Beni az \u00e7ok tan\u0131yanlar bir s\u00fcredir \u201cg\u00fclmek nedir?\u201d sorusu \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131ma a\u015finad\u0131r. Hatta \u201cyeter!\u201d diyenler de var. En az\u0131ndan \u015fimdilik, benim d\u00fcnyayla kurdu\u011fum ili\u015fkinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor g\u00fclmek ve onu ara\u015ft\u0131rmak. Dolay\u0131s\u0131yla se\u00e7ilen bu kitap benim i\u00e7in ayr\u0131ca \u00f6zel bir \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. \u0130nceleyece\u011fimiz kitapta yer alan otuz be\u015f ki\u015finin aras\u0131nda karikat\u00fcristler, mizah yazarlar\u0131, sahne sanat\u00e7\u0131lar\u0131, y\u00f6netmenler ve radyo programc\u0131lar\u0131 var. Melike E\u011filmezler Boylan\u2019\u0131n sordu\u011fu sorulara verilen cevaplarda da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplumu \u00e7e\u015fitli y\u00f6ntemlerle \u015fenlikli hale getiren pek \u00e7ok ustan\u0131n birikimini okuyoruz. Asl\u0131nda kitaptaki s\u00f6yle\u015fileri \u201cotuz be\u015f ki\u015fi\u201d diyerek dar bir taba\u011fa koymak da fazlas\u0131yla yetersiz kal\u0131yor. Melike Boylan bu de\u011ferli kitab\u0131 2015\u2019te tamamlad\u0131\u011f\u0131 doktora \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi s\u00f6yle\u015fileri bir araya getirerek olu\u015fturmu\u015f.<\/p>\n
Bir foto\u011frafla a\u00e7\u0131l\u0131yor kitap. Foto\u011frafta 10 Kas\u0131m 1938 tarihli Tan gazetesinin \u201cBabam\u0131z\u0131 Kaybettik\u201d yazan \u00e7er\u00e7evesi \u00f6n\u00fcnde tebess\u00fcm eden M\u00fcjdat Gezen var. M\u00fcjdat Gezen mizah\u0131n T\u00fcrkiye\u2019deki i\u015flevleri \u00fczerine konu\u015furken durumun \u00f6ncelerden beri benzer bir mekanizmada ilerledi\u011fini ifade ediyor. Osmanl\u0131\u2019da methiyecilerin padi\u015fah\u0131, ba\u015f vekili, sadrazam\u0131 \u00f6vd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve alt\u0131nlar\u0131 al\u0131p gitti\u011fini hat\u0131rlat\u0131rken yergicilerin de sonunda zindan\u0131 boylad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Ard\u0131ndan ise ekliyor; \u201cmizah \u00f6vmez, \u00f6verse mizah olmaz\u201d. M\u00fcjdat Gezen T\u00fcrkiye\u2019deki mizah\u0131n prati\u011fi d\u0131\u015f\u0131nda belirli bir kurama denk d\u00fc\u015fen d\u00fc\u015f\u00fcncelerle de katk\u0131da bulunuyor s\u00f6yle\u015fiye. Hatta H. Bergson\u2019un G\u00fclme adl\u0131 kitab\u0131n\u0131n ilk ifadesi \u015fu: \u201cSadece ger\u00e7ek anlamda insani olan \u015feyler i\u00e7in g\u00fcl\u00fcn\u00e7l\u00fckten bahsedebilir.\u201d M\u00fcjdat Gezen benzeri bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyi ise \u015fu \u015fekilde aktar\u0131yor: \u201cG\u00fclmek insana \u00f6zg\u00fc bir \u015feydir, insan sadece insana g\u00fcler. \u0130nsan insandan ba\u015fka bir \u015feye g\u00fcl\u00fcyorsa, orada insandan bir unsur mutlaka vard\u0131r.\u201d M\u00fcjdat Gezen\u2019in s\u00f6yledikleri do\u011frudan Bergson\u2019un ifadeleri asl\u0131nda. Hatta s\u00f6yle\u015finin son s\u00f6zlerini dahi direkt olarak Bergson\u2019un c\u00fcmleleriyle bitiriyor. \u00d6ncesinde de birka\u00e7 noktada tekrar al\u0131nt\u0131l\u0131yor. Ayn\u0131 zamanda M\u00fcjdat Gezen hayvanlar\u0131n g\u00fclemedi\u011fini ifade ediyor, Bergson gibi. Fakat Bergson\u2019la ayn\u0131 hataya d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc kesin. Yani bu ba\u011flamda g\u00fclmenin evrimi g\u00f6z ard\u0131 edilmi\u015f oluyor. Peki neden? Bunun \u00f6nemli sebebinin mizah, komedi, g\u00fcld\u00fcr\u00fc gibi kelimelerin birbiri yerine kullan\u0131lmas\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc M\u00fcjdat Gezen\u2019in hayvanlar, \u015fempanzeler g\u00fclemez derken asl\u0131nda kast etti\u011fi \u015fey insan d\u0131\u015f\u0131ndaki memelilerin mizaha g\u00fclemedikleridir. Fakat mizah g\u00fclmek de\u011fildir. Memelilerin \u00e7o\u011fu g\u0131d\u0131kland\u0131klar\u0131nda ve oyun oynarken g\u00fclebiliyor. Hatta ara\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rsa insan\u0131n g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn kaynaklar\u0131yla epey benzer yanlar\u0131 mevcut. Yani M\u00fcjdat Gezen Bergsoncu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc aktar\u0131rken ve doyurucu bir s\u00f6yle\u015fi sunarken di\u011fer bir yandan da birtak\u0131m mekanizmalar\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etmi\u015f (Garip ve \u00f6nemli bir noktan\u0131n da Bergson\u2019a bu kadar at\u0131f varken diyalog esnas\u0131nda Bergson\u2019un ad\u0131n\u0131n an\u0131lmamas\u0131 oldu\u011funu belirtmek zorunday\u0131m.) M\u00fcjdat Gezen y\u00f6neltilen bir di\u011fer soruda ise bug\u00fcnk\u00fc stand-up\u2019la meddah aras\u0131ndaki ili\u015fkinin 16. yy\u2019a kadar uzand\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131yor.<\/p>\n
Onur \u00dcnl\u00fc s\u00f6yle\u015fisi ise Leyla ile Mecnun temelinde s\u00fcr\u00fcyor. Bu s\u00f6yle\u015fiyi Leyla ile Mecnun\u2019u izlemeyen, uzaktan haberdar olan biri olarak okumama ra\u011fmen kitab\u0131n i\u00e7inde a\u00e7\u0131k ara bu kadar derinlikli incelemeler yapan bir ba\u015fka ki\u015fi daha olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Onur \u00dcnl\u00fc nefse kar\u015f\u0131 ne kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc hamleler yapabilirsek mizah\u0131n o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc olabilece\u011fini ifade ediyor. Belki de \u201cnefse kar\u015f\u0131 hamleler yapmak\u201d ifadesi \u00fczerinde durmak \u00e7ok \u00f6nemli olacak. \u0130fadenin kendisi iki milyon y\u0131l \u00f6ncesine kadar geri gidebiliyor yani g\u00fclme davran\u0131\u015f\u0131 temelinde insan ve \u015fempanze aras\u0131ndaki temel fark olan nefes kontrol\u00fcne kadar. Nefes kelimesi Arap\u00e7a\u2019d\u0131r. Nefis ile nefes kelimeleri ise ayn\u0131 k\u00f6kten geliyor. Yani insanlar \u015fempanzelere oranla hem nefes hem de nefis kontrol\u00fcne sahipler. Buradaki fark\u0131n ve nefes kelimesinin a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 geni\u015f yolu izlemenin bizi b\u00fcy\u00fck bir birikimle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131raca\u011f\u0131 konusunda hemfikir olmak \u00e7ok da zor de\u011fil. Onur \u00dcnl\u00fc ifadesini bu \u015fekilde kurgulam\u0131\u015f m\u0131d\u0131r bilemem ama derinli\u011finin bu \u00f6l\u00e7\u00fcde oldu\u011funu belirtmek gerekir. Onur \u00dcnl\u00fc\u2019n\u00fcn mizah\u0131 tan\u0131mlamas\u0131 olan \u201cnefse kar\u015f\u0131 hamle yapmak\u201d bu y\u00fczden epey k\u0131ymetli bir ifade.<\/p>\n
G\u00fcld\u00fcrme Beni!<\/em>\u00a0mizah \u00fczerine ara\u015ft\u0131rma yapan\/yapmayan pek \u00e7ok insan i\u00e7in \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gereken farkl\u0131 malzemeler de sunuyor. Kitaptaki s\u00f6yle\u015filer bir o kadar da mizah\u0131 \u00fcreten, g\u00fcld\u00fcr\u00fc kaynaklar\u0131n\u0131 i\u015fleyen insanlar\u0131n hayata kar\u015f\u0131 duru\u015flar\u0131yla ilgili. Mesela Erdil Ya\u015faro\u011flu ve Sel\u00e7uk Erdem\u2019in s\u00f6yle\u015filerini art arda okurken mizah\u0131n iki karikat\u00fcrist i\u00e7in ne anlama geldi\u011fi kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma imkan\u0131na da sahip oluyoruz. Ayn\u0131 zamanda Zihni G\u00f6ktay, Zaytung\u2019un kurucusu Hakan Bilginer, Bahad\u0131r Baruter, Yasemin Yal\u00e7\u0131n gibi bizleri g\u00fcld\u00fcrerek birle\u015ftiren insanlardan bir alb\u00fcm sunuyor kitap. Melike E\u011filmezler s\u00f6yle\u015filerin yan\u0131nda kuramsal destek olarak doktora tezinin bulgular\u0131n\u0131 da kitab\u0131n ard\u0131na eklemi\u015f. Nasreddin Hoca hikayesiyle ba\u015flayan b\u00f6l\u00fcm kronolojik olarak g\u00fclme teorilerine de\u011finiyor. Ard\u0131ndan mizaha atfedilen isyan, muhalefet, umut ve birle\u015ftirici unsur gibi de\u011fi\u015fkenlerle mizah\u0131n niteliklerini a\u00e7\u0131kl\u0131yor.<\/p>\n Peki ya ayn\u0131 \u00e7a\u011f\u0131 payla\u015fan otuz be\u015f sanat\u00e7\u0131n\u0131n ortak noktas\u0131 nedir? San\u0131yorum ki bu ortak nokta ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fclkenin sorunlar\u0131n\u0131 g\u00fclerek kar\u015f\u0131layabilmek ve onlara \u201cg\u00fcle g\u00fcle\u201d diyebilmek, belki de a\u011flamay\u0131 reddetmek. Mustafa \u015eekip Tun\u00e7 g\u00fclmenin ve a\u011flaman\u0131n kap\u0131 kom\u015fusu oldu\u011funu s\u00f6ylememi\u015f miydi? Melike E\u011filmezler Boylan t\u00fcm okurlara sanat\u00e7\u0131 bir ailenin foto\u011fraf alb\u00fcm\u00fcn\u00fc sunuyor.<\/p>\n – G\u00fcld\u00fcrme Beni!, Melike E\u011filmezler Boylan, Yap\u0131 Kredi Yay\u0131nlar\u0131, 2016, 348 s.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Beni az \u00e7ok tan\u0131yanlar bir s\u00fcredir \u201cg\u00fclmek nedir?\u201d sorusu \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131ma a\u015finad\u0131r. Hatta \u201cyeter!\u201d diyenler de var. En az\u0131ndan \u015fimdilik, benim d\u00fcnyayla kurdu\u011fum ili\u015fkinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor g\u00fclmek ve onu ara\u015ft\u0131rmak. Dolay\u0131s\u0131yla se\u00e7ilen bu kitap benim i\u00e7in ayr\u0131ca \u00f6zel bir \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. \u0130nceleyece\u011fimiz kitapta yer alan otuz be\u015f ki\u015finin aras\u0131nda karikat\u00fcristler, mizah yazarlar\u0131, sahne […]<\/p>\n","protected":false},"author":685,"featured_media":13106,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[1131,513],"tags":[1154,210,340,430],"class_list":["post-13105","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-165-sayi","category-kitapcil","tag-gulmek","tag-kitap","tag-mizah","tag-toplum"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13105","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/685"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13105"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13105\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13106"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13105"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13105"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13105"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}