{"id":12845,"date":"2017-08-01T14:20:55","date_gmt":"2017-08-01T11:20:55","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=12845"},"modified":"2018-02-07T19:13:17","modified_gmt":"2018-02-07T16:13:17","slug":"gobeklitepede-bulunan-oyulmus-insan-kafataslari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2017\/08\/01\/gobeklitepede-bulunan-oyulmus-insan-kafataslari","title":{"rendered":"G\u00f6beklitepe\u2019de bulunan oyulmu\u015f insan kafataslar\u0131"},"content":{"rendered":"

Arkeologlar T\u00fcrkiye\u2019nin g\u00fcneydo\u011fusundaki 12.000 y\u0131ll\u0131k bir ta\u015f tap\u0131nakta dikkat \u00e7ekici bir ke\u015fif yapt\u0131lar. On binlerce hayvan kemi\u011fi ve bir insan kafas\u0131n\u0131 tutan diz \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f bir fig\u00fcr\u00fc tasvir eden bir heykelin yan\u0131 s\u0131ra, etlerinden ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve \u00f6ne arkaya uzanan derin, d\u00fcz yivlerle oyulmu\u015f kafatas\u0131 kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131lar.<\/p>\n

Oymalar, b\u00f6lgenin arkeolojik kayd\u0131nda kafatas\u0131 dekorasyonunun ilk kan\u0131t\u0131d\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmada yer almayan Washington Walla Walla\u2019daki Whitman Koleji\u2019nden arkeolog Gary Rollefson, \u201cBu tamamen yeni bir bulgu ve devam\u0131n\u0131 getirebilece\u011fimiz bir modelimiz yok\u201d diyor. Ona g\u00f6re, oymalar\u0131n amac\u0131 a\u00e7\u0131k de\u011fil; ancak antik bir dini uygulamaya ait olabilirler. \u201cBa\u015f kesildikten sonra, rit\u00fcelde yeniden kullan\u0131lmaya ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.\u201d<\/p>\n

G\u00f6beklitepe olarak bilinen yerle\u015fme, arkeologlar\u0131n uygarl\u0131\u011f\u0131n k\u00f6kenleri hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerini de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. T\u00fcrkiye\u2019de, Suriye s\u0131n\u0131r\u0131ndan \u00e7ok uzak olmayan bir b\u00f6lgede, etraf\u0131na h\u00e2kim bir manzaraya sahip olan bir tepedeki yerle\u015fme, \u00e7o\u011fu kabartma ile bezenmi\u015f uzun T-\u015feklinde s\u00fctunlarla halka bi\u00e7iminde \u00e7evrilmi\u015f \u00e7ok say\u0131da kapal\u0131 alan i\u00e7ermektedir. Yap\u0131lar, kendi d\u00f6nemi i\u00e7in e\u015fsizdir; tar\u0131m\u0131n ve hatta \u00e7anak \u00e7\u00f6mlek yap\u0131m\u0131n\u0131n bile \u00f6ncesinde bir d\u00f6neme aittir. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bir zamanlar karma\u015f\u0131k din ve toplumun, ancak erken d\u00f6nem tar\u0131m toplumlar\u0131n\u0131n ihtiya\u00e7tan fazla besin temin etmelerinden sonra ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. Fakat G\u00f6beklitepe tar\u0131mdan \u00f6nce olmas\u0131yla bunun aksini ortaya koyuyor: Avc\u0131-toplay\u0131c\u0131lar, t\u00f6ren i\u00e7in topland\u0131klar\u0131 yerlerde, besin tedarikini g\u00fcvenilir k\u0131lmak i\u00e7in, bitkileri evcille\u015ftirmeye ba\u015flam\u0131\u015f olabilir.<\/p>\n

Sahadaki kaz\u0131lar 1990\u2019lar\u0131n ortalar\u0131nda ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, arkeologlar insan mezarlar\u0131 bulmay\u0131 umuyordu. Bunun yerine on binlerce hayvan kemi\u011fini buldular. Kar\u0131\u015f\u0131k 700 insan kemi\u011fi par\u00e7as\u0131ysa, ta\u015flar ve \u00e7ak\u0131llardan olu\u015fmu\u015f gev\u015fek bir dolgu boyunca da\u011f\u0131lm\u0131\u015f durumdayd\u0131. Berlin\u2019deki Alman Arkeoloji Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nden bir antropolog olan ekip \u00fcyesi Julia Gresky, \u201cAlan\u0131n her yerinde, yap\u0131lar\u0131n \u00e7evresinde yer al\u0131yorlar,\u201d diyor. \u201cHi\u00e7birini bir araya getiremiyoruz.\u201d<\/p>\n

\u015eimdiye kadar analiz edilen insan kemik par\u00e7alar\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131 kafataslar\u0131ndan.\u00a0Science Advances<\/em>\u2019de yay\u0131mlanan makalede, Gresky ve arkada\u015flar\u0131, her biri bir elin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck kafatas\u0131 par\u00e7as\u0131n\u0131 tarif ediyor. Kemik \u00fczerindeki kesik izleri, birisinin eti s\u0131y\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve daha sonra \u00f6nden arkaya do\u011fru ilerleyen derin, d\u00fcz yivler ile kafatas\u0131 kemi\u011fini oydu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor. Bir kafatas\u0131n\u0131n i\u00e7ine a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f bir delik bulunuyor, ancak deli\u011fin sadece yar\u0131s\u0131 korunmu\u015f durumda. Gresky, \u201cOymalar bir\u00e7ok derin kesikten ibaret; biri bunlar\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a bilerek yapm\u0131\u015f\u201d diyor. Kesik kafalar, yerle\u015fmenin ta\u015f sanat\u0131nda da temsil ediliyor. Baz\u0131 ta\u015f yontular\u0131n ba\u015flar\u0131 kas\u0131tl\u0131 olarak kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f; arkeologlar \u201carma\u011fan ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131\u201d lakapl\u0131 bir yontunun, insan kafas\u0131 tutan diz \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f bir fig\u00fcr\u00fc tasvir etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar.<\/p>\n

Kafataslar\u0131na ilgi, uzun bir gelene\u011fin par\u00e7as\u0131 olsa da, Anadolu \u00e7evresindeki ilk \u00f6rnektir. G\u00fcneye do\u011fru gidildi\u011finde, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u0130srail ve \u00dcrd\u00fcn\u2019de G\u00f6beklitepe\u2019nin zaman\u0131ndan \u00f6nce, ya da ayn\u0131 d\u00f6nemde ve sonras\u0131nda ya\u015fayan insanlar\u0131n, kafataslar\u0131n\u0131 iskeletlerden \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 ve onlar\u0131 \u00f6zel defin sahalar\u0131nda veya raflarda saklad\u0131klar\u0131 biliniyordu. Hatta bunlar\u0131n baz\u0131lar\u0131 s\u0131va ile s\u00fcslenmi\u015ftir. Fakat G\u00f6beklitepe\u2019de bulunan farkl\u0131d\u0131r. Rollefson, \u201cPar\u00e7alar\u0131n bu \u015fekilde i\u015flenmesi benzersiz. Oyulmu\u015f veya delinmi\u015f ba\u015fka kafataslar\u0131 bilmiyorum\u201d diyor.<\/p>\n

G\u00f6beklitepe\u2019deki heykeller ve ta\u015f kabartmalar\u0131n \u00e7o\u011fu, \u00fczerlerindeki ku\u015flar\u0131n, avc\u0131lar\u0131n ve b\u00f6ceklerin detayl\u0131 tasvirleri de dahil olmak \u00fczere i\u015f\u00e7ilik veya sanat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131yor olsa da, kafataslar\u0131ndaki izler farkl\u0131, daha sert bir oymac\u0131l\u0131k s\u0131n\u0131f\u0131na ait gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Gresky \u201cBunlar derin yar\u0131klar; ancak ba\u015far\u0131l\u0131 yap\u0131lmam\u0131\u015flar. Biri kesmek istemi\u015f; fakat dekoratif bir \u015fekilde yapamam\u0131\u015f\u201d diyor. \u201cKafataslar\u0131 farkl\u0131 olarak i\u015faretlenmek ya da dekoratif olarak d\u00fczenlenmek ya da bir yere as\u0131lmak istenilmi\u015f olabilir.\u201d<\/p>\n

\"\"
Oyulmu\u015f kafataslar\u0131ndan biri. \u00a9 Alman Arkeoloji Enstit\u00fcs\u00fc.<\/figcaption><\/figure>\n

Ama\u00e7lar\u0131 ne olursa olsun oyma kafataslar\u0131n\u0131 ayk\u0131r\u0131 \u00f6rnekler oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor: G\u00f6beklitepe\u2019de d\u00fczinelerce \u00fczerinde oyma veya kesme izi ta\u015f\u0131mayan kafatas\u0131 par\u00e7as\u0131 var. Bu durum, bu kafataslar\u0131n\u0131n, bir \u015fekilde, sahiplerinin \u00f6l\u00fcmlerinden sonra se\u00e7ildi\u011fini g\u00f6steriyor. Gresky \u201cBu \u00fc\u00e7 ki\u015fi, ger\u00e7ekten \u00f6zel\u201d diyor. Kafataslar\u0131, ata ibadetinin par\u00e7as\u0131 olarak veya \u00f6l\u00fc d\u00fc\u015fman kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in sunak olarak kullan\u0131lm\u0131\u015f olabilir.<\/p>\n

Berkeley Arkeolojik Ara\u015ft\u0131rma Kurumu\u2019nda g\u00f6rev yapan ve Kaliforniya \u00dcniversitesi\u2019nde misafir \u00f6\u011fretim \u00fcyesi olan Michelle Bonogofsky, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n bulgulara dair \u00e7ok fazla yorum yapt\u0131klar\u0131n\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcyor. \u201cKafatas\u0131n\u0131n ne i\u00e7in oldu\u011funu s\u00f6yleyecek yeterli kan\u0131t yok, olmayabilir de\u201d diyor: \u201cYaz\u0131dan binlerce y\u0131l \u00f6nceye aitler, bu y\u00fczden ger\u00e7e\u011fi bilemezsiniz. \u0130zler kas\u0131tl\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor, ama amac\u0131n ne oldu\u011funu s\u00f6yleyemem.\u201d<\/p>\n

Arkeologlar, uygulaman\u0131n rit\u00fcellerin ortak bir par\u00e7as\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha iyi anlamak i\u00e7in yerle\u015fmede daha fazla kafatas\u0131 par\u00e7as\u0131 bulmay\u0131 umuyor. Oyulmu\u015f kafataslar\u0131 yerle\u015fmeyi \u00e7evreleyen gizemi derinle\u015ftirmi\u015f durumda. Rollefson, \u201c\u00d6rneklemenin geni\u015flemesini umuyoruz, ancak \u015funu s\u00f6ylemeliyiz ki, G\u00f6beklitepe ile birlikte ortaya \u00e7\u0131kan her \u015fey daha \u00f6nce d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u015feyleri yok ediyor\u201d diyor. \u201cBu malzemeleri bulmak g\u00fczel, ama onlar\u0131 anlamak daha da g\u00fczel.\u201d<\/p>\n

<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Arkeologlar T\u00fcrkiye\u2019nin g\u00fcneydo\u011fusundaki 12.000 y\u0131ll\u0131k bir ta\u015f tap\u0131nakta dikkat \u00e7ekici bir ke\u015fif yapt\u0131lar. On binlerce hayvan kemi\u011fi ve bir insan kafas\u0131n\u0131 tutan diz \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f bir fig\u00fcr\u00fc tasvir eden bir heykelin yan\u0131 s\u0131ra, etlerinden ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve \u00f6ne arkaya uzanan derin, d\u00fcz yivlerle oyulmu\u015f kafatas\u0131 kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131lar. Oymalar, b\u00f6lgenin arkeolojik kayd\u0131nda kafatas\u0131 dekorasyonunun ilk kan\u0131t\u0131d\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmada […]<\/p>\n","protected":false},"author":383,"featured_media":12847,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[1125,20,19],"tags":[244,1136,555,1137],"class_list":["post-12845","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-162-sayi","category-arkeoloji","category-bilim-gundemi","tag-arkeoloji","tag-gobeklitepe","tag-insan","tag-kafatasi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t