{"id":13089,"date":"2017-10-01T12:17:01","date_gmt":"2017-10-01T09:17:01","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=13089"},"modified":"2018-02-08T17:08:26","modified_gmt":"2018-02-08T14:08:26","slug":"isaac-asimovun-uc-robot-yasasi-uzerine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2017\/10\/01\/isaac-asimovun-uc-robot-yasasi-uzerine","title":{"rendered":"Isaac Asimov\u2019un \u00dc\u00e7 Robot Yasas\u0131 \u00dczerine"},"content":{"rendered":"

\u0130lk kez 1942 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan, daha sonra\u00a0Ben Robot<\/em>\u00a0adl\u0131 kitab\u0131n da bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturan\u00a0Dura\u011fan D\u00f6ng\u00fc<\/em>\u00a0adl\u0131 k\u0131sa \u00f6yk\u00fcs\u00fcnde Asimov,\u00a0\u201cRobotbilimin \u00dc\u00e7 Yasas\u0131\u201d<\/em>n\u0131 ortaya atar. Sonralar\u0131 bu yasalar\u0131, yazd\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm robot k\u00fclliyat\u0131n\u0131n temeli olarak kabul etti\u011fini ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n

1 \u2013 Robotlar, insanlara zarar veremez ya da eylemsiz kalarak onlara zarar gelmesine g<\/em>\u00f6<\/em>z yumamaz.<\/em><\/p>\n

2 \u2013 Robotlar, Birinci Kanun\u2019la\u00a0<\/em>\u00e7<\/em>ak\u0131\u015f<\/em>mad<\/em>\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece insanlar taraf\u0131ndan verilen emirlere itaat etmek zorundad\u0131r.<\/em><\/p>\n

3 -Robotlar, Birinci ya da \u0130kinci Kanun\u2019la\u00a0<\/em>\u00e7<\/em>ak\u0131\u015f<\/em>mad<\/em>\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece kendi varl\u0131klar\u0131n\u0131 korumak zorundad\u0131r.<\/em><\/p>\n

Bu yasalar\u0131 temel alarak yazd\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm \u00f6yk\u00fclerinde Asimov, yasalar\u0131n amac\u0131n\u0131, s\u0131ras\u0131n\u0131n \u00f6nemini ve eksikliklerinden ya da yaz\u0131l\u0131\u015f \u015fekillerinden ortaya \u00e7\u0131kan \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 kaleme al\u0131r. Bilimkurgu tarihine kaz\u0131nm\u0131\u015f bu yasalar, bir \u00e7ok yazar taraf\u0131ndan benimsenir ve robotlar \u00fczerine yaz\u0131lan \u00f6yk\u00fclerin, romanlar\u0131n, filmlerin temel meselesini olu\u015fturmaya ba\u015flar. \u00dc\u00e7 Robot Yasas\u0131 s\u00f6z konusu oldu\u011funda tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gereken iki b\u00fcy\u00fck soru vard\u0131r: \u201cYasalar\u0131n s\u0131ras\u0131 bu olmasayd\u0131 ne olurdu?\u201d ve \u201cBu yasalar yeterli midir?<\/p>\n

\u00dc\u00e7 Robot Yasas\u0131n\u0131n S\u0131ralamas\u0131<\/strong><\/p>\n

Birinci yasan\u0131n \u201cRobotlar, insanlar taraf\u0131ndan verilen emirlere itaat etmek zorundad\u0131r,\u201d oldu\u011funu ve insanl\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da robotun kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumas\u0131n\u0131n bu yasa ile \u00e7ak\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece devreye girece\u011fini varsayal\u0131m. Robotlar art\u0131k onlara sahip olanlar\u0131n elinde birer asker ya da silah haline gelecektir. Bu da Elon Musk\u2019\u0131n her f\u0131rsatta dile getirdi\u011fi gibi robotlar\u0131n (Yapay Zeka\u2019n\u0131n) denetlenmesinin gereklili\u011fine dair endi\u015feleri hakl\u0131 k\u0131lacakt\u0131r. Robotlar insanlar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 pek \u00e7ok i\u015fi kolayca yapabilecek birer ara\u00e7 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilecek olsa bile, tarihin bize g\u00f6sterdi\u011fi bir ger\u00e7ek var ki o da robotlar\u0131n birileri taraf\u0131ndan ba\u015fka birilerine kar\u015f\u0131 silah olarak da kullan\u0131lmak istenece\u011fidir. Asimov\u2019un emirlere uymay\u0131 birinci kural olarak yerle\u015ftirmemi\u015f olmas\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck etmen belki de budur.<\/p>\n

\u201cRobotlar, kendi varl\u0131klar\u0131n\u0131 korumak zorundad\u0131r,\u201d ifadesinin birinci yasa oldu\u011fu durum ise, Musk\u2019\u0131n as\u0131l vurgu yapt\u0131\u011f\u0131, robotlar\u0131n insanlardan \u00fcst\u00fcn varl\u0131klar haline d\u00f6n\u00fc\u015fmesinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7acakt\u0131r. Kli\u015fe haline gelmi\u015f olsa da en ger\u00e7ek tespitlerden biri olan, \u201cinsanlar D\u00fcnya\u2019n\u0131n hastal\u0131\u011f\u0131d\u0131r,\u201d s\u00f6z\u00fc robotlar\u0131n bir numaral\u0131 mottosu haline gelebilecektir. Bu durumda robotlar d\u00fcnyan\u0131n ve kendilerinin iyili\u011fi i\u00e7in insanlar\u0131n yok edilmesinin en iyi se\u00e7enek oldu\u011funa karar verebilir. Bu durumda e\u011fer ikinci yasa \u201cRobotlar, Birinci Kanun\u2019la \u00e7ak\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece insanlar taraf\u0131ndan verilen emirlere itaat etmek zorundad\u0131r,\u201d olursa insanlara zarar vermeme yasas\u0131 en geri plandaki yasa olaca\u011f\u0131 i\u00e7in insanl\u0131\u011f\u0131n katli muhakkak ki ger\u00e7ek olacakt\u0131r. Ancak ikinci yasa \u201cRobotlar, Birinci Kanun\u2019la \u00e7ak\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece insanlara zarar veremez ya da eylemsiz kalarak onlara zarar gelmesine g\u00f6z yumamaz.\u201d olur ise robotlar insanl\u0131\u011f\u0131 yok etmeye meyilli olsalar bile, zarar vermeme yasas\u0131 devreye girdi\u011fi noktada insanl\u0131k belki yok edilmeyecek ama k\u00f6lele\u015ftirilebilecektir.<\/p>\n

Birinci yasay\u0131 orijinal halinden de\u011fi\u015ftirmeksizin ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc yasan\u0131n yerleri de\u011fi\u015ftirilir ise robotlar\u0131n kendi varl\u0131klar\u0131n\u0131 devam ettirmesi, emirlere uymaktan daha \u00f6nemli bir yasa haline gelecektir. Robotlar, bu durumda insanlar\u0131n verdi\u011fi emirleri sadece kendi hayatlar\u0131 tehlikede olmad\u0131\u011f\u0131nda yerine getirecektir. Bu da insan hayat\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmak ve insan hayat\u0131n\u0131n riske girebilece\u011fi durumlarda devreye sokmak amac\u0131yla robot \u00fcretimi ve geli\u015ftirmesi yapan insanlar i\u00e7in robotlar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 anlams\u0131z k\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n

Asimov\u2019un bu \u00fc\u00e7 yasa i\u00e7in koydu\u011fu s\u0131ra incelendi\u011finde g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, bu s\u0131ralama, insanlar ve robotlar\u0131n dengede bir varolu\u015f g\u00f6stermeleri i\u00e7in gerekli bir s\u0131ralama. Peki bu yasalar yeterli mi?<\/p>\n

Yeni Robot Yasalar\u0131<\/strong><\/p>\n

\u201cBir insan\u0131 \u00f6ld\u00fcrmenin uzun vadede b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131n yarar\u0131na olaca\u011f\u0131 bir durum s\u00f6z konusu olursa bir robot nas\u0131l davranmal\u0131?\u201d Bu soru Asimov\u2019un \u00dc\u00e7 Robot Yasas\u0131\u2019n\u0131n en b\u00fcy\u00fck eksikli\u011fini fark etmesine yol a\u00e7ar ve \u201cS\u0131f\u0131r\u0131nc\u0131 Yasa\u201d ile birlikte Asimov\u2019un robot yasalar\u0131 tamamlan\u0131r.<\/p>\n

0 \u2013 Robotlar, t\u00fcm insanl\u0131\u011fa zarar veremez ya da eylemsiz kalarak insanl\u0131\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcne zarar gelmesine g<\/em>\u00f6<\/em>z yumamaz.<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em>Asimov \u00dc\u00e7 Robot Yasas\u0131\u2019n\u0131n kendi kitaplar\u0131n\u0131n evreninde mutlak kanunlar oldu\u011funu belirtmi\u015f ve S\u0131f\u0131r\u0131nc\u0131 Yasa d\u0131\u015f\u0131nda yeni bir yasa eklemeyi reddeder. Ancak ba\u015fka yazarlar\u0131n direkt al\u0131nt\u0131 yapmadan bu \u00fc\u00e7 yasa varsay\u0131m\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fan robot anlat\u0131lar\u0131na yeni eklemeler yapmas\u0131n\u0131 te\u015fvik eder.<\/p>\n

1974 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan\u00a0Icarus\u2019un Yolu<\/em>\u00a0adl\u0131 kitab\u0131nda Lyuben Dilov d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc yasay\u0131 \u00f6nerir: \u201cRobotlar, olas\u0131 her durumda bir robot oldu\u011funu belirtmek zorundad\u0131r.<\/em>\u201d Diloy, bu yasay\u0131 insans\u0131 robotlar\u0131n insanlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnde olu\u015fturaca\u011f\u0131 kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 gidermek amac\u0131yla ortaya att\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler.\u00a0 Bu yasaya 1983 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan \u201cRobotik\u2019in Be\u015finci Yasas\u0131\u201d adl\u0131 k\u0131sa \u00f6yk\u00fcs\u00fcnde Nikola Kesarovski\u00a0 be\u015finci yasay\u0131 ekler: \u201cRobotlar, robot olduklar\u0131n\u0131 bilmek zorundad\u0131r.<\/em>\u201d Bu \u00f6yk\u00fcde Kesarovski, Diloy\u2019un d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc yasas\u0131 ve kendi be\u015finci yasas\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 bir durumda, bir robotun kar\u015f\u0131s\u0131ndaki bir insana orant\u0131s\u0131z bir g\u00fc\u00e7le sar\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda kar\u015f\u0131s\u0131ndakini \u00f6ld\u00fcr\u00fcp istemeden birinci yasay\u0131 y\u0131kabilece\u011fini g\u00f6sterir.<\/p>\n

Peki ya bir robot kendi kodunu de\u011fi\u015ftirmeye kalk\u0131p yasalar\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131rsa ne olacak? Kendisi gibi bir robot \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken bu yasalar\u0131n s\u0131ras\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131r ya da hi\u00e7 koymazsa? Bir grup insan aras\u0131nda en az birinin \u00f6l\u00fcm\u00fc ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011funda robot hangisinin \u00f6lmesini tercih edecek? Peki ya robotlar\u0131n insan olmayan canl\u0131lara ya da ba\u015fka bir robota kar\u015f\u0131 tutumu ne olacak?<\/p>\n

Asimov\u2019un Yasalar\u0131 kendisinin de dedi\u011fi gibi kendi yaratt\u0131\u011f\u0131 evrende m\u00fckemmel i\u015flerler. \u00c7\u0131kan problemler yine bu yasalara g\u00f6re mant\u0131kl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlere ula\u015f\u0131r ya da asl\u0131nda bir insan\u0131n robota emir verirkenki vurgusunun yasalar\u0131 dengeledi\u011fi durumlar olu\u015fur. Ger\u00e7ekte ise durum g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc kadar basit de\u011fildir. Belki de bunu en g\u00fczel \u00f6zetleyen s\u00f6z Kanadal\u0131 bilimkurgu yazar\u0131 Karl Schroeder\u2019a aittir: \u201cRobotlar muhtemelen bir \u00e7ok programlama katman\u0131na sahip olacaklar. Yani 3 yasa de\u011fil. Belki 20 ya da 30\u2026\u201d<\/p>\n

– Ben Robot, Isaac Asimov, \u00c7ev. Ekin Odaba\u015f, \u0130thaki Yay\u0131nlar\u0131, 2016, 248 s.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130lk kez 1942 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan, daha sonra\u00a0Ben Robot\u00a0adl\u0131 kitab\u0131n da bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturan\u00a0Dura\u011fan D\u00f6ng\u00fc\u00a0adl\u0131 k\u0131sa \u00f6yk\u00fcs\u00fcnde Asimov,\u00a0\u201cRobotbilimin \u00dc\u00e7 Yasas\u0131\u201dn\u0131 ortaya atar. Sonralar\u0131 bu yasalar\u0131, yazd\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm robot k\u00fclliyat\u0131n\u0131n temeli olarak kabul etti\u011fini ifade etmi\u015ftir. 1 \u2013 Robotlar, insanlara zarar veremez ya da eylemsiz kalarak onlara zarar gelmesine g\u00f6z yumamaz. 2 \u2013 Robotlar, Birinci Kanun\u2019la\u00a0\u00e7ak\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece […]<\/p>\n","protected":false},"author":741,"featured_media":13090,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[1130,513],"tags":[210,1105],"class_list":["post-13089","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-164-sayi","category-kitapcil","tag-kitap","tag-robot"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t