Yukar\u0131daki foto\u011frafta, Amazon yerlilerinden Tsimanelerden bir kad\u0131n, bili\u015fsel bilimcilere, kendi dillerinde renkleri nas\u0131l tan\u0131mlad\u0131klar\u0131n\u0131 anlat\u0131yor.\u00a0 Baz\u0131 avc\u0131-toplay\u0131c\u0131lar, renkleri \u00e7o\u011fu insan\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 \u015fekilde tan\u0131mlam\u0131yor. Nedeni ne olabilir?<\/p>\n
Geli\u015fmi\u015f d\u00fcnyadaki herhangi bir \u00e7ocu\u011fa g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn rengini sorarsan, ayn\u0131 cevab\u0131 al\u0131rs\u0131n. Fakat Amazon\u2019dan bir avc\u0131-toplay\u0131c\u0131ya sorarsan, \u201cmavi\u201d kelimesini duymak biraz zaman alabilir. Renk tan\u0131mlama yetene\u011finin, bir\u00e7ok bilim insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn aksine, biyolojimizde k\u00f6k salmayan bir nitelikte oldu\u011funu ortaya koyan yeni bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n sonucudur bu. Ve bu, dil geli\u015fiminin d\u00fcnyam\u0131z\u0131 ger\u00e7ekte nas\u0131l g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczden \u00e7ok, k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde k\u00f6k salm\u0131\u015f olabilece\u011fi anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fmay\u0131 yapmak i\u00e7in, Cambridge\u2019deki Massachusetts Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde bili\u015fselbilimci olan Edward Gibson, Amazon Nehrine bir araba ak\u00fcs\u00fcyle \u00e7al\u0131\u015fan \u0131\u015f\u0131k kutusu ve 80 standart renk par\u00e7as\u0131 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. G\u00fcney Amerika\u2019n\u0131n ormanlar\u0131nda ya\u015fayan ve yak\u0131n \u00e7evredeki di\u011fer gruplardan ayr\u0131 olarak kendi dillerini geli\u015ftiren bir avc\u0131 toplay\u0131c\u0131 grubu olan Tsimane halk\u0131yla ba\u011flant\u0131 kurmak istedi.<\/p>\n
Tsimane halk\u0131, renkler i\u00e7in, Amerikan \u0130ngilizcesi ve Bolivya \u0130spanyolcas\u0131 konu\u015fanlardan daha az kelimeye sahiptir. \u00c7al\u0131\u015fma ekibinin Ulusal Bilimler Akademisi Tutanaklar\u0131\u2019na sundu\u011funa g\u00f6re; Tsimane halk\u0131, her renge ne diyece\u011fi konusunda anla\u015fmakta zor zamanlar ge\u00e7irdi.<\/p>\n
Ancak t\u00fcm renkler e\u015fit de\u011fildi. Siyah, beyaz ve k\u0131rm\u0131z\u0131 renk geldi\u011finde, Tsimane halk\u0131 bu renkleri tan\u0131mlamada yabanc\u0131 muadilleri kadar iyiydiler. (Afrika\u2019da Hadza avc\u0131-toplay\u0131c\u0131lar\u0131 ile 2015 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmada da benzer bir sonu\u00e7 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.) \u201cSiyah\u201d ve \u201cbeyaz\u201d kelimeleri evrensel kavramlar olan \u201ca\u00e7\u0131k\u201d ve \u201ckaranl\u0131k\u201d kelimelerinden t\u00fcretilme e\u011filimindedir ve \u201ck\u0131rm\u0131z\u0131\u201d kan rengi oldu\u011fu i\u00e7in kolayca tan\u0131mlanabilir. Maryland Bethesda\u2019daki Ulusal Sa\u011fl\u0131k Enstit\u00fclsu\u2019nde g\u00f6revli bir sinirbilimci ve \u00e7al\u0131\u015fma lideri olan Bevil Conway, \u201cBu, dillerin renklerle ileti\u015fim kurma bi\u00e7iminin tek evrensel ilkesi olabilir\u201d diyor.<\/p>\n
Dahas\u0131, \u00e7al\u0131\u015fmadaki \u00fc\u00e7 dil de, sar\u0131 ve turuncu gibi \u201cs\u0131cak\u201d renkleri tan\u0131mlamada daha ba\u015far\u0131l\u0131yd\u0131. Ancak mavi ve ye\u015fil gibi \u201cso\u011fuk\u201d renkleri tan\u0131mlamada daha ba\u015far\u0131s\u0131zd\u0131lar. Az geli\u015fmi\u015f renk kelimeleriyle bile Tsimane halk\u0131, s\u0131cak renkleri tan\u0131mlamada so\u011fuk renklere oranla daha ba\u015far\u0131l\u0131yd\u0131. \u00c7al\u0131\u015fma ayn\u0131 ilkenin \u0130ngilizce ve \u0130spanyolca\u2019da ge\u00e7erli oldu\u011funu g\u00f6sterdi. Bu, k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131 kesi\u015fen renk terimlerinin, bir ba\u015fka \u00f6zelli\u011fi olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n
Nedenini \u00f6\u011frenmek i\u00e7in Gibson ve Conway, Microsoft taraf\u0131ndan toplanan 20.000 foto\u011fraf i\u00e7eren bir veri setini de inceledi. Bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerde, serin renkli piksellerin foto\u011fraf\u0131n arka plan\u0131n\u0131 (a\u011fa\u00e7lar, g\u00f6ky\u00fcz\u00fc vb.) kaydetme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve s\u0131cak renkli piksellerin yiyecek veya giyecek gibi \u201cdavran\u0131\u015fsal olarak uygun\u201d bir nesneyi temsil etme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 daha y\u00fcksektir.<\/p>\n
\u201cKonu\u015fmak istedi\u011fimiz nesneler s\u0131cak renklidir\u201d diyor Gibson. Bir insan avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 bir toplumda ya da sanayile\u015fmi\u015f bir toplumda ya\u015f\u0131yor olsa da, a\u00e7\u0131klanmaya ihtiya\u00e7 duyulan nesneler s\u0131cak renklidir, bu nedenle diller bu renkler i\u00e7in daha fazla kelime geli\u015ftirir. \u201cRenkleri d\u0131\u015f\u0131nda ayn\u0131 olan iki \u015feye sahip oldu\u011fumuzda, bir renk i\u00e7in bir kelimemiz oluyor\u201d diyor ve ekliyor: \u201cEvet, g\u00f6ky\u00fcz\u00fc mavi, ancak iki g\u00f6ky\u00fcz\u00fc yok.\u201d<\/p>\n
\u201cDiller aras\u0131ndaki renk tan\u0131mlamalar\u0131 farkl\u0131 de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc insanlar farkl\u0131 \u015feyler g\u00f6r\u00fcyor\u201d diye a\u00e7\u0131kl\u0131yor Gibson. Renk s\u00f6zc\u00fckleri k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131nda farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu k\u00fclt\u00fcrler dil i\u00e7in farkl\u0131 \u015feylere gereksinim duyarlar. \u201cAvc\u0131-toplay\u0131c\u0131larla ayn\u0131 renkleri g\u00f6r\u00fcyoruz\u201d diyor, \u201cfakat onlar bu renkleri etiketlemek zorunda de\u011fil.\u201d<\/p>\n
\u201cSanayile\u015fmi\u015f k\u00fclt\u00fcrlerdeki insanlar\u0131n renk konusunda daha geli\u015fmi\u015f bir dile sahip olmalar\u0131n\u0131n bir ba\u015fka nedeni ise se\u00e7im yapabilme yetene\u011fiyle ilgilidir\u201d diyor, Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019ta Essex \u00dcniversitesi\u2019nden bir bili\u015fsel psikolog olan ve Namibya ve Papua Yeni Gine yerli halk\u0131n\u0131n renk kelime haznesi \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan Debi Roberson. \u201c\u00dcretti\u011fimiz ortamda ya\u015f\u0131yoruz, giysilerimizin veya ba\u015fka bir \u015feyin rengini se\u00e7ebiliyoruz\u201d diyor. \u201cE\u011fer do\u011fal bir \u00e7evrede ya\u015f\u0131yorsan\u0131z, renk \u00fczerinde herhangi bir kontrol\u00fcn\u00fcz kesinlikle yoktur.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Yukar\u0131daki foto\u011frafta, Amazon yerlilerinden Tsimanelerden bir kad\u0131n, bili\u015fsel bilimcilere, kendi dillerinde renkleri nas\u0131l tan\u0131mlad\u0131klar\u0131n\u0131 anlat\u0131yor.\u00a0 Baz\u0131 avc\u0131-toplay\u0131c\u0131lar, renkleri \u00e7o\u011fu insan\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 \u015fekilde tan\u0131mlam\u0131yor. Nedeni ne olabilir? Geli\u015fmi\u015f d\u00fcnyadaki herhangi bir \u00e7ocu\u011fa g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn rengini sorarsan, ayn\u0131 cevab\u0131 al\u0131rs\u0131n. Fakat Amazon\u2019dan bir avc\u0131-toplay\u0131c\u0131ya sorarsan, \u201cmavi\u201d kelimesini duymak biraz zaman alabilir. Renk tan\u0131mlama yetene\u011finin, bir\u00e7ok bilim insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn […]<\/p>\n","protected":false},"author":427,"featured_media":12857,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,212,21],"tags":[197,290,1110,1109],"class_list":["post-12854","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-bilissel-bilimler","category-biyoloji","tag-biyoloji","tag-fotograf","tag-gokyuzu","tag-renk"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12854","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/427"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12854"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12854\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12857"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12854"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12854"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12854"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}