{"id":12243,"date":"2018-08-03T07:13:06","date_gmt":"2018-08-03T04:13:06","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=12243"},"modified":"2018-08-02T17:34:50","modified_gmt":"2018-08-02T14:34:50","slug":"antarktika-arastirmalarinda-alti-bilimsel-oncelik-belirlendi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/08\/03\/antarktika-arastirmalarinda-alti-bilimsel-oncelik-belirlendi","title":{"rendered":"Antarktika ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda alt\u0131 bilimsel \u00f6ncelik belirlendi"},"content":{"rendered":"

Antarktika. Buzullarla kapl\u0131 da\u011flarla, aysberglerle noktal\u0131 hale gelmi\u015f aff\u0131 olmayan denizlerle, ba\u015fka yerde bulunmayan \u00e7e\u015fitlilik ve \u00f6zellikte t\u00fcrlerle dolu bir b\u00f6lge. Bu k\u0131ta d\u00fcnya y\u00fczeyinin onda birini kapl\u0131yor, t\u00fcm buzul varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fczde 90\u2019\u0131n\u0131 ve t\u00fcm taze suyumuzun y\u00fczde 70\u2019ini bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Patagonya di\u015fbal\u0131klar\u0131 ve karides benzeri canl\u0131larla dolu, iklim kontrol\u00fcn\u00fcn zorlu oldu\u011fu, bununla birlikte deniz suyu karbondioksitini \u00e7ekme \u00f6zelli\u011finde olan bir okyanusla \u00e7evrili.<\/p>\n

G\u00fcney Kutbunda \u00e7al\u0131\u015fan biliminsanlar\u0131, yapt\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarla d\u00fcnya ikliminin s\u0131rlar\u0131n\u0131, g\u00f6llerin ve buzullar\u0131n alt\u0131ndaki da\u011flar\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131yor, evrenin ba\u015flang\u0131\u00e7 izlerini ara\u015ft\u0131r\u0131p s\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmeye niyetleniyorlar. Zamanda adeta donmu\u015f gibi duran Antarktika\u2019n\u0131n asl\u0131nda s\u00fcrekli de\u011fi\u015fim i\u00e7inde oldu\u011fu art\u0131k biliniyor. Buzullar\u0131n erimesi gibi yerel de\u011fi\u015fikliklerin yan\u0131nda, okyanus dola\u015f\u0131m\u0131ndaki de\u011fi\u015fiklikler ve ozon tabakas\u0131n\u0131n geri kazan\u0131m\u0131 gibi k\u00fcresel i\u015fleyi\u015flere etkiler de g\u00f6r\u00fclmekte.<\/p>\n

Nisan 2014\u2019de Antarktika Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Bilim Komitesi (SCAR) \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde, 22 \u00fclkeden 75 biliminsan\u0131 ve yetkili toplanarak, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki 20 y\u0131l ve sonras\u0131nda Antarktika ara\u015ft\u0131rmalar\u0131ndaki \u00f6nceliklerin neler olabilece\u011fi konusunda fikir birli\u011fine vard\u0131. SCAR \u00f6nceliklerle ilgili y\u00fczlerce soruyu 80 temel ve acil madde olarak bir raporla ortaya koydu ve bu rapor A\u011fustos\u2019ta yay\u0131mland\u0131. Ara\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in finansman\u0131n olu\u015fturulmas\u0131, b\u00f6lgeye eri\u015fimin ve \u00e7evresel koruman\u0131n sa\u011flanmas\u0131 i\u015fbirli\u011fini gerektiriyor. Bilimsel \u00f6ncelikler ise \u015f\u00f6yle belirlendi:<\/p>\n

1) Antarktika atmosferine ve g\u00fcney okyanusuna eri\u015fimi tan\u0131mlamak<\/strong><\/p>\n

Antarktika\u2019n\u0131n atmosferi, s\u0131cakl\u0131k de\u011fi\u015fiklikleri, hava kimyas\u0131 ve dola\u015f\u0131m\u0131yla gezegenimizin enerji b\u00fct\u00e7esini ba\u015fkala\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Ancak bunun alt\u0131nda yatan s\u00fcre\u00e7 \u00e7ok az bilinmektedir. Atmosfer, okyanus ve buzullar\u0131n etkile\u015fimleri iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini nas\u0131l etkiler? \u0130klim de\u011fi\u015fiklikleri tropikal okyanuslar\u0131 ve muson ya\u011fmurlar\u0131n\u0131 nas\u0131l etkiler?<\/p>\n

G\u00fcney Okyanusu d\u00fcnya sisteminde \u00f6nemli bir roldedir. Atmosferdeki \u0131s\u0131 ve karbondioksiti al\u0131p okyanuslar\u0131n derinliklerine g\u00f6t\u00fcren okyanuslar aras\u0131 k\u00fcresel ak\u0131m sisteminin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Besinler de bu ak\u0131mla kuzeye ta\u015f\u0131narak okyanus besin zincirinin temelini olu\u015fturur. Deniz suyunda karbondioksitin erimesine ba\u011fl\u0131 olarak okyanuslar daha asidik hale gelmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r ve g\u00fcney sular\u0131 bunun etkilerini ilk g\u00f6sterecek yerdir. \u0130klim de\u011fi\u015fiklikleri, okyanuslar\u0131n \u0131s\u0131 ve karbondioksiti \u00f6z\u00fcmsemesini ve sular\u0131n buna ba\u011fl\u0131 \u00fcretkenli\u011fini nas\u0131l de\u011fi\u015ftirecektir? G\u00fcney Okyanusu\u2019ndaki de\u011fi\u015fimin sonu\u00e7lar\u0131 iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini yava\u015flatacak m\u0131, yoksa h\u0131zland\u0131racak m\u0131d\u0131r?<\/p>\n

Deniz buzullar\u0131 g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 geri yans\u0131t\u0131r ve filtreler. Bu da atmosferle okyanus aras\u0131ndaki \u0131s\u0131 ve gaz de\u011fi\u015fimini ayarlar. Buzul \u015fekilleri ve erimeleri su y\u00fczeyindeki tuz i\u00e7eri\u011fini belirler, bu da buzullar\u0131n yo\u011funluk ve donma noktalar\u0131n\u0131 etkiler. Hangi fakt\u00f6rler deniz buzullar\u0131n\u0131n yo\u011funluk da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 kontrol etmektedir, bunu bilmemiz gerekir.<\/p>\n

2) Buzullar\u0131n neden, nas\u0131l ve nerelerde eridi\u011fini anlamal\u0131y\u0131z.<\/strong><\/p>\n

Antarktika buzullar\u0131 26,5 km3<\/sup> buz i\u00e7erdi\u011finden, bunun tamam\u0131n\u0131n eriyip okyanuslara ula\u015fmas\u0131 halinde su seviyesini 60 m y\u00fckseltecektir. Y\u0131llarca sabit kalan bu miktar, son y\u0131llarda artan bir h\u0131zla eriyerek azalmaktad\u0131r. Bunun deniz seviyesine etkisi nas\u0131l kontrol edilecektir? Hangi buzul k\u00fctlesi, atmosferik CO2<\/sub> konsantrasyonunun hangi e\u015fik de\u011ferinde h\u0131zla eriyip su seviyesini dramatik \u015fekilde y\u00fckseltecektir? Kal\u0131n aysberglerin alt\u0131ndaki su g\u00f6vdesinin i\u00e7eri\u011fi ve bunun aysbergi nas\u0131l etkiledi\u011fi bilinmemektedir.<\/p>\n

3) Antarktika\u2019n\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmak gerekir<\/strong><\/p>\n

Evrenin di\u011fer k\u0131talar\u0131ndan toplanan kaya \u00f6rneklerinin incelenmesiyle var\u0131lan sonu\u00e7, daha s\u0131cak bir d\u00fcnyada Antarktika\u2019n\u0131n tamamen farkl\u0131 bir yerinin olabilece\u011fidir. Ancak bu k\u0131tan\u0131n kendisinden ve \u00e7evresindeki okyanustan al\u0131nan \u00f6rnekler hayli yetersizdir. Yerkabu\u011funun hareketleri, volkanlar\u0131n etkileri ve yerk\u00fcre \u00e7ekirde\u011finden yay\u0131lan \u0131s\u0131n\u0131n bu dokuya nas\u0131l etkiler yapt\u0131\u011f\u0131 ke\u015ffedilememi\u015ftir. Antarktika\u2019n\u0131n y\u00fczey yap\u0131s\u0131 ve bunun ana k\u0131tadan kopmay\u0131 nas\u0131l sa\u011flad\u0131\u011f\u0131na dair \u00e7ok az bilgi edinilebilmi\u015ftir. Tarihi kara alt\u0131ndaki buzullar\u0131n bilinmesi, bunlar\u0131n kat\u0131 evrenle nas\u0131l bir etkile\u015fim i\u00e7inde oldu\u011funu da a\u00e7\u0131klayabilecektir. Deniz seviyesiyle ilgili edinilecek jeolojik veriler, buzullar\u0131n nerede ve ne zaman kazan\u0131l\u0131p kaybedildi\u011fini g\u00f6sterecektir. Ge\u00e7mi\u015fteki b\u00fcy\u00fck iklim de\u011fi\u015fikliklerinin tekrarlan\u0131p tekrarlanmayaca\u011f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in daha fazla buzul, kaya ve tortu \u00f6rne\u011fine ihtiyac\u0131m\u0131z var.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"
\u0130mparator penguenleri, deniz ya\u015fam\u0131 i\u00e7in bir platform sa\u011flayan Anktartika buz denizindeki bir nefeslik delikten dal\u0131yorlar.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n

4) Antarktika nas\u0131l evrilecek ve nas\u0131l hayatta kalacak?<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Gen\u00e7 bir k\u0131ta olarak kabul edildi\u011finden Antarktika\u2019n\u0131n ekosisteminin basit, t\u00fcr y\u00f6n\u00fcnden fakir ve izole edilmi\u015f oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. Oysa ge\u00e7ti\u011fimiz on y\u0131l i\u00e7inde tamamen farkl\u0131 bir resim su \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kt\u0131. Baz\u0131 deniz kurt\u00e7uklar\u0131 (polychaetes<\/em>) ve kabuklular (isopod ve amphipodlar) gibi taksonlar epeyce \u00e7e\u015fitliydi ve bunlar anakara ile kom\u015fulu\u011funda olan adalarla, hatta derin denizlerle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden \u00e7ok daha fazla ileti\u015fim halindeydi. Molek\u00fcler \u00e7al\u0131\u015fmalar, son buzulla\u015fmada nematodlar\u0131n, maytlar\u0131n, tatarc\u0131klar\u0131n ve taze su kabuklular\u0131n\u0131n hayatta kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n

\u00c7evre de\u011fi\u015fimlerinin yaratt\u0131\u011f\u0131 yeni yan\u0131tlar\u0131n \u00e7e\u015fitlilik ve yok olma \u00fczerindeki etkisini anlamam\u0131z gerekiyor. Adaptasyonun genomik, molek\u00fcler ve h\u00fccresel temelleri nedir? Ba\u015fka yerlerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Antarktika\u2019n\u0131n evrim oranlar\u0131 nas\u0131ld\u0131r? Geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc olmayan \u00e7evresel bir e\u015fik var m\u0131d\u0131r? Hangi t\u00fcrler buna yan\u0131t verecektir?<\/p>\n

5) Uzay\u0131 ve evreni g\u00f6zlemlemek<\/strong><\/p>\n

Antarktika\u2019n\u0131n kuru, so\u011fuk ve istikrarl\u0131 atmosferi, d\u00fcnyadan uzay g\u00f6zlemlerinin en iyi \u015fekilde yap\u0131labilmesini sa\u011flamaktad\u0131r. Alt\u0131nda kalan g\u00f6ller aynen J\u00fcpiter ve Sat\u00fcrn\u2019\u00fcn buz uydular\u0131n\u0131 taklit etmektedir. Evrenin manyetik alanlar\u0131n\u0131n hangi d\u00fczeyde y\u00fcksek enerjili sa\u00e7\u0131l\u0131mlar yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunun uzaya nas\u0131l da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmek durumunday\u0131z. G\u00fcne\u015fte meydana gelen olaylar\u0131n d\u00fcnyadaki ileti\u015fim ve g\u00fc\u00e7 a\u011f\u0131n\u0131 nas\u0131l etkileyece\u011fini \u00f6\u011frenmeliyiz.<\/p>\n

6) \u0130nsan etkisinin fark\u0131nda olmak ve en aza indirmek<\/strong><\/p>\n

Bu b\u00f6lgedeki insan aktivitelerini ve etkilerini tahmin etmek y\u00f6netim ve d\u00fczen gerektirmektedir. \u0130nsan ve do\u011fan\u0131n etkileri tam olarak \u00e7\u00f6z\u00fclmelidir. Bug\u00fcnk\u00fc d\u00fczenlemeler nas\u0131l etkili olacakt\u0131r? K\u00fcresel politikalar insanlar\u0131n b\u00f6lgeyi ziyaret motivasyonunu nas\u0131l etkileyecektir? \u0130nsanlar ve patojenler Antarktika \u00e7evresel ko\u015fullar\u0131n\u0131 nas\u0131l etkileyecek ve nas\u0131l bir adaptasyon m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r? Antarktika\u2019n\u0131n g\u00fcncel durumdaki ekosistem de\u011feri nedir ve nas\u0131l korunacakt\u0131r?<\/p>\n

Zorlu \u00e7evre<\/strong><\/p>\n

Bu sorulara ve di\u011ferlerine yan\u0131t bulunabilmesi g\u00fc\u00e7l\u00fc ve istikrarl\u0131 fonlar\u0131n bulunmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir. K\u0131ta t\u00fcm y\u0131l boyunca izlenmeli, acil ve uygulanabilir teknolojiler devreye sokulmal\u0131, b\u00f6lgenin korunakl\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7lendirilmelidir. Bu da uluslararas\u0131 bir birliktelik ve ilgili b\u00f6l\u00fcmlerin ileti\u015fimlerini geli\u015ftirmesiyle m\u00fcmk\u00fcn olabilecektir.<\/p>\n

Antarktika projelerinin b\u00fct\u00e7eleri belirsizlik ve karma\u015falarla doludur. Projeler konomik yava\u015flamayla h\u0131z kaybetmi\u015ftir. Ne yaz\u0131k ki ertelemeler ve sezon kay\u0131plar\u0131 bu gibi ara\u015ft\u0131rmalarda biyo\u00e7e\u015fitlilik takibinin s\u00fcrekli izlenmesi ve verilerin kayd\u0131nda geri d\u00f6n\u00fc\u015fs\u00fcz zaman bo\u015fluklar\u0131 yaratmaktad\u0131r. \u00c7o\u011fu ara\u015ft\u0131rmac\u0131 biliminsan\u0131 ve \u00f6\u011frenci, bu sebepten b\u00f6lgedeki g\u00f6revlerinden ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; sonraki ara\u015ft\u0131rmalar da tehlikeye girmi\u015ftir.<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, buzullar\u0131n alt\u0131na, sular\u0131n derinliklerine ula\u015fabilecek uzaktan kumandal\u0131 otomatik cihazlara ihtiya\u00e7 duymaktad\u0131r. Deniz y\u00fczeyine konan dubalar\u0131n \u00fcst\u00fcne konacak sabit veri kaydedicilerle ara\u015ft\u0131rmalar aylar, hatta y\u0131llarca verimli \u015fekilde s\u00fcrebilecektir.<\/p>\n

Antarktika\u2019n\u0131n \u00e7evresel koruma seviyesinin y\u00fcksek ve kuvvetli olmas\u0131 gerekir. Daha fazla biliminsan\u0131 b\u00f6lgeye gitmelidir. B\u00f6lgedeki n\u00fcfus, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, turistler ve destek personeliyle birlikte, son 10 y\u0131lda \u00fc\u00e7 kat\u0131na \u00e7\u0131karak y\u0131lda 34.000\u2019e ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu art\u0131\u015f, yerel t\u00fcrlerle d\u0131\u015far\u0131dan gelenlerin kar\u0131\u015fmas\u0131na ya da kontrols\u00fcz \u015fekilde etrafa sa\u00e7\u0131lan yak\u0131tlara verilecek yan\u0131t\u0131 da bozabilecektir.<\/p>\n

Antarktika Antla\u015fma Pakt\u0131, deniz koruma alanlar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131n\u0131n, uluslararas\u0131 turizmin d\u00fczenlenmesinin, \u00e7evre hasar\u0131na yol a\u00e7anlar\u0131n cezaya tabi tutulmas\u0131n\u0131n, biyo\u00e7e\u015fitlilik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n d\u00fczenlenmesinin ne kadar zor oldu\u011funu g\u00f6rebilmi\u015ftir. Bu anlamda b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir strateji belirlenmesi esast\u0131r.<\/p>\n

Ge\u00e7ti\u011fimiz on y\u0131lda Bel\u00e7ika, \u00c7in, \u00c7ek Cumhuriyeti, Hindistan, G\u00fcney Kore, Almanya, ABD, \u0130ngiltere, Japonya, G\u00fcney Afrika gibi \u00fclkeler bu b\u00f6lgeye yeni istasyonlar kurmu\u015flar, eskilerini yenileriyle de\u011fi\u015ftirmi\u015fler ya da buzul korumas\u0131 olan gemiler yollam\u0131\u015flard\u0131r. Bir\u00e7ok \u00fclkenin biliminsan\u0131 hen\u00fcz bu b\u00f6lgeyi g\u00f6rmemi\u015ftir. 29 \u00fclke yeni kararlar konusunda fikir birli\u011fine varm\u0131\u015f; 21 \u00fclke ise paktla birlikte hareket edece\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir. Bu oran her ne kadar d\u00fcnya n\u00fcfusunun toplamda 2\/3\u2019sini kapsasa da, Afrika ve Ortado\u011fu yetersiz temsil edilmektedir. Antarktika bilimi k\u00fcresel \u00f6nemdedir. G\u00fcney Kutbu ortakl\u0131\u011f\u0131 mutlaka birlikte hareket ederek, acil konular\u0131 t\u00fcm d\u00fcnya halklar\u0131yla y\u00fczle\u015ftirebilmelidir.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Antarktika. Buzullarla kapl\u0131 da\u011flarla, aysberglerle noktal\u0131 hale gelmi\u015f aff\u0131 olmayan denizlerle, ba\u015fka yerde bulunmayan \u00e7e\u015fitlilik ve \u00f6zellikte t\u00fcrlerle dolu bir b\u00f6lge. Bu k\u0131ta d\u00fcnya y\u00fczeyinin onda birini kapl\u0131yor, t\u00fcm buzul varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fczde 90\u2019\u0131n\u0131 ve t\u00fcm taze suyumuzun y\u00fczde 70\u2019ini bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Patagonya di\u015fbal\u0131klar\u0131 ve karides benzeri canl\u0131larla dolu, iklim kontrol\u00fcn\u00fcn zorlu oldu\u011fu, bununla birlikte deniz suyu […]<\/p>\n","protected":false},"author":42,"featured_media":12244,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[164,19,217],"tags":[1938,249,2910,3178,308],"class_list":["post-12243","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-127-sayi","category-bilim-gundemi","category-cevre-bilimleri","tag-antaktika","tag-atmosfer","tag-cevre-bilimleri","tag-guney-kutbu","tag-iklim"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t