fcr sosyal geli\u015fime ba\u011fl\u0131 olarak Kuran<\/em>\u2019\u0131 yorumla yeniden yazma, onu kendi kavram, kimlik ve \u00f6\u011fretisine yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma \u00e7abas\u0131yd\u0131.<\/p>\n

Bu s\u00fcre\u00e7te edindi\u011fim t\u00fcm birikimimi tezimde t\u00fcm\u00fcyle yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6ylemem m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil; ancak, ilk kez orada, Kuran<\/em>\u2019\u0131n tarihsel bir metin oldu\u011funu, kendi tarihsel ba\u011flam\u0131, kendi \u00f6zg\u00fcn kavramlar\u0131 \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda okunmas\u0131 gerekti\u011fini gerek\u00e7eleriyle, bilgi kavram\u0131 \u00f6zelinde ileri s\u00fcrd\u00fcm.<\/p>\n

Bu, Kuran<\/em>\u2019\u0131n mutlak olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, tarihsel ve yerel bir metin oldu\u011funu ileri s\u00fcrmekti; bu tezim nedeniyle akademik ya\u015fam\u0131m maceralarla doldu; ara\u015ft\u0131rma g\u00f6revlili\u011fimden oldum ve doktoraya uzunca bir d\u00f6nem al\u0131nmad\u0131m.<\/p>\n

Yakla\u015f\u0131m\u0131m ba\u015f\u0131m\u0131 belaya soktu\u011fu i\u00e7in, Kuran<\/em> \u00fczerine ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcm; kendi nesnelci-yorum yakla\u015f\u0131m\u0131m\u0131 geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Tabi yakla\u015f\u0131m\u0131m\u0131 geli\u015ftirmemde dan\u0131\u015fman\u0131m Prof. Dr. Mehmet Da\u011f\u2019\u0131n ve gelene\u011fin rivayet odakl\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ve erken d\u00f6nemlerde olu\u015fturulmu\u015f Kuran<\/em> s\u00f6zl\u00fcklerinin k\u00f6kl\u00fc bir rol\u00fc oldu.<\/p>\n

Ben genelde felsefi e\u011filimim ve felsefi birikimim gere\u011fi, Kuran<\/em>\u2019\u0131n kavramlar\u0131n\u0131n pe\u015fine d\u00fc\u015ft\u00fcm, kavramsal ara\u015ft\u0131rmalar yapt\u0131m. F\u0131rsat\u0131n\u0131 bulup doktoraya girdi\u011fimde, bu sefer Gazzali\u2019nin Tanr\u0131 ve evren tasar\u0131m\u0131 ve modern \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerindeki etkilerine y\u00f6neldim. Amac\u0131m, y\u00fcksek lisans tezimi yazarken ke\u015ffetti\u011fim \u015feyi, yani gelene\u011fin Helenistik k\u00fclt\u00fcr\u00fc Kuran<\/em>\u2019da okurken modern \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinin onda modern bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc okumalar\u0131n\u0131 ya da daha do\u011fru bir kavramsalla\u015ft\u0131rmayla \u0130slamile\u015ftirmelerini, somut bir \u00f6rnek \u00fczerinden, Gazzali ve onun modern versiyonlar\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak g\u00f6stermekti. Bunu tezimde doyurucu \u00f6rneklerle g\u00f6stermeyi ba\u015fard\u0131\u011f\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Dolay\u0131s\u0131yla Kuran<\/em>\u2019a y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m, hem dan\u0131\u015fman\u0131m, hem ki\u015fisel hem de mesleki ilgim taraf\u0131ndan daima tetiklendi.<\/p>\n

Kuran<\/em>\u2019a y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131n ikinci g\u00fcd\u00fcleyicisi, san\u0131r\u0131m \u0130slam modernizminin T\u00fcrkiye\u2019de yay\u0131lmas\u0131 ve bunun k\u00f6kl\u00fc bir ele\u015ftiriye gereksinimi bulunmas\u0131 idi. Hatta \u0130slam modernizminin gelene\u011fe kar\u015f\u0131 siyasal destekler bulmas\u0131 ve benim bunu T\u00fcrkiye\u2019nin bilimsel, felsefi, sanatsal, dinsel geli\u015fimi i\u00e7in hayra alamet olarak g\u00f6rmemem, Kuran<\/em>\u2019a y\u00f6nelik yaz\u0131 yazma yakla\u015f\u0131m\u0131mda k\u00f6kl\u00fc s\u0131\u00e7ramalara neden oldu. Bu ba\u011flamda, Bilim ve \u00dctopya<\/em> ve Bilim ve Gelecek<\/em> gibi dergilerde, modern Kuran<\/em> yorum modellerini ele\u015ftiren pek \u00e7ok yaz\u0131 kaleme ald\u0131m. Fakat yaz\u0131lar\u0131mda \u0130slam modernizmi yerine post-\u0130slamc\u0131l\u0131k, postmodern \u0130slam gibi kavramsalla\u015ft\u0131rmalar kulland\u0131m; \u00e7\u00fcnk\u00fc yorum anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n postmodernistler gibi \u00f6znelci oldu\u011funu, Kuran<\/em>\u2019\u0131 yans\u0131tmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Kuran<\/em>\u2019\u0131n dilini, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc, savlar\u0131n\u0131 bozdu\u011funu g\u00f6stermek istedim.<\/p>\n

\u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcnce Gelene\u011finde Bilgi Kuram\u0131<\/em>, Gazzali, Felsefesi ve \u0130slam Modernizmine Etkileri<\/em>, Postmodern \u00c7a\u011fda \u0130slam ve Bilim<\/em> gibi kitaplar\u0131mda, Kuran<\/em>\u2019a y\u00f6nelik modern yorum anlay\u0131\u015flar\u0131yla diyalektik i\u00e7erisine girsem de, oralardaki de\u011finmeler hep ba\u011flamsald\u0131. Bir ara Kuran<\/em>\u2019a ili\u015fkin olarak Bilim ve \u00dctopya<\/em> ve Bilim ve Gelecek<\/em> dergilerinde yazd\u0131\u011f\u0131m yaz\u0131lar\u0131 toplay\u0131p kitapla\u015ft\u0131rmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm; ancak, b\u00f6yle bir durum sistematiklik sorununa yol a\u00e7abilece\u011fi i\u00e7in bundan vazge\u00e7tim.<\/p>\n

Dan\u0131\u015fman\u0131m Mehmet Da\u011f\u2019\u0131n, Kuran<\/em>\u2019\u0131n, k\u00fclt\u00fcrel teoloji kavramsalla\u015ft\u0131rmas\u0131 ad\u0131 alt\u0131nda, Hz. Muhammed\u2019in risaletiyle ba\u015flay\u0131p \u00f6l\u00fcm\u00fcne de\u011fin geli\u015fen s\u00fcre\u00e7te cereyan eden olaylarla ba\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermenin \u00e7ok yararl\u0131 olaca\u011f\u0131 \u015feklindeki ilgin\u00e7 ve \u00f6nemli projesini yap\u0131p yapamayaca\u011f\u0131m\u0131 s\u0131k s\u0131k sorgulad\u0131m. Asl\u0131nda bunu yapabilecek bilgi birikimimin oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmeme ra\u011fmen, bu i\u015fe \u00e7ok zaman harcamak gerekti\u011fini g\u00f6rmem bundan vazge\u00e7meme neden oldu. Asl\u0131nda b\u00f6ylesi bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n T\u00fcrkiye i\u00e7in \u00e7ok gerekli oldu\u011fu a\u00e7\u0131k.<\/p>\n

Bu ba\u011flamda, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131 yetkililerinin \u201c50 Soruda Hz. Muhammed ve Kuran\u201d adl\u0131 bir yap\u0131t yazmam y\u00f6n\u00fcndeki \u0131srarl\u0131 tekliflerini de an\u0131msatmal\u0131y\u0131m. Bunlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirme konusunda akademik kayg\u0131lar yan\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m zaman sorunu, ama \u00f6te yandan Kuran<\/em> ve Hz. Muhammed\u2019e y\u00f6nelik birikimimi bir kitap halinde sunmam gereklili\u011fi, Felsefi Antropolojinin I\u015f\u0131\u011f\u0131nda Hz. Muhammed ve Kuran<\/em> adl\u0131 yap\u0131t\u0131n do\u011fmas\u0131na neden oldu. Kald\u0131 ki, Kuran<\/em>\u2019a y\u00f6nelik nesnelci y\u00f6ntembilimsel yakla\u015f\u0131m\u0131m\u0131 ve gerek\u00e7elerimi m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde ifade etmem gerekiyordu. San\u0131r\u0131m bunu \u00fclkeme y\u00f6nelik bir \u00f6dev olarak g\u00f6rd\u00fcm ve h\u00e2l\u00e2 da \u00f6yle g\u00f6r\u00fcyorum.<\/p>\n

Bu yap\u0131tta ilk kez, y\u00f6ntemimin ana \u00e7at\u0131s\u0131n\u0131 felsefi olarak g\u00f6sterdim ve gerek\u00e7elendirdim. Dil, k\u00fclt\u00fcr, bili\u015f ili\u015fkilerine odaklanan ve kutsal kitaplar\u0131n ve \u00f6zellikle Kuran<\/em>\u2019\u0131n d\u00f6neminin dili, k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve ilk seslendi\u011fi muhataplar\u0131n bili\u015f d\u00fczeyleri ve k\u00fclt\u00fcrleriyle ve kadim k\u00fclt\u00fcrlerle ba\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir y\u00f6ntem geli\u015ftirdim. Geleneksel veriler olan n\u00fczul sebebi, mekki-medeni ayet sure ayr\u0131m\u0131, nasih ve mensuh gibi olgular\u0131 da y\u00f6netembilimime dahil ettim. B\u00f6ylelikle Kuran<\/em> ile Hz. Muhammed\u2019in bireysel ve toplumsal deneyimleri aras\u0131ndaki ba\u011f, d\u00f6nemin Arap toplumuna ait Kuran<\/em>\u2019a yans\u0131m\u0131\u015f sosyo-k\u00fclt\u00fcrel unsurlar yerli yerine oturmu\u015f oldu. Kuran<\/em>\u2019\u0131n ne dedi\u011fini, nesnel olarak ne s\u00f6yledi\u011fini anlamak ve modern \u00e7arp\u0131tmalara kar\u015f\u0131 onun ger\u00e7ek anlam\u0131n\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in y\u00f6ntemimin \u00f6nemli avantajlar i\u00e7erdi\u011fini san\u0131yorum. Bu anlamda, Kuran<\/em>\u2019a ili\u015fkin olarak ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m hemen pek \u00e7ok \u015feyi yap\u0131t\u0131n i\u00e7erdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

Gerisi gelecek mi? Bu konuda ku\u015fkular\u0131m var; bir kez \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131m, elimde olmayan akademik nedenler y\u00fcz\u00fcnden teolojiden tamam\u0131yla felsefeye kayd\u0131, felsefe do\u00e7entiyim ve dolay\u0131s\u0131yla akademik ya\u015fam\u0131mda felsefenin daha \u00e7ok yeri var. Kald\u0131 ki felsefi olarak yazacaklar\u0131m da var; felsefi d\u00fc\u015f\u00fcncelerimi, felsefi varg\u0131lar\u0131m\u0131 yazmam gerekiyor. Ona da zaman ay\u0131rmal\u0131y\u0131m.<\/p>\n

Teoloji ve Kuran<\/em>\u2019la ilgili yazmadan durabilir miyim? Kuran<\/em>\u2019a y\u00f6nelik \u00e7arp\u0131tmalar olduk\u00e7a yazmadan durabilece\u011fimi sanm\u0131yorum. Ama bunu gelecek g\u00f6sterecektir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bekleyip g\u00f6rece\u011fiz.<\/p>\n

Da\u011f, Sena, Dursun ve Arsel hakk\u0131nda\u2026 <\/strong><\/p>\n

– T\u00fcrkiye\u2019de sizden \u00f6nce Kuran\u2019\u0131 bilimsel tarzda ele alan \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131ld\u0131 m\u0131? Hangilerini de\u011ferli g\u00f6r\u00fcyorsunuz? Bu a\u00e7\u0131dan \u00f6rne\u011fin Cemil Sena, Turan Dursun ve \u0130lhan Arsel\u2019i de\u011ferlendirebilir misiniz? Kendinizi hangi ekol\u00fcn s\u00fcrd\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc olarak tan\u0131ml\u0131yorsunuz? <\/em><\/strong><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de Kuran<\/em>\u2019a benim yakla\u015f\u0131m tarz\u0131ma uygun bilimsel bir y\u00f6ntem geli\u015ftirerek yakla\u015fan en \u00f6nemli ismin Prof. Dr. Mehmet Da\u011f oldu\u011funu s\u00f6ylemeliyim. Benim y\u00f6ntemimin kimi unsurlar\u0131 da ona dayanmaktad\u0131r ve bunu g\u00f6stermek i\u00e7im kitab\u0131n giri\u015f ve sonu\u00e7 b\u00f6l\u00fcmlerinde onun yaz\u0131lar\u0131na yer verdim. Mehmet Da\u011f bir biliminsan\u0131 olarak Kuran<\/em>\u2019la ilgili \u00e7ok yazmasa da, akademik ya\u015fam\u0131m boyunca s\u00fcrekli onunla yapt\u0131\u011f\u0131m sohbetlerin \u00e7ok ufuk a\u00e7\u0131c\u0131 oldu\u011funu belirtmem gerekir. Onun teoloji ve felsefedeki entelekt\u00fcel birikimi, bilimsel ve felsefi kayg\u0131lar\u0131, k\u0131l\u0131 k\u0131rk yaran ku\u015fkuculu\u011fu b\u00fct\u00fcn\u00fcyle olmasa da bende \u00e7ok kal\u0131c\u0131 izler b\u0131rakm\u0131\u015fa benziyor. Fakat benim daha \u00e7ok yazd\u0131\u011f\u0131m ve yaz\u0131lar\u0131mda daha \u00e7ok bilimsel risk ald\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6ylemem gerekir.<\/p>\n

Cemil Sena, benim i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir isimdir ve Hz. Muhammed\u2019in Felsefesi<\/em> adl\u0131 yap\u0131t\u0131yla, yine Mehmet Da\u011f\u2019\u0131n \u00f6nerisiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m. De\u011ferli bir yap\u0131t oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum; ancak yap\u0131tta g\u00fc\u00e7l\u00fc y\u00f6ntembilimsel saptamalar bulunmamaktad\u0131r ve bir par\u00e7a da sistemsizdir. Bu eksikliklerine ra\u011fmen, Cemil Sena\u2019n\u0131n s\u00f6z konusu yap\u0131t\u0131n\u0131n, Hz. Muhammed ve Kuran ile ilgili T\u00fcrk\u00e7ede yaz\u0131lm\u0131\u015f ba\u015f eserlerden birisi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Benim y\u00f6ntembilimsel yakla\u015f\u0131m\u0131m ve varg\u0131lar\u0131m Cemil Sena\u2019dan, tarihsel ve y\u00f6resel vurgu bak\u0131m\u0131ndan, dil, bili\u015f k\u00fclt\u00fcr ili\u015fkilerine at\u0131flar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ayr\u0131lmaktad\u0131r. Fakat Cemil Sena\u2019n\u0131n yap\u0131t\u0131n\u0131n bilimsel ve felsefi i\u00e7eri\u011finin hakk\u0131n\u0131 yememek gerekir.<\/p>\n

Kuran<\/em> ve \u0130slam ele\u015ftiri\u015f yapan Turan Dursun ve \u0130lhan Arsel gibilerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ben ve yap\u0131t\u0131m nerede yer al\u0131yor?<\/p>\n

Bu soruya yan\u0131t vermek i\u00e7in \u00f6ncelikle Cemil Sena\u2019y\u0131 daha bilimsel ve felsefi buldu\u011fumu belirtebilirim. O daha nesnel temelli ve daha fazla felsefi sorgulamalarda bulunuyor. Turan Dursun ve \u0130lhan Arsel\u2019e gelince, onlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda, kan\u0131mca d\u00f6rt husus dikkat \u00e7ekicidir:<\/p>\n

\u0130lki, din kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ya da ateizm, ikincisi anakronizm, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc \u0130slam\u2019\u0131n geleneksel S\u00fcnni yorumunun reddi, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc felsefi derinlik yoksunlu\u011fu.<\/p>\n

Ben din kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ve ateizm yapm\u0131yorum; bunun felsefi nedeni, kutsal kitaplar\u0131n t\u00fcm\u00fcyle \u00e7eli\u015fkili ve yanl\u0131\u015f oldu\u011fu, tarihsel ve y\u00f6resel i\u00e7erik ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 g\u00f6sterilse bile bundan felsefi olarak Tanr\u0131 yoktur sonucunun \u00e7\u0131kmamas\u0131d\u0131r. Kutsal kitaplar\u0131 yads\u0131mas\u0131na ra\u011fmen ki\u015fi h\u00e2l\u00e2 bir Tanr\u0131\u2019ya inanabilir. Yani dinini yitirmi\u015f bir Tanr\u0131\u2019ya ba\u011flanabilir. Bu t\u00fcr insanlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n hi\u00e7 de az olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 san\u0131yorum. Kutsal kitaplar\u0131n ele\u015ftirisinden Tanr\u0131 yoktur sonucu \u00e7\u0131kmasa da, kurumsal din kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131labilir; ama bu da kutsal kitaplara bak\u0131\u015fla ilgilidir. Onlar\u0131n yerel ve tarihsel unsurlar i\u00e7ermesi, ki\u015fiyi bireysel d\u00fczlemde farkl\u0131 dinsel anlay\u0131\u015flar olu\u015fturmaya da itebilir. S\u00f6zgelimi Tanr\u0131, o d\u00f6nemin ko\u015fullar\u0131nda, insanl\u0131\u011f\u0131n \u00e7ocukluk d\u00f6neminde m\u00fcdahale etti, toplumlar\u0131n geli\u015fimine katk\u0131 sa\u011flad\u0131; insanlar r\u00fc\u015fte erince akl\u0131 ve bilimi sal\u0131k verdi diyebilir. Kutsal kitaplar\u0131, tarihsel s\u00fcre\u00e7te, insanl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fim halkalar\u0131 olarak g\u00f6rebilir.<\/p>\n

Ben bunlar\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm i\u00e7in, sadece bilimsel saptamalarda bulunmakla yetiniyorum; metnin dili, seslendi\u011fi kitlenin bili\u015fi, k\u00fclt\u00fcr\u00fc, metni sunan\u0131n ya\u015fam deneyimleriyle organik ba\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyorum ve hatta metnin s\u0131n\u0131fsal temellerine at\u0131flar yap\u0131yorum. Kayg\u0131m, insanlar\u0131 dinli ya da dinsiz yapmak de\u011fil, metnin tarihsel ba\u011flam\u0131nda ne dedi\u011fini g\u00f6stermek ve nesnel anlam\u0131n\u0131 yakalamaya \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan kayg\u0131m\u0131n antropolojik ve bilimsel oldu\u011funu belirtmem gerekir. Ben samimi olarak, metnin ne dedi\u011fine odaklan\u0131yorum, onu anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Tabi bu arada metnin zamansal, mek\u00e2nsal, tarihsel, y\u00f6resel, s\u0131n\u0131fsal tutamaklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterince do\u011fal olarak metnin mutlak olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6stermi\u015f oluyorum. Kutsal metin bir anda antropolojik bir metine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcveriyor.<\/p>\n

Kan\u0131mca benim yap\u0131t\u0131m\u0131, inanan, inanmayan ya da agnostik olan herkes g\u00f6n\u00fcl rahatl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde okuyabilir; hi\u00e7 kimsenin duygular\u0131 rencide olmayaca\u011f\u0131 gibi, yine hi\u00e7 kimse kendisine bir \u015fey empoze edildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc yap\u0131t\u0131n hi\u00e7 kimsenin inanc\u0131n\u0131 belirlemek gibi bir kayg\u0131s\u0131 yok.<\/p>\n

Dursun ve Arsel\u2019in yap\u0131tlar\u0131 i\u00e7in ayn\u0131 \u015fey s\u00f6ylenebilir mi? Sanm\u0131yorum; ya da ben okudu\u011fumda \u00f6yle g\u00f6rm\u00fcyorum.<\/p>\n

Ben modern bilgi ve de\u011ferlerden yola \u00e7\u0131karak, bu modern bilgi ve de\u011ferleri Kuran<\/em>\u2019da bulamad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in de onu yads\u0131m\u0131yorum. Kuran<\/em>\u2019da bunlar zaten bulunamaz; bu dil, bili\u015f, k\u00fclt\u00fcr ili\u015fkisine, tarihselci yakla\u015f\u0131ma terstir.<\/p>\n

Felsefi olarak s\u00f6ylersem, ben anakronizmden ka\u00e7\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum, ba\u011flama odaklan\u0131yorum, metni tarihsel-y\u00f6resel ba\u011flam\u0131 i\u00e7inde okuyorum. Tam bu ba\u011flamda, Dursun ve Arsel\u2019in anakronik yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n tersinin \u0130slam modernizmince yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmek isterim. \u00d6rne\u011fin, Turan Dursun\u2019a yan\u0131t vermeye \u00e7al\u0131\u015fan S\u00fcleyman Ate\u015f\u2019in Kuran<\/em> yorumu t\u0131pk\u0131 Dursun\u2019unki gibi anakroniktir. Dursun modern de\u011ferlere ters d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in Kuran<\/em>\u2019\u0131 yads\u0131rken, Ate\u015f tersine -zorlama \u00e7evirtilerle- Kuran<\/em>\u2019\u0131n modern bilgi ve de\u011ferlerle \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ve kan\u0131mca \u00e7o\u011fu yerde Kuran<\/em>\u2019\u0131 zorlama \u00e7evirtilerle kendisine yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131yor. Bu anlamda, Dursun ve Arsel\u2019in anakronik yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n, T\u00fcrkiye\u2019de yerle\u015fik deyi\u015fle \u0130slam modernizminin, benim kavramsalla\u015ft\u0131rmamla \u0130slam postmodernizminin siyasal a\u00e7\u0131dan desteklenmesine neden oldu\u011funu da san\u0131yorum.<\/p>\n

\u00d6te yandan ne Dursun\u2019un ne de Arsel\u2019in \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki dirayet ve i\u015far\u00ee gelene\u011fi ne de \u0130slam modernizmini yeterince takdir ettiklerini ve anlad\u0131klar\u0131n\u0131 san\u0131yorum.<\/p>\n

\u0130slam S\u00fcnni gelenekten ibaret de\u011fildir. Arsel\u2019i hukuk e\u011fitimi gere\u011fi bir kanara b\u0131rak\u0131rsak, Dursun medrese e\u011fitimi alm\u0131\u015f olsa da, Farabi, \u0130bn Sina, \u0130bn Arabi vb. gelenekten b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde habersizdir. Bu medrese e\u011fitiminin yozlu\u011fundan kaynaklanmaktad\u0131r. Farabi ve \u0130bn Sina gelene\u011finin dini simgesele indirgedi\u011fini, hayal g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak g\u00f6rd\u00fcklerini ve avama \u00f6zg\u00fclediklerini, hatta Farabi\u2019nin dinin kulland\u0131\u011f\u0131 simgelerle seslendi\u011fi toplumun bilgi ve k\u00fclt\u00fcr d\u00fczeyi aras\u0131nda kurdu\u011fu ba\u011f\u0131 g\u00f6rseydi, daha farkl\u0131 \u015feyler yazabilirdi.<\/p>\n

Tabi felsefi derinlik yoksunlu\u011fu ve ele\u015ftirilerdeki anakronik ve yarg\u0131lay\u0131c\u0131 dil, kan\u0131mca \u00f6nemli bir sorun olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Dursun\u2019u ve Arsel\u2019i yarg\u0131lamak istemiyorum; sadece bilimsel saptamalarda bulunmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum.<\/p>\n

Ad\u0131n\u0131 s\u00f6ylemekte sak\u0131nca g\u00f6rmedi\u011fim dostum m\u00fchendis Murat Akar\u2019\u0131n bu ba\u011flamda bir deyi\u015fini an\u0131msatmak isterim:<\/p>\n

\u201cBen o\u011fluma Turan Dursun ve \u0130lhan Arsel\u2019i al oku diyemiyorum; ama senin yazd\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6n\u00fcl rahatl\u0131\u011f\u0131 \u00f6nerebiliyorum. Bunun nedeni, senin dilin, soru sorman, ak\u0131l vermemen ve sald\u0131rgan bir \u00fcslup kullanmaman, tarihsel ba\u011flama vurgu yapman.\u201d<\/p>\n

Turan Dursun ve \u0130lhan Arsel\u2019in Kuran<\/em> ve \u0130slam ele\u015ftirilerini, ele\u015ftirel gelene\u011fi olmayan T\u00fcrkiye i\u00e7in \u00f6nemsiyorum; ancak, kimi y\u00f6nleriyle, en az\u0131ndan hareket noktalar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan anakronik ve bir par\u00e7a sald\u0131rgan buluyorum. Felsefi derinliklerinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorum.<\/p>\n

\"\"
Turan Dursun.<\/figcaption><\/figure>\n

Bu anlamda T\u00fcrkiye\u2019de, \u00f6zg\u00fcn bir \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, teoloji\/kelam ve \u0130slam felsefesi alan\u0131nda bilimsel ve felsefi kimli\u011fiyle temay\u00fcz eden Prof. Dr. Mehmet Da\u011f\u2019\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm bir ekol\u00fcn bulundu\u011funu s\u00f6ylemenin g\u00fc\u00e7 oldu\u011funu belirtmem gerekir. Kendimi Prof. Dr. Mehmet Da\u011f\u2019\u0131n yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc ve geli\u015ftiricisi olarak g\u00f6r\u00fcyorum ve kan\u0131mca e\u011fer d\u00fc\u015f\u00fcncelerimiz bir yank\u0131 bulursa, benim felsefi katk\u0131lar\u0131m bulunsa da, burada en b\u00fcy\u00fck katk\u0131n\u0131n ona ait oldu\u011funu belirtmek istiyorum.<\/p>\n

Fazlur Rahman\u2019dan fark\u0131m\u0131z<\/strong><\/p>\n

Kimileri beni Fazlur Rahman gibi tarihselci yakla\u015f\u0131m\u0131 olanlarla ili\u015fkilendirmek isteyebilir, bu ba\u011flamda ayn\u0131 \u015fey Prof. Dr. Mehmet Da\u011f i\u00e7in de s\u00f6ylenebilir. \u00d6zellikle Da\u011f\u2019\u0131n Fazlur Rahman\u2019\u0131 Mehmet Ayd\u0131n\u2019la birlikte ilk defa T\u00fcrk\u00e7eye kazand\u0131ran -\u0130slam \u00e7evirisini an\u0131msamak isterim- ki\u015fi olarak onunla ba\u011f\u0131 kurulmak istenebilir. Da\u011f\u2019\u0131n bana s\u00f6yledi\u011fi bir \u015feyi, bu ba\u011flamda, yorumsal olarak an\u0131msatmak isterim:<\/p>\n

\u201cBiz Fazlur Rahman\u2019\u0131n, \u0130slam<\/em> adl\u0131 yap\u0131t\u0131n\u0131, \u0130slam gelene\u011fine y\u00f6nelik hi\u00e7bir ele\u015ftirel yakla\u015f\u0131m\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde, \u00f6rneklik etmesi bak\u0131m\u0131ndan \u00e7evirdik. Ele\u015ftiri gelene\u011fi olmayan \u00fclkede, Fazlur Rahman\u2019\u0131n ele\u015ftirel yakla\u015f\u0131m\u0131yla s\u00f6yledikleri \u015feyler bile kimi \u00e7evrelerde ba\u011fnazca benimsendi ve Fazlur Rahman\u2019c\u0131lar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. B\u00f6yle olaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etseydim, bu \u00e7eviride rol almazd\u0131m.\u201d<\/p>\n

Bu a\u00e7\u0131dan Fazlur Rahman\u2019\u0131n ama\u00e7salc\u0131 yorumu, tarihsel unsurlara de\u011finse de, Da\u011f\u2019\u0131n ve benim yakla\u015f\u0131m\u0131mla t\u00fcm\u00fcyle \u00f6rt\u00fc\u015fmemektedir. O, Kuran<\/em>\u2019\u0131, ama\u00e7salc\u0131 yorumla, \u00f6zellikle sosyal yarg\u0131lar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan, tarihsel saymakta, ama ayn\u0131 ama\u00e7salc\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131 kozmolojik ve ibadete ili\u015fkin ayetlere uygulama cesareti g\u00f6sterememektedir. Y\u00f6ntemini t\u00fcm\u00fcyle uygulamaktan \u00e7ekinmektedir ve \u015feriatla y\u00f6netilen geri kalm\u0131\u015f \u0130slam toplumlar\u0131na ili\u015fkin siyasal bir proje geli\u015ftirmektedir. Bu anlamda onun \u0130slam yorumu, tam bir \u0131l\u0131ml\u0131 \u0130slam projesi olarak da g\u00f6r\u00fclebilir. Ne Da\u011f ne de ben ama\u00e7salc\u0131 de\u011filiz; Kuran<\/em>\u2019\u0131n d\u00f6neminin dili, k\u00fclt\u00fcr\u00fc, s\u0131n\u0131fsal ili\u015fkileri ve Hz. Muhammed\u2019in bireysel ve toplumsal deneyimleriyle ili\u015fkilerini g\u00f6stermeyi hedefledik ve hedefliyoruz. Kald\u0131 ki, Da\u011f\u2019\u0131n deyi\u015fiyle, en ilkel metin bile ama\u00e7salc\u0131 yakla\u015f\u0131mla modernize edilebilir; s\u00f6zgelimi Tanr\u0131\u2019ya insan kurban etmekten s\u00f6z eden bir metin, amaca y\u00f6nelinerek, \u00e7o\u011funlu\u011fu koruma ilkesini i\u00e7erdi\u011fi i\u00e7in amac\u0131n\u0131n evrensel oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclebilir. Bunlar, metnin anlam\u0131n\u0131 a\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, u\u00e7uk d\u00fc\u015f\u00fcncelerdir; metnin ger\u00e7ek anlam\u0131n\u0131n kavranmas\u0131na hi\u00e7bir katk\u0131 sa\u011flamazlar. Bu nedenle biz, Kuran<\/em>\u2019\u0131n kavramsal y\u00f6n\u00fc tanr\u0131sal say\u0131lsa bile, onun tarihsel ve y\u00f6resel bir metin oldu\u011funu; Hicaz b\u00f6lgesinin k\u00fclt\u00fcr birikimini yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131n\u0131, ger\u00e7ek anlam\u0131n\u0131n tarihsel ba\u011flam\u0131nda oldu\u011funu g\u00f6steriyoruz. Kendi a\u00e7\u0131mda s\u00f6ylersem, ben, bir anlamda Spinoza\u2019n\u0131n Taractatus-Theologico Politikus<\/em>\u2019ta Tevrat<\/em> ve \u0130ncil<\/em> i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131na benzer bir \u015feyi Kuran<\/em> i\u00e7in yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum.<\/p>\n

\u015eeriat \u00f6zlemlerine kar\u015f\u0131 panzehir<\/strong><\/p>\n

– Bu t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n, \u00f6zellikle g\u00fcn\u00fcm\u00fcz a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemi nedir? <\/em><\/strong><\/p>\n

Elbette herkes yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fin \u00f6nemli oldu\u011funa inan\u0131r. Benim ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcmden \u00e7ok, yapt\u0131\u011f\u0131m i\u015fin \u00f6nemini okuyucu takdir edecektir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ben sadece \u015funu s\u00f6yleyebilirim:<\/p>\n

Ben, Kuran<\/em>\u2019\u0131n Hz. Muhammed\u2019in bireysel ve toplumsal deneyimleriyle ve Hicaz b\u00f6lgesinin, dili, k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve s\u0131n\u0131fsal-toplumsal yap\u0131s\u0131yla ba\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterirken, teosentrik bak\u0131\u015f\u0131 y\u0131kmay\u0131 ama\u00e7lad\u0131m.<\/p>\n

Bilimsel, felsefi, sanatsal, siyasal teorilerin kutsal kitaplardan cevaz almalar\u0131na gerek yoktur, demek istedim. Zira kutsal kitaplar ve bir kutsal kitap olarak Kuran<\/em> zaten tarihsel, y\u00f6resel ve s\u0131n\u0131rl\u0131 bir metindir; tarihsel ko\u015fullu bir metindir.<\/p>\n

Bu \u00e7abam\u0131n, ayn\u0131 zamanda \u015feriat \u00f6zlemlerine kar\u015f\u0131 da bir panzehir oldu\u011funu san\u0131yorum.<\/p>\n

Yine yakla\u015f\u0131m\u0131m\u0131n sek\u00fcler k\u00fclt\u00fcre \u00f6nemli bir hizmet sundu\u011funu ve insan akl\u0131n\u0131 dogmalardan \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirdi\u011fini san\u0131yorum.<\/p>\n

E\u011fer Kuran<\/em> tarihsel ve y\u00f6resel bir metinse, Tanr\u0131 s\u00f6z\u00fc bile olsa, mutlak ve evrensel olamaz; sadece o d\u00f6nemin bili\u015fi, dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc i\u00e7inde bir devinim yaratm\u0131\u015ft\u0131r. O d\u00f6nemin sorunlar\u0131na yan\u0131t vermi\u015ftir. Kozmolojik ve de\u011ferlere ili\u015fkin \u00f6\u011fretileri de o d\u00f6neme aittir. Sundu\u011fu bilgi ve de\u011ferler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bug\u00fcn\u00fc ba\u011flayan bir taraf\u0131 olmaz. Onun anlam\u0131, seslendi\u011fi tarihsel toplumda ve seslendi\u011fi tarihsel kitlede, formuna b\u00fcr\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc tarihsel dildedir.<\/p>\n

G\u00f6\u011f\u00fc elimizle bina ettik, onu geni\u015flettik diyen, yeri be\u015fi\u011fe benzeten, yine yeri yayd\u0131k\u00e7a yayd\u0131k diyen, y\u0131ld\u0131zlar\u0131 kandil olarak g\u00f6ren, kad\u0131na erke\u011fin yar\u0131s\u0131 miras verip, unutkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gerek\u00e7e g\u00f6stererek erke\u011fin \u015fahitli\u011finin yar\u0131s\u0131 sayan; sava\u015f i\u00e7in at beslemeyi sal\u0131k veren, edepsizlik yapmas\u0131ndan korkulan kad\u0131na, uyarma, yataktan ayr\u0131lma ve nihayet d\u00f6vme izni veren; insanlar\u0131, k\u00f6le, cariye, m\u00fc\u015frik, ehli kitap, kafir vb. olarak ay\u0131r\u0131p her birisine ayr\u0131 hukuksal stat\u00fc veren bir yap\u0131t bug\u00fcn\u00fcn dili ve kavramlar\u0131yla konu\u015fmamaktad\u0131r.<\/p>\n

E\u011fer insan, Kuran<\/em>\u2019\u0131 ve Hz. Muhammed\u2019i tarihsel ba\u011flam\u0131na yerle\u015ftirirse, bilgi ve de\u011ferler alan\u0131nda \u00f6zg\u00fcrle\u015fir, kendi dili, bili\u015fi, k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve sahip oldu\u011fu \u00e7a\u011fc\u0131l bilgi ve de\u011ferler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 sorunlara ussal, ele\u015ftirel yan\u0131tlar arayabilir. B\u00f6ylece \u00f6znele\u015fir. S\u00f6zgelimi Kuran<\/em> tarihsel ve y\u00f6resel bir kitapsa, evrim dinen do\u011fru mudur yanl\u0131\u015f m\u0131d\u0131r, \u015f\u00f6yle davranmak kutsal kitaba uygun mudur de\u011fil midir diye sormaya gerek duymaz; oradaki yan\u0131tlar\u0131n ba\u011flamsall\u0131\u011f\u0131n\u0131, tarihselli\u011fini bilir. Tarihsel bak\u0131\u015f\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici yan\u0131n\u0131 ne kadar vurgulasak azd\u0131r diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

Tarihselci Tanr\u0131\u2019ya inansa bile \u00f6zg\u00fcrd\u00fcr; \u00e7\u00fcnk\u00fc kutsal kitaplar\u0131n ba\u011flamsall\u0131\u011f\u0131n\u0131 kavram\u0131\u015ft\u0131r. Art\u0131k akl\u0131n\u0131 \u00f6zg\u00fcrce kullan\u0131rken, tarihsel dogmalara de\u011fil, \u00f6zg\u00fcrle\u015fen tanr\u0131sal bilincine dayan\u0131r; varl\u0131\u011f\u0131 anlamaya, kavramaya ve yeni de\u011ferler \u00fcretmeye y\u00f6nelir.<\/p>\n

Felsefi antropolojinin i\u015flevi<\/strong><\/p>\n

– Kitab\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131ndaki \u201cFelsefi Antropolojinin I\u015f\u0131\u011f\u0131nda\u201d nitelemesinin anlam\u0131 nedir? Nedir \u2018felsefi antropoloji\u2019?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cFelsefi antropoloji\u201d nitelemesini iki nedenle kulland\u0131m:<\/p>\n

\u0130lki, insandan, insan\u0131n dili, k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve bili\u015finden yola \u00e7\u0131kan y\u00f6ntemime ve felsefi temellendirmeme g\u00f6nderme yapmak.<\/p>\n

\u0130kincisi ise, bu y\u00f6ntemle ortaya \u00e7\u0131kan tarihsel ve y\u00f6resel metnin, insanili\u011fine dikkat \u00e7ekmek.<\/p>\n

Kan\u0131mca felsefi antropoloji, Bet\u00fcl \u00c7otuks\u00f6ken\u2019in yerinde saptamas\u0131yla, \u2018insan\u0131n tarihsel ba\u011flaml\u0131 antropo-epistemoloji ve antropo-ontolojiden kurtulamayaca\u011f\u0131n\u0131\u2019; di\u011fer bir deyi\u015fle mutlak diye nitelenen theo-epistemoloji (tanr\u0131sal-bilgikuram\u0131) ve theo-ontolojinin (tanr\u0131sal varl\u0131k kuram\u0131) olmayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterebilecek en \u00f6zg\u00fcn disiplindir.<\/p>\n

\"\"
Kuran ideolojik-siyasal ba\u011flam\u0131yla okundu\u011funda, onun d\u00f6nemin Arap toplumu i\u00e7in ideolojik-siyasal i\u015flevi yads\u0131namaz. (Siyer-i Nebi\u2019den bir minyat\u00fcr)<\/figcaption><\/figure>\n

\u0130nsan\u0131, niteliklerini, tarihini, evrimini, anlamak istiyorsak felsefi antropolojiden ka\u00e7amay\u0131z. Bu anlamda felsefi antropoloji, kutsal kitaplar\u0131 kavramsal boyutuyla Tanr\u0131\u2019ya ili\u015ftirsek bile, onlarda insani bir epistemoloji ve insani bir ontolojinin bulundu\u011funu; hatta onlarda yer alan epistemoloji ve ontolojinin zorunlu olarak dil, k\u00fclt\u00fcr ve seslendi\u011fi bili\u015flerce s\u0131n\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek a\u00e7\u0131s\u0131ndan ya\u015famsald\u0131r. Felsefi antropoloji ile bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bir anda kutsal metinler, antropolojik metinlere d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. Bu y\u00f6n\u00fcyle, felsefi antropolojinin, tarihsel insan\u0131n \u00fcretti\u011fi tarihsel unsurlardan, bir ba\u015fka tarihsel ba\u011flamda yine tarihsel olmaya yazg\u0131l\u0131 insan\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmek gibi \u00f6zg\u00fcn bir i\u015flevinin bulundu\u011funu belirtmek gerekir.<\/p>\n

\u2018Siyasal-ideolojik yay\u0131n organ\u0131\u2019<\/strong><\/p>\n

– Kuran\u2019\u0131 yer yer \u201cHz. Muhammed\u2019in ideolojik yay\u0131n organ\u0131\u201d olarak niteliyorsunuz. Bunu biraz a\u00e7abilir misiniz? Hatta daha ileri gidip \u201cideolojik, siyasi, \u00f6rg\u00fctsel\u2026 hareketin b\u00fct\u00fcn ihtiya\u00e7lar\u0131na yan\u0131t veren komple bir yay\u0131n organ\u0131\u201d olarak nitelenebilir mi Kuran? <\/em><\/strong><\/p>\n

Hz. Muhammed\u2019in hareketi bir b\u00fct\u00fcn olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, k\u00f6kl\u00fc ideolojik-siyasal tutamaklar\u0131 ve ideolojik-siyasal boyutlar\u0131 olan bir harekettir. Mekke d\u00f6neminde ideoloji siyasal olarak bir ya\u015fam bulamasa da, Medine d\u00f6neminde Hz. Muhammed \u00f6nce hakem sonra devlet ba\u015fkan\u0131 olunca, a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde nesnelle\u015fir.<\/p>\n

Hicaz b\u00f6lgesi Arap kabilelerini bir kabile federasyonuyla bir araya getirmek, Medine\u2019ye g\u00f6\u00e7\u00fcnce ticaret yollar\u0131na egemen olmak, tek Tanr\u0131 inanc\u0131 ekseninde ortak \u00e7\u0131karlarda d\u00f6nemin Araplar\u0131n\u0131 birle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmak, kabile sava\u015flar\u0131na ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131na son vermek Hz. Muhammed\u2019in en temel misyonlar\u0131 aras\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n

Tabi bu i\u015f hi\u00e7 de kolay de\u011fildir ve kolay da olmam\u0131\u015ft\u0131r. Kuran<\/em> bunun kan\u0131tlar\u0131yla doludur. S\u00f6zgelimi nasih ve mensuha ili\u015fkin gelene\u011fin aktard\u0131klar\u0131 ve Kuran<\/em>\u2019a yans\u0131yan ifadeler, onun ideolojik ve siyasal projesini ya\u015fama ge\u00e7irirken yer yer strateji de\u011fi\u015fikli\u011fi bile yapt\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmektedir.<\/p>\n

S\u00f6zgelimi, Mekke\u2019de senin dinin sana benimki bana denilirken, Medine d\u00f6neminde, m\u00fc\u015frikleri buldu\u011funuz yerde \u00f6ld\u00fcr\u00fcn denilmektedir. Bu, Mehmet Da\u011f\u2019\u0131n bir yaz\u0131s\u0131nda da i\u015faret etti\u011fi gibi, g\u00fc\u00e7leninceye kadar ho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fc g\u00f6r\u00fcnme, g\u00fc\u00e7lenince d\u00fc\u015fman\u0131 ezme stratejisidir.<\/p>\n

Hz. Muhammed\u2019in yap\u0131lan itirazlar\u0131, sava\u015flar\u0131n\u0131, y\u00f6netimi s\u0131ras\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131, m\u00fcnaf\u0131klar, Yahudi ve H\u0131ristiyanlarla yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalar\u0131 Kuran<\/em>\u2019\u0131n aktarmas\u0131, tart\u0131\u015fmalarda kar\u015f\u0131 arg\u00fcmanlara yan\u0131tlar verilmesi, hatta beyinsizler, lanet olas\u0131calar, can\u0131 \u00e7\u0131kas\u0131calar, iki y\u00fczl\u00fcler vb. deyi\u015flerin Kuran<\/em>\u2019da kullan\u0131lmas\u0131 (m\u00fc\u015friklerin ileri gelenlerinden olan Ebu Leheb ve kar\u0131s\u0131na beddua edilmesi -Tanr\u0131 beddua eder mi?-, Tanr\u0131 ve meleklerinin Peygamberine dua etmesi – Tanr\u0131 dua eder mi?-, Hz. Muhammed\u2019e uymakla Tanr\u0131\u2019ya itaatin bir tutulmas\u0131, ulul emre (emir sahiplerine) itaat vb.) Kuran<\/em>\u2019\u0131n ideolojik-siyasal tutamaklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.<\/p>\n

Kuran<\/em>, Hz. Muhammed\u2019in ashab\u0131n\u0131, etraf\u0131ndakileri ku\u015fkuland\u0131ran kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f ve ele\u015ftirileri ciddiye almakla; hatta bazen Uhud sava\u015f\u0131nda oldu\u011fu gibi yenilgileri kaderci bir tutumla denemeye ba\u011flamakla; inananlar\u0131n Tanr\u0131\u2019n\u0131n l\u00fctfuna mazhar oldu\u011funu s\u00f6yleyerek, inanmayanlar\u0131 Tanr\u0131 taraf\u0131ndan sapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve Tanr\u0131\u2019n\u0131n l\u00fctfa mazhar olmam\u0131\u015f olarak konumlamakla, hep Hz. Muhammed\u2019in etraf\u0131ndakilerin, olu\u015fturdu\u011fu cemaat \u00fcyelerinin onun etraf\u0131ndan kopmas\u0131n\u0131 engellemeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n

Daha da \u00f6te, inananlar\u0131n sosyal, siyasal, bireysel, toplumsal sorular\u0131na yan\u0131t vererek, onlar\u0131 dinsel eksende olsa da, siyasal olarak \u00f6rg\u00fctlemeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Hatta Medine d\u00f6neminde, k\u0131ble, giyim ku\u015fam, \u00e7e\u015fitli davran\u0131\u015f tarzlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan Yahudilerden ay\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015farak, cemaatin farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131na g\u00f6rsel katk\u0131lar sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n

Kuran<\/em> ideolojik-siyasal ba\u011flam\u0131yla okundu\u011funda, onun d\u00f6nemin Arap toplumu i\u00e7in ideolojik-siyasal i\u015flevi yads\u0131namaz diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

Bu anlamda Kuran<\/em>\u2019\u0131n ideolojik-siyasal yan\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki modern s\u00f6ylemin, bir aldatmacadan ibaret oldu\u011funu belirtmek gerekir.<\/p>\n

Bu ba\u011flamda, kimi laik \u00e7evrelerde yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, Kuran<\/em>\u2019da yer alan ideolojik-siyasal s\u00f6ylemleri g\u00f6rmezden gelerek, zorlama \u00e7evirtilerle ideolojik-siyasal g\u00f6ndermeleri sapt\u0131rmaktansa, d\u00f6nemin kabile d\u00fczeni i\u00e7erisinde ya\u015fayan Araplara \u00f6zg\u00fc oldu\u011funu, tarihsel ve yerel bir nitelik ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulaman\u0131n daha akla yak\u0131n oldu\u011funu belirtmek gerekir. Bunun daha ger\u00e7ek\u00e7i ve daha ufuk a\u00e7\u0131c\u0131 oldu\u011funu san\u0131yorum.<\/p>\n

Hz. Muhammed, d\u00f6neminin ilericisi<\/strong><\/p>\n

– Kitab\u0131n\u0131z Kuran\u2019\u0131n mutlak de\u011fil, zaman ve mek\u00e2na ba\u011fl\u0131, tarihsel bir nitelik ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6rnekleriyle a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Bu \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeniz Kuran\u2019\u0131n de\u011ferini azalt\u0131r m\u0131, yoksa tam tersine tarihsel \u00f6nemine daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir vurgu anlam\u0131na m\u0131 gelir? <\/em><\/strong><\/p>\n

Kuran\u2019\u0131n tarihsel ve y\u00f6resel bir metin oldu\u011funu g\u00f6stermek onun de\u011ferini neden azalts\u0131n? O insanl\u0131k tarihinin klasik ve estetik metinlerinden birisidir. Hatta Hicaz b\u00f6lgesi Araplar\u0131n\u0131n 7. y\u00fczy\u0131ldaki antropolojik ve siyasi \u00f6zelliklerine ili\u015fkin tarihsel bir belge konumundad\u0131r.<\/p>\n

Yine onun tarihsel ve y\u00f6reselli\u011fi, insan akl\u0131na ve do\u011faya vurgusuyla birlikte ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, insan\u0131 dogmalardan kurtaracak bir tutamak olarak bile g\u00f6r\u00fclebilir. Hz. Muhammed d\u00f6neminin k\u00fclt\u00fcr\u00fc, dili ve bili\u015fi i\u00e7erisinde, d\u00f6neminin kabile d\u00fczeni i\u00e7inde ya\u015fayan ve birbiriyle sava\u015fan Araplar\u0131n\u0131 bir ad\u0131m ileriye ta\u015f\u0131maya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131; Kuran<\/em> buna \u00f6rneklik etmektedir.<\/p>\n

\u015eu halde, Hz. Muhammed\u2019in ve Kuran<\/em>\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 \u015fey d\u00f6nemi i\u00e7in ilerici bir hamledir. Hz. Muhammed d\u00f6neminin lideridir. O, k\u00f6lelerin ve ezilmi\u015flerin, yetimlerin sorunlar\u0131na parmak bast\u0131 ve d\u00f6nemin izin verdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde ileri ta\u015f\u0131d\u0131.<\/p>\n

Onu \u00f6rnek alanlar\u0131n, onun tarihsel misyonunu s\u00fcrd\u00fcrmeleri gerekmez mi? Ezilenlerin, s\u00f6m\u00fcr\u00fclenlerin, haklar\u0131 yenilenlerin yan\u0131nda olmalar\u0131 gerekmez mi? Yine Hz. Muhammed ata geleneklerine k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ele\u015ftirmedi mi? D\u00f6nemi i\u00e7in yenilik\u00e7i olmad\u0131 m\u0131?<\/p>\n

Kuran<\/em>\u2019\u0131 tarihsel ba\u011flam\u0131nda okumazsak, bunlar\u0131 g\u00f6remeyiz diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu anlamda tarihsel okuman\u0131n Hz. Muhammed ve Kuran<\/em>\u2019\u0131 d\u00f6nemi a\u00e7\u0131s\u0131ndan gerici de\u011fil, ilerici bir hamle olarak g\u00f6rmek ve alg\u0131lamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nemli bir i\u015flevi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

Kad\u0131n haklar\u0131n\u0131n \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu bir toplumda, bu s\u0131n\u0131rlar\u0131 zorlayarak k\u0131smi de olsa, d\u00f6nemi a\u00e7\u0131s\u0131ndan kad\u0131na hak vermeye kalk\u0131\u015fm\u0131\u015f birisini ve \u00f6\u011fretisini, kad\u0131n haklar\u0131na engel olarak sunmak, ona yap\u0131lm\u0131\u015f bir haks\u0131zl\u0131k de\u011fil midir?<\/p>\n

Bu a\u00e7\u0131dan tarihsel okuyunca, Kuran<\/em> ve \u00f6\u011fretileri ve onu dillendiren Hz. Muhammed, d\u00f6nemi a\u00e7\u0131s\u0131ndan ilerlemeci bir hareket olarak g\u00f6r\u00fclebilir ve onun ilerici ruhu miras al\u0131nabilir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

Hz. Muhammed\u2019e ve Kuran<\/em>\u2019a as\u0131l haks\u0131zl\u0131k yapanlar, onun de\u011ferini d\u00fc\u015f\u00fcrenler, onun tarihsel i\u015flevini ve ruhunu kavramaks\u0131z\u0131n, tarihsel ba\u011flam\u0131n\u0131 hi\u00e7e sayarak, literal-s\u00f6zel buyru\u011funa ba\u011fl\u0131 kalanlard\u0131r. \u0130slam toplumlar\u0131n\u0131, tanr\u0131salc\u0131 s\u00f6ylemle, tarihsel olana mahkum edenlerdir. Bu anlamda, en b\u00fcy\u00fck Hz. Muhammed ve Kuran<\/em> d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131n, Kuran<\/em>\u2019\u0131n tarihsel i\u015flevine ve ruhuna y\u00f6nelmeden literal anlam\u0131na s\u0131\u011f\u0131n\u0131p, Tanr\u0131 s\u00f6z\u00fc s\u00f6ylemiyle, onu genel ge\u00e7er sayanlar ile, bu literal anlam\u0131 be\u011fenmeyip, zorlama \u00e7evirtilerle kendi k\u00fclt\u00fcrlerine g\u00f6re Kuran<\/em>\u2019\u0131 yeniden yazanlard\u0131r.<\/p>\n

Tarihselci yakla\u015f\u0131m d\u00fcr\u00fcstl\u00fck i\u00e7erir; ger\u00e7ek anlama ve ba\u011flama y\u00f6nelir, ba\u011flamdaki geli\u015fmeleri bilimsel olarak g\u00f6stermeyi ama\u00e7lar. B\u00f6ylelikle tarihsel ba\u011flamdaki devinim, geli\u015fme, ilerleme a\u00e7\u0131k hale gelir.<\/p>\n

\u2018Kalpleri ve g\u00f6zleri m\u00fch\u00fcrlenmi\u015f\u2026\u2019<\/strong><\/p>\n

– \u0130slamc\u0131 \u00e7evrelerden nas\u0131l de\u011ferlendirmeler\/tepkiler bekliyorsunuz? Kitab\u0131n etkisi nas\u0131l olacakt\u0131r? <\/em><\/strong><\/p>\n

\u0130slamc\u0131 \u00e7evreden do\u011frusunu s\u00f6ylemek gerekirse, hi\u00e7bir de\u011ferlendirme ve tepki beklemiyorum. \u0130lahiyat bir sosyal bilim olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece ilahiyat \u00e7evrelerinden de bir tepki olabilece\u011fini sanm\u0131yorum. Ben d\u00fc\u015f\u00fcncelerim, bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131mla ortaday\u0131m. \u0130slamc\u0131 \u00e7evrenin beni tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyorum; ama bana yan\u0131t vermek, onlara g\u00f6re beni \u00f6nemsemek ve y\u00fcceltmek olacakt\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Hz. Muhammed d\u00f6neminin lideridir. O, k\u00f6lelerin ve ezilmi\u015flerin, yetimlerin sorunlar\u0131na parmak bast\u0131 ve d\u00f6nemin izin verdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde ileri ta\u015f\u0131d\u0131. (Siyer-i Nebi\u2019den bir minyat\u00fcr)<\/figcaption><\/figure>\n

Bu \u00e7evrenin en tipik \u00f6zelli\u011fi, g\u00f6rmezden gelmek ve yok saymakt\u0131r. Hatta, \u00f6znel \u00e7evrelerinde \u015funu ileri s\u00fcrenler bile olacakt\u0131r diye san\u0131yorum:<\/p>\n

\u201cHasan Ayd\u0131n, ilahiyat alan\u0131nda do\u00e7ent olamad\u0131, felsefeye y\u00f6neldi, art\u0131k o ilahiyat\u00e7\u0131 bile say\u0131lmaz. Bu a\u00e7\u0131dan s\u00f6yledikleri anlams\u0131z\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n

Ya da, yine \u00f6znel \u00e7evrelerinde \u015f\u00f6yle diyenler olabilir:<\/p>\n

\u201cBizden de ara s\u0131ra hakikati g\u00f6rememi\u015f insanlar \u00e7\u0131kar.\u201d<\/p>\n

Bu a\u00e7\u0131dan, Kuran<\/em>\u2019\u0131n bir saptamas\u0131yla s\u00f6ylersem, \u201ckalpleri ve g\u00f6zleri m\u00fch\u00fcrlenmi\u015f insanlara bir \u015fey anlat\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131\u201d \u00f6\u011frenmi\u015f bulunuyorum.<\/p>\n

Benim hedef kitlem, \u0130slamc\u0131lar de\u011fil, onlar\u0131n tuza\u011f\u0131na d\u00fc\u015fen gen\u00e7lerdir. Amac\u0131m ise onlar\u0131, \u201cKuran<\/em> mutlak Tanr\u0131 buyru\u011fudur, her yarg\u0131s\u0131 zaman\u00fcst\u00fcd\u00fcr\u201d diyerek aldatan gelenek\u00e7iler ile Kuran<\/em>\u2019\u0131 sapt\u0131rarak, modernize ederek yabanc\u0131la\u015ft\u0131ran, Kuran<\/em>\u2019\u0131 be\u011fenmeyip yeniden yazan ve b\u00f6ylelikle gen\u00e7leri zehirleyen postmodernist \u0130slamc\u0131lardan kurtarmakt\u0131r\u2026 \u00d6zellikle postmodern \u0130slamc\u0131lar \u00f6ylesine yay\u0131ld\u0131 ki, Arap\u00e7a bilmedikleri i\u00e7in \u00e7evirilere muhta\u00e7 olan gen\u00e7leri s\u00fcrekli kand\u0131rmaktad\u0131rlar. Kuran<\/em>\u2019\u0131n, k\u00f6le cariye, huri, kad\u0131n, kozmoloji vb. \u00fczerine s\u00f6ylemleri \u00fczerinde \u00f6yle tahrifatlar yap\u0131l\u0131yor ki, insan\u0131n akl\u0131 alm\u0131yor.<\/p>\n

Umar\u0131m kitap gen\u00e7lerle bulu\u015fur ve onlara k\u00fc\u00e7\u00fck de olsa bir \u0131\u015f\u0131k olur.<\/p>\n

\u2018Yazacak \u00f6yle \u00e7ok \u015fey var ki\u2026\u2019<\/strong><\/p>\n

– Bundan sonra hangi alanlar\u0131\/konular\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 planl\u0131yorsunuz? <\/em><\/strong><\/p>\n

A\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylemem gerekirse \u015fu an i\u00e7in teolojiye ili\u015fkin bir projem yok. Ama \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131\u011f\u0131m her yerde, sanal ortam da d\u00e2hil, teolojiyle ilgili felsefi d\u00fczlemde d\u00fcr\u00fcst\u00e7e bildiklerimi konu\u015fuyorum ve konu\u015fmaya da devam edece\u011fim.<\/p>\n

Son zamanlarda H\u00fcseyin Rahmi G\u00fcrp\u0131nar\u2019\u0131n Deli Filozof<\/em> ve \u0130nsanlar Maymun muydu?<\/em> yap\u0131tlar\u0131nda geli\u015ftirdi\u011fi filozof tipiyle u\u011fra\u015f\u0131yorum. \u00dcnl\u00fc filozofumuz Nermi Uygur\u2019un T\u00fcrkiye\u2019de felsefeye ili\u015fkin s\u00f6yledikleriyle, G\u00fcrp\u0131nar aras\u0131nda ba\u011f kurmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Tabi bu ba\u011flamda, \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcnce gelene\u011findeki felsefe kar\u015f\u0131t\u0131 s\u00f6ylemle, bir araya geldiklerinde, zihnimde pek \u00e7ok antropolojik, sosyolojik ba\u011flar\u0131n olu\u015ftu\u011funu belirtmem gerekir. T\u00fcrk toplumunun, tarihselci bir bak\u0131\u015fla, felsefeye ve filozofa bak\u0131\u015f\u0131na, din-felsefe ili\u015fkisine, din-bilim ili\u015fkisine y\u00f6nelik k\u00f6kl\u00fc analizlere ihtiya\u00e7 var. Bunu yapabilir miyim bilmiyorum? Ama yapmak istiyorum.<\/p>\n

Yine, zorlu akademik maceram\u0131 kitapla\u015ft\u0131rmak istiyorum; ya\u015fad\u0131klar\u0131m\u0131, \u00e7ekti\u011fim \u00e7ileleri, savundu\u011fum d\u00fc\u015f\u00fcnceler y\u00fcz\u00fcnden akademiada g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm \u00f6tekile\u015ftirmeleri kaleme alaca\u011f\u0131m. Neden \u0130slam felsefesi do\u00e7enti yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131m\u0131, neden felsefe do\u00e7enti olmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131m\u0131, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131mla ilgili \u0130slamc\u0131 filozoflar\u0131m\u0131z\u0131n (?) neler yazd\u0131klar\u0131n\u0131 T\u00fcrk toplumuna sunmak istiyorum. Kendi ya\u015fant\u0131lar\u0131mdan yola \u00e7\u0131karak T\u00fcrkiye\u2019de \u00fcniversitelerde \u00f6zg\u00fcr ve ele\u015ftirel bilim ve felsefe yapman\u0131n zorluklar\u0131n\u0131 gen\u00e7lere ve gelecek ku\u015faklara anlatmak istiyorum. Bunu bir \u00f6dev olarak g\u00f6r\u00fcyorum. Belki de \u00f6zg\u00fcrle\u015fme, de\u015fifre etmekle elde edilen bir \u015fey.<\/p>\n

\u00d6te yandan, Mitos\u2019tan Logos\u2019a Eski Yunan Felsefesinde A\u015fk<\/em> yap\u0131t\u0131m\u0131n arkas\u0131n\u0131 getirmek, a\u015fk\u0131n orta\u00e7a\u011flardaki izni s\u00fcrmek, \u0130slam ve H\u0131ristiyan orta\u00e7a\u011f\u0131nda a\u015fka bak\u0131\u015f\u0131 yazmak istiyorum.<\/p>\n

Tabi profes\u00f6r olmak i\u00e7in ba\u015fka akademik \u015feyler de yazmam laz\u0131m.<\/p>\n

Bakal\u0131m; ya\u015fam ne kadar\u0131na izin verecek bilmiyorum. Yazacak \u00f6yle \u00e7ok \u015fey var ki\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bilimsel, felsefi, sanatsal, siyasal teorilerin kutsal kitaplardan cevaz almalar\u0131na gerek yoktur. Zira kutsal kitaplar ve bir kutsal kitap olarak Kuran da zaten tarihsel, y\u00f6resel ve s\u0131n\u0131rl\u0131 bir metindir; tarihsel ko\u015fullu bir metindir. E\u011fer insan, Kuran\u2019\u0131 ve Hz. Muhammed\u2019i tarihsel ba\u011flam\u0131na yerle\u015ftirirse, bilgi ve de\u011ferler alan\u0131nda \u00f6zg\u00fcrle\u015fir, kendi dili, bili\u015fi, k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve sahip oldu\u011fu \u00e7a\u011fc\u0131l bilgi […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":12201,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[164,224,221,222],"tags":[3198,2700,2098,946,592],"class_list":["post-12200","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-127-sayi","category-din-ve-dinler-tarihi","category-felsefe","category-tarih","tag-felsefi-antropoloji","tag-hz-muhammed","tag-islam-kulturu","tag-islam-tarihi","tag-kuran"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t