{"id":12517,"date":"2013-12-01T13:00:27","date_gmt":"2013-12-01T11:00:27","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=12517"},"modified":"2018-06-26T15:35:07","modified_gmt":"2018-06-26T12:35:07","slug":"mavi-gezegenden-kizil-gezegene-marsa-ne-oldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2013\/12\/01\/mavi-gezegenden-kizil-gezegene-marsa-ne-oldu","title":{"rendered":"Mavi gezegenden k\u0131z\u0131l gezegene: Mars\u2019a ne oldu?"},"content":{"rendered":"<p>Milyarlarca y\u0131l \u00f6nce, hen\u00fcz G\u00fcne\u015fimiz gen\u00e7, D\u00fcnya\u2019m\u0131z ise h\u00e2l\u00e2 i\u00e7inde var olan patlamalarla \u00e7ocukluk d\u00f6nemi ge\u00e7iriyordu. B\u00f6yle bir G\u00fcne\u015f sistemindeydi i\u015fte Mars\u2019\u0131n gen\u00e7li\u011fi. Mavi bir g\u00f6ky\u00fcz\u00fc ve lacivert okyanuslarla kapl\u0131 bir yery\u00fcz\u00fc\u2026 \u0130\u015fte size bundan birka\u00e7 milyar y\u0131l \u00f6nceki Mars\u2026 Peki, ne oldu? G\u00f6kbilimcilerin uzun zamand\u0131r sordu\u011fu bir soruydu bu. \u015eimdi ise yan\u0131tlanmak i\u00e7in bir f\u0131rsat var elimizde.<\/p>\n<p>Mars\u2019\u0131n y\u00fczeyine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bir\u00e7ok kurumu\u015f nehir yataklar\u0131 ve kuru g\u00f6ller g\u00f6r\u00fcyoruz, bu art\u0131k kan\u0131tlanm\u0131\u015f bir ger\u00e7ek. \u00a0\u00dcstelik baz\u0131 nehir yataklar\u0131 kuzeydeki buz kapl\u0131 kutuplara kadar ula\u015f\u0131yor. Bunun ke\u015ffi ge\u00e7ti\u011fimiz y\u00fczy\u0131lda yap\u0131lsa da ilk defa bu konu hakk\u0131nda s\u00f6z s\u00f6yleyen ki\u015fi \u0130talyan g\u00f6kbilimci Giovanni Schiaparelli idi Ancak Prof. Schiaparelli bu yap\u0131lar\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde, onlar\u0131n Marsl\u0131lar taraf\u0131ndan in\u015fa edilmi\u015f kanallar oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f, hatta bu kanallara isim verip bir de Mars haritas\u0131 yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Elbette g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu kanallar\u0131n Marsl\u0131 m\u00fchendisler taraf\u0131ndan in\u015fa edilmedi\u011fini biliyoruz; ancak derin uzay astronomisinin ve b\u00fcy\u00fck teleskoplar\u0131n yeni yeni toplumla bulu\u015ftu\u011fu 19. y\u00fczy\u0131lda bu t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar b\u00fcy\u00fck ses getirmi\u015fti. Prof. Schiaparelli\u2019nin \u00e7izdi\u011fi harita ger\u00e7eklikten son derece uzakt\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc haritaya g\u00f6re kanallar t\u00fcn Mars\u2019\u0131 sarm\u0131\u015ft\u0131. Fakat bug\u00fcn Mars\u2019ta yaln\u0131zca birka\u00e7 tane nehir yata\u011f\u0131 oldu\u011funu biliyoruz. B\u00fcy\u00fck ihtimalle Schiaparelli an\u0131n verdi\u011fi heyecan ile ke\u015fif miktar\u0131n\u0131 art\u0131rmak istemi\u015fti.<\/p>\n<p>Peki, ne oldu da s\u0131v\u0131 halde su ile dolu olan bu gezegen bir anda maviden k\u0131z\u0131la bir d\u00f6n\u00fc\u015f ya\u015fad\u0131? NASA, y\u0131llard\u0131r kafam\u0131z\u0131 kurcalayan bu soruya yan\u0131t aramak i\u00e7in 18 Kas\u0131m\u2019da MAVEN uzay arac\u0131n\u0131 Mars\u2019a yollad\u0131. Ara\u00e7 \u015fu an uzay okyanusunun engin dalgalar\u0131 aras\u0131nda k\u0131z\u0131l diyara do\u011fru yelken a\u00e7m\u0131\u015f durumda. Eyl\u00fcl 2014 gibi Mars\u2019a ula\u015fmas\u0131 planlan\u0131yor. MAVEN Mars\u2019\u0131n atmosferini inceleyecek, \u00e7\u00fcnk\u00fc Mars\u2019taki s\u0131v\u0131 halde suyun art\u0131k bulunamamas\u0131n\u0131n en olas\u0131 sebebi atmosferinin zaman i\u00e7erisinde azalm\u0131\u015f olmas\u0131.<\/p>\n<figure id=\"attachment_12519\" aria-describedby=\"caption-attachment-12519\" style=\"width: 443px\" class=\"wp-caption alignright\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-12519\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/mars-300x166.jpg\" alt=\"\" width=\"443\" height=\"245\" srcset=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/mars-300x166.jpg 300w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/mars-600x332.jpg 600w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/mars.jpg 610w\" sizes=\"auto, (max-width: 443px) 100vw, 443px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-12519\" class=\"wp-caption-text\">G\u00f6kbilimci Giovanni Schiaparelli\u2019nin 1877 y\u0131l\u0131nda \u00e7izdi\u011fi Mars haritas\u0131.<br \/>Schiaparelli, haritas\u0131ndaki koyu b\u00f6lgelerin deniz oldu\u011funu iddia ediyordu.<br \/>Elbette bu sav, ger\u00e7e\u011fi yans\u0131tmamakta.<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Mars\u2019taki bu de\u011fi\u015fim ve atmosfer neden \u00f6nemli?<\/strong><\/p>\n<p>Atmosfer ve atmosferi olu\u015fturan ozon gazlar\u0131 su buhar\u0131 da d\u00e2hil olmak \u00fczere elementlerin ve bile\u015fiklerin gezegenden uzaya ka\u00e7mas\u0131n\u0131 engeller. Hatta bulutlar\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131n bir sebebi de budur. Mars\u2019\u0131n ise \u015fu anki atmosferi su d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc sa\u011flayamayacak kadar ince\u2026 Mars\u2019taki okyanuslar\u0131n kurumas\u0131n\u0131n sebeplerinden biri bu olmu\u015f olabilir. Ancak o halde neden Mars\u2019ta atmosfer zamanla inceliyor? \u0130\u015fte MAVEN bu sorunun yan\u0131t\u0131n\u0131 aramak \u00fczere Mars\u2019a do\u011fru yol almakta. \u00c7al\u0131\u015fma \u00f6nemli \u00e7\u00fcnk\u00fc Mars\u2019\u0131n atmosferinin ne durumda oldu\u011funu g\u00f6rmek gelecekte Mars\u2019a yapaca\u011f\u0131m\u0131z insanl\u0131 ziyaretlerden, Mars\u2019a koloni kurma planlar\u0131na \u015fekil verilmesine kadar pek \u00e7ok konuyu \u015fekillendirecek. \u00d6rne\u011fin, Mars\u2019\u0131n atmosferi incelmeyi durdurmu\u015fsa i\u015fimiz daha kolay olacak Mars\u2019a yerle\u015firken. Ancak MAVEN\u2019in bize g\u00f6sterece\u011fi sonu\u00e7lar Mars\u2019\u0131n atmosferinin yok olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterirse, kuraca\u011f\u0131m\u0131z kolonide i\u015fimiz \u00e7ok daha zor olacak.<\/p>\n<p>Gezegene \u00f6nceden g\u00f6nderilen Curiosity sondas\u0131 Mars y\u00fczeyinde \u00e7ok fazla miktarda CO<sub>2<\/sub> gaz\u0131 tespit etmi\u015fti. Sonras\u0131nda Kolarado \u00dcniversitesi\u2019nde Bruce Jakovski \u00f6nderli\u011findeki ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar Mars\u2019\u0131n h\u0131zla \u00fczerindeki CO<sub>2<\/sub>\u2019i kaybetti\u011fini g\u00f6sterdi. Bu da Mars\u2019taki iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin atmosfer ile do\u011frudan ba\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Ger\u00e7ek cevab\u0131 ve Mars\u2019ta kurulacak koloni i\u00e7in yapmak zorunda oldu\u011fumuz \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n tam olarak ne olaca\u011f\u0131n\u0131 ancak MAVEN\u2019in bize verece\u011fi sonu\u00e7lardan sonra anlayabilece\u011fiz.<\/p>\n<p>Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar ile birlikte insan ad\u0131ndaki biz merakl\u0131 maymunlar\u0131n D\u00fcnya\u2019n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kma hevesi artarak devam ediyor. Kim bilir, belki bu y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda ilk Mars kasabas\u0131 kurulabilir ve bilimkurgu kitaplar\u0131nda okuyup hayalini kurdu\u011fumuz gezegen s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fan medeniyete bir insan ya\u015fam\u0131 gibi bir s\u00fcrede eri\u015febiliriz. Bu, ne kadar istekli oldu\u011fumuza ba\u011fl\u0131 bir durum\u2026 Carl Sagan\u2019\u0131n dedi\u011fi gibi: \u201c\u0130nsanl\u0131k se\u00e7im yapmak zorunda, gaddarl\u0131\u011f\u0131na yenik d\u00fc\u015f\u00fcp kendini yok mu edecek; yoksa y\u0131ld\u0131zlara m\u0131 a\u00e7\u0131lacak.\u201d<\/p>\n<p>Mars, y\u0131ld\u0131zlara a\u00e7\u0131lan kap\u0131m\u0131z olabilir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Milyarlarca y\u0131l \u00f6nce, hen\u00fcz G\u00fcne\u015fimiz gen\u00e7, D\u00fcnya\u2019m\u0131z ise h\u00e2l\u00e2 i\u00e7inde var olan patlamalarla \u00e7ocukluk d\u00f6nemi ge\u00e7iriyordu. B\u00f6yle bir G\u00fcne\u015f sistemindeydi i\u015fte Mars\u2019\u0131n gen\u00e7li\u011fi. Mavi bir g\u00f6ky\u00fcz\u00fc ve lacivert okyanuslarla kapl\u0131 bir yery\u00fcz\u00fc\u2026 \u0130\u015fte size bundan birka\u00e7 milyar y\u0131l \u00f6nceki Mars\u2026 Peki, ne oldu? G\u00f6kbilimcilerin uzun zamand\u0131r sordu\u011fu bir soruydu bu. \u015eimdi ise yan\u0131tlanmak i\u00e7in bir [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":512,"featured_media":12518,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[155,30,19,38],"tags":[248,1057,1058,1059],"class_list":["post-12517","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-118-sayi","category-astronomi","category-bilim-gundemi","category-dergi-sayilari","tag-astronomi","tag-mars","tag-maven","tag-uzay-araci"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12517","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/512"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12517"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12517\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12518"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12517"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12517"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12517"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}