\u0130lgin\u00e7 malzeme, sadece mek\u00e2nda olmak yerine, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc boyut olan zamanda kristal-benzeri yap\u0131y\u0131 tekrarl\u0131yor.<\/p>\n
Zaman kristali unvan\u0131 verilen bu yeni t\u00fcr madde, daha \u00f6nce teorik olarak imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen bir ba\u015far\u0131 g\u00f6steren iki ayr\u0131 ekip taraf\u0131ndan yarat\u0131ld\u0131. Elmaslardan kar tanelerine dek normal kristallerin, tekrarlayan \u00fc\u00e7 boyutlu kafes i\u00e7inde d\u00fczenlenmi\u015f atomlar\u0131 vard\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n, varl\u0131\u011f\u0131 ilk defa 2012 y\u0131l\u0131nda \u00f6nerilen zaman kristalleri i\u00e7indeki atomlar, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc boyutta, yani zaman \u00fczerinde bir \u00f6r\u00fcnt\u00fc tekrarl\u0131yorlar.<\/p>\n
Bu esasta, herhangi bir d\u0131\u015fsal etki olmaks\u0131z\u0131n sonsuza kadar sal\u0131nmalar\u0131 gerekti\u011fi anlam\u0131na gelir. Baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, belirgin bir bi\u00e7imde olu\u015fturulmalar\u0131ndan \u00f6nce, zaman kristallerinin s\u00fcrekli hareketinin fizik yasalar\u0131yla \u00e7eli\u015fki \u00fcretece\u011fi konusundaki \u015f\u00fcphelerini ifade ediyorlard\u0131. Fakat bunun, bu garip tarzl\u0131 madde kuantum seviyesinde davrand\u0131\u011f\u0131ndan, k\u0131smen m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n
Bir zaman kristali, kapal\u0131 bir sistem gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor, yani d\u0131\u015f d\u00fcnyaya kaybedilen bir enerji yok. Ve ayn\u0131 zamanda s\u00fcperiletkenlerle benzer \u00f6zelliklere sahip oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor, yani elektronlar\u0131 herhangi bir diren\u00e7le kar\u015f\u0131la\u015fmaks\u0131z\u0131n hareket edebiliyor.<\/p>\n
Bu, g\u00f6zlemlenen hareketin, en az\u0131ndan teorik olarak, s\u00fcrekli s\u00fcrmesine izin veriyor.<\/p>\n
Hen\u00fcz pratik uygulamalar\u0131n \u00e7ok uzak oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor; ancak kristallerin, kuantum bilgisayarlar\u0131 ger\u00e7ek k\u0131lmaya yard\u0131m edecek benzersiz \u00f6zelliklere sahip oldu\u011funa inan\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
Prototip kuantum bilgisayarlar mevcut, ancak d\u0131\u015f d\u00fcnyan\u0131n en hafif bir m\u00fcdahalesinden bile s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde korunmalar\u0131 gerekiyor. Kristaller, depolanm\u0131\u015f bilginin korunmas\u0131na yard\u0131m edebilecek, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kullan\u0131lan bilgisayarlardan milyonlarca kat daha h\u0131zl\u0131 bilgisayarlar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131rman\u0131n \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engellerden birinin \u00fcstesinden gelecek.<\/p>\n
Maryland \u00dcniversitesi\u2019ndeki ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilen ekiplerden biri, ilk zaman kristalini, iterbiyum elementinin elektrik y\u00fckl\u00fc atomlar\u0131ndan \u00fcretti. Bu atomlardan 10\u2019unu y\u00fczeyin \u00fczerinde havaya kald\u0131rmak i\u00e7in bir elektrik alan kulland\u0131lar, sonra onlar\u0131 tekrar tekrar lazer darbeleriyle vurdular.<\/p>\n
Atomlar, kendi kendilerine, d\u00fczg\u00fcn bir \u00f6r\u00fcnt\u00fc i\u00e7inde ters \u00e7evrilmeye ba\u015flad\u0131lar; fakat bunu tuhaf bir yolla yapt\u0131lar. Lazer darbeleriyle ayn\u0131 oranda hareket etmek yerine, temponun yar\u0131s\u0131nda ters \u00e7evrildiler.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bunu, bir piyano tu\u015funa iki kez basmakla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131lar; ancak sadece bir kez not al\u0131n\u0131yordu, ya da d\u00fczenli olarak bir s\u00fcnger s\u0131k\u0131l\u0131yordu; ama her saniyedeki s\u0131k\u0131\u015fta yaln\u0131zca bir kere geri sekiyor g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu.<\/p>\n
Bu durum, bir zaman kristalininbelirtisi olan bir hik\u00e2ye anlat\u0131r. \u00c7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7acak g\u00f6r\u00fcnen bu geli\u015fme, ge\u00e7ti\u011fimiz Ekim ay\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131, ama bilim d\u00fcnyas\u0131, makalenin h\u00e2kemli bir dergide yay\u0131mlanm\u0131\u015f t\u00fcm detaylar\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in bekliyordu.<\/p>\n
Harvard \u00dcniversitesi\u2019ndeki deneyleri y\u00fcr\u00fcten ekip ile Maryland ekibi, bilim d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6nde gelen dergilerinden\u00a0Nature<\/em>\u2019da ayr\u0131 ayr\u0131 makaleler yay\u0131mlad\u0131lar.Maryland ekibinin bir \u00fcyesi olan Austin Texas \u00dcniversitesi\u2019nden Prof. Andrew Potter, \u201cBu, dengesiz fazlar\u0131n yepyeni d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131yor. Son birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r toparlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z teorik fikirleri ald\u0131k ve asl\u0131nda laboratuvarda uygulad\u0131k. Umut ediyorum ki, bu sadece ilk \u00f6rnektir ve di\u011ferleri de pe\u015fi s\u0131ra gelecektir.\u201d<\/p>\n Bununla birlikte,\u00a0Nature<\/em>\u00a0taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan bir a\u00e7\u0131klamada, alan\u0131n \u00f6nde gelen uzmanlar\u0131ndan biri, zaman kristallerinin ger\u00e7ekten varoldu\u011fundan \u015f\u00fcphe etmememizi sa\u011flayacak kan\u0131t i\u00e7in daha \u00e7ok ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n Santa Barbara, Kaliforniya \u00dcniversitesi\u2019nden Prof. Chetan Nayak, mevcut bilgilerimizine dayan\u0131larak, \u201cfizik yasalar\u0131n\u0131n zaman-\u00e7evrim simetrisinin kendili\u011finden kopar\u0131lmas\u0131\u201d e\u011fer m\u00fcmk\u00fcnse, bunu g\u00f6rmenin do\u011fal oldu\u011funu yazd\u0131. Ancak zaman kristali gibi g\u00f6r\u00fcnen beklenmedik terse \u00e7evrilme hareketinin sonsuza kadar s\u00fcrmeyebilece\u011fi durumda bunun m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu da ekledi.<\/p>\n Prof. Nayak, her iki grubun da zaman kristalinin kan\u0131t\u0131n\u0131 sunmakla birlikte, onlar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 birle\u015ftirirsek, i\u015faret ettikleri noktan\u0131n, sal\u0131n\u0131m\u0131n geni\u015f zamanlar boyunca fazda korundu\u011funu ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz dalgalanmalar taraf\u0131ndan yorulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren deneylere duyulan ihtiya\u00e7 oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0130lgin\u00e7 malzeme, sadece mek\u00e2nda olmak yerine, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc boyut olan zamanda kristal-benzeri yap\u0131y\u0131 tekrarl\u0131yor. Zaman kristali unvan\u0131 verilen bu yeni t\u00fcr madde, daha \u00f6nce teorik olarak imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen bir ba\u015far\u0131 g\u00f6steren iki ayr\u0131 ekip taraf\u0131ndan yarat\u0131ld\u0131. Elmaslardan kar tanelerine dek normal kristallerin, tekrarlayan \u00fc\u00e7 boyutlu kafes i\u00e7inde d\u00fczenlenmi\u015f atomlar\u0131 vard\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n, varl\u0131\u011f\u0131 ilk defa […]<\/p>\n","protected":false},"author":470,"featured_media":12641,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[195,19,26],"tags":[288,638,1083],"class_list":["post-12640","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-158-sayi","category-bilim-gundemi","category-fizik","tag-fizik","tag-madde","tag-zaman"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t