Ortaokul y\u0131llar\u0131nda tarih dersi s\u0131navlar\u0131nda, farkl\u0131 uygarl\u0131klara ait kal\u0131nt\u0131 alanlar\u0131nda ne bulundu\u011fu soruldu\u011funda, hep ayn\u0131 cevab\u0131 verirdim: \u201c\u00c7anak-\u00e7\u00f6mlek, ok-m\u0131zrak\u201d. \u00c7\u00fcnk\u00fc o ya\u015ftaki kavray\u0131\u015f\u0131m\u0131zla tarih, sava\u015flar\u0131n ve kahramanlar\u0131n tarihiydi. K\u00fclt\u00fcr ve uygarl\u0131k tarihi, \u201cger\u00e7ek tarih\u201din bir yan \u00fcr\u00fcn\u00fc gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc bize. Zaten tarih kitaplar\u0131n\u0131n en temiz sayfalar\u0131 da k\u00fclt\u00fcr tarihi sayfalar\u0131 olurdu. Kim ne yaps\u0131n \u201c\u00e7anak \u00e7\u00f6mlek\u201d kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131\u2026 Ancak bu tarih anlay\u0131\u015f\u0131, ilk\u00f6\u011frenimini 12 Eyl\u00fcl\u2019den az sonra s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015f ku\u015faklar\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 resmi bir tarihten ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi. \u201c\u00c7anak-\u00e7\u00f6mlek\u201d i\u015flerine dudak b\u00fcken sadece bizler de\u011fildik. \u201cMilli Tarih\u201d kitaplar\u0131n\u0131n yazarlar\u0131 da \u00fc\u00e7 a\u015fa\u011f\u0131 be\u015f yukar\u0131 benzer durumdayd\u0131lar. Kitaplar\u0131n kapa\u011f\u0131na konmu\u015f \u015fahlanm\u0131\u015f at \u00fczerindeki padi\u015fah resimleri, yazarlar\u0131n g\u00f6zlerini de okurlar\u0131n g\u00f6zlerini de ayn\u0131 yere \u00e7eviriyordu.<\/p>\n
5 ciltlik bir tarih kitab\u0131 i\u00e7in olduk\u00e7a y\u00fcksek bir say\u0131da, 7 kez bas\u0131lan T\u00fcrkiye Tarihi<\/em>, i\u015fte bu tarih anlat\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131 1980 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayan kolektif bir \u00e7aban\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc. Yaz\u0131m\u0131 Prof. Dr. Sina Ak\u015fin taraf\u0131ndan \u00f6rg\u00fctlenen ve bir dizi gecikmenin ard\u0131ndan 5 cilt olarak yay\u0131mlanan kitab\u0131n alternatif bir ders kitab\u0131 oldu\u011funu kolayl\u0131kla s\u00f6yleyebiliriz. Ancak bu ifade, kitab\u0131n derinli\u011finin g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7mas\u0131n, ayn\u0131 zamanda her b\u00f6l\u00fcm ele ald\u0131\u011f\u0131 konuyla ilgili dikkate de\u011fer tezler i\u00e7ermektedir. Kitab\u0131n Sina Ak\u015fin d\u0131\u015f\u0131ndaki yazarlar\u0131 \u015funlar: Halil Berktay, \u00dcmit Hassan, Ayla \u00d6dekan, Metin Kunt, Suraiya Faroqhi, H\u00fcseyin Yurdayd\u0131n, Zafer Toprak, Cemil Ko\u00e7ak, Hikmet \u00d6zdemir, Korkut Boratav, Selahattin Hilav, Murat Kato\u011flu ve B\u00fclent Tan\u00f6r.<\/p>\n Kitab\u0131n ad\u0131 T\u00fcrkiye Tarihi<\/em> olarak konulmu\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, i\u00e7erik Orta Asya\u2019dan ba\u015flamakta ve kitapta T\u00fcrkiye\u2019nin T\u00fcrkler\u2019in yerle\u015fmesinden \u00f6nceki d\u00f6nemi ele al\u0131nmamaktad\u0131r. Ama di\u011fer yandan Orta Asya\u2019dan \u00e7\u0131kar di\u011fer topluluklar\u0131n (T\u00fcrkiye T\u00fcrkler\u2019i d\u0131\u015f\u0131nda kalan topluluklar\u0131n) tarihi de kitab\u0131n kapsam\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kal\u0131yor. Bu ele al\u0131\u015f\u0131n \u201cMilli Tarih\u201d ile paralellikler ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmeliyiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u201cMilli Tarih\u201de g\u00f6re T\u00fcrkler, Orta Asya\u2019da birka\u00e7 \u201cdevlet\u201d kurduktan sonra iklim vs. d\u0131\u015fsal etkenler nedeniyle bat\u0131ya do\u011fru yola \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve Orta Asya\u2019da vaktiyle sergiledikleri \u201cdevlet kurma\u201d yeteneklerini \u015fimdi bizim ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z co\u011frafyaya do\u011fru ta\u015f\u0131m\u0131\u015flard\u0131r. Tarihin ak\u0131\u015f\u0131na ili\u015fkin bu ortak yakla\u015f\u0131ma kar\u015f\u0131n T\u00fcrkiye Tarihi<\/em>, her b\u00f6l\u00fcmdeki tezleri ile ondan ayr\u0131\u015fmaktad\u0131r. Nedir bu ayr\u0131\u015fman\u0131n temel unsurlar\u0131?<\/p>\n 1. T\u00fcrkler \u201cgen\u00e7\u201d bir \u201ckavim\u201ddir Birbirleriyle m\u00fccadele i\u00e7indeki T\u00fcrk kavimlerinin uygarl\u0131\u011fa ge\u00e7mekte gecikmeleri, g\u00f6\u00e7ebe hayvanc\u0131l\u0131\u011fa dayal\u0131 \u00fcretim faaliyetinin zorunlu bir sonucuydu. G\u00f6\u00e7ebelik bu kavimlere belirli bir askeri \u00fcst\u00fcnl\u00fck vermekle beraber, yerle\u015fik ya\u015fama ba\u011fl\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fmesini sekteye u\u011fratm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak T\u00fcrk kavimleri ayn\u0131 zamanda demiri i\u015flemeyi ve kullanmay\u0131 da biliyorlard\u0131. Yani yerle\u015fik ya\u015fama kendi geli\u015fmelerinin sonucunda yakla\u015fmakta olan bir topluluktu. Bu d\u00f6nemi Sina Ak\u015fin \u201cT\u00fcrkler\u2019in ilk\u00e7a\u011f\u0131\u201d olarak adland\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n \u0130lk\u00e7a\u011fdan \u00e7\u0131k\u0131\u015f, Bat\u0131ya do\u011fru bin y\u0131llar s\u00fcren g\u00f6\u00e7lerle kimi zaman g\u00f6\u00e7enlerin gittikleri b\u00f6lgelerdeki toplumsal sisteme eklenmeleri ve asimile olmalar\u0131, kimi zaman da gittikleri yerleri egemenlik alt\u0131na alarak devletle\u015fmeleri ile ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n 2. T\u00fcrkler\u2019in devlet kuruculu\u011fu ve benzersizlik hipotezlerinin reddi Devlet kuruculu\u011fu hipotezinin ge\u00e7erlili\u011fi, benzersizlik hipotezinden daha y\u00fcksek de\u011fildir. T\u00fcrkler\u2019in di\u011fer halklara g\u00f6re daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir devlet kurma yetene\u011fi ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131, bu y\u00fczden bilinen t\u00fcm tarihleri boyunca devletli ya\u015fam\u0131\u015f olduklar\u0131 tezleri hi\u00e7bir bak\u0131mdan do\u011fru de\u011fildir. Ger\u00e7ekte T\u00fcrkler devlet kurmakta da di\u011fer halklara g\u00f6re olduk\u00e7a ge\u00e7 kald\u0131lar, Orta Asya\u2019daki te\u015fekk\u00fcllerin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 devlet de\u011fildi ve T\u00fcrkler\u2019in devlete s\u0131\u00e7ramas\u0131 ancak Karahanl\u0131lar ve daha sonra da Sel\u00e7uklular eliyle ger\u00e7ekle\u015fti. \u201cMilli Tarih\u201din devlet sayd\u0131\u011f\u0131 G\u00f6kt\u00fcrkler, ilk kurulu\u015flar\u0131nda gev\u015fek bir federasyon iken, ikinci kurulu\u015flar\u0131nda tamamen konfederatif bir yap\u0131 olu\u015fturmu\u015flard\u0131.<\/p>\n 3. Orta Asya ile sonras\u0131ndaki yap\u0131lar aras\u0131ndaki s\u00fcreklilik ve kopu\u015flar Bu \u00f6rnekten de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, Bat\u0131 Asya\u2019daki T\u00fcrk devletleri, Asya\u2019dan akan g\u00f6\u00e7\u00fcn s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc etnik s\u00fcreklilikle geldikleri b\u00f6lgede bulduklar\u0131 devlet gelene\u011finin \u00f6zel bir sentezinin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcrler. Hem bir s\u00fcreklili\u011fin hem de kopu\u015fun\u2026 Bu kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkinin ortaya konulmas\u0131ndan ne \u00e7\u0131kar? E\u011fer milliyet\u00e7i saplant\u0131lar i\u00e7inde de\u011filsek, \u00fcz\u00fclecek ya da sevinecek bir \u015fey yoktur. Devlet kuruculu\u011funu bir milli \u201cyetenek\u201d olarak g\u00f6rmeye meyilli tarih\u00e7ilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise devral\u0131nm\u0131\u015f devlet gelene\u011fi fikri, aforoz edilmeyi gerektiren a\u011f\u0131r bir su\u00e7tur.<\/p>\n 4. Osmanl\u0131 istibdad\u0131n\u0131n \u201cT\u00fcrk\u201dl\u00fck d\u0131\u015f\u0131 kaynaklar\u0131 Bu sistem, T\u00fcrk kavimlerinin y\u00fczy\u0131llar s\u00fcren g\u00f6\u00e7\u00fcnde ancak Do\u011fu\u2019nun en bat\u0131s\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kabilmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Do\u011fu\u2019nun en Bat\u0131s\u0131 ayn\u0131 zamanda Bat\u0131\u2019n\u0131n en Do\u011fusudur. Asya k\u00f6kenli g\u00f6\u00e7ebe bask\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131, hem kar\u0131\u015f\u0131k etnik yap\u0131y\u0131 askeri ve siyasi bak\u0131mdan denetleme zorunlulu\u011fu hem de ticaret yollar\u0131 \u00fczerindeki egemenli\u011fe dayanarak Avrupa\u2019n\u0131n iktisadi bak\u0131mdan ba\u011f\u0131ml\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, do\u011fu despotizminin ikili dayana\u011f\u0131yd\u0131. Erken uygarl\u0131k a\u015famas\u0131ndaki Asyatik kavimlerin askeri \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ile uygarla\u015fmada a\u015fama kaydetmi\u015f Avrupa uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kesi\u015fme b\u00f6lgeleri, do\u011fu despotizmi denilen siyasi-askeri yap\u0131lanman\u0131n koordinatlar\u0131na i\u015faret etmektedir. \u0130\u015fte T\u00fcrkiye Tarihi<\/em>, Osmanl\u0131\u2019y\u0131 bu tarihsel yap\u0131ya oturtarak, ona y\u00f6nelik gizemcili\u011fi g\u00f6zden d\u00fc\u015f\u00fcrmektedir.<\/p>\n T\u00fcrkiye Tarihi<\/em>, sadece tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fan bir kitap olsayd\u0131, bir dizi benzerinden ay\u0131rmak zorla\u015f\u0131rd\u0131. Bu yap\u0131t ayn\u0131 zamanda, alternatif tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir \u00f6rne\u011fi olarak, her zaman el alt\u0131nda bulundurulmas\u0131 gereken belki de en \u00f6nemli kaynak olma niteli\u011fini koruyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ortaokul y\u0131llar\u0131nda tarih dersi s\u0131navlar\u0131nda, farkl\u0131 uygarl\u0131klara ait kal\u0131nt\u0131 alanlar\u0131nda ne bulundu\u011fu soruldu\u011funda, hep ayn\u0131 cevab\u0131 verirdim: \u201c\u00c7anak-\u00e7\u00f6mlek, ok-m\u0131zrak\u201d. \u00c7\u00fcnk\u00fc o ya\u015ftaki kavray\u0131\u015f\u0131m\u0131zla tarih, sava\u015flar\u0131n ve kahramanlar\u0131n tarihiydi. K\u00fclt\u00fcr ve uygarl\u0131k tarihi, \u201cger\u00e7ek tarih\u201din bir yan \u00fcr\u00fcn\u00fc gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc bize. Zaten tarih kitaplar\u0131n\u0131n en temiz sayfalar\u0131 da k\u00fclt\u00fcr tarihi sayfalar\u0131 olurdu. Kim ne yaps\u0131n \u201c\u00e7anak […]<\/p>\n","protected":false},"author":470,"featured_media":12440,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[62,222,511],"tags":[238,668],"class_list":["post-12439","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-24-sayi","category-tarih","category-yayin-dunyasi","tag-tarih","tag-yayin-dunyasi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12439","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/470"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12439"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12439\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12440"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12439"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12439"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12439"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/em><\/strong>\u201cMilli Tarih\u201din anlatageldi\u011finin aksine T\u00fcrkler tarih sahnesindeki yerini, bir\u00e7ok ba\u015fka co\u011frafyadaki \u00f6rneklerin aksine olduk\u00e7a ge\u00e7 alm\u0131\u015f bir kavimdi. T\u00fcrk kavimlerinin durumu 5 biny\u0131ldan bu yana g\u00fcr\u00fcl g\u00fcr\u00fcl akan bir \u0131rmak olmaktan \u00e7ok birbirleriyle ve ba\u015fkalar\u0131yla kar\u0131\u015f\u0131p ayr\u0131lan onlarca dereye benzemektedir. Bu derelerin her birinin kendi tarihleri olmu\u015f ve t\u00fcm kollar\u0131n ortak d\u00fcnyas\u0131ndan hi\u00e7bir zaman bahsedilememi\u015ftir. Belki k\u0131smen Orta Asya\u2019daki kabile federasyonlar\u0131 zaman\u0131nda, ancak bu da olduk\u00e7a belirsiz bir b\u00fct\u00fcnl\u00fckt\u00fcr. Nitekim t\u00fcm bu kabile federasyonlar\u0131, k\u0131r\u0131lgan iktidar yap\u0131lar\u0131na itiraz eden kabile dayan\u0131\u015fmalar\u0131 ile y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\n<\/em><\/strong>T\u00fcrklerin tarihlerinin ba\u015fka milletler tarihiyle k\u0131yaslanamayaca\u011f\u0131, \u00f6zg\u00fcn ve benzersiz oldu\u011fu fikri, \u201cMilli Tarih\u201dte ne kadar merkezi bir yer tutuyorsa, T\u00fcrkiye Tarihi<\/em>\u2019nde de bu tezin reddedilmesi o kadar merkezi bir yer tutmaktad\u0131r. T\u00fcrkler\u2019in tarihin ilk a\u015famalar\u0131nda kendi ilk\u00e7a\u011flar\u0131nda ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u201caskeri demokrasi\u201d d\u00fcnyan\u0131n her yerinde bilinen en eski toplumsal \u00f6rg\u00fctlenmedir. K\u0131z\u0131lderili topluluklar\u0131ndan, eski Yunan ve Germen kavimlerine kadar bu \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7iminin ya\u015fanmad\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7bir insan yerle\u015fimi yoktur. T\u00fcrk kavimlerinin fark\u0131, ba\u015fka kimsenin bilmedi\u011fi bir askeri demokrasiyi uyguluyor olmalar\u0131 de\u011fil, bu sistemi a\u015fmakta g\u00f6zlenen gecikmededir. Ancak hem T\u00fcrk hem de Mo\u011fol kavimlerinin bu gecikmi\u015fli\u011finin, Eski D\u00fcnya\u2019n\u0131n halla\u00e7 pamu\u011fu gibi at\u0131lmas\u0131na ve uygarl\u0131k merkezlerinin birbirine ge\u00e7mesine ve \u00e7a\u011fda\u015f d\u00fcnyan\u0131n temellerinin at\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmeliyiz.<\/p>\n
\n<\/em><\/strong>T\u00fcrkler\u2019in Orta Asya\u2019dan Anadolu\u2019ya getirdikleri devlet gelene\u011fi varsay\u0131m\u0131, T\u00fcrkiye Tarihi<\/em>\u2019nde d\u00fczeltiliyor. T\u00fcrkler\u2019in kurdu\u011fu ilk devlet say\u0131labilecek olan Karahanl\u0131lar\u2019dan sonra kurulan Sel\u00e7uklu Devleti, hanedan\u0131n etnik k\u00f6kenine ra\u011fmen, devrald\u0131\u011f\u0131 gelenek itibar\u0131yla Fars gelene\u011finin bir devam\u0131d\u0131r. Sel\u00e7uklu Devleti\u2019nin \u00f6rg\u00fctlenmesini sa\u011flayan Nizam\u00fclm\u00fclk, ayn\u0131 zamanda devlet dilinin Fars\u00e7a olmas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli nedenidir. Sel\u00e7uklular Orta Asya\u2019dan s\u00fcrekli gelmekte olan T\u00fcrki kavimleri, kanda\u015fl\u0131k temelinde bir araya getirerek devlet g\u00fcc\u00fcn\u00fc sa\u011flam\u0131\u015flar ve Anadolu\u2019ya ta\u015f\u0131m\u0131\u015flard\u0131r. B\u00f6ylelikle Osmanl\u0131\u2019ya giden yolu da a\u00e7m\u0131\u015f oldular.<\/p>\n
\n<\/em><\/strong>Devletlilik iddias\u0131, en g\u00fc\u00e7l\u00fc kan\u0131t\u0131n\u0131 600 y\u0131l boyunca \u00fc\u00e7 k\u0131taya h\u00fckmetmi\u015f Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda bulur. Tarihin en uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc ve y\u0131k\u0131lmaya g\u00f6z kama\u015ft\u0131racak bir azimle direnmi\u015f Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu, do\u011fu despotizminin temsilcisi olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda ise b\u00fcy\u00fc bozulur. T\u00fcrkiye Tarihi<\/em> klasik d\u00f6nemde yani en g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu d\u00f6nemde Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nu do\u011fu despotizminin tek de\u011fil, ancak en \u00f6nemli \u00f6rne\u011fi oldu\u011funu ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n