Arkas\u0131nda birisi vard\u0131, emindi. K\u00f6t\u00fcc\u00fcl bir varl\u0131k: Hep bir adam, hep onun sa\u011f\u0131nda. Ama ne zaman arkas\u0131na baksa, yok oluyordu.<\/p>\n
Y\u0131l 2006\u2019yd\u0131. Kad\u0131n, beyninin epileptik n\u00f6betlere sebep olan b\u00f6l\u00fcmlerinin tedavisi i\u00e7in Geneva \u00dcniversite Hastanesi ameliyathanesinde bekliyordu. Cerrahlar, n\u00f6rolog Olaf Blanke taraf\u0131ndan yap\u0131lan led (\u0131\u015f\u0131k yayan diyotlar) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla, korumalar\u0131 gereken \u00f6nemli b\u00f6lgeleri belirlemek i\u00e7in elektriksel yolla kad\u0131n\u0131n beynini uyaracaklar\u0131 operasyona haz\u0131rland\u0131lar. Cerrahlar belirli bir alana (sol temporoparietal ba\u011flant\u0131 noktas\u0131) \u015fok uygular uygulamaz, kad\u0131n arkas\u0131nda hayali bir tehdit hissetti. Bakmak i\u00e7in arkas\u0131n\u0131 d\u00f6nd\u00fc. Blanke neden d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sordu\u011funda, arkas\u0131nda \u201csessiz ve hareketsiz bir g\u00f6lge\u201d hissetti\u011fini s\u00f6yledi. Ekip ayn\u0131 b\u00f6lgeyi her uyar\u0131\u015f\u0131nda, kad\u0131n hep ayn\u0131 tepkiyi verdi. Blanke \u201c\u00c7ok sahiciydi. Ger\u00e7ek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylememize ra\u011fmen ikna olmad\u0131\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Bu tip bir his yeni de\u011fil. Eski zamanlardan beri insanlar, kuvvetle hissedilen ama asla g\u00f6r\u00fcnmeyen, rahats\u0131z edici varl\u0131klar olan hayaletler hakk\u0131ndaki hik\u00e2yeleri birbirlerine anlatm\u0131\u015ft\u0131r. Da\u011fc\u0131lar, g\u00f6r\u00fcnmeyen bir varl\u0131\u011f\u0131n yanlar\u0131nda onlara ayak uydurdu\u011funu s\u0131k s\u0131k bildirmektedir. N\u00f6rolojik veya psikiyatrik sorunlar\u0131 olan bir\u00e7ok insan da ayn\u0131 hissi bildirmi\u015ftir. Blanke hastas\u0131nda da ayn\u0131 olguyu g\u00f6r\u00fcyordu, ama kritik bir fark vard\u0131: bu hissi a\u00e7\u0131p kapatabiliyordu.<\/p>\n
Ekip kad\u0131na pozisyonunu de\u011fi\u015ftirmesini s\u00f6yledi. Kad\u0131n yata\u011fa d\u00fcz bir \u015fekilde uzand\u0131 ya da dizlerini tutarak oturur pozisyona ge\u00e7ti. Her durumda, hayali g\u00f6r\u00fcnt\u00fc ayn\u0131 \u015fekilde davrand\u0131. Blanke, kad\u0131n\u0131n beyninin kendini duyumsamas\u0131n\u0131 bir \u015fekilde yanl\u0131\u015f b\u00f6lgeye yerle\u015ftirdi\u011finden \u015f\u00fcphelendi.<\/p>\n
Beynimiz durmadan bedenin sahipli\u011fi hissini kurmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte sa\u011flam olan bu his ger\u00e7ekte olduk\u00e7a k\u0131r\u0131lgand\u0131r. Biliminsanlar\u0131 bu hissi, v\u00fccudun d\u0131\u015f\u0131ndaym\u0131\u015f deneyimi ya\u015fatmak gibi basit ill\u00fczyonlarla kolayl\u0131kla bozarlar. Blanke, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir insan\u0131n hayalet gibi bir varl\u0131k hissetmesine yol a\u00e7an bir ill\u00fczyon geli\u015ftirilip geli\u015ftirilemeyece\u011fini merak etti. \u0130svi\u00e7re\u2019deki EPFL\u2019den biyomedikal m\u00fchendis Giulio Rognini ile birlikte, iki robottan olu\u015fan bir kurulum tasarlad\u0131; g\u00f6n\u00fcll\u00fc olan ki\u015finin \u00f6n\u00fcnde duran bir ba\u015f robot ve arkas\u0131nda duran \u00f6ndeki ba\u015f k\u0131sma ba\u011fl\u0131 olan arka robot. Sa\u011f i\u015faret parma\u011f\u0131n\u0131n ucunu ba\u015f robota koyuyorsun ve parma\u011f\u0131n\u0131 hareket ettiriyorsun. Bu hareketler ayn\u0131 bas\u0131n\u00e7la, ayn\u0131 \u015fekil ve zamanda seni arkandan d\u00fcrten arka robota g\u00f6nderilir. Hareket s\u0131ras\u0131nda, ba\u015f robot da, parmak ucunun hareketine ba\u011fl\u0131 olarak dokunsal geri bildirim verir. Sonu\u00e7 olarak, kolunu \u00f6ne uzatmana ra\u011fmen, s\u0131rt\u0131n\u0131 ok\u015fuyormu\u015f gibi hissedersin.<\/p>\n
Bu zekice bir numarad\u0131r. Ama robotlar aras\u0131nda k\u0131sa bir gecikme olmas\u0131, i\u015fleri ger\u00e7ekten ilgin\u00e7 hale getiriyor. Ba\u015f k\u0131sm\u0131n hareketi ile ki\u015fiye arkadan dokunan arka robotun hareketi aras\u0131nda bir yar\u0131m saniyelik fark. Be\u015f kat\u0131l\u0131mc\u0131 da, aniden odada arkalar\u0131nda duran ve onlara dokunan biri varm\u0131\u015f gibi hissetti. Blanke\u2019\u0131n hastas\u0131n\u0131n hissetti\u011fiyle ayn\u0131 his. Bu, herhangi birisinin laboratuvar ortam\u0131nda o duyguyu kasten canland\u0131rabildi\u011fi ilk \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r.<\/p>\n
\u015eimdi, g\u00f6n\u00fcll\u00fclerin arkas\u0131nda duran ve onlara dokunan birisinin kesinlikle var oldu\u011fu iddia edilebilir; arkadaki robot! G\u00f6n\u00fcll\u00fclerin hepsi kurulumu g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc ve hepsi robotlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan haberdard\u0131. Bunu biliyor olmalar\u0131 pek bir \u015fey de\u011fi\u015ftirmedi; arkalar\u0131ndan onlar\u0131 d\u00fcrten ger\u00e7ek bir ki\u015finin var oldu\u011funu fazlas\u0131yla hissettiler. Bu, ba\u015f ve arka robotlar\u0131n senkronize bir \u015fekilde hareket edi\u015finden b\u00fct\u00fcn\u00fcyle farkl\u0131 bir duyguydu.<\/p>\n
Duyusal bilgiyle hareket ettirici bilginin uyumsuzlu\u011fu, g\u00f6n\u00fcll\u00fclerin kafas\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131. E\u011fer \u015fu anda g\u00f6\u011fs\u00fcm\u00fc i\u00e7eri do\u011fru d\u00fcrtsem, hareketli eklemlerimi hissedebilirim, g\u00f6\u011f\u00fcs kemi\u011fime bast\u0131ran parma\u011f\u0131m\u0131 g\u00f6rebilirim, parma\u011f\u0131m sayesinde g\u00f6\u011fs\u00fcm\u00fc ve g\u00f6\u011fs\u00fcm sayesinde parma\u011f\u0131m\u0131 hissedebilirim. Her \u015fey uyu\u015fuyor, biliyorum ki ben kendi bedenimin i\u00e7erisindeyim. E\u011fer bu k\u0131s\u0131tl\u0131 bilgi e\u015fle\u015fmezse, beynim tutars\u0131zl\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in ger\u00e7eklik alg\u0131s\u0131n\u0131 yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irir. Belki de beynim, art\u0131k bedenimin i\u00e7erisinde olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnebilir. Belki oralarda bir yerlerdeyimdir.<\/p>\n
Blanke, g\u00f6n\u00fcll\u00fcler ill\u00fczyona aldand\u0131\u011f\u0131nda, b\u00f6yle bir durumun (insan\u0131n art\u0131k kendi bedeninin i\u00e7erisinde olmamas\u0131) onlarda da ger\u00e7ekle\u015fti\u011finden \u015f\u00fcphelendi. Beyinleri bedenlerinin iki sembol\u00fcn\u00fc yarat\u0131r: Her zamanki yerde ve g\u00fc\u00e7l\u00fc olan ve arkalar\u0131ndaki daha zay\u0131f olan.<\/p>\n
Ekip, g\u00f6n\u00fcll\u00fclere kar\u015f\u0131lar\u0131ndaki duvara top f\u0131rlatt\u0131klar\u0131n\u0131 hayal etmelerini ve hayali top havada oldu\u011fu s\u00fcrece butonu tutmalar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek bu fikir i\u00e7in bir dayanak buldu. Bu basit g\u00f6rev, g\u00f6n\u00fcll\u00fclerin bulunduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri yeri \u00f6l\u00e7er. E\u011fer onlar butonu daha uzun bir s\u00fcre tutarlarsa, sezgisel olarak odada daha arkada olduklar\u0131n\u0131 hissediyorlar demektir. Tuhaf varl\u0131\u011f\u0131 hisseden insanlar, \u00f6yle hissetmeyen insanlardan daha uzun s\u00fcre butonu tuttular.<\/p>\n
Blanke \u015fimdi, beyin hasar\u0131ndan dolay\u0131 ac\u0131 \u00e7eken ve devaml\u0131 g\u00f6r\u00fcnmeyen bir varl\u0131\u011f\u0131 hisseden 12 insanla yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma sayesinde baz\u0131 ipu\u00e7lar\u0131na sahip. Bu insanlar\u0131n hepsinde, beynin ayn\u0131 \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde hasar var: \u0130nsula b\u00f6lgesi, frontopariyetal korteks (FPC) ve temporoparietal korteks (TPC). Bunlar\u0131n i\u00e7erisinde, frontopariyetal korteks (FPC), hayali bir varl\u0131\u011f\u0131n oldu\u011funu hisseden insanlarda \u00f6zellikle hasar g\u00f6rm\u00fc\u015f gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor, ama di\u011fer hal\u00fcsinasyon t\u00fcrlerini ya\u015fayan insanlarda \u00f6yle de\u011fil.<\/p>\n
Bu b\u00f6lgeler, duyular\u0131m\u0131zdan ve hareketlerimizden gelen bilgileri toplamada ve v\u00fccudumuzu kontrol etmede g\u00f6revli b\u00f6lgeler. Di\u011fer biliminsanlar\u0131, beden sahipli\u011fi ill\u00fczyonlar\u0131na aldanan insanlar\u0131n bu b\u00f6lgelerinin daha g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 buldu. Karolinska Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nden , ayn\u0131 zamanda beden sahipli\u011fi \u00fczerine okumu\u015f olan Henrik Ehrsson, \u201cBu b\u00f6lgelerdeki doku bozulmalar\u0131n\u0131n bedensel sinyallerin normal entegrasyonunda problemlere yol a\u00e7mas\u0131 gayet mant\u0131kl\u0131. Duyusal bilgiler, hayali bir varl\u0131\u011f\u0131n oldu\u011fu hissine yol a\u00e7an yanl\u0131\u015f b\u00f6lgeye yerle\u015ftirilir\u201d diyor.<\/p>\n
Bu t\u00fcr uyumsuzluklar kendili\u011finden ger\u00e7ekle\u015febilir. Blanke bu y\u00fczden bir s\u00fcr\u00fc da\u011fc\u0131n\u0131n arkalar\u0131nda bir varl\u0131\u011f\u0131n oldu\u011fu hissini ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekte. \u201cBitkinsiniz. Az oksijeniniz var. Gri ve beyaz d\u0131\u015f\u0131nda bir \u015fey g\u00f6rmezsiniz, ve yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z tekrar tekrar bir aya\u011f\u0131n\u0131z\u0131 \u00f6b\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcne koymakt\u0131r. Bu y\u00fczden, beyniniz hem de\u011fi\u015fmi\u015f bir bilin\u00e7 durumu i\u00e7erisinde, hem de bir hareketin robot gibi tekrarlan\u0131p durdu\u011fu bir durum i\u00e7erisinde olur\u201d diye konu\u015fuyor. Beyinde, duyusal ve hareket ettirici bilgiyi senkronize olmaktan \u00e7\u0131karabilecek bir s\u00fcr\u00fc potansiyel vard\u0131r.<\/p>\n
Sosyal soyutlanma ve a\u015f\u0131r\u0131 stres durumunda, insanlar\u0131n yaln\u0131z ve endi\u015feli zamanlar\u0131nda da, s\u0131k s\u0131k b\u00f6yle belirmeler g\u00f6rmesinin nedenini a\u00e7\u0131klayabilen benzer bir \u015feyin ger\u00e7ekle\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcn. Onlar asl\u0131nda do\u011fa\u00fcst\u00fc varl\u0131klara tan\u0131k olmuyor. Onlar sadece kendilerini hissediyorlar, ama yanl\u0131\u015f bilgilendirilmi\u015f ve allak bullak olmu\u015f bir beyin taraf\u0131ndan birka\u00e7 metre bedenlerinin \u00f6tesinde hissediyorlar.<\/p>\n
Bu bir hipotez, ama ekibin art\u0131k laboratuvarlar\u0131nda test edebildikleri bir hipotez. Blanke, \u201c\u0130nsanlar\u0131 monoton ve yorucu bir durum i\u00e7erisine al\u0131rsan\u0131z, hayali bir varl\u0131\u011fa dair hisleri artacakt\u0131r diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz\u201d diyor. Ehrsson, hayali varl\u0131klar genellikle ne oldu\u011fu bilinmeyen \u201cg\u00f6lgeler\u201d olmas\u0131na ra\u011fmen, \u00fc\u00e7 hastan\u0131n ger\u00e7ek aile \u00fcyelerinden birinin onlar\u0131n arkas\u0131nda durdu\u011funu hissettiklerini ekledi. \u201cBilinmeyen bir g\u00f6lgenin ger\u00e7ek bir ki\u015fi haline gelmesini uyaran beyin mekanizmalar\u0131 nelerdir?\u201d sorusunu sorduklar\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Arkas\u0131nda birisi vard\u0131, emindi. K\u00f6t\u00fcc\u00fcl bir varl\u0131k: Hep bir adam, hep onun sa\u011f\u0131nda. Ama ne zaman arkas\u0131na baksa, yok oluyordu. Y\u0131l 2006\u2019yd\u0131. Kad\u0131n, beyninin epileptik n\u00f6betlere sebep olan b\u00f6l\u00fcmlerinin tedavisi i\u00e7in Geneva \u00dcniversite Hastanesi ameliyathanesinde bekliyordu. Cerrahlar, n\u00f6rolog Olaf Blanke taraf\u0131ndan yap\u0131lan led (\u0131\u015f\u0131k yayan diyotlar) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla, korumalar\u0131 gereken \u00f6nemli b\u00f6lgeleri belirlemek i\u00e7in elektriksel yolla […]<\/p>\n","protected":false},"author":858,"featured_media":23772,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[167,19,1],"tags":[254],"class_list":["post-12281","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-130-sayi","category-bilim-gundemi","category-genel","tag-beyin"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t