{"id":13225,"date":"2016-12-01T16:22:42","date_gmt":"2016-12-01T13:22:42","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=13225"},"modified":"2017-12-14T17:36:01","modified_gmt":"2017-12-14T14:36:01","slug":"planckin-secimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/12\/01\/planckin-secimi","title":{"rendered":"Planck\u2019\u0131n se\u00e7imi (*)"},"content":{"rendered":"

Yahudi bilimcilerin konumu nettir: Onlara Nazi Almanya\u2019s\u0131nda yer yoktur, dolay\u0131s\u0131yla bir tart\u0131\u015fma da yoktur. As\u0131l zor durumda olanlar Alman bilimciler, \u00f6zellikle de y\u00f6netici ve \u00f6nc\u00fc konumda bulunan Max Planck ve Werner Heisenberg gibiler\u2026 Onlar an be an, Nazilerin her ad\u0131m\u0131nda se\u00e7im yapmaya zorlan\u0131yorlar ve iki taraf a\u00e7\u0131s\u0131ndan da s\u0131nan\u0131yorlar. Zor ve zaaflara a\u00e7\u0131k bir konum. Bu s\u0131navdan aln\u0131n\u0131n ak\u0131yla \u00e7\u0131kanlar var elbet, ama \u00e7o\u011fu \u00e7e\u015fitli d\u00fczeylerde zaaf g\u00f6steriyorlar. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz a\u00e7\u0131s\u0131ndan bizi ilgilendiren de bu zaaflar\u0131n nedenleri.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Nazilerin 1930\u2019lar\u0131n ba\u015f\u0131nda Almanya\u2019da iktidara y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f s\u00fcrecinde, genel olarak ayd\u0131nlar\u0131n \u00f6zelde de biliminsanlar\u0131n\u0131n ald\u0131klar\u0131 tutumlar \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat bu tart\u0131\u015fma, t\u0131pk\u0131 Galilei\u2019nin Engizisyon kar\u015f\u0131s\u0131ndaki tavr\u0131 gibi, her somut durumda yeniden an\u0131msan\u0131r ve yeni dersler \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. Bug\u00fcn de \u00fclkemizde AKP iktidar\u0131 taraf\u0131ndan dayat\u0131lan \u201cYeni T\u00fcrkiye rejimi\u201d ve bu rejimi hayata ge\u00e7irmek ad\u0131na \u00e7e\u015fitli toplum kesimlerine y\u00f6nelik bask\u0131lar ve sald\u0131r\u0131lar, bu tart\u0131\u015fmay\u0131 yeniden g\u00fcndeme getirmeye ve kendi somutumuzdan yola \u00e7\u0131karak baz\u0131 dersler \u00e7\u0131karmaya y\u00f6neltti bizi.<\/p>\n

Alan D. Beyerchen\u2019in\u00a0Nazi D\u00f6neminde Bilim: 3 Reich\u2019da \u00dcniversite<\/em>\u00a0adl\u0131 kitab\u0131 ilk olarak 1985\u2019te Alan Yay\u0131nc\u0131l\u0131k\u2019tan, sonra 2015\u2019te Say Yay\u0131nlar\u0131\u2019ndan Haluk Tosun \u00e7evirisiyle T\u00fcrkiyeli okura kazand\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Beyerchen\u2019in yap\u0131t\u0131, Nazilerin iktidar\u0131 ele ge\u00e7iri\u015f ve iktidar s\u00fcrecinde (1930-1945) her biri d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda \u00fcn sahibi biliminsanlar\u0131n\u0131n ald\u0131klar\u0131 farkl\u0131 tutumlar\u0131 ve gerek\u00e7elerini ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla anlat\u0131yor. Bu anlamda son derece bilgilendirici ve deyim yerindeyse ibret verici bir eser.<\/p>\n

Okuyaca\u011f\u0131n\u0131z dosyan\u0131n ana g\u00f6vdesini bu kitaptan yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve esas olarak Nazilerin iktidara y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f y\u0131llar\u0131 olan 1930-35 d\u00f6nemine yo\u011funla\u015fan derlememiz olu\u015fturuyor. Daha sonraki s\u00fcre\u00e7, bilindi\u011fi gibi Nazi y\u00f6netiminin hem Almanya\u2019da ac\u0131mas\u0131z bir fa\u015fizmi uygulad\u0131klar\u0131 hem de d\u00fcnyay\u0131 kana bulayan bir sava\u015f\u0131n m\u00fcsebbibi olduklar\u0131 d\u00f6nemdir ve bu anlamda ger\u00e7ek y\u00fczleri t\u00fcm karanl\u0131\u011f\u0131yla ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Yani saflar nettir; ya anti-fa\u015fist olunacakt\u0131r ya da fa\u015fist. Fakat 1930\u2019lu y\u0131llar\u0131n ba\u015flar\u0131nda tablo herkes i\u00e7in bu kadar net de\u011fildir; teredd\u00fctl\u00fc tutumlar\u0131n bir nedeni de budur. Dolay\u0131s\u0131yla bu d\u00f6neme yo\u011funla\u015fmak, biliminsanlar\u0131n\u0131n farkl\u0131 tutumlar\u0131n\u0131n alt\u0131nda yatan sosyolojik ve ideolojik nedenleri tart\u0131\u015fmak g\u00fcn\u00fcm\u00fcz a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha anlaml\u0131 ve ufuk a\u00e7\u0131c\u0131.<\/p>\n

Bug\u00fcnden bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, hatta 1945\u2019ten geriye bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, 1930\u2019lar\u0131n ba\u015flar\u0131nda Alman biliminsanlar\u0131n\u0131n tutumunu yarg\u0131lamak kolayd\u0131r. Ya\u015fanan bunca ac\u0131dan sonra belki buna hakk\u0131m\u0131z var, ama tarihsel materyalist bir yakla\u015f\u0131m olmaz. Daha \u00f6nemlisi, b\u00f6yle \u201ckestirmeci\u201d bir yakla\u015f\u0131m, dersler \u00e7\u0131karmam\u0131z\u0131 engeller ve tarihin tekerr\u00fcr etmesine yol a\u00e7abilir.<\/p>\n

D\u00f6nemin \u00f6nde gelen biliminsanlar\u0131n\u0131n neden farkl\u0131 tutumlar ald\u0131klar\u0131n\u0131, neden teredd\u00fctler ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131, zaaflar g\u00f6sterdiklerini d\u00f6nemin ko\u015fullar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak tahlil etmeye \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131y\u0131z. Bu bir \u201canlama\u201d ve \u201cho\u015f g\u00f6rme\u201d \u00e7abas\u0131 de\u011fil, \u201cders alma\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131.<\/p>\n

Dosyam\u0131zda okurlara fazla m\u00fcdahale etmek istemedik. Beyerchen\u2019in kitab\u0131ndan yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z derlemede tek tek bilimcilerin Nazi y\u00fckseli\u015fine ili\u015fkin yakla\u015f\u0131mlar\u0131 ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla ve \u00e7arp\u0131c\u0131 anekdotlarla veriliyor. Okur kendi tutumunu belirleyecektir. Bu sunu\u015f yaz\u0131s\u0131nda da kesin yarg\u0131lara varmaktan \u00e7ok baz\u0131 tart\u0131\u015fma noktalar\u0131n\u0131 form\u00fcle etmeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. B\u00f6yle yaparsak g\u00fcn\u00fcm\u00fczle daha kolay ba\u011flant\u0131 kurulabilece\u011fini ve okura kendi tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 yapmak i\u00e7in geni\u015f bir alan kalaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Tabii baz\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131mlar yapaca\u011f\u0131z; o kadar da liberal de\u011filiz!<\/p>\n

***<\/strong><\/p>\n

Yahudi k\u00f6kenli bilimcilerin konumu nispeten daha kolay. Onlar\u0131n \u00e7o\u011fu daha en ba\u015ftan -Einstein \u00f6rne\u011finde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi- Nazilere kar\u015f\u0131 sert bir muhalefet yapm\u0131\u015flar ve radikal tutumlar alabilmi\u015fler; \u00e7\u00fcnk\u00fc Naziler onlara kar\u015f\u0131 son derece radikal. Nazi iktidar\u0131n\u0131n ilk y\u0131l\u0131nda, 1933\u2019te \u00e7\u0131kar\u0131lan Devlet Memurlar\u0131 Yasas\u0131 ile b\u00fct\u00fcn Yahudi bilimciler g\u00f6revden al\u0131nm\u0131\u015flar ve bask\u0131lar sonucu \u00fclkeyi terke zorlanm\u0131\u015flar. Bizzat Hitler\u2019in a\u011fz\u0131ndan bu konuda hi\u00e7bir taviz verilmeyece\u011fi defalarca deklare edilmi\u015f. Dolay\u0131s\u0131yla -ister teslim olsunlar ister direnme yolunu se\u00e7sinler- Yahudi bilimcilerin konumu nettir: Onlara Nazi Almanya\u2019s\u0131nda yer yoktur, dolay\u0131s\u0131yla bir tart\u0131\u015fma da yoktur.<\/p>\n

As\u0131l zor durumda olanlar Alman bilimciler, \u00f6zellikle de y\u00f6netici ve \u00f6nc\u00fc konumda bulunan Max Planck ve Werner Heisenberg gibiler\u2026 Onlar an be an, Nazilerin her ad\u0131m\u0131nda se\u00e7im yapmaya zorlan\u0131yorlar ve iki taraf a\u00e7\u0131s\u0131ndan da s\u0131nan\u0131yorlar. Zor ve zaaflara son derece a\u00e7\u0131k bir konum. Bu s\u0131navdan aln\u0131n\u0131n ak\u0131yla \u00e7\u0131kanlar var elbet, ama \u00e7o\u011fu \u00e7e\u015fitli d\u00fczeylerde zaaf g\u00f6steriyorlar. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz a\u00e7\u0131s\u0131ndan bizi ilgilendiren de bu zaaflar\u0131n nedenleri zaten.<\/p>\n

***<\/strong><\/p>\n

\u0130lk olarak, Beyerchen\u2019in de alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi\u011fi \u015fu saptamay\u0131 aktarmak gerekiyor: Devlet memuru niteli\u011findeki \u00e7o\u011fu bilimci, asl\u0131nda, Nazilerin \u0131srarla vurgulad\u0131klar\u0131 \u201cb\u00fcy\u00fck ama\u00e7lar\u0131\u201d payla\u015fmaktad\u0131r. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan yenik \u00e7\u0131kan Almanya\u2019n\u0131n onuru k\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, Versay Anla\u015fmas\u0131 ile eli kolu ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r ve k\u0131r\u0131lan bu onur yeniden tesis edilmelidir. Esas olarak Alman tekelci burjuvazisinin taleplerini yans\u0131tan bu g\u00f6r\u00fc\u015flerin gerek Alman halk\u0131nda gerekse Alman entelekt\u00fcelleri i\u00e7inde geni\u015f bir taban\u0131 bulunmaktad\u0131r. \u0130\u015fte Naziler bu talebin radikal temsilcileri olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131r. Evet, baz\u0131 a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar yapmaktad\u0131rlar, ama bunlar o \u201cb\u00fcy\u00fck ama\u00e7lar\u201d u\u011fruna ihmal edilebilirler; zaten giderek t\u00f6rp\u00fcleneceklerdir.<\/p>\n

Asl\u0131nda sonuna kadar \u201cs\u0131n\u0131fsal\u201d olan bu \u201cb\u00fcy\u00fck ama\u00e7lar\u0131\u201d sorgulamak Alman bilimcilerin akl\u0131ndan bile ge\u00e7memektedir. Onlar, yeniden eski g\u00fcc\u00fcne kavu\u015fmas\u0131 arzulanan Alman devletinin bilimcileridirler. Ba\u015fta Alman biliminin sayg\u0131n lideri olan Max Planck olmak \u00fczere \u00e7o\u011fu bilimcinin, ba\u015flarda Nazilere kar\u015f\u0131 tutum alamay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n arkas\u0131nda bu ideolojik konum yatmaktad\u0131r.<\/p>\n

Naziler ortak \u201cb\u00fcy\u00fck ama\u00e7lar\u201d\u0131n \u201cha\u015far\u0131 \u00e7ocuklar\u0131\u201dd\u0131rlar; dolay\u0131s\u0131yla Planck ve arkada\u015flar\u0131 onlara kar\u015f\u0131 \u201cuzla\u015farak dizginlemek\u201d diye form\u00fcle edilebilecek bir muhalefet \u00e7izgisi izlerler. \u00d6rne\u011fin Nazilerden \u201cYahudiler aras\u0131nda ayr\u0131m yapmalar\u0131n\u0131\u201d, Einstein gibi b\u00fcy\u00fck isimlere ve Fritz Haber gibi sava\u015f yararl\u0131l\u0131k ni\u015fan\u0131 sahiplerine dokunulmamas\u0131n\u0131 talep ederler (sanki di\u011ferlerine dokunulmas\u0131 me\u015fru imi\u015f gibi). Fakat bu uzla\u015fma \u00e7abalar\u0131 dahi sert bir duvara \u00e7arpar, hi\u00e7bir \u015fekilde dikkate al\u0131nmaz; hatta koca Planck, Hitler taraf\u0131ndan \u00e7ocuk gibi azarlan\u0131r.<\/p>\n

Az say\u0131daki sosyalist bilimci d\u0131\u015f\u0131nda, Planck gibi devlet gelene\u011fi i\u00e7inde yeti\u015fmi\u015f entelekt\u00fcellerden s\u00f6z konusu \u201cb\u00fcy\u00fck ama\u00e7lar\u0131\u201d sorgulamalar\u0131n\u0131, en az\u0131ndan ayr\u0131\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 beklemek fazla iyimserlik tabii. Ama biz bunu \u201ctrajik bir ders\u201d olarak ba\u011f\u0131ms\u0131z olduklar\u0131n\u0131 sanan t\u00fcm ayd\u0131nlar\u0131n \u00f6n\u00fcne koymak durumunday\u0131z. Ne \u201cortak ama\u00e7lar\u201d ne de \u201cba\u011f\u0131ms\u0131z bireysel tutum\u201d diye bir \u015fey vard\u0131r; hele siyaset arenas\u0131n\u0131n k\u0131z\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, \u00e7eli\u015fkilerin keskinle\u015fti\u011fi d\u00f6nemlerde\u2026 Bu \u201cy\u00fcce konumlar\u201d devletin ve devleti ele ge\u00e7iren politik odaklar\u0131n \u201coltalar\u0131na\u201d d\u00f6n\u00fc\u015fmektedirler.<\/p>\n

***<\/strong><\/p>\n

\u201cOrtak b\u00fcy\u00fck ama\u00e7lar\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n alt\u0131nda daha k\u00f6kl\u00fc bir ideolojik tutum yatar: S\u0131n\u0131flar \u00fcst\u00fc bir \u201cy\u00fcce devlet\u201d anlay\u0131\u015f\u0131. Alman bilimini y\u00f6netenler bu devlete ve geleneklerine sonsuz bir g\u00fcven duymaktad\u0131rlar. Deyim yerindeyse, Alman bilimindeki \u201cdevlet adamlar\u0131\u201dd\u0131rlar.<\/p>\n

Onlara g\u00f6re devlet denen \u015fey, \u00f6yle keskin bir \u201cayar mekanizmas\u0131\u201d, \u00f6yle sa\u011flam bir tornad\u0131r ki, h\u00fck\u00fcmete kim gelirse gelsin, devletin ba\u015f\u0131na kim ge\u00e7erse ge\u00e7sin, \u00f6n\u00fcnde sonunda, bu devletin hizas\u0131na gelmek, iktidar sorumluluklar\u0131na uymak ve a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131ndan ar\u0131nmak zorundad\u0131r. Naziler de ba\u015flang\u0131\u00e7ta ne kadar \u201cha\u015far\u0131\u201d olurlarsa olsunlar, ayn\u0131 tornadan ge\u00e7ecek ve yontulacaklard\u0131r. Tela\u015fa mahal yoktur!<\/p>\n

S\u0131n\u0131flar \u00fcst\u00fc y\u00fcce bir varl\u0131k olarak devlet, herkesin uymak zorunda oldu\u011fu s\u0131n\u0131flar \u00fcst\u00fc \u201cmecburiyetler\u201d, bu devlet taraf\u0131ndan temsil edilen s\u0131n\u0131fs\u0131z-kayna\u015fm\u0131\u015f bir millet, devletin millet ad\u0131na koruyup kollad\u0131\u011f\u0131 \u201cmilli irade\u201d, giderek bu devleti ve milleti ki\u015fili\u011finde b\u00fct\u00fcnle\u015ftirmi\u015f \u201cmilli reis\u201d gibi kavram ve yakla\u015f\u0131mlar bize hi\u00e7 yabanc\u0131 de\u011fil.<\/p>\n

Uzak ge\u00e7mi\u015fe gitmeye gerek yok, son 15 y\u0131lda, gerek \u201ca\u015f\u0131r\u0131\u201d AKP\u2019nin iktidara geli\u015f s\u00fcrecinde devlet taraf\u0131ndan dizginlenece\u011fi, gerekse g\u00fcn\u00fcm\u00fczde iktidar\u0131n\u0131 peki\u015ftirme s\u00fcrecinde \u201cmecburiyetlere\u201d ister istemez uyaca\u011f\u0131 t\u00fcr\u00fcnden yakla\u015f\u0131mlar biliniyor. Bu arada, ayn\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131, \u201cT\u00fcrk devleti\u201d ve \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin mecburiyetleri\u201d gibi \u201cyerel\u201d d\u00fczlemde de\u011fil, \u201cBat\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n mecburiyetleri\u201d ve \u201cAmerikan devleti\u201d gibi \u201ck\u00fcresel\u201d d\u00fczlemde sergileyenleri de unutmamak gerek. Bu ikincilere g\u00f6re, T\u00fcrk devleti de bu \u201ck\u00fcresel mecburiyetlere\u201d uymak zorundad\u0131r ve \u00f6n\u00fcnde sonunda hizaya gelecek\/getirilecektir.<\/p>\n

Bunlar\u0131n hepsi hayal! Alman bilimciler bu hayalin bedelini toplumlar\u0131yla birlikte \u00e7ok k\u00f6t\u00fc \u00f6dediler. Defalarca kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r ki, \u00fcst\u00fc ne kadar kapat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131rsa \u00e7al\u0131\u015f\u0131ls\u0131n, toplumsal s\u00fcre\u00e7lerde, gerek yerel gerekse k\u00fcresel d\u00fczlemde tek bir \u201cmecburiyet\u201d var: s\u0131n\u0131flar aras\u0131 m\u00fccadele. \u201cDevletler aras\u0131 m\u00fccadele\u201d, \u201cmilletler aras\u0131 m\u00fccadele\u201d diye tan\u0131mlanan s\u00fcre\u00e7lerin alt\u0131nda kar\u015f\u0131t s\u0131n\u0131flar aras\u0131 m\u00fccadele yatar. Millet, farkl\u0131 s\u0131n\u0131flardan olu\u015fmaktad\u0131r; devlet de o s\u0131n\u0131flardan hakim olan\u0131n\u0131n devletidir. Politik d\u00fczlemde, baz\u0131 ko\u015fullarda, \u201cmilli birlik\u201d, hatta \u201cdevletin savunulmas\u0131\u201d dahi g\u00fcndeme gelebilir, ama bu temel toplum yasas\u0131 unutulmadan. Devleti de milleti de s\u0131n\u0131flar aras\u0131 m\u00fccadele belirler. Sorulmas\u0131 ve yan\u0131tlanmas\u0131 gereken ilk soru \u201changi s\u0131n\u0131f ad\u0131na?\u201d olmal\u0131d\u0131r. Emek\u00e7iler ve onlar\u0131n \u00f6nc\u00fcleri bu soruyu unuturlarsa, yerel veya k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte, hakim s\u0131n\u0131f\u0131n ve onun devletinin taban\u0131 ve adam\u0131 olmaktan ka\u00e7\u0131namazlar. Veya \u201cadam\u0131\u201d olacak kadar al\u00e7almazlarsa e\u011fer, ezilmekten ve t\u00fcrl\u00fc trajediler ya\u015famaktan kurtulamazlar. T\u0131pk\u0131 Max Planck\u2019\u0131n 1944\u2019te o\u011flunun idam\u0131n\u0131 ya\u015famas\u0131 gibi\u2026<\/p>\n

Bu b\u00f6l\u00fcm\u00fc bitirmeden son bir not: A\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar devlet taraf\u0131ndan t\u00f6rp\u00fclenmez, tam tersine a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar devleti t\u00f6rp\u00fcleye t\u00f6rp\u00fcleye ele ge\u00e7irir. O a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k denilen davran\u0131\u015flar da belli s\u0131n\u0131flar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131ndan kaynaklan\u0131r (kaynaklanm\u0131yorsa zaten iktidar\u0131n yan\u0131na bile yakla\u015famaz, \u201cmeczup davran\u0131\u015f\u0131\u201d olarak nitelenip silinir gider). A\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar, \u201cortak ama\u00e7lar\u201d i\u00e7in gereklidir asl\u0131nda (yani ama\u00e7lar ortak de\u011fildir asl\u0131nda). Dolay\u0131s\u0131yla, ortak ama\u00e7lar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131 t\u00f6rp\u00fclemesini beklemek yerine, o a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n alt\u0131nda yatan s\u0131n\u0131fsal ihtiya\u00e7lar\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek ve ona g\u00f6re tutum almak gerekir. Alman bilimciler \u201cortak\u201d denilen \u201cama\u00e7lar\u201d ile \u201ca\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar\u201d aras\u0131ndaki bu diyalektik (s\u0131n\u0131fsal) ba\u011f\u0131 g\u00f6rememi\u015fler, g\u00f6rd\u00fcklerinde de art\u0131k \u00e7ok ge\u00e7 olmu\u015ftur.<\/p>\n

***<\/strong><\/p>\n

Beyerchen, bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc dosyam\u0131za da ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z sonu\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde bir vicdan ve ahlak tart\u0131\u015fmas\u0131 yap\u0131yor. Alman bilimcilerin yararc\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 benimsediklerini, \u201cdirenirsem ne yarar\u0131m dokunacak\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini, i\u015fin vicdani ve ahlaki y\u00f6n\u00fcn\u00fc \u0131skalad\u0131klar\u0131n\u0131 vurguluyor. Pragmatizm ve a\u015f\u0131r\u0131 pozitivizm ele\u015ftirisinden yola \u00e7\u0131karak ve toplumsal eylemlerin bilimsel deneylerden farkl\u0131 oldu\u011funu belirterek \u015f\u00f6yle yaz\u0131yor:<\/p>\n

\u201cBilimsel ara\u015ft\u0131rman\u0131n temel ilkesi onun sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6nceden kestirebilmektir. Ancak \u00e7o\u011fu kez bu \u00e7aba politikada k\u00f6stekleyicidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bir eylemin sonu\u00e7lar\u0131 \u00f6nceden g\u00f6r\u00fclemez. B\u00f6yle durumlarda, eylemin temelinde ahlaki, vicdani ve toplumsal sorumluluk bulunmal\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n

Einstein da Von Laue\u2019nun direni\u015f\u00e7i tutumunu \u00f6vg\u00fcyle anarken benzer bir de\u011ferlendirme yapm\u0131\u015f:<\/p>\n

\u201cBilimadamlar\u0131n\u0131n istisnalar olmad\u0131klar\u0131n\u0131 (b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu bak\u0131m\u0131ndan) \u00f6\u011frenince \u015fa\u015f\u0131rmamal\u0131y\u0131z. E\u011fer bir farkl\u0131l\u0131klar\u0131 varsa bu, entelekt\u00fcel yeteneklerine de\u011fil, Laue\u2019de oldu\u011fu gibi insani \u00f6zelliklerine ba\u011flanmal\u0131d\u0131r. Onun \u00f6rne\u011finde, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir adalet duygusunun etkisiyle s\u00fcr\u00fcn\u00fcn geleneklerinden kendisini nas\u0131l ad\u0131m ad\u0131m s\u0131y\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemek \u00f6zellikle ilgin\u00e7tir.\u201d<\/p>\n

\u00d6zellikle ayd\u0131nlar aras\u0131 bir tart\u0131\u015fma yap\u0131lacaksa, bunlar \u00e7ok \u00f6nemli ve de\u011ferli tespitler. Ama ele\u015ftirel \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeyi bu nokta ile s\u0131n\u0131rlamak yeterli olur mu? \u201cVicdan\u201d, \u201cahlak\u201d, \u201cinsani \u00f6zellikler\u201d, \u201cadalet duygusu\u201d gibi kavramlar\u0131n h\u00fckm\u00fc nereye kadar? Entelekt\u00fceller kendi aralar\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131rken birbirlerini bu kavramlardan yola \u00e7\u0131karak ikna edebilirler veya su\u00e7layabilirler belki; ama ya toplumu? Ele\u015ftiriyi \u201cvicdan ve ahlak\u201d ile s\u0131n\u0131rlamak da bir ba\u015fka t\u00fcr \u201capolitizm\u201d de\u011fil mi?<\/p>\n

Beyerchen ve Einstein, Alman bilimcileri s\u0131radanl\u0131kla ve entelekt\u00fcel duru\u015fun gere\u011fini yerine getirmemekle ele\u015ftiriyorlar. Hakl\u0131lar. Ama bu ele\u015ftiriyle ancak Planck\u2019\u0131 ve Heisenberg\u2019i ikna edebilirsiniz. Esas mesele bizzat o \u201cs\u0131radanlar\u0131\u201d ikna etmek de\u011fil mi? Hitler, \u201corta s\u0131n\u0131flar\u0131n bizimle \u00e7al\u0131\u015fmayaca\u011f\u0131n\u0131 m\u0131 san\u0131yorsunuz?\u201d diye sorarken ve sonu\u00e7ta hakl\u0131 \u00e7\u0131karken \u00e7ok daha ger\u00e7ek\u00e7i de\u011fil mi?<\/p>\n

Dahas\u0131, anti-semitizm politikas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden daha en ba\u015fta Almanya\u2019y\u0131 terk etmek zorunda kalan ve Nazilere kar\u015f\u0131 sert bir muhalefete ge\u00e7en Yahudi bilimciler, e\u011fer anti-semitizm yap\u0131lmam\u0131\u015f olsayd\u0131 ayn\u0131 tutumu alabilecekler miydi? Sava\u015f sonras\u0131 Filistinli katliam\u0131 temelinde \u0130srail devleti kurulurken, yani Nazilerin yaratt\u0131\u011f\u0131 vicdan azab\u0131 Filistinlilerin s\u0131rt\u0131na y\u00fcklenirken, bu Yahudi bilimcilerin ka\u00e7\u0131 vicdanen ve ahlaken do\u011fru tutum alabildiler? Bat\u0131\u2019ya ka\u00e7an fizik\u00e7ilerin Amerikan devletinin atom bombas\u0131 projesinde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve o bombalar\u0131n Nagazaki ve Hiro\u015fima\u2019da yaratt\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131m hangi vicdan ve ahlak ile a\u00e7\u0131klanabilir?<\/p>\n

K\u0131sacas\u0131 toplumsal sorumlulu\u011fu bireysel vicdana indirgemek yeterli mi, meseleyi \u00e7\u00f6z\u00fcyor mu? Kald\u0131 ki, \u201cvicdan\u201d nedir?<\/p>\n

***<\/strong><\/p>\n

Vicdan, bireysel gibi g\u00f6z\u00fckmekle birlikte s\u0131n\u0131fsal bir kavram, son derece ideolojik bir kavram. Dolay\u0131s\u0131yla kolayl\u0131kla e\u011filip b\u00fck\u00fclebilen bir \u015fey. \u00c7ok farkl\u0131 k\u0131l\u0131klara girebilen, de\u011fi\u015fken, \u00e7ok y\u00fczl\u00fc, zeytinya\u011f\u0131 gibi su y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kabilen, yani \u201cbecerikli\u201d bir \u015fey. Bu niteli\u011fi, sonuna kadar s\u0131n\u0131fsal olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, bizzat kendimizin bile onun bireysel oldu\u011funu sanmam\u0131zdan kaynaklan\u0131yor.<\/p>\n

Bir ayd\u0131n metafizi\u011fidir, vicdan\u0131n bireysel oldu\u011fu yan\u0131lsamas\u0131; t\u0131pk\u0131 bilginin bireysel oldu\u011fu yan\u0131lsamas\u0131 gibi.<\/p>\n

San\u0131yoruz ki vicdan\u0131m\u0131z bize aittir. Hi\u00e7 de de\u011fil. Biz hangi s\u0131n\u0131fa aitsek, vicdan\u0131m\u0131z da o s\u0131n\u0131f\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131nca belirlenir. Nas\u0131l s\u0131n\u0131flar \u00fcst\u00fc bir devlet ve millet kavram\u0131 yoksa, s\u0131n\u0131flar \u00fcst\u00fc bir vicdan kavram\u0131 ve \u201cayd\u0131n duru\u015fu\u201d da yoktur. Ayd\u0131n\u0131n (entelekt\u00fcelin, biliminsan\u0131n\u0131n, sanat\u00e7\u0131n\u0131n vb.) kendisini fasulye gibi nimetten saymas\u0131, s\u0131radan emek\u00e7ilerde veya burjuvalarda bulunmayan (daha do\u011frusu bulunmas\u0131na gerek olmayan) bir \u201cl\u00fcks\u201de sahip olmas\u0131ndan kaynaklan\u0131r: Kendi s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 kendi se\u00e7me l\u00fcks\u00fc. Kendi se\u00e7ti\u011fi i\u00e7in, vicdan\u0131n\u0131n da se\u00e7ti\u011fi s\u0131n\u0131fa de\u011fil kendisine ait oldu\u011funu san\u0131r. Ama bu l\u00fcks\u00fcn de ciddi bir bedeli var: Her an kal\u0131n hatlar\u0131n\u0131 (se\u00e7ti\u011fi s\u0131n\u0131f\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131) yitirme riski. Bir s\u0131n\u0131f\u0131n do\u011fal \u00fcyesi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, de\u011fi\u015fen her durumda s\u0131f\u0131rdan ba\u015flama s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131. S\u00fcrekli ve s\u00fcrekli s\u0131nanma ve bu s\u0131nanmay\u0131 tek ba\u015f\u0131na ya\u015fama gerilimi. Burjuva ayd\u0131n\u0131 da emek\u00e7i ayd\u0131n\u0131 da, farkl\u0131 bi\u00e7imlerde de olsa, s\u00fcrekli ya\u015far bu gerilimi.<\/p>\n

Uzatmayal\u0131m, sonu\u00e7 olarak, vicdan\u0131n, -bireysel d\u00fczlemde- s\u0131radanl\u0131\u011f\u0131n ve teslim olman\u0131n garantili panzehiri olmas\u0131 olanaks\u0131z g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Bunu ancak Tanr\u0131 becerebilir belki!<\/p>\n

Toplumsal (politik) d\u00fczleme gelindi\u011finde ise, vicdani ve ahlaki ele\u015ftirinin hi\u00e7bir h\u00fckm\u00fcn\u00fcn bulunmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z\u00fck\u00fcr. Bu konuyu Machiavelli Usta \u00e7ok net bir bi\u00e7imde \u00e7\u00f6z\u00fcmlemi\u015f, \u201csiyaset ba\u015fka ahlak ba\u015fka\u201d demi\u015f, \u201cikisini birbirine kar\u0131\u015ft\u0131rma\u201d. Onun s\u00f6yledikleri \u00fczerine fazla bir laf etmenin gere\u011fi yok (kald\u0131 ki iki say\u0131 \u00f6nce\u00a0Bilim ve Gelecek<\/em>\u2019te uzun uzad\u0131ya aktarm\u0131\u015ft\u0131k bu \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeleri). Sadece \u015funu vurgulayal\u0131m: Salt vicdani-ahlaki ele\u015ftiriler ve sloganlarla kitleleri ve s\u0131n\u0131f\u0131 aya\u011fa kald\u0131rman\u0131n, bir politikaya y\u00f6neltmenin ve dolay\u0131s\u0131yla politik bir hedefe varman\u0131n olana\u011f\u0131 yoktur. En fazla kendi kendimize gelin g\u00fcvey oluruz.<\/p>\n

Bu konular\u0131 tart\u0131\u015fmak ve berrakla\u015ft\u0131rmak \u00f6nemli. \u00c7\u00fcnk\u00fc g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye\u2019sinde de sosyalistler salt vicdani-ahlaki talepler ve sloganlarla siyaset arenas\u0131na girmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar (daha do\u011frusu ba\u015fka bir \u015fey yapamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in bu alanla s\u0131n\u0131rl\u0131 kal\u0131yoruz). \u00d6rne\u011fin AKP iktidar\u0131ndan kurtulma, dikta rejimine ge\u00e7it vermeme veya -daha somut bir politika olarak- cumhuriyet\u00e7i kitlelerle K\u00fcrt halk kitlelerini birle\u015ftirme ve bu birli\u011fin kataliz\u00f6r\u00fc olma hedefi koyuyoruz; sloganlar\u0131m\u0131z: \u201cTeslim olma\u201d, \u201cBoyun e\u011fme\u201d. Bu t\u00fcr politik olmayan vicdani s\u00f6ylemler ayd\u0131nlar\u0131n birbirlerine y\u00f6nelik talepleri olabilir ancak; Einstein Planck\u2019a, Von Laue Heisenberg\u2019e s\u00f6yledi\u011finde belki bir anlam\u0131 olabilir (o da belki).<\/p>\n

Bu sloganlarla bir s\u0131n\u0131f\u0131 veya geni\u015f kitleleri etkilemenin, politik bir hedefe ula\u015fman\u0131n olana\u011f\u0131 yoktur. Vicdana ve iradeye dayal\u0131 m\u00fccadele, politik g\u00fc\u00e7 kar\u015f\u0131s\u0131nda etkisiz kalacakt\u0131r. Politik bir g\u00fcce kar\u015f\u0131, politik bir kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7le m\u00fccadele edilebilir ancak.<\/p>\n

Kitleler vicdani tutumlar almazlar; kendilerini g\u00fc\u00e7l\u00fc hissettikleri, ba\u015far\u0131n\u0131n kokusunu ald\u0131klar\u0131 ve g\u00fcvendikleri bir \u00f6nderli\u011fe sahip olduklar\u0131 zaman m\u00fccadeleye giri\u015firler. Bunu bulamad\u0131klar\u0131 zaman boyun da e\u011ferler, teslim de olurlar, dahas\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc olan kar\u015f\u0131 odaklar\u0131n pe\u015finden de gidebilirler. Hitler de, \u201cAlman orta s\u0131n\u0131f\u0131 ba\u015far\u0131ya ula\u015fan\u0131n yan\u0131nda yerini alacak ve biz onunla istedi\u011fimizi yapaca\u011f\u0131z\u201d derken politikan\u0131n bu tun\u00e7 kanununa vurgu yapmaktayd\u0131.<\/p>\n

Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa, ayd\u0131nlar\u0131n ve \u00f6nc\u00fclerin boyun e\u011fmemesinin ve teslim olmamas\u0131n\u0131n garantisi de toplumdaki maddi bir g\u00fcce yaslanmalar\u0131 ve komuta edebilmeleridir. Tarihi kahramanlar yapmaz, \u00f6nc\u00fclerinin komutas\u0131ndaki s\u0131n\u0131flar yapar.<\/p>\n

T\u00fcrkiyeli sosyalistler olarak vicdani-ahlaki sloganlar\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7emeyi\u015fimiz, s\u0131n\u0131f hareketi olma niteli\u011finden \u00e7ok uzak oldu\u011fumuzu, hen\u00fcz bir ayd\u0131n hareketi olma a\u015famas\u0131n\u0131 ge\u00e7emedi\u011fimizi g\u00f6steriyor.<\/p>\n

Ger\u00e7ek budur ve tersine \u00e7evrilmesi gereken olgu da budur.<\/p>\n

(*) Y\u0131llar \u00f6nce \u201cSophie\u2019s Choise\u201d (Sophie\u2019nin Se\u00e7imi) adl\u0131 bir film izlemi\u015f ve \u00e7ok etkilenmi\u015ftim. \u0130ki \u00e7ocu\u011fundan birini Nazilere vermeye zorlanan bir kad\u0131n\u0131n sonraki ya\u015fam\u0131n\u0131 da kapsayan trajedisi anlat\u0131l\u0131yordu. Ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 bu filmin ad\u0131ndan esinlenerek koydum. Meryl Streep\u2019in Sophie rol\u00fcnde ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir oyun sergiledi\u011fi (Tabii Sophie\u2019nin s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 a\u015f\u0131\u011f\u0131 rol\u00fcndeki Kevin Kline\u2019\u0131 ve \u00f6yk\u00fcy\u00fc aktaran gen\u00e7 yazar rol\u00fcndeki Peter MacNicol\u2019u da es ge\u00e7meyelim) bu filmi seyretmelerini t\u00fcm okurlara \u00f6neririm.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yahudi bilimcilerin konumu nettir: Onlara Nazi Almanya\u2019s\u0131nda yer yoktur, dolay\u0131s\u0131yla bir tart\u0131\u015fma da yoktur. As\u0131l zor durumda olanlar Alman bilimciler, \u00f6zellikle de y\u00f6netici ve \u00f6nc\u00fc konumda bulunan Max Planck ve Werner Heisenberg gibiler\u2026 Onlar an be an, Nazilerin her ad\u0131m\u0131nda se\u00e7im yapmaya zorlan\u0131yorlar ve iki taraf a\u00e7\u0131s\u0131ndan da s\u0131nan\u0131yorlar. Zor ve zaaflara a\u00e7\u0131k bir konum. […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":13226,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[191,512,29],"tags":[482,727,893,547,362],"class_list":["post-13225","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-154-sayi","category-parantez","category-toplum","tag-bilim","tag-fasizm","tag-nazi","tag-nazizm","tag-planck"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13225","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/493"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13225"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13225\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13226"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13225"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13225"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13225"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}